Καλοφωνικοί Ειρμοί - Μνημεία Εκκλησιαστικής Μουσικής (ΙΘ΄)
ΛΟΓΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΟΣΣχετικά με αυτό το επεισόδιο
Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.
Λόγος και μέλος Προσεγγίσεις στη μυσταγωγία της ψαλτικής τέχνης Μια εκπομπή που επιμελούνται και παρουσιάζουν ο Κώστας Αγγελίδης και ο Γιώργος Σάββας. Αγαπητοί φίλοι ακροατές και αγαπητές φίλες ακροάτριες, η εκπομπή Λόγος και Μέλος στο πλαίσιο της ανάδειξης του δισκογραφικού έργου του φιλολόγου Μανώλη Χατζιακουμή παρουσιάζει την έκδοση με τίτλο «Μνημεία εκκλησιαστικής μουσικής ως εκλογή, ταξινόμηση και ηχογράφηση αγιορητικών και άλλων μελών με παράλληλη επιστημονική τεκμηρίωση και φωτογράφηση πρωτοτύπων χειρογράφων».
Το δεύτερο σώμα των μνημείων εκκλησιαστικής μουσικής του Μανώλη Χατζηγιακουμή απαρτίζεται από ηχογραφήσεις του ιδιαιτέρου είδους των καλοφωνικών ηρμών, μελοποιήσεων από τον 17ο έως τον 19ο αιώνα, όπως και κρατημάτων. Σε αυτά επικεντρώνει το παρόν πολυμελές αφιερωμά μας. Η σημερινή αλλά τελευταία εκπομπή μας αφιερωμένη στους καλοφωνικούς ηρμούς μέσα από την έκδοση του Μανώλη Χατζιακουμή Μνημεία Εκκλησιαστικής Μουσικής.
Θα ξεκινήσει με το πέμπτο κατά σειρά κράτημα του Πέτρου Πελοποννησίου, εξαιρετικά συνοπτικό όπως σημειώνει ο Μανώλης Χατζιακουμής, το πιο συνοπτικό απ' όλα σε ηχοπλάγιο του πρώτου, το οποίο συνοδεύει στα χειρόγραφα τον ομόηχο ηρμό του Μπερεκέτη, χαίρε πύλη κυρίου, σε ηχοπλάγιο του πρώτου, και το οποίο ερμηνεύεται και πάλι μόνο από τον Λεωνίδας Φίκα.
Μέλος ιδιότυπο για τον ήχο του, ασυνήθιστα χαμηλότονο, η έκτασή του δεν υπερβαίνει το φυσικό τετράχορδο, ήπιο, μελωδικό και εύστροφο με απλές και λυτές μουσικές φράσεις, περίτεχνα και εδώ επεξεργασμένο. Το ίδιο και η ερμηνεία απλή φυσική ρέουσα, με έμφαση στο ρυθμό και στην ακριβή εκτέλεση των γραμμών και των φράσεων. Ένα κράτημα από κάθε άποψη ιδιότεχνο και πρωτότυπο, στο οποίο η επιβολή δεν στηρίζεται στην επιτίδευση και στην τονική έμφαση, αλλά στην ανεπιτίδευτη μελισματική ροή και έμπνευση.
Το κράτημα του Πέτρου Πελοποννησίου ισοκρατούν οι Γιώργος Βαλής, Αμβρόσεως Χατζεποστόλου, σε μια ηχογράφηση του Γιάννη Τρυφίλη στο στούντιο Άξιον τον Μάρτιο του 1984. Αδειλάραμ, ταδειλάραμ, αλαλαδίριν, ραδιλά, λαλαδιλαδιλά. Αλληλάλληλά, αλληλάλληλά, αλληλάλληλά, αλληλάλληλά, αλληλάλληλά, αλληλάλληλά, αλληλάλληλά, αλληλάλληλά, αλληλάλληλά, αλληλάλληλά.
απαιτούν οι ήχοι πρώτος τετράφωνος, τρίτος αλλά και οι ρημοί για τους οποίους έχουν συντεθεί. Τα υπόλοιπα είναι συνοπτικά, χαμηλότονα, ήπια, ανεπιτίδευτα στην πλοκή και στη σύνθεση και πάλι ανάλογα προς τους ήχους και τους ηρμούς που υπηρετούν. Ένα μικρό δείγμα από το οποίο αναδύεται η σοφία και το μέτρο του μεγάλου αυτού καλλιτέχνη κορυφαίο από κάθε άποψη μέσα στην καθόλου ιστορία της ορθόδοξης εκκλησιαστικής μουσικής.
Ο επόμενος συνθέτης κρατημάτων σε καλοφωνικούς ηρμούς είναι ο Ιάκωβος Πρωτοψάλτης, ακμή περίπου 1760 έως την κοιμήσή του το 1800. Διάδοχος του Πέτρου και του Δανίλ στη λαμπαδαρία και πρωτοψαλτία της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας. Στο όνομά του φέρεται ένα μόνο κράτημα, το κράτημα Ερηρέμ, σε ήχο λέγετο, το οποίο έχει συνδεθεί προφανώς για τον μοναδικό επίσης καλοφωνικό ειρμό του ιδίου «Ειν Ιρετήσω Δέσποτα»
σε χειρόγραφο του 1811 καταγράφονται μαζί μάλιστα και το οποίο ψάλλεται και αυτό από τον Θρασίβουλο Στανίτσα και τον Λεωνίδα Σφίκα. Πρόκειται για κράτημα ιδιαίτερα μελωδικό στη βάση του ομόηχου του Πέτρου Πελοποννησίου εντονότερα απεπικιλμένο και περισσότερο περίτεχνο εξίσου όμως ραίων αφηγηματικό και ήπιο. Ωστόσο, ό,τι προέχει εδώ είναι και πάλι δύο ανεξάρτητες ερμηνείες απόλυτα ισόχρονες, αφηγηματικές και εύρυθμες Του Στανίτσα περισσότερο έντεχνη, αποφασιστική, με εσωτερικότητα και μεγάλη αυτάρκεια Του Λεωνίδα Σφίκα από την άλλη, την οποία θα ακούσουμε ευθύς αμέσως το ίδιο εύρυθμη, συνεκτική, με ενοποιημένη, οργανική σχεδόν εκφορά των μουσικών γραμμών και φράσεων με περισσότερο εξωτερική όμως ηχητική περιγραφικότητα.
Τον Λεωνίδας Φίκα, η Σοκρατούνη, Γιώργος Βαλής και Αμβρόσιους Χατζιαποστόλους σε ηχογράφηση του Γιάννη Τριφύλη στο στούντιο Άξιον το Μάρτιο του 1984. Τα λα λα λα λι λα λι λι λα Λι λι λι λα λι λι λι λι λα Λι λι λι λα λι λι λι λι λα Λι λι λι λα λα λι λι λι λα Τα λα λα λα λα λι λι λι λι λα Ο Γιώργιος Κρής έχει συνθέσει δύο κρατήματα και τα δύο σε καλοφωνικούς ήρμους του ίδιου.
Το πρώτο είναι το κράτημα RRM σε ήχο πρώτο, κράτημα στον καλοφωνικό ήρμο του ίδιου «Νην πάντα πεπλήρωτε φωτός», στο τέλος του οποίου σημειώνεται στο καλοφωνικό ήρμολόγιο το κράτημα «Εγράφει όπισθεν» και το οποίο εκτελείται εδώ μόνο από το Λεωνίδα Σφίκα και μόνο στη βραδύ χρονή εκδοχή. Μέλος υψίτωνο, χαρμόσυνο, εξαγγελτικό κατά το κείμενο και το νόημα του Ιρμού, περίτεχνο ηχοχρωματικά με συμπλεκόμενες παλαιές και νεότροπες μουσικές φράσεις, έντονα εμφαντικό και ειδήτεχνο.
Δείγμα γενικότερα των νέων εξωτερικών επιρροών και τάσεων αλλά και ενός νέου χαρακτηριστικού εξωστρεφούς ηχοχρώματος. Η ερμηνεία του Λονίδας Φίκα, παρά την βραδύχρονη εκφορά της σε αργό τρίσιμο συνεπτυγμένο χρόνο, αποδίδει εξαίρετα τον τύπο και τον χαρακτήρα του κρατήματος με την ιδιαίτερη μάλιστα ηχοχρωματική έμφαση και την χαρακτηριστική η δίφωνη υψητονία.
Ένα μέλος και μια ερμηνεία από τα σπάνια και ασυνήθιστα στο είδος. Η ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε από τον Γιάννη Τρυφίλη στο Studio Action τον Μάιο του 1983. Τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τε τ Τα λε λε λε λαμ, τα λε λα λαμ, Ρα λε λαμ, τα λαμ, Ρα λε λε λαμ, ρα λα λε λαμ, Τα λε λα λε λαμ, Κρατήματα σε καλοφωνικούς σειρμούς έχουν συνθέσει όπως σημειώνει η Μανώλης Χατζιακουμής και ιδίως που δέει επίγονη ο Γρηγόριος Πρωτοψάλτης ακμή περίπου 1777-1821 ένα σε ήχο βαρύ και ο Χρουμουζιός Χαρτοφύλακας ακμή περίπου 1790-1840.
Στο όνομα του Χρουμουζίου Χαρτοφύλακος φέρονται δύο κρατήματα στο καλοφωνικό ειρημολόγιο. Το ένα, Ερηρέμ σε ήχο πλάγιο του πρώτου εκτός σειράς στο τέλος της κατήχων διάταξης και το οποίο δεν περιλαμβάνεται και το δεύτερο το κλασικό Ανενά σε ήχο πλάγιο του τετάρτου κράτημα στον καλοφωνικό ήρμο του Μπερεκέτη Πόσου την χάριν ημνήσεμη σε ήχο πλάγιο του τετάρτου και αυτό το οποίο ερμηνεύεται από τον Λονίδας Φίκα, τον Μαθαίο Τσαμκυράνη και τον Χαρίλαο Ταλιαδόρο.
Πρόκειται για κράτημα στον γνωστό διθεματικό τύπο ανενά ερηρέμ, ιδιαίτερα εκτενές και αναλυτικό, επιτιδευμένο και ηχοχρωματικά έντονα περίτεχνο, με εξαιρετικά συχνές ιδιώσιμες μετατροπίες, εμφαντικό και υψίτωνο, αλλά και κατά περιοχές αντιφωνικά χαμηλότωνο. Ένα κράτημα απομακρυσμένο πολύ από το λιτό και απέρριτο ύφος των κρατημάτων του Πέτρο Πελοποννησίου και το οποίο σηματοδοτεί απόλυτα τις νέες ισχυρές τάσεις με τις εξωτερικές επιρροές.
Από τις τρεις ερμηνείες, η ερμηνεία του Λεωνίδας Φίκα παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Ελαφρά ταχύριθμη αλλά με ιδιάζουσα χρωματική καθαρότητα, πιστή και σταθερή απόδοση των ποιοτικών εκφραστικών στοιχείων, ευστροφία και άνεση γενικότερα με ίστρο και μέθεξη όπως παντού στις ερμηνείες του, ακριβώς μέσα στο πλαίσιο της ιστορικής ερμηνείας των μελών αυτών.
Τον Λεωνίδα Σφίκα ισοκρατούν ο Γιώργος Βαλής, ο Αμφρόσιος Χατζεποστόλου, σε μια ηχογράφηση του Γιάννη Τρυφίλη στο στούντιο Άξιον τον Απρίλιο του 1984. Ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελενά, ελεν Ταραραρα...
Ταριδάριδαρα... Ταριδάριδα... Αααα... Ταριδάρα... Με τη σημερινή μας εκπομπή ολοκληρώνεται και το αφιέρωμα της εκπομπής Λόγος και Μέλος στο δεύτερο σώμα ηχογραφήσεων της έκδοσης Μνημεία Εκκλησιαστικής Μουσικής, Καλοφωνική Υρμή και Κρατήματα. Σε επόμενες εκπομπές μας όμως θα συνεχιστεί η μετάδοση του δισκογραφικού έργου του Μανώλη Χατζιακουμή και της μεγάλης αυτής είναι η εισφοράς του στην ανάδειξη της εκκλησιαστικής μουσικής της ψαλτικής τέχνης.
Ήταν η εκπομπή Λόγος και Μέλος που επιμελούνται και παρουσιάζουν ο Κώστας Αγγελίδης και ο Γιώργος Σάββας. Στον ήχο ήταν και σήμερα μαζί μας ο Γρηγόρης Σέρελης.
Σχόλια
Χωρίς σχόλιαΣυνδεθείτε για να συμμετάσχετε στη συζήτηση
Σύνδεση για ΣχολιασμόΔεν υπάρχουν σχόλια ακόμα
