#04 | Η έκρηξη του πολιτισμού στα χρόνια της χούντας: ο μύθος του κλειστού συστήματος

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 ΣΚΑΙ ΠΟΤΚΑΣΤ δικτατορίας. Το βιβλίο αυτό οι συγγραφείς Στάθης Καλύβας πολιτικός επιστήμαν και Νατάσα Τριάνταφίλη σκηνοθέτης περιγράφουν την ανάπτυξη, την έκρηξη πολιτισμού την οποία αποδεικνύουν, καταδεικνύουν με απτά δεδομένα κατόπιν έρευνας που έκαναν και αυτή η έρευνά τους μετουσιώνεται σε γραπτό λόγο ο οποίος κυκλοφορεί από τις εκδόσεις με τέχνιο. Εδώ στην εκδοχή του ραδιοφωνικού λόγου του προφορικού λόγου έχουμε την ραδιοφωνική εκδοχή μέσω αυτών των εκπομπών, της σειράς εκπομπών επί 6 Σάββατα που σας παρουσιάζουμε φίλες και φίλοι μέσω του Sky 100.3. Καλημέρα σας κυρία Τρινταφίλη, καλημέρα σας κύριε Καλύβα Καλημέρα. Καλημέρα. Λοιπόν η σημερινή μας εκπομπή είναι αφιερωμένη σε ένα κομμάτι στον Διονύση Σαββόπουλο και στο άλλο μπορώ να βάλω τον τίτλο ελαφρολαϊκή μουσική γιατί βλέπω ότι το καλύπτεται και αυτό το κομμάτι, θα μας εξηγήσετε και τι σημαίνει τι είπαν οι δήμονες, τι είναι το ελαφρολαϊκό τραγούδι πάντως είναι το τραγούδι με το οποίο ψυχαγωγούνται πλατιά

01:35 στρώματα των Ελλήνων τα χρόνια αυτά της δικατορίας κάποιοι από αυτά τα στρώματα διασκεδάζουν ψυχαγωγούνται και στα κέντρα αυτά που λέμε, τις μεγάλες πίστες αυτά που θα πούμε αργότερα στα μπουζουκιά. Θα λέγαμε το πιο επιδραστικό κομμάτι της αλλαγής στον χώρο της μουσικής και αυτό βέβαια ταυτίζεται με το πρόσωπο του Διονύση Σαββόπουλου.

01:57 Ο Διονύσης Σαββόπουλος έχει βγάλει το φορτηγό το 1966 είχε ξεκινήσει πιο νωρίς με το νέο κύμα στο φορτηγό ουσιαστικά έχει δύο ειδών τραγούδια μέσα έχει τα τραγούδια του που είναι στη νεοκυματική ας πούμε εκδοχή της Μπαλάντες, το Μη μιλάς άλλο για αγάπη Μη μιλάς άλλο για αγάπη η αγάπη είναι παντού και έχει και πιο πειραματικά τραγούδια το Τσίρκο ή Ζοζό είναι ένας δίσκος που βγαίνει το 1966 και δεν έχει μεγάλη επιτυχία το Φορτηγό γιατί κατεβαίνει και μοτοστόπ με φορτηγό είδος από Θεσσαλονίκη ναι αυτή είναι η ιστορία που διηγείται και αυτό είναι ας πούμε το μοντέλο που περιγράφει αλλά αργότερα θα καταλάβουμε ότι είναι ένας πολύ ωραίος παραμυθάς στην αφήγηση. Ακριβώς.

02:36 Περιστατικών είτε αληθινών είτε πλασματικών στο μυαλό του αλλά φτιαχνικών. Και η ιστορία με τον Φορτίκο επανέρχεται σε όλη του τη ζωή. Θα τη διηγηθεί μέχρι και το τέλος και το περίφημο αυτόν το κυματέ που μεταδόθηκε στο Sky το περιέχει μέσα. Με τον Παύλο Τσίμα. Ακριβώς. Οπότε το 1966 ο Σαββόπουλος είναι σε ένα μετέχμιο και διηγείται εκ των υστέρων ότι δεν έχει την επιτυχία που περίμενε και αναρωτιέται μήπως να κάνει κάτι άλλο, να μπαρκάρει λέει κάποια στιγμή κλπ.

03:01 Πάντως έχει φύγει για να αφήσει πίσω του τον μικροαστισμό των γονέων του. Αυτό δεν είναι, η Λουσία δεν φεύγει από τη Θεσσαλονίκη τη γενέτειρά του. Περιγράφει τη ζωή του χρυσή μποεμία. Κάνει διάφορες δουλείες, λέει μέχρι και γυμνό μοντέλο. Έκανε στη σχολή καλών τεχνών. η ημέρα, οι μεθεπόμενοι έχουν κανονίσει μια συναυλία με τη Μαρία Φαραντούρη και το Μάνο Λοΐζο, όπου ο Μάνος Λοΐζος θα προσδοσιάσει τα νέγρικα που είναι μια καινούργια του συλλογή και ο Σαββόπλος θα παίξει τα δικά του γίνεται το πραξικόπημα τελειώνουν τα πάντα και βρίσκεται κάπως σε ένα έτσι κενό 23 ετών, σαν τα τέσσερα γεννηθείς ναι, πολύ νέος πολύ έτσι δυναμικός αλλά δεν ξέρει τι να κάνει και το καλοκαίρι εκείνης της χρονιάς θα έχει μια πολύ δυσάρεστη περιπέτεια. Διότι τον συλλαμβάνει η ασφάλεια θεωρώντας λανθασμένα ότι μεταφέρει μια επιστολή του Θεοδωράκη για να την πάει κάπου αλλού ότι είναι γραμματοκοπιστής με άλλα λόγια ενώ αυτός που πραγματικά την είχε την επιστολή αυτή ήταν ο Χρήστος Λεοντής

04:05 άλλος συνθέτης. Και βρίσκεται στην Μπουμπουλίνας στην ασφάλεια, εκεί που είναι σήμερα το Υπουργείο Πολιτισμού, όπου του κάνουν φάλαγγα, τον ταλαιπωρούν ένα διάστημα και εκεί παθαίνει ας πούμε αυτό που θα λέγαμε φλασιά μεγάλη και αφενός του έρχεται τρομερή έμπνευση και αρχίζει και γράφει διάφορα τραγούδια που θα γίνουν αργότερα γνωστά όπως η Θεία Μάρο, ας πούμε διάφορα τραγούδια που αναφέρονται σε αυτή του την εμπειρία. Εκείνη την εποχή αναπτύσσεται και η σχέση με την μετέπειτα γυναίκα του την άσπα η οποία τον επισκέπτεται ως 17χρονη μαθήτρια και του φέρνει διάφορα καλούδια στο επισκεπτήριο.

04:40 Και μια σχέση που θα κρατήσει δεκαετίες. Ακριβώς και όταν βγαίνει από τη φυλακή αποφασίζει αυτός δεν θέλει να έχει άλλη σχέση με την Ελλάδα οπότε φεύγουν και πάνε στο Παρίσι όπου ζει το Μάη του 1968 και μετά πάει στο Μιλάνο, μιλάμε για το 1968 αλλά γράφει εκείνο το διάστημα γιατί η εμπειρία του στην ασφάλεια του δίνει αυτή τη δυναμική και κάποια στιγμή μένει έγκυος η γυναίκα του και αποφασίζουν από το Μιλάνο που βρίσκονται μετά το Παρίσι να γυρίσουν στην Αθήνα.

05:04 Δεν μπορούν να μείνουν έξω, δεν υπάρχει δουλειά, δεν έχουν έσοδα, δεν μπορούν να μεγαλώσουν το παιδί και γυρίζει στην Αθήνα το τέλος του 1968 και ξεκινάει να γράφει αυτό που αργότερα θα γίνει το περιβόλ του τρελού. Αρχές 1969 βρίσκει ένα καινούριο χώρο όχι στην μπλάκα που είναι το στέκι του νέου κύματος ο χώρος αυτός είναι σε μια περίεργη περιοχή που είναι απέναντι από το πολυτεχνείο στην οδό Χέιδεν και είναι το ροντέο, λέγεται ροντέο γιατί αυτός που το έχει το έχει φτιάξει σαν να είναι για western οπότε υπάρχει μια αντιστοιχία και με το στυλ και εκεί μέσα αρχίζει και παρουσιάζει τα νέα του τραγούδια τα οποία νέα του τραγούδια δεν είναι όπως τα προηγούμενα είναι καινούρια σκοπής και έχουν χαρακτηριστικό ένα ψυχεδελικό χίπικο ύφος ενώ παλιά αυτός έλεγε ότι εγώ θα είμαι ένας τροβαδούρος, θα παίζω με την κιθάρα μου δεν θα βάλω ηλεκτρικό ήχο δεν είμαι εγώ γεγές και δεν τα πιστεύω αυτά τα πράγματα, επηρεάζεται και μάλιστα λένε πολλοί ότι παρακολουθεί το είδωλό του

05:58 του Μπομπ Ντίλαν, ο οποίος και αυτός κάνει αυτή τη στροφή οπότε εκεί παρουσιάζει ηλεκτρικό ήχο έχει ένα συγκρότημα μαζί του τα μπουρμπούλια που παίζουν όλος είχα πρόβλημα, δεν είχα θεατές. Αλλά από ένα σημείο και μετά μαθαίνεται σε ένα καινούριο κόσμο που βρίσκεται πέριξ της Φωκίωνος Νέγρη στη Κυψέλη, που είναι ένας γεγέδικος κόσμος, όχι παλί λαμπράκιδες δηλαδή, και αυτό σηματοδοτεί και μια ολόκληρη στροφή και γίνεται χαμός. Για να συνδυάσουμε εμείς το φορτηγό που ακούσαμε ήδη.

06:33 Ποιο είναι το πιο χαρακτηριστικό από αυτόν τον δίσκο. Το περιβόλι νομίζω θα μπορούσαμε να πούμε, το περιβόλι τρελού το οποίο έχει και στο περιεχόμενο ουσιαστικά σηματοδοτεί αυτό που συμβαίνει τότε. Έχει αυτό το φοβερό στίχο που λέει σαν το οποίο του βυθού περιγράφει την νοσταλγία αυτή που νιώθει γιατί πάνω στην νοσταλγία βασίζει όλο αυτό το δίσκο τώρα νοσταλγία όντως στο εξωτερικό νοσταλγία κάτι το οποίο φυσικά δεν υπάρχει ακριβώς εκείνη την εποχή στην Ελλάδα γιατί είναι το καθεστώς.

06:59 Δηλαδή το ρεφρέν λέει κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ, κάτι μυστικό, κάτι πλούσιο και παράξενο σαν τοπίο του βυθού. Κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ. Και περιγράφει μια ειδηλιακή εικόνα που ουσιαστικά είναι αυτό που συμβαίνει στο ροντέο. Τη στιγμή που το παρουσιάζει δηλαδή συμβαίνει μια έγχρωμη έκρηξη. Είναι απολυτή και αυτό μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι έξω από την όρμα της αγωνιστικότητας Ενδυαστηκότητες εναντίον της δικατορίας Η Σαΐτ Πίηση Η Πίηση είναι ένας άλλος κώδικας Δηλαδή δεν είναι το πολιτικό τραγούδι σίγουρα Απολυτήξη σε πρώτο επίπεδο Μπορούμε να το χαρακτηρίσουμε Σε δεύτερο επίπεδο ίσως και όχι Δηλαδή εξαρτάται και πώς ορίζουμε το πολιτικό τώρα Πάντα στο πλαίσιο της εποχής εκείνης Δεν γίνει ένα απεξό Ιστορία κάνουμε επί της ουσίας Το καταλαβαίνετε έτσι Ναι, ναι. Αλλά βρίσκει αυτόν τον τρόπο να μιλήσει για πράγματα που θέλει να μιλήσει μέσα από τις εικόνες που έφτιαχνε με αυτόν τον πολύ ποιητικό τρόπο.

07:54 Έχει πολλά διαφορετικά πράγματα μέσα αυτός ο δίσκος. Έχει ένα τραγούδι που είναι πολύ γνωστό σε όλους μας που είναι η οδύ στο Γεώργιο Καραϊσκάκη που πας παλικάρι, ωραίο σαν μύθος κλπ. Αυτό αρχικά το έχει γράψει για το Τσεγκεβάρα. Και βέβαια καταλαβαίνει ότι αυτό δεν θα περάσει από τη λογοκρισία Ήμνος του Τσεγκεβάρα τώρα Οπότε το αλλάζει και το κάνει στο Γιώργιο Καραϊσκάκη Και όταν το ρωτάνε αργότερα για αυτή την αλλαγή Λέει τελικά και καλύτερα ήταν έτσι να μην σας πω Γιατί μπορεί η μπολιά του Τσεγκεβάρα να πέρασε Αλλά του Καραϊσκάκη όχι Και το μήνυμα παραμένει το ίδιο Δηλαδή η αλλαγή που έκανε αυτή για να βολέψει τη λογοκρισία του δίνει μεγαλύτερη διαχρονικότητα.

08:33 Έχει τραγούδια τα οποία είναι ερωτικά με μια νοσταλγικότητα όπως το είδα την Άννα κάποτε. Έχει τραγούδια τα οποία αφορούν τους φίλους του που έμπλεξαν με ουσίες τα παιδιά που χάθηκαν, το οποίο είναι ένα συγκλονιστικό τραγούδι. Και έχει βέβαια τραγούδια του Πανηγυριού όπως τον Τιρελαταντά. Τον Τιρελαταντά θα κάνει τεράστια επιτυχία.

08:59 Θα τον κάνει γνωστό το Σαββόπουλο στο εξωτερικό. Θα γίνει επανεκτέλεση από τραγουδιστές όπως η Νταλιντά στη Γαλλία και άλλους. Και κάποια στιγμή, αν το καταλαβα καλά, ότι τον ενοχλεί ότι του ζητούν αυτό το τραγούδι μόνο. Έτσι δεν είναι? Ναι, γιατί... Είναι το σουξέ. Ακριβώς, είναι το μεγάλο σουξέ. Είναι λιγάκι, άμα δείτε την τριλογία, Δηλαδή τους μεγάλους συνθέτες Όλοι έχουν και πω ένα τραγούδι του Πανηγυριού Που γίνεται μεγάλος τρίλος στο εξωτερικό Ο Θοδωράκης έχει το Σιρτάκι Και μάλιστα όταν κυκλοφορεί στο εξωτερικό Τον αποκαλούν πολύ Μίκης Θοδωράκης Κινγκ Ζόρμπα Γιατί είναι από τη ταινία Ο Χατζηδάκης έχει τα παιδιά του Πειραιά Και ο Σαβόβλος έχει τον Τυρλανταντά Είναι η τριλογία του τουρίστα μπορούμε να την πούμε έτσι αλλά είναι ένα τραγούδι του πανηγυριού γίνεται χορός, γίνεται χαμός στο ροντέ όταν παίζεται και η εικόνα αυτού του κεφιού δεν ταιριάζει με την εικόνα που έχουμε του σκοταδιού της Χούντας είναι και εικόνα που έχει η Ελλάδα στο εξωτερικό

09:55 ότι είναι μια χώρα εξωτική αυτά τα τρία τραγούδια τότε δημιουργείται, η εικόνα μιας ανέμελης χώρας όπου κυκλοφορεί η αίσθηση της ευτυχίας της χαλαρότητας της ζεστασιάς της ανθρώπινης, μαζί με τη θάλασσα και τον ήλιο, που σχηματίζει αυτή την εικόνα που θα γίνει ο θρύλος του τουρισμού της εποχής εκείνης. Τώρα έχω κάτι για την κυρία Τριανταφύλλη που θα το δούμε αργότερα βέβαια, αλλά δεν πειράζει, θα στο θίξουμε και εδώ.

10:18 Ποια είναι η εικόνα που έχουν οι ξένοι που επισκέπτονται την Ελλάδα της δικτατορίας, δεν ξέρω αν έχουν άποψη αευθέως για τη δικτατορία, αλλά για τις συνέπειες της δικατορίας στη ζωή των ανθρώπων που παρατηρούν, που βλέπουν. Τι λένε. Έχουμε βρει κάποιες μαρτυρίες που έχουν πολύ μεγάλο ενδιαφέρον. Ας πούμε το πρώτο πράγμα που τους κάνει εντύπωση είναι ότι υπολούνται πάρα πολλά αριστερά βιβλία γιατί κυκλοφορεί ελεύθερα ο ξένος τύπος.

10:44 Κάτι που δεν περνάει από το μυαλό μας. Εντάξει, προφανώς ο ελληνικός τύπος λογοκρινόταν όμως ο ξένος τύπος κυκλοφορεί κανονικά εκείνη την περίοδο στα περίπτερα και διανέμεται κανονικά. Μην το αναλώσετε αυτό, το συντήσουμε την επόμενο Σάββατο. Αυτό που κάνει εντύπωση όμως οι σκέψεις που κάνουν είναι ότι πώς γίνεται σε ένα δικτατορικό καθεστώς να κυκλοφορούν τόσα πράγματα ελεύθερα. Φυσικά υπάρχει και όλο το χτίσμα του τουρισμού οπότε τα βασικά στοιχεία της Ελλάδας δεν έχουν εγκαταληφθεί, δηλαδή τα ανησιά, έχουμε όλο αυτό το μεγάλο κίνημα στην Κρήτη, μην ξεχνάμε με το χιπισμό και τα μάτια, αλλά που πάρα πολλοί νέοι έρχονται και ο προορισμός τους καταλήγει εκεί.

11:19 Είναι πολύ σημαντικό αυτό, γιατί μέσω από τον τουρισμό και ιδιαίτερα τον τουρισμό των νέων και των χίπιδων, έρχονται καινούριες ιδέες στην Ελλάδα, γιατί τότε είναι μια εποχή που οι άνθρωποι δεν ταξιδεύουν εύκολα. Υπάρχουν βέβαια οι ταινίες, προβάλλεται το Woodstock στην Ελλάδα, το Frawless Cam αυτές τις ταινίες που δείχνουν αυτά τα κινήματα του πολέμου του Βιετνάμπ κλπ. Πολλές φορές με επεισόδια.

11:37 Αλλά κυρίως ο μεγάλος διάβλος της επικοινωνίας των ιδεών είναι ο τουρισμός. Διαβάσω ένα μικρό απόσπασμα, περιγράφει αυτή την εικόνα της εποχής εκείνης και λέει για ένα μικρό μαγαζί το Folk 17. Λέει ήταν κάτι μεταξύ Μπουάτ, Καφενίου και Κλαμπ στην Πλάκα. Το όνομά του μαρτυρούσε και το χαρακτήρα του. Το είχαν ανοίξει δύο φίλοι, ένας Έλληνας και ένας Βρετανός, μισός Ινδός και μισός Εγκλέζος.

12:00 Ο Χιού, που γύριζε τον κόσμο με τη γυναίκα του, την Τζάνετ, πουλώντας χάντρες χειροποίητες, καρφίτσεις και χαϊμαλιά. Ερωτευμένοι με την Ελλάδα, όπως όλοι οι νέοι που έφταναν με σαγιονάρες και ένα σακίδιο στην πλάτη, γοητευμένοι από την ιστορία της και τα εξωτικά νησιά της. Γνώρισαν τον Δημήτρη και αποφάσαν να ανοίξουν το πρώτο Folksteak στην Αθήνα.

12:20 Από εκεί περνούσαν οι χίπης με τα μακριά μαλλιά, τα αληνά φουστάνια, τα πολύχρωμα μαντήλια και τις κιθάρες, κάνοντας μια στάση στο δρόμο για την Κρήτη και τα νησιά του Αιγαίου, κατά προτίμηση τα Μάταλα και την Ήω. Και εμείς οι εντόπιοι απολαμβάναμε τα τραγούδια που έφερναν μαζί τους. Από αυτούς ακούγαμε για πρώτη φορά πολλά τραγούδια του Μπομπ Ντίλαν, της Τζόαν Μπαέζ, του Φιλ Όξ και άλλων, κυθάρα, αφισαρμόνικα τραγούδια.

12:42 Και προσθέτει, «και εμείς ψάχναμε για ομοειδεάτες και ομοειδεάτησες. Τα ερωτικά δεν τα σνομπάραμε, αλλά ήταν παρεπόμενα. Ψάχναμε να κάνουμε γνωριμίες με αγόρια και κορίτσια που είχαν τα ίδια με μας μυαλά. Άκουγαν τα ίδια τραγούδια, θαύμαζαν τους ίδιους συγγραφείς Μοιράζονταν τις ίδιες ανησυχίες Για τον πόλεμο και την ειρήνη Επιθυμούσαν την ίδια ελευθερία Που για μας ήταν πολύ πιο περιορισμένη Λόγω της κοινωνικής καθυστέρησης Αλλά και των περιορισμών του καθεστώτος Αλλά και οι νέοι που έρχονταν από το εξωτερικό Τι λέει τώρα, ακούστε το Αισθάνονταν πιο ελεύθερα στην Ελλάδα γιατί αφενός τους ενέπνε η πανέμορφη φύση, ο λαϊκός πολιτισμός στα χωριά, η σπουδαία ιστορία του τόπου, η φιλικότητα των κατοίκων και αφετέρου γιατί ξέφευγαν από τους περιορισμούς των δικών τους κοινωνιών και βρίσκονταν με ομόψυχους από όλα τα σημεία του ορίζοντα σε συγκεκριμένα σημεία συνάντησης όπου σχηματίζονταν πρόσχερες αλλά ζεστές παρέες.

13:35 Επιπλέον η Χούντα απέφευγε να τους παρενοχλεί όχι μόνο γιατί δεν τους θεωρούσε υπηκόους της αλλά και γιατί δεν ήθελε να μπλέξει περισσότερο με τις κυβερνήσεις των χωρών προέλευσής τους μερικές από τις οποίες δεν είχαν καλύτερη γνώμη για το καθεστώς. Συνεπώς, κυρία Τρινταφύλλη, εσείς τεινάζετε τον μύθο στον αέρα. Ναι, γιατί αυτό που δεν συνειδητοποιούμε είναι ποιοι υπάρχουν στη χώρα εκείνη την περίοδο.

13:57 Δηλαδή, δεν είναι μόνο οι κάτοικοι της Ελλάδας. Διάβασε ο Στάθης πριν το απόσπασμα για τη μίξη αυτή τουριστών που φέρνουν νέες ιδέες, που κινούν τα πράγματα με ένα φρέσκο αέρα, που η έννοια του φρέσκου αέρα μας είναι άγνωστη εκείνη την περίοδο, αλλά στην πραγματικότητα αυτό συμβαίνει γιατί υπάρχουν νέοι που θέλουν να επικοινωνήσουν με τους άλλους νέους και έτσι δημιουργείται ένας νέος πόρος.

14:20 και κάτι πολύ ενδιαφέρον είναι ότι όλα τα ξένα τραγούδια επίσης κυκλοφορούσαν ελεύθερα δεν περνάγανε καν προφανώς από την λογοκρισία οπότε πάρα πολλά νοήματα και πάρα πολλές ιδέες της ξένης μουσικής και που φυσικά φαίνανε τάσεις και ιδέες από το Μάι του 68 και όλο αυτό που γινόταν παγκοσμίως στη μουσική μπαίνουν στην Ελλάδα και επηρεάζουν πάρα πολύ και τα εδώ πράγματα Αν υπήρχε αυστηρή απαγόρευση με όλη τη σημασία της έννοιας απαγορεύω, δεν θα γιόταν τίποτα από λεφτά. Όχι. Δηλαδή αυτός είναι ένας μεγάλος μύθος, ότι η Ελλάδα είναι ένα ερμητικά κλειστό σύστημα απομονωμένο από τον υπόλοιπο κόσμο. Ότι δεν είναι αυτό.

14:55 Ενώ στην πραγματικότητα δεν ισχύει αυτό. Δηλαδή πάνω σε αυτό το μύθο του κλειστού συστήματος, όπου δεν μπαίνουν καινούρια νοήματα, καινούριες ιδέες, καινούρια μηνύματα, έχει χτιστεί αυτό το αφήγημα ότι δεν αλλάζει τίποτα από τη φυλακή στη Θεσσαλονίκη όπου έχει μπει το 1968 και βγαίνει μετά από δύο χρόνια στη Θεσσαλονίκη και ξέρετε τι προσέχει το πρώτο πράγμα που γράφει που του κάνει εντύπωση πόσες γυναίκες στο δρόμο φορούσαν παντελόνια δηλαδή αλλάζει η κοινωνία με ραγδαίους ρυθμούς και εμείς την προσεγγίσουμε σήμερα σαν να είναι κάτι το στατικό εγώ το περιγράφω αυτό ως το μύθο της ωραίας κοιμωμένης Η Ελλάδα πάει για ύπνο το 1967 και ξυπνάει το 1974 Ίδια και απαράλλαχτη Ενώ στην πραγματικότητα γίνεται αυτή η κοσμογονία Δηλαδή αυτό που έχουμε μελετήσει στο βιβλίο Είναι στην πραγματικότητα τις δυναμικές που αναπτύσσονται τότε Που αυτό δεν μας έχει αποσχολήσει ποτέ Γιατί σκεφτόμαστε πάντα τα γεγονότα Και κυρίως τα πολιτικά γεγονότα Οι δυναμικές όμως είναι εκεί και είναι πολύ ενεργές

15:57 και πολύ πειδραστικές και στη σκέψη και στο στοχασμό των ανθρώπων. Όλα όσα περιγράψατε, είτε από την επίσκεψη είτε η άνθηση του τουρισμού, με τις ζωές που έχουμε, με τους χήπης, με τα μάταλα, με όλη αυτή την ατμόσφαιρα, με το σιρτάκι, θέλω να πω όλο αυτό το σκηνικό περιγράφεται από τις ταινίες του παλαιού κινηματογράφου που θα το δούμε σε αντιδιαστολή στην επόμενη μας συνάντηση σε σχέση με τον νέο ελληνικό κινηματογράφο που επίσης θα ανθίσει στη χρονική στιγμή θα δημιουργηθεί εκεί το δίκιο της δικτατορίας πάντα όμως νομίζω αξίζει να επισημάνουμε και αυτή τη δυσκολία που υπάρχει στο μυαλό των ανθρώπων ότι απ' τη μία έχουμε το καθεστώς και έχουμε και όσους ας πούμε αντιτίθεται σε αυτόν που είναι λίγοι και όσοι συλλαμβάνονται βασανίζονται κλπ. Οπότε υπάρχει αυτή η μαυρίλα και απ' την άλλη υπάρχει πως να το πούμε ένα χαλήνο το πανηγύρι που συμβαίνει. Και λέει ο άλλος είναι δυνατόν να συνεπάρχουν αυτά τα δύο πράγματα και η απάντηση είναι ναι, είναι δυνατόν να συνεπάρχουν.

16:54 Κυρίες και κύριοι, η συνέχεια μετά το διάλειμμα. Αγαπητές φίλες, αγαπητοί φίλοι όπως έρτε, είναι η τέταρτη εβδομάδα με την παρουσία γνώριμων σε εσάς πια του Στάθη Καλύβα και της Νατάσας Τριάνταφίλη στην περιγραφή του εμβληματικού βιβλίου τους του βιβλίου που συνέγραψαν αφού έκαναν μια εμπεριστατωμένη μελέτη στην περίοδο της δικτατορίας για να καταγράψουν την άνθηση του πολιτισμού και αυτό το βιβλίο με τον τίτλο Big Bang 1970-1973 μπορείτε να το βρείτε στις προθήκες των βιβλιοπολίων και κροφορεί από τις εκδόσεις με τέχνιο.

17:34 Και αν δεν το βρείτε στις προθήκες είναι πιο μέσα να το ζητήσετε. Και όπως είπαμε σε προγενέστερες συναντήσεις μας, κυρίες και κύριοι διαβάζετε ανεξαρτήτως σειράς από όποιο σημείο σας κάνει εντύπωση πρώτα απ' όλα γιατί παρουσιάζονται δέκα σιν ένα πρόσωπα όλα αυτά τα σημαντικά πρόσωπα της μουσικής οπότε υπάρχουν μέσα βιογραφικά στοιχεία ένα βιβλίο ιστορίας μόνο που γράφτηκε με τρόπο ανάλαφρο δεν θα σας πιέσει και οι διαπιστώσεις, οι αντιρρύψεις οι γνώμες των δύο συγγραφέων δεν κουράζουν δεν θα απασχοληθεί το μυαλό σας είναι σαν να δείτε μία σειρά τηλεοπτική μια που έχουμε θυστεί τώρα ξέρετε έχει πει ο Θάνος Βερέμης ότι η λογοτεχνία της εποχής είναι οι σειρές στις πλατφόρμες είναι ωραία τάκα, είναι ωραία σκέψη λοιπόν κάτι τέτοιο κάντε το ανάποδα και δείτε μία σειρά γραμμένη σαν ένα βιβλίο Αυτό που λέτε είναι πολύ συνεπές με κάτι που σκεφτόμουν λίγο πριν ότι πάρα πολλοί οι πρωταγωνιστές της εποχής εκείνης έχουν και πάρα πολύ μεγάλο δραματολογικό ενδιαφέρον,

18:43 για να μιλήσω και από την σκηνοθετική πλευρά, γιατί είναι φοβερό σημείο το να έχεις φύγει από την Ελλάδα, όπως ο Διονύς Αβόπλος που αναφέραμε πριν, και να αποφασίζεις να επιστρέψεις μέσα σε μια δικτατορία. Δηλαδή, εκτός από κάτι πολύ πρακτικό, εντάξει, δεν νομίζω ότι ήταν μόνο το πρακτικό κομμάτι, υπάρχει και ένα άλλο κίνητρο.

19:00 Δηλαδή για ποιο λόγο γυρίσαν τόσοι καλλιτέχνες πίσω Είχαν φύγει αρκετοί στην αρχή Λοίζος, η Μαρίζα Κόχ Ο Αγγελόπουλος Ο Μαρκόπουλος Όλοι είχαν φύγει Δηλαδή αυτό είναι κάτι το οποίο δεν το επεξεργαζόμαστε άμεσα στο βιβλίο Σασκέψη Αλλά εκ του αποτελέσματος έχει τρομερό ενδιαφέρον Και αποφασίζουν να γυρίσουν και να δημιουργήσουν όχι να μείνουν σιωπηλοί και το πιο σημαντικό για το βιβλίο και εδώ κλεινώ είναι ότι εμείς που είμαστε οι εκδρομείς του 60 ας θεωρούμε περίξ των 60 είναι βέβαιο ότι θα ανακαλύψετε κυρίες και κύριοι κομμάτια του εαυτού σας από την πρώτη σας νεότητα ή από τη δεύτερη νεότητα να περιγράφονται μέσα σε αυτό το βιβλίο κάτι λέγατε όμως κύριε Καλύβα προηγουμένως και θέλω ένα όνομα το οποίο δεν το έχουμε πιάσει καθόλου έως σήμερα είναι του Αλέκου Παναγούλη Δηλαδή, από τη μια έχουμε, λέτε, αυτή την έκρηξη, αλλά ταυτοχρόνως κάποια άνθρωποι βασανίζονται, κάποια άνθρωποι αντιδρούν, ενεργούν εναντίον του καθεστώτος.

19:59 Ένας από αυτούς είναι ο Αλίκος Παναγούλης, ο άλλος είναι ο Μουστακλής, ο οποίος με τη ζωή του πια, όπως και άλλοι άνθρωποι, αλλά είναι τα πιο εμβληματικά πρόσωπα, πάνω στα οποία ασκείται όλη αυτή η βία του καθεστώτος με την ΑΤΣΑ και τα σχετικά. Ο Παναγούλης είναι ένας άνθρωπος, πραγματικά μια πολύ ενδιαφέρουσα, ηρωική θα έλεγε κανένας προσωπικότητα, που επιχειρεί να δολοφονήσει τον Παπαδόπουλο.

20:22 Μόνος του ουσιαστικά, έχει και έναν συνεργάτη, αλλά δεν βρίσκεται σε κόμμα, δεν είναι σε οργάνωση. Είναι έτσι μια, θα έλεγα, ιδιαίτερη προσωπικότητα. Συλλαμβάνεται, βασανίζεται, ταλαιπωρείται. Είναι πολύ ενδιαφέρον ότι θα φεθεί ελεύθερος στη φιλελευθερωπή, ελευθερωπής του καθεστώτου στο 1973 όπως και πολλοί άλλοι που δρούν μόνοι τους και το πολύ ενδιαφέρον είναι ότι ακόμα και η εξέγερση του Πολυτεχνείου που είναι μια μαζική εξέγερση είναι μια εξέγερση που δημιουργείται από τα κάτω και μάλιστα παρά την αντίθεση το ΚΚΕ δεν ήθελε να γίνει όπως είναι πολύ γνωστό με την καταγγελία περί προβοκατόρων και για την καθαρότητα των αντιδρώντων. Ακριβώς, οπότε όλο αυτό το στοιχείο της αντίστασης που περιγράφουμε λιγάκι στο βιβλίο έχει και αυτό μια ομοιότητα με το Big Bang με την έννοια του ότι δεν είναι κομματικά καθοδηγούμενο.

21:12 Είναι αυθόρμητο. Δηλαδή το Big Bang, το πολιτιστικό, όπως και η αντίσταση στον παθμό που συμβαίνει είναι αυθόρμητα φαινόμενα γιατί τα κόμματα έχουν χάσει την εξουσία του να επηρεάζουν τα πράγματα. Είναι αδύναμα την εποχή εκείνη. Και αυτό ανοίγει ένα μεγάλο περιθώριο, κυρίως σε νέους, οι οποίοι δεν είναι μέσα στις κομματικές ιεραρχίες να πάρουν πρωτοβουλίες.

21:34 Σε μια χώρα που να μην το ξεχνάμε η Ελλάδα ήταν τότε μια γεροντοκρατική χώρα όπου το να είσαι νέος ήταν να είσαι πίσω, να περιμένεις τη σειρά σου, να μην έχεις και πολύ αέρα. Αυτό στο βαθμό που το εκπροσωπούν και οι Χούντα από τη μία και τα κόμματα από την άλλη ανοίγει αυτό το μεγάλο περιθώριο το οποίο βλέπουμε εμείς στο πολιτιστικό κομμάτι το οποίο είναι και η έκφραση της κοινωνίας της εποχής εκείνης, το πόσο χώρο δίνει στους νέους.

22:02 Δεν το ταυτίζουμε με την εποχή εκείνη, αλλά είναι ένα παράδειγμα του πώς οι δυναμικές είναι παράδοξες και παράγουν αποτελέσματα τα οποία είναι αντίθετα από αυτά που ενδεχομένως σκοπεύουν ή είναι η πρόθεσή τους. Λοιπόν, στα πρόσωπα τα οποία βιογραφούνται είναι και ο ποιητής-στιχουργός Λευτέρης Παπαδόπουλος, τον οποίον μάλιστα μας τον τοποθετείτε κάνετε την εισαγωγή για την παρουσίασή του με ένα άρθρο στο περιοδικό Αντί είμαστε στο Μάρτιο του 1972 όπου ο Ευθύνης Παπαδόπουλος παραπονείται ότι ο Θοδωράκης και ο Χατζηδάκης όπως υποστηρίζει δημιούργησαν ένα τραγούδι Ρωμαίικο γνήσιο ρωμαλαίο στηριγμένο στο ρεμπέτικο που μιλούσε για τη γειτονιά για τα δικογραμμένα αδέλφια, για το ψωμί την αγάπη κτλ.

22:51 αλλά στο μεταξύ έρχεται ένα άλλο τραγούδι το οποίο ανατρέπει αυτή τη λεβεντοσύνη του λαϊκού τραγουδιού Ο Παπαδόπουλος έχει ένα φόβο ότι μπορεί ας πούμε η κληρονομιά του Χατζηδάκη του Θωράκη να χαθεί και να χαθεί γιατί έχει εμφανιστεί βασικά ο Τόλης Βοσκόπουλος με τη Μαρινέλα που εκπροσωπούν το λεγόμενο ελαφρολαϊκό τραγούδι για το οποίο θα πούμε κάποια πράγματα και το οποίο ο Παπαδόπουλος το περιφρονεί ως ας πούμε δεύτερο τραγούδι.

23:17 Ναι, αλλά θα διαπρέψει ο ίδιος ως τυχουργός τραγουδιών που τραγουδήθηκαν σε αυτό το πλαίσιο του ελαφρολαϊκού ονομαζόμενου. Ο ίδιος πιστεύω, ενώ είναι καλοπροαίρετος, κάνει δύο σφάλματα. Το πρώτο είναι υποτιμά τη δική του συμμετοχή και το πόσο σημαντική είναι και μπορούμε να το δούμε και ποσοτικά γιατί καθίσαμε και μετρήσαμε με διάφορους τρόπους τα τραγούδια που έχει βγάλει και αυτό που βρήκαμε είναι ότι σύμφωνα με διάφορα κριτήρια για παράδειγμα ο ίδιος το 2006 έβγαλε ένα βιβλίο που λέγεται Τα τραγούδια γράφουν την ιστορία τους στο οποίο ανθολογεί τα 300 του τραγούδια 300 τεράστιος άρχισε πως έχει γράψει πολύ περισσότερα αλλά τα 300 που ξεχωρίζει Τα 300 είναι σου ξένες Όχι μόνο σου ξένες, αυτά που του αρέσουν του ίδιου που θεωρεί τα καλύτερά του το 36% δηλαδή σχεδόν 40 4 στα 10 έχουν γραφτεί στο διάστημα της δικτατορίας. Μία περίοδος που καλύπτει μόνο το 16% της στιχουργικής του δραστηριότητας. Ενώ δηλαδή έχουμε πολύ μικρό διάστημα γράφονται αναλογικά πολύ περισσότερα τραγούδια.

24:25 Αν επικεντρωθεί μάλιστα κάποιος στις διαχρονικές επιτυχίες του Παπαδόπουλου θα διαπιστώσει πως οι περισσότερες ουσιαστικά γράφονται στην περίοδο που θα είναι μέχρι το 1974 όταν εμφανίστηκε στην εκπομπή του Νίκου Πορτοκάλωγλου το μουσικό κουτί ο Παπαδόπουλος και διαλέξανε ποια τραγούδια θα παιχτούν από τα 16 τραγούδια που παίχτηκαν τότε τα 10 που παίχτηκαν, δηλαδή το 62% είναι τραγούδια της περίοδου εκείνης και το 50% τη διετία 70-72. Είναι τρομερές οι επιτυχίες που κάνει εκείνη την εποχή και με τον Μάνο Λοίζο και βέβαια με τον πλαίσια, με το μίμη πλαίσια να ξεκινήσουμε καταρχάς με τον δρόμο έτσι, είναι ένας εμβληματικός δίσκος θεωρείται ο πιο εμπορικός της ελληνικής δισκογραφίας που βγαίνει το 69 τον Ιμνίκιο Μάικης Μάτσας ναι, ακριβώς γίνεται και παράσταση επίσης ο δρόμος το 68 βγαίνει ο σταθμός του Μάνου Λοΐζου που ως τότε δεν ήταν γνωστός συνθέτης και είναι ο πρώτος δίσκος της νέας εταιρείας Μήνος Μάτσας και Υιός στο εξώφυλλο των Μάνο Λοΐζο αυτό είναι συγκλονιστική

25:26 ότι προβάλλεται ο συνθέτης και ο δίσκος είναι ολόκληρος ένας δίσκος γύρω από το συνθέτη δεν είναι φτιαγμένος γύρω από τον τραγουδιστή στο οποίο έχουμε μεγάλες επιτυχίες μέσα οι οποίες είναι διαχρονικές επιτυχίες όπου έχουμε τραγούδια όπως το Δελφίνι Δελφινάκι το οποίο κατηγορείται από κάποιους ως πολύ ανάλαφρο Ανάλαφρο τραγούδι και χαρούμενο Δεν ταιριάζει με την αγωνιστικότητα της αντίστασης Στη δικατορία Και αυτό είναι ο Μάνος Λοΐζος έτσι Και στη χουργός ο Λευτέρης Παπαδόπουλος Ακριβώς το παλιό ρολόι Η δουλειά κάνει τους άντρες Έχουμε πολύ σημαντικά τραγούδια Το 70 ο Παπαδόπουλος βγάζει το Σαββατόβραδο Με το Γιάννης Πανό και ερμηνευτές Σταμάτη Κόκοτα Βίκυμο Σκολιού και Μανώλη Μητσιά Τραγούδια, Πες πως μαντάμωσες Ο τρελός, Τα χέρια Μετά βγάζει τις μέρες του καλοκαιριού Εμφανίζεται στις θαλασσογραφίες Που είναι η επόμενη συνεργασία του με τον Μάνο Λοΐζο Για πρώτη φορά ο Γιώργος Νταλάρας Και εκεί έχουμε τραγούδια όπως η Τζαμάικα Η Γοργόνα στην απάνω γειτονίτσα

26:25 Σε βάχο θαλασσινός Τα δέκα παλικάρια τεράστιες επιτυχίες. Δηλαδή είναι τραγούδια που άμα ρωτήσουμε τον οποιοδήποτε σε μια ταβέρνα, μια κυριακή θα τα ξέρει και θα τα τραγουδήσει. Αυτά κυρία Τρενταφύλλη συμπροτούν την κατηγορία ελαφρολαϊκό. Και τι είναι το ελαφρολαϊκό. Όχι αυτά δεν είναι ελαφρολαϊκά. Αυτά θα λέγαμε είναι τραγούδια έντεχνα αλλά πιο ελαφρά.

26:52 Μηλόγια. Τι είναι το ελαφρολαϊκό. Το ελαφρολαϊκό είναι ένα ελαφρύ τραγούδι στο οποίο προστίθεται το μπουζούκι Αυτά είναι τα τραγούδια στα οποία ειδικεύεται το περίφημο δίδυμο Ο Γιώργος Κατσαρός, ο συνθέτης και ο Πυθαγόρας Και αυτά είναι τραγούδια όπως το Ο Σταμούλης Ολοχίας Πάμε για Ήπνο Κατερίνα Το Κύρα Γιώργενα Η Κύρα Γιώργενα, δηλαδή τραγούδια πολύ ευχάριστα και ζωντανά που δεν έχουν ενδεχομένως την ποιότητα θα μπορούσε να πει κανένας εγώ δεν το λέω, αλλά θα μπορούσε να πει κανένας που έχουν τα πιο έντεχνα τραγούδια αλλά είναι θα έλεγα εξαιρετικά ποιοτικά και πάρα πολύ επιδραστικά και διαχρονικά Ακόμα και του Βοσκόπουλου τα τραγούδια που δεν αρέσουν στην Ατάσσα όπως η Αγωνία Ας είμαστε ρεαλιστέ, τι κι αν υπήρξαμε ραστέ Είναι τραγούδια τα οποία έχουν μια διαχρονικότητα.

27:48 Νομίζω ότι ο Παπαδόπουλος με το Λοίζο και όλη την κατηγορία του Παπαδόπουλου, σήμερα με τα σημερινά δομημένα θα τη λέγαμε κάπως σαν έντεχνο. Ας πούμε κάπου εκεί μέσα θα ήταν. Δεν μπορούμε να το κατηγοριοποιήσουμε και ακριβώς, αλλά προς τα εκεί θα ήταν. Θα σας διαβάσω τώρα κάτι κυρίες και κύριοι, το οποίο δημοσίευεται στη σελίδα 534 και 535.

28:08 Εδώ θυμίζουμε το Ζαμπέτα που κάνει το τραγούδι το περίφημο σελίδα Τάδε, συγραμμήτα Αλλά πρέπει να υπεράσει και ο Ζαμπέτας παρουσία ενώ Όλοι περνάνε, δεν λείπει κανένας, αυτό είναι το εντυπωσιακό Λοιπόν, αφηγείται η Ντέλα Ρουφογάλη Τότε σύζυγος του Μιχάλη Ρουφογάλη Ποιος είναι ο Ρουφογάλης, είναι ο αρχηγός της ΚΙΠ Κυρίες και κύριοι, έμπιστος του Παπαδόπουλου Είμαστε σε αυτά τα χρόνια λοιπόν της δικτατορίας και οι ντέλα Ρουφογάλη αφηγείται, ανοίγουν εισαγωϊκά.

28:41 Στην καθημερινή μας ζωή ο Μιχάλης, δηλαδή ο Ρουφογάλης, ο σύζυγός της, πηγαίνει αργά στο γραφείο, γυρίζει αργά, κοιμάται λίγο και τα βράδια βγαίνουμε με μικρές παρέες σε ταβερνάκια ή πάμε στα μπουζούκια. Εκεί στα Μπουζούκια Οι μαγαζάτορες, τα γκαρσόνια και οι καλλιτέχνες Τον υποδέχονται με εμφανή χαρά Πετάει λουλούδια, ξοδεύει χρήματα Ο Ρουφογάλης Και ζητά να τραγουδήσουν απαγορευμένα τραγούδια Του Θεοδωράκη Δεν μπορώ να καταλάβω, συνεχίζει η Ντέλα Ρουφογάλη Αν θέλει να αποδείξει Ότι είναι περάνω του νόμου Ή ότι η επταϊτία δεν είναι τελικά Και τόσο αυστηρή Σίγουρα πάντως αυτό του δίνει δύναμη, έγλυ και τον κάνει δημοφιλή Μαζί τους αυτές τις νυχτερνές εξόδους γνώρισα τη Μαρινέλα, τη Λίτσα Διαμάντη και στα πλάτα τους βήματα τον Γιάννη Πάριο, την Άννα Βύση, τον Γιώργο Νταλάρα και την Χαρούλα Αλεξίου Η καλύτερη μου ανάμνηση, συνεχίζει η Ροφογάλη, ήταν από μία βραδιά στην Εράιδα που ο Μιχάλης ζήτησε από τον Πυθικότσι να τραγουδήσει κομμάτια του Θεοδωράκη

29:43 εκείνο το βράδυ ο Σερ τραγούδησε με τρία λαριγκιά ξεκίνησε με τη φτωχολογιά κατέληξε να τραγουδά αντιστασιακά τραγούδια ο κόσμος ζητοκράβγαζε και ο Ρουφογάλης παρακολουθούσε με ένα ελαφρύ χαμόγελο εγώ είχα χαθεί κάτω από ένα βουνό από λουλούδια είναι σουρελιστική η περιγραφή εξαίσια περιγραφή με συγχωρείτε παρότι δημιουργεί μια μηχανία Δεν μπορούμε να το κρύψουμε. Δηλαδή, όταν το πρώτο διαβάζεις, δεν μπορείς να καταλάβεις τώρα, είναι αλήθεια, είναι ψέμπτη, τι είναι αυτό τώρα.

30:11 Δεν είναι το μαγικό σημείο που προκαλείται αμηχανία από το βιβλίο σας, κυρία Τριανταβίδη. Ισχύει, αλλά... Απλώς είναι πολύ χαρακτηριστικό, πάρα πολύ χαρακτηριστικό. Γιατί εξηγεί τη δύναμη της καθημερινότητας. Δηλαδή η καθημερινότητα δεν είναι ποτέ, όπως ξαναείπαμε εδώ στη συζήτησή μας, ασπρόμαυρη και οι άνθρωποι με τα κινητρά τους δεν είναι ποτέ τόσο ξεκάθαρα.

30:30 Και αυτό έχει το τρομακτικό ενδιαφέρον, οι αντίθετες δυναμικές. Πολύ ωραίο όλα αυτά, αλλά μπορούμε να δούμε και τι λέει ο Ελληνιάδης, τον οποίον έχετε επικαλεστεί πολλές φορές στο βιβλίο σας. Είναι ένας από αυτούς τους ανθρώπους... Είναι ένας ερευνητής και αυτός, καταγραφέας μάλλον. Ναι, αλλά αυτός είναι εκείνη τη στιγμή ένας, ας πούμε, σαν μουσικός παραγωγός και υπρεσάριος, δουλεύει στη Λύρα και είναι από τους ανθρώπους που συμμετέχουν σε αυτό το πολύ δημιουργικό γίγνεσθε χωρίς οι ίδιοι να είναι γνωστοί γιατί δεν είναι καλλιτέχνες.

30:59 Να προσθέσω και τον Φαλιρέα που επίσης περνάει από το βιβλίο σας. Είναι από τα πρόσωπα εκείνα όπως ο Τάσος Φαληρέας και διάφοροι άλλοι που είναι από τους ανθρώπους που δημιουργούν το Big Bang από πίσω από τη σκηνή. Πάρα πολύ σημαντικά πρόσωπα και τα ξέρουμε γιατί καταγράφουν στις δικές τους αφηγήσεις το τι συμβαίνει την εποχή εκείνη.

31:18 Η Όλγα Μπακομάρου έχει χρησιμοποιηθεί πολύ από τα αποσπάσματα από τις συνεντεύξεις της. Η οποία είναι η δημοσιογράφος τότε στη Γυναίκα που η Γυναίκα πρέπει να το πούμε είναι πολύ σημαντικό περιοδικό. Τα επίκαιρα νομίζω τα χρησιμοποιείτε που είναι ένα περιοδικό της εποχής και φυσικόνες και ταχυδρόμους βγαίνουν πολύ αυτοδικά Παρά λέτε κάπου ότι δίνετε έμφαση στα περιοδικά αυτά που κάνουν την αντίσταση αλλά υπάρχουν και τα mainstream περιοδικά όπως αυτά που απαριθμίσαμε τώρα Ο ταχυδρόμος ας πούμε το βασικό έτσι δεν είναι Δεν έχει φτιαχτεί από τότε Και τα οποία φιλοξενούν και πολύ ενδιαφέροντα θέματα Ίσως θέματα που τα σημερινά αντίστοιχα περιοδικά δεν θα πλησιάζανε.

31:58 Χάθηκαν αυτά τα περιοδικά, με συγχωρείτε. Και οι εικόνες της Βλάχου. Οι εικόνες σταμάτησαν πριν τη δικτατορία. Το Αχιδρόμος γνωρίζει μια τεράστια εκδοτική επιτυχία την εποχή εκείνη και τα επίκαιρα βγαίνουν από τον Πάπυρο ο οποίος είναι πολύ μεγάλος εκδοτικός ήχος της εποχής που βγάζει τότε και τα βίπερ τα βιβλία τσέπης για τα οποία θα πούμε όταν θα μιλήσουμε για τα εκδοτικά τότε ξεκινάει και τα λεγόμενα περιοδικά του Lifestyle οι τέσσερις τροχοί του Καβαθά, το ήχος και η κόρα ξεκινάνε τότε όπως και γνωρίζει πάρα πολύ μεγάλη ανάπτυξη διαφήμιση. Θέλω να πω ότι είναι μια εποχή οικονομικά τόσο δυναμική που επιτρέπει πάρα πολλές πρωτοβουλίες αλλά στην εξής δεκαετία του 80 χάθηκαν τα περιοδικά τα πολιτικού περιεχομένου σε ζαγωϊκά ποιοί είχαν και κάποια από αυτά ξεκινούν τότε ας πούμε το περιοδικό προς ανατολισμή του Γιάννη Τζανετάκου ξεκινάει τότε με μια κριτική στάση το Αντί βγάζει το πρώτο του τεύχος το οποίο είναι τόσο ας πούμε ριζοσπαστικό στο Χαστής ας πούμε ένα άλλο

32:54 στο Χαστής θα βγει αργότερα το Αντί το πρώτο τεύχος θα κατασκευθεί γιατί παρά είναι ας πούμε ριζοσπαστικό για την εποχή αλλά βγαίνουν και πολύ εξειδικευμένα περιοδικά λογοτεχνικά περιοδικά η συνέχεια Φερρυπίν πολύ γνωστό εμβληματικό περιοδικό της λογοτεχνίας της εποχής αλλά για να πάμε πίσω σας παρέσει γιατί αυτά θα τα πούμε αργότερα για να δούμε λίγο τι λέει ο Ελληνιάδης εκείνη την εποχή γιατί λέει το εξής οι νέοι από τις γειτονιές δεν ήρθαν καλά καλά αγγλικά δεν είχαν ταξιδέψει έξω από την Ελλάδα δεν είχαν λεφτά για οδεία αλλά είχαν μια μεγάλη εσωτερική ανάγκη που τους οθούσε να ανοίξουν τα φτερά τους και να πετάξουν ψηλά και ελεύθερα κόντρα στο συντηρητικό κλίμα το οποίο καλλιεργούσε η στεντική δικτατορία να τώρα δέχουμε μια αναφορά ότι δεν όλο αυτό που λέτε χαρά της και η έκρηξη είναι και η άλλη πραγματικότητα.

33:44 Έτσι στην ίδια φάση είμαστε. Την οποία τη γνωρίζουμε αυτό είναι ενώ την πραγματικότητα του Μπικ Μπάνγκ δεν τη γνωρίζαμε μέχρι τώρα. Ωραία, πολύ ωραίος αντίλογος. η οποία σε αυτό το συντηρητικό κλίμα λοιπόν προσπαθούσε να βάλει την επιθυμία για ζωή σε γύψο, η Χούντα, κόντρα και στην αστυνομία που κυνηγούσε όσους είχαν μακριά μαλλιά, τη λογοκρισία που έκοβε τα τραγούδια και τις ταινίες που αγαπούσε η νεολαία, τις εφημερίδες, τα περιοδικά που σατυρίζαν ή συκοφαντούσαν κάθε έναν που άφηνε φαβορίτες και κάθε μία που φορούσε μίνι φούστα και σύθρου μπλουζάκι.

34:14 Τα οποία όμως τελικά επικρατούν Δηλαδή το μακρύ μαλλί και η μίνη φούστα Είναι μια πραγματικότητα Θα έλεγα μετά το 72 Άμα δει κανένα σκηνές από επίκαιρα Που δείχνουν ας πούμε το Σύνταγμα Ή άλλες ας πούμε σκηνές από την Αθήνα Θα δει αυτή την εμφάνιση Και βέβαια άμα δει και για να πάμε πίσω στα περιοχικά Το φαντάζιο που καλύπτει τη μουσική σκηνή Έχει τα συγκροτήματα ροκ τους Σόκρατες, τους έχει πρωτοσέλιδο εδώ έχει πολύ ενδιαφέρον η περίπτωση της Μαρίζα Κόχ που είναι κι αυτή κάπως ξεχασμένη σήμερα η οποία ήταν στην πρωτοπορία της εποχής γυρίζει κι αυτή από το Λονδίνο που είχε πάει το πρώτο διάστημα της δικτατορίας και που όπως λέει χαρακτηριστικά έφυγαμε Τσιτσάνι και γύρισαμε Τζάνις Τζόπλιν και φέρνει τα ακούσματά της πίσω συνεργάζεται με το Σαββόπουλο εμφανίζεται στο Ροντέο όπου βάζει τα δημοτικά με ηλεκτρικό ήχο.

35:10 Και ενώ τα δημοτικά τότε τα χρησιμοποιεί η Χούντα, είναι τα τσάμικα που χορεύει ο Παπαδόπουλος, στα στρατόπεδα κλπ. Και έχουν αυτό το στοιχείο του Παλαιακού, τους δίνει ένα καινούριο αέρα, όπως και ο Σαββόπουλος. Στα δικά του τραγούδια που βάζει το βαλκανικό στοιχείο, το στοιχείο του παραδοσιακού τραγουδιού και η Δόμνα Σαμίου που είναι από τις μεγάλες φιγούρες φιγούρες της παραδοσιακής μουσικής παθαίνει κυριολεκτικά την πλάκα της όταν βλέπει την νεολαία, τους σχήπηδες να εξτασιάζονται με τα παραδοσιακά τραγούδια. Έχαμε συναντήσει τη Μαρίζα Κόχ και μας είπε μια πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία που μετά την επιτυχία που έκανε το περιβόλ του τρελού το 1969 ο Σαββόπουλος του προτείνανε να κατέβει στα Δελινά το καλοκαίρι να παίξει στη Μεγάλη Πίστα Και λέει κατεβαίνει εκεί μαζί με τη Μαρίζα Κόχκια Το συγκρότημα του Και μάλιστα η Μαρίζα του είχε δώσει την κιθάρα της λέει Και εκεί που αρχίζει να τραγουδάει Έρχεται λέει μια λουλουδού Και του αδειάζει ένα καλάθι με λουλούδια στο κεφάλι

36:04 Λέει ο Σαββόπουλος έπαθε την μπλάκα του Σταμάτησε να τραγουδάει Και έρχεται λέει μια δεύτερη λουλουδού Του πετάει και ένα δεύτερο καλάθι Και εκεί λέει αρπάζει την κιθάρα μου τον πιάνει αμμόκ και αρχίζει να γυρίζει γύρω-γύρω στην πίστα χτυπώντας την στο πάτωμα και την κατέστρεψε λέει την κιθάρα μου δεν έμειναν ούτε οι χορδές δηλαδή κατάλαβε ο Σαββόπουλος ότι δεν είναι για μένα αυτό το περιβάλλον αλλά δείχνει και αυτό το περιστατικό το πόσο όλα αυτά τα πράγματα διαμορφώνονταν τότε δεν ήταν οι εικόνες του τι είναι ταιριαστό σε ένα μέρος τι δεν είναι σε ένα άλλο δεν είχαν αποκτήσει τα νοήματα που απέκτησαν αργότερα ήταν αυτή η πολύ ενδιαφέρουσα εποχή του πειραματισμού Εμένα επίσης μου αρέσει, τώρα το πούμε εδώ αυτό το αφήνω για τους αναγνώστες του βιβλίου, το θάρρος με το οποίο η Μαρίζα Κόχ μιλάει για τον εαυτό της, την οικογένειά της τον πατέρα της κτλ.

36:54 Είχα μια άλλη αίσθηση από που προέρχεται το επώνυμο Μιλάει τότε και μιλάει στα περιοδικά της εποχής και αυτό που πρέπει να πούμε είναι ότι εκείνη την εποχή η Μαρίζα Κόχ είναι αστέρι ο πρώτος της δίσκος ο Αραμπάς είναι ο πρώτος χρυσός δίσκος στην Ελλάδα όταν καθιερώνεται ο θεσμός είναι στα εξώφυλλα των περιοδικών έχει θαυμαστές, δηλαδή έχει τρομερή απήχηση και εκφράζει ένα καινούριο πράγμα. Εμφανίζεται με δικά της φορέματα που τα ράβει ίδια στο μοντέλο των Ινδικών με χαϊμαλιά, με το μακρύ ξανθομαλί είναι εικόνα αυτής της χύπης σας που δεν μοιάζει καν Ελληνίδα γιατί είναι ξανθιά και έχει αυτά τα πανέμορφα μάτια και εξηγεί γιατί δεν μοιάζει με ελληνίδα που αυτό είναι το τρομερό στοιχείο στην προσωπική της ζωή Σας ευχαριστώ πολύ κυρία Τριανταφίλη, κύριε Καλύβα Ακούσατε το podcast του Sky η έκρηξη του πολιτισμού στα χρόνια της Χούντας Για να μην χάνετε κανένα επεισόδιο της σειράς και για να ανακαλύψετε τα υπόλοιπα podcast του Sky, ακολουθήστε μας στο Spotify και στα Apple Podcast

37:53 ή ακούστε μας μέσα από το sky.gr Παρουσίαση Υπεύθυνη περιεχομένου Παραγωγή Επιμέλεια Υχογράφηση και τεχνική επεξεργασία Από τους ηχολήπτες του Sky 100,3 Sky Podcast