Οδός Μανουσογιαννάκη: Από τη δόξα των Σφακίων στα άδεια μαγαζιά και την τέχνη της Θεσσαλονίκης.

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:30 9ου αιώνα και βρισκόμαστε σε ένα μικρό οροπέδιο αυτό της Ασφίκου. Εκεί υπάρχει ένα πηγάδι, μια γούρνα η οποία είναι απολύτως ζωτική για την επιβίωση των κοπαδιών της περιοχής. Είναι το κέντρο της ζωής τους πρακτικά. Μέσα στο σκοτάδι λοιπόν κάποιος πλησιάζει αθόρυβα και αρχίζει να πριονίζει την τράβα. Την τράβα, δηλαδή το χοντρό ξύλινο δοκάρι.

00:54 Αυτό το συμπαγές δοκάρι πάνω στο οποίο πατούν οι άνθρωποι για να σκύψουν και να τραβήξουν το νερό. Αλλά ο άγνωστος δεν το κόβει εντελώς, το αφήνει ίσα ίσα να κρατιέται. Πολύ σκοτεινό σχέδιο. Και το επόμενο πρωί, ένας άλλος άνδρας, ο Γιάννος Μανουσογιαννάκης, πατάει σε αυτό το δοκάρι, το ξύλο σπάει και πέφτει στο βάθος του πηγαδιού και μη ξέρωτας κολύμπι, πνίγεται.

01:19 είναι μια κλασική αδυσόπιτη ενέδρα της εποχής. Σαν σκηνικό από θρίλερ μυστηρίου, ειλικρινά. Αλλά όλο αυτό που σας περιγράφω μπορεί και να μην είναι μυθοπλασία. Και μάλιστα μπορεί να αποτελέσει την θριαλίδα για μια σειρά από ιστορικές ανατροπές. Ο θάνατος αυτού του ανθρώπου, του λεγόμενου αναγνώστη, γιατί βλέπετε ήταν από τους ελάχιστους που ήξεραν γραφή και ανάγνωση τότε στα ορεινά των σφακιών, δεν ήταν απλώς μια υποσημείωση.

01:46 είναι το σημείο εκκίνησης μιας ολόκληρης δυναστίας. Και το πιο εντυπωσιακό κατά τη γνώμη μου είναι πως αυτή η ομοίεμα τη ρη ιστορία από τα βουνά της Κρήτης καταλήγει να συνδέεται με μια μεταλλική ταμπέλα κάπου εδώ στην Θεσσαλονίκη. Είμαι ο Γιάννης Στεφανίδης και σας καλωσορίζω σε ένα ακόμα επεισόδιο της σειράς των podcast «Ο δρόμος έχει τη δική του ιστορία».

02:16 Για ακόμη μια φορά λοιπόν θα χρησιμοποιήσω αυτό το συγκεκριμένο δρόμο σαν μια ας πούμε χρονοκάψουλα. Θα δούμε πως η ιστορία της πόλης, οι σεισμοί, η γραφειοκρατία, τα θαμμένα αρχαία και η σύγχρονη τέχνη όλα αυτά συμπυκνώνονται σε λίγα τετραγωνικά μέτρα. Είναι εκπληκτικό το πως ένας δρόμος τα χωράει όλα αυτά και νομίζω πρέπει να ξεκινήσουμε φυσικά από το πρόσωπο και για να είμαι πιο ακριβής από τα πρόσωπα πίσω από την ταμπέλα.

03:19 Αγριομέρος. Πολύ τραχή. Μιλάμε για ένα απόκριμνο χωριό σε υψόμετρο σχεδόν 800 μέτρων, που παραμείνει ακόμα και σήμερα σχεδόν απομονωμένο. Νομίζω ότι η τελευταία απογραφή έδειξε μόλις 64 μόνιμους κατοίκους. Ακριβώς τόσους. Σκεφτείτε λοιπόν αυτό το περιβάλλον στις αρχές του 19ου αιώνα. Δεν υπήρχε η παραμικρή κρατική δομή.

03:42 Σε τέτοιες κοινωνίες, η επιβίωση βασίζονταν στον έλεγχο των πόρων, όπως το νερό που είπαμε πιο πριν. Το νερό, τα βοσκοτόπια, όλα αυτά δεν ρυθμίζονταν από νόμους, αλλά από ένα πολύ αυστηρό και συχνά βίαιο εθιμικό δίκαιο. Κάτι που εξηγεί και το μηχανισμό πίσω από το περιστατικό που σας ανέφερα στην γούρνα. Δηλαδή σε κοινωνίες χωρίς κεντρική εξουσία Καταλαβαίνει κανείς ότι η Βεντέτα δεν είναι απλώς εκδίκηση Είναι ένας πρωτόγωνος νομικός κώδικας Είναι ένας τρόπος να επιβάλλεις την κυριαρχία σου Και μέσα σε αυτό το καμίνι της διαρκούς απειλής Η στρατιωτική ευφία ήταν κυριολεκτικά ζήτημα ζωής και θανάτου Ήταν θέμα επιβίωσης Έτσι, ο γιος του Γιάννη, ο Αναγνώστης, μεγαλώνει σε αυτήν την πραγματικότητα και μετατρέπεται σε θρύλο.

04:41 Τα ιστορικά αρχεία καταγράφουν τον Αναγνώστη ως στρατάρχη της Κρήτης κατά την επανάσταση του 1821. Ήτανε μέλος της φιλικής εταιρείας. Ως χαρακτήρας ήταν συνετός και γλυκός, αν και ορισίβιος. Γι' αυτό και ήταν δημοφιλής. Σωματικά ήτανε ψηλόσωμος, ρωμαλαίος και αρενοπός. ενέπνεε από την πρώτη στιγμή τον σεβασμό. Ο θρύλος λέει ότι όταν ο αρχηγός της ομάδας στην οποία ανήκε έπεσε στην μάχη, ο ίδιος ανέλαβε αμέσως την ηγεσία τρέχοντας, όπως λένε οι πηγές, σαν έγαγρος, σαν ένα αγριοκάτσικο, από περιοχή σε περιοχή, οργανώνοντας έτσι τον ανταρτοπόλεμο ενάντια στους Οθωμανούς.

05:22 Είχε αυτή την ικανότητα να εκμεταλλεύεται απόλυτα το δύσβατο ανάγλυφο της Κρήτης και η σύνδεσή του με τη μετέπειτα ιστορία είναι άμεση. Στα τέλη του 19ου αιώνα, το επίσημο πλέον ελληνικό κράτος θέλει να ενσωματώσει αυτές τις ιστορικές οικογένειες. Ως ένδειξης τιμής λοιπόν, ο απόγονός του, ο Εμμανουήλ Μανουσογιαννάκης, εισέλχεται στην σχολή Ευελπίδων.

05:51 Αυτός γεννήθηκε το 1853 και εδώ είναι μια συναρπαστική λεπτομέρεια. Ο Εμμανουήλ Μανουσογιαννάκης ήταν εγγονός του αναγνώστη Μανουσογιαννάκη, αλλά από την κόρη του. Ήταν και αυτός από την χώρα των Σφακίων. Μαλανδράκης όμως το επίθετο. Ορφανός. Και για να καταφέρει να μπει στη στρατιωτική σχολή, που ήθελε πάρα πολύ, πήρε το επίθετο του πασίγνωστου παππού του.

06:14 Του αναγνώστη Μανουσογιαννάκη. Όλο αυτό λοιπόν είναι μια τεράστια μετάβαση. Πραγματικά τεράστια. Δηλαδή από τον ανταρτοπόλεμο των βουνών και τις ενέδρες περνάμε στην οργανωμένη τακτική, στην βαλιστική, στην στρατηγική των τακτικών στρατών. Ο Εμμανουήλ γίνεται ένας από τους πιο ομορφωμένους αξιωματικούς πυροβολικού του νεοσύστατου κράτους.

06:36 Και δεν έμεινε μόνο στη θεωρία. Η θεωρητική του κατάρτιση δοκιμάστηκε πολύ γρήγορα στο πεδίο. Συμμετείχε λοιπόν στον πόλεμο του 1897 αλλά στην Κρήτη. Κατά τη διάρκεια αυτού του ελληνοτουρκικού πολέμου υπήρξε μέλος του ελληνικού εκστρατευτικού σώματος το οποίο εστάλει στην γενέτειρά του ιδίου την Κρήτη υπό τον συνταγματάρχη Τιμολέον Ταβάσο και έδωσε καθοριστικές μάχες στις Βουκολιές και στην Κάντανο.

07:09 και αργότερα έφτασε μέχρι και το αξίωμα του Υπουργού Στρατιωτικών το 1909, αν και εκεί η θητεία του διακόπη από το πραξικόπημα και το κίνημα στο Γουδί. Η πραγματική του στρατιωτική κληρονομιά και αξία όμως φάνηκε στους Βαλκανικούς πολέμους του 1213, ως διοικητής πλέον, διοικητής της πρώτης μεταρχίας Πεζικού. Υγήθηκε σε μερικές από τις πιο φωνικές συγκρούσεις της νεότερης ιστορίας μας, όπως οι μάχες του Λαχανά και της Κρέσνας απέναντι στα βουλγαρικά στρατεύματα.

07:38 Είχε λοιπόν μια απίστευτη πορεία και τελικά μετά την λήξη των πολέμων ανέλαβε την διοίκηση του νεοσύστατου δευτερού σώματος στρατού στην Πάτρα, όπου και πέθανε το 1916. Ο θάνατός του επήλθε ευνίδια, ενώ βρίσκονταν σε ενεργό υπηρεσία, χωρίς ωστόσο να διασώζεται ή να αναφέρεται στα γενικά αρχεία κάποια συγκεκριμένη παθολογική αιτία, δηλαδή αν είχε κάποια ασθένεια ή κάποιο ατύχημα.

08:03 Βλέπετε λοιπόν ότι είναι πολύ βαρύ αυτό το όνομα τελικά. Και όλο αυτό το ιστορικό βάρος έρχεται κάποια στιγμή να αποτυπωθεί στο αστικό τοπίο της Θεσσαλονίκης. Ο δρόμος ονομάζεται Μανουσογιανάκη προφανώς για να λειτουργήσει ως μνημείο, ως ανάμνηση των ευθύσιών τους και του αγώνα τους για την ελευθερία και στην Κρήτη και φυσικά και στη Μακεδονία.

08:24 Αλλά το παράδοξο εδώ είναι ότι η ίδια ιστορία αυτού του δρόμου έχει και τις δικές της εξίσου βίαιες ρήξεις. Και η μεγαλύτερη ρήξη νομίζω ότι ήταν αυτή του καλοκαιριού του 1978. Ο Μεγάλος Σεισμός Λοιπόν, η έρευνα μου εδώ εστιάζει συγκεκριμένα στην διασταύρωση των οδών Μανουσογιαννάκη, Εθνικής Αμήνης και Φιλικής Εταιρείας, ένα κεντρικότατο σημείο, ακριβώς πίσω από το ναό του Αγίου Κωνσταντίνου στην Υποδρομή.

08:58 Μέχρι το 1978, εκεί υπήρχε ένα πανέμορφο ιστορικό κτίριο που στέγαζε το 38ο Δημοτικό Σχολείο. Ένα κτίριο γεμάτο αναμνήσεις για όλους τους κατοίκους. Μέχρι που έρχεται η 20η Ιουνίου του 1978. 6.30 Ρίχτερ. Η Θεσσαλονίκη κυριολεκτικά παραλί. Η ψυχολογική και ηλική καταστροφή είναι τεράστια. Ειδικά σε εκείνη την περιοχή. γιατί ελάχιστα μέτρα πιο κάτω στην πλατεία υποδρομίου κατέρευσε η διαβόητη πολυκατοικία του Νίκου.

09:29 Μια αληθινή τραγωδία παρασύροντας στο θάνατο δεκάδες ενίκους. Και μέσα σε αυτό το κλίμα του απόλυτου πανικού το κτίριο του 38ο Δημοτικού παθαίνει δυστυχώς ανεπανόρθωτες ζημιές. Νομοτελειακά λοιπόν κατεδαφίζεται. Αλλά η επόμενη μέρα βρίσκει την πολιτεία με ένα τεράστιο πρακτικό πρόβλημα. Τα παιδιά έπρεπε να πάνε σχολείο. Λογικό δεν είναι. Και τι να κάνουν. Έτσι λοιπόν ο κρατικός μηχανισμός ενεργοποιείται άμεσα.

10:06 Το οικόπεδο το οποίο ανήκει στην εκκλησία ενοικιάζεται άμεσα από το κράτος. Με διαδικασίες fast track παρακάμπτονται οι πολιοδομικοί κανόνες και στείνεται ένα προκατασκευασμένο κτίριο. Ένα λιώμενο. Μια προσωρινή λύση δηλαδή. Απλώς για να βγει η χρονιά. Εκεί λοιπόν λειτουργήσε το 38ο Δημοτικό και μετά επίτα το 1ο Εσπερινό Λύκειο.

10:27 Και εδώ είναι που βλέπουμε ένα φαινόμενο που νομίζω ότι είναι ίσως ο πιο κλασσικός κανόνας της ελληνικής, αλλά και πολλές φορές και της παγκόσμιας πραγματικότητας. Γιατί πολύ συχνά το προσωρινό καταλήγει να γίνεται η πιο μόνιμη κατάσταση. Δηλαδή πώς γίνεται μια κατασκευή από πάνελ και λαμαρίνες να ριζώνει εκεί για δεκαετίες.

10:46 Έτσι δημιουργώντας μια στοιχειωμένη γωνία. Είναι πραγματικά ένα παράδοξο. Αλλά η απάντηση κρύβεται που αλλού, κρύβεται στην γραφειοκρατία. και στο πώς γίνεται η μεταβίβαση και η μετάβαση από την κρίση στην κανονικότητα. Δηλαδή εννοώ ότι όταν συμβαίνει ένα σεισμός, είναι κατάσταση ανάγκης, είναι κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

11:06 Τα χρήματα βγαίνουν αμέσως, πέφτουν οι υπογραφές και το έργο γίνεται μέσα σε λίγες μέρες. Όταν όμως η αδρεναλίνη περάσει, για να χτίσεις κάτι μόνιμο πρέπει να ξαναμπείς στον κανονικό ρυθμό του κράτους, που σημαίνει νέες μελέτες, εγκρίσεις κονδυλίων, διαγωνισμοί, ενστάσεις εργολάβων και να μην ξεχνάμε και το ιδιοκτησιακό.

11:26 Θυμάστε ότι σας είπα ότι αυτό το οικόπεδο ανήκε στην εκκλησία. Οπότε εκεί ξεκινάει ένας τεράστιος νομικός αγώνας για απαλωτριώσεις και αποζημιώσεις και μπαίνει και στο παιχνίδι κάτι που λέμε πλάνη του μη ανακτήσιμου κόστους. Πώς ακριβώς λειτουργεί αυτό εδώ. Το κράτος λοιπόν σκέφτεται. Εφόσον το λιώμενο την κάνει τη δουλειά του τώρα, γιατί να δώσουμε εκατομμύρια για ένα νέο κτίριο όταν υπάρχουν άλλες επίγουσες ανάγκες.

11:51 Λογικό δεν σας ακούγεται αυτό από μια στενή οικονομική σκοπιά. Οπότε η αδράνεια κερδίζει. Ο χρόνος απλώς παγώνει και ο προσωρινός οικίσκος μένει εκεί σαν αστική ουλή. Και αυτό αποτυπώνεται ξεκάθαρα στις πηγές. Από το 2004 μέχρι το 2009, ο Δήμος Θεσσαλονίκης, μέσω του Οργανισμού Σχολικών Κτηριών, προσπαθεί να λύσει το θέμα.

12:14 Να απαλωτριώσει το οικόπεδο και να χτίσει ένα σύγχρονο νηπιαγωγείο. Υπήρχε μια τεράστια ανάγκη στην περιοχή. Τα σχολεία τότε λειτουργούσαν ακόμα σε διπλοβάρδιες, αλλά οι προσπάθειες τους έπεσαν στο κενό. Οι δεκαετίες περνούσαν και το κουφάρι αυτού του κτηρίου ρήμαζε. Ήταν φυσικό. Και για να μην παρεξηγηθώ, αναφέρω απλά το τι έγινε.

12:34 Και εδώ αρχίζει ίσως το πιο αγωνιώδες κομμάτι για την ταυτότητα της πόλης. Γιατί τον Μάιο του 2025 κατατέθηκε κοινοβουλευτική ερώτηση από την Κυριακή Μάλαμα νομίζω, που εξέφραζε μια πολύ συγκεκριμένη ανησυχία για αυτές τις ανασκαφές. Ποια ήταν αυτή η ανησυχία? ότι κάτω από την επιφάνεια αυτού του οικοπαίδου στην Μανουσογιανάκη πιθανότητα υπήρχαν τμήματα του ανατολικού Βυζαντινού τείχους της Θεσσαλονίκης.

13:08 Αυτό είναι ένα πολύ σοβαρό θέμα νομίζω. Και μια τραγική ηρωνία. Ένας δρόμος που πήρε το όνομά του για να θυμόμαστε την ιστορία κινδυνεύει τώρα να χτιστεί πάνω από την ίδια του την ιστορία. Είναι αυτό που στην πολεοδομία και αρχαιολογία ονομάζουμε αθέατα μνημεία. Εδώ νομίζω ότι πρέπει να σας το εξηγήσω λίγο. Πώς ακριβώς δημιουργούνται αυτά με το κτίσιμο και κυρίως με τις σύγχρονες τεχνικές.

13:32 Παλιά τα σπίτια χτίζονταν με ρηχά θεμέλια οπότε δεν ενοχλούσαν πολύ τα βαθύτερα στρώματα ενώ σήμερα, σήμερα για να φτιάξεις πολυκατοικία με υπόγειο πάρκινγκ για παράδειγμα, οι εξκαφείς κατεβαίνουν πολλά μέτρα βαθιά και πέφτουν τόνοι από πετών για τα θεμέλια. Άρα, ό,τι υπάρχει κάτω εκεί στο βάθος, είτε είναι Βυζαντινατήχοι, είτε είναι Ρωμαϊκά ψηφιδωτά, βρίσκεται στην πορεία αυτού του πετών.

13:57 Είναι απόλυτα κατανοητό αυτό, έτσι δεν είναι? Για να βρεθεί μια λύση σε όλο αυτό, καταλαβαίνετε εύκολα ότι αυτό θα κοστίσει και χρόνο και χρήμα. Η ανάδειξη αρχαίων μέσα στα νέα κτίρια θέλει ειδικές μελέτες, αλλαγές, ταστατικά και βέβαια τις εγκρίσεις της αρχαιολογικής υπηρεσίας. Άρα μιλάμε για έναν διαρκή αγώνα. Αλλά δείτε το ενδιαφέρον εδώ.

14:17 Ενώ στη μία γωνία του δρόμου έχουμε αυτή την πάλη με τα φαντάσματα των σεισμών, τα τείχη και τις πολυκατοικίες, αν περπατήσεις λίγο πιο κάτω το σκηνικό αλλάζει ριζικά. γιατί εκεί η οδός ήρθε αντιμέτωπη με μια άλλη κρίση, την οικονομική, και αναφέρομαι στην δεκαετία του 2010. Και νομίζω ότι όλοι θυμάστε πως έμοιαζαν αυτοί οι δρόμοι τότε.

14:51 Η κρίση άφησε το αποτύπωμά της με κλειστά ρολά. Μικρά εμπορικά μαγαζιά στα εισόγεια έκλεισαν, έμειναν ξενίκιαστα και σκοτεινά, γεμάτα με γκράφιτι. Σύμβολα της αστικής παρακμής κυριολεκτικά. Και μέσα σε αυτή την εγκατάλειψη, τον Οκτώβριο του 2020 ξεκινάει κάτι εντελώς διαφορετικό. Το Display Project. Κινητήριος δύναμη όλου αυτού του project, η αρχιτέκτονας Ευαγγελία Σπυροπούλου αν θυμάμαι καλά.

15:16 Η ιδέα της ήταν απλή στη θεωρία, αλλά πολύ δύσκολη στην πράξη. Ποια ήταν η ιδέα? Να πιστούν οι ιδιοκτήτες όλων αυτών των ξενίκιας των καταστημάτων να ανοίξουν ξανά τις πόρτες. Αλλά όχι για εμπόριο αυτή τη φορά, όχι. Για να φιλοξενήσουν ομάδες φοιτητών αρχιτεκτονικής, οικαστικούς και φωτογράφους. Να μεταφέρουν εκεί τα εργαστήριά τους μέσα σε αυτά τα άδεια μαγαζιά.

15:40 Το αποκορύφωμα αυτής της δράσης ήταν το Forest Within. ακριβώς πριν από έξι χρόνια, από τις 26 μέχρι τις 31 Οκτωβρίου και έχει ως θέμα την έλλειψη πρασίνου στο κέντρο. Κρέμασαν λοιπόν εννέα πράσινα λάβαρα στις βιτρίνες του δρόμου, τα οποία λάβαρα το βράδυ λειτουργούσαν σαν οθόνες, προβάλλοντας φωτογραφίες και έτσι ο έρημος δρόμος μετατράπηκε σε μια φωτεινή γαλερή.

16:13 Ήταν μια εξαιρετική οικαστική παρέμβαση. Εδώ όμως κάνω και λίγο τον συνήγορ του διαβόλου, ρωτώντας κάτι που πιστεύω ότι σκέφτονται πολλοί από όσους με ακούνε αυτή τη στιγμή. Θα ρωτήσει κανείς, μπορούν πραγματικά μερικά πράσινα λάβαρα και μερικά εργαστήρια τέχνης να σώσουν οικονομικά μια κοιτονιά? Ή μήπως απλώς όμορφαίνουμε την παρακμή, χωρίς να δίνουμε λύση στο πρόβλημα?

16:36 Νομίζω ότι είναι μια πολύ λογική ερώτηση. Είναι η κλασική κριτική που γίνεται σε τέτοιες παρεμβάσεις. Αλλά η απάντηση έχει να κάνει με το πώς λειτουργεί ο χώρος. Είναι εκεί που οι αρχιτέκτονες μιλάνε για το place making. Δηλαδή, τι είναι αυτό το place making. Είναι η ενεργοποίηση του δημόσιου χώρου. Δείτε τι λένε δηλαδή.

16:55 Το πρόβλημα ενός εγκαταλειμμένου δρόμου δεν είναι μόνο η έλλειψη χρημάτων. Είναι και η ψυχολογία του κενού. Ή η θεωρία των σπασμένων παραθύρων ας πούμε. Αυτή ακριβώς. Όταν βλέπεις κατεβασμένα ρολά και σκοτάδι, νιώθεις ανασφάλεια. Αποφεύγεις αυτόν τον δρόμο. Σαν να λέμε ότι το σκοτάδι τρέφει την εγκατάλειψη. Ενώ όταν ανάβεις τα φώτα στις βιτρίνες για να δείξεις ένα έργο τέχνης, στέλνεις ένα μήνυμα, στέλνεις ένα σήμα.

17:19 Λες ότι εδώ υπάρχει ζωή. Αυτός ο δρόμος και αυτός ο χώρος δεν έχει αφαιθεί και αυτό φέρνει τους ανθρώπους. Αλλάζει την ψυχολογία της γειτονιάς. Οι άνθρωποι αρχίζουν να σταματούν, να περπατούν εκεί το βράδυ. Υπάρχει μια φυσική ασφάλεια και αυτή η κινητικότητα τελικά κάνει ξανά τον δρόμο ελκυστικό και για εμπορικές επενδύσεις.

17:39 Η τέχνη σπάει την αδράνεια. Η τέχνη σπάει τον φόβο. Είναι πως να το πω, σαν να κάνεις κάρπα σε μια γειτονιά. Ωραία παρομοιέυση δεν νομίζετε γιατί ήθελα να το σύνδεσω λίγο και με τα γεγόντα των ημερών. Όταν ένας κόσμος και ένας δρόμος καταραίει, οι καλλιτέχνες μέσα στα άδεια μαγαζιά λειτουργούν σαν απεινιδωτής. Του δίνουν ρυθμό μέχρι να μπορέσει η τοπική οικονομία να εισέλθει και να συνέλθει.

18:03 Αυτές οι ιδέες πιστεύω ότι είναι πολύ σημαντικές. Δυστυχώς όμως η πραγματικότητα μας δείχνει ότι δεν μπορούν να λειτουργήσουν σε ένα αστικό τοπίο. Και το λέω αυτό εκ του αποτελέσματος γιατί το project αυτό τελείωσε μετά από 1,5 χρόνο. Με αυτά και με αυτά νομίζω ότι ήρθε η ώρα να συνοψίσουμε όλα όσα είδαμε σήμερα. Αν περάσετε λοιπόν κάποια στιγμή από την οδό Μανσογιανάκη, δοκιμάστε κάτι το απλό.

18:35 Σταθείτε για λίγο. Θυμηθείτε τον αναγνώστη Μανουσογιαννάκη, τον κρητικό οπλαρχηγό που έζησε μέσα στις εξεγέρσεις του 18ου αιώνα. Μετά, θυμηθείτε τον εγγονό του, τον Εμμανουήλ Μανουσογιαννάκη, τον στρατηγό που συνδεθήκε με τις στρατητικές επιχειρήσεις των Βαλκανικών πολέμων. Και ύστερα θυμηθείτε τη νύχτα της 20ης Ιουνίου του 1978, όταν οι κάτοικοι βγήκαν ένδρομοι στους δρόμους, τα κτίρια υπέστησαν σοβαρές ζημιές και ένα παλιό σχολείο της γειτονιάς απλά χάθηκε.

19:05 Σκεφτείτε τις δεκαετίες που ακολούθησαν, τις προσωρινές λύσεις που παρέμειναν, τις προσπάθειες που δεν ολοκληρώθηκαν και τις αποφάσεις που διαμόρφωσαν το μέλλον αυτού του χώρου. Και μετά κοιτάξτε λίγο τις βιτρίνες Γιατί εκεί πίσω από το κλειστό ρολό ή μέσα σε ένα μικρό εργαστήριο Μπορεί να βρίσκεται το επόμενο κεφάλαιο της ιστορίας της πόλης Η ιστορία ενός δρόμου δεν είναι μόνο οι άνθρωποι που έζησαν σε αυτόνα μέχρι και 100 χρόνια πριν Είναι και τα παιδιά που πηγαίνουν σχολείο σήμερα Είναι οι επαγγελματίες που προσπαθούν να επιβιώσουν Οι καλλιτέχνες που αναζητούν χώρο για να δημιουργήσουν και οι κάτοικοι που θέλουν να αισθάνονται ότι η γειτονιά τους εξακολουθεί να τους ανήκει.

19:47 Μια πόλη δεν είναι απλώς τα κτηριά της, είναι οι χρήσεις τους, είναι οι άνθρωποι της, είναι οι μνήμες που αφήνουν πίσω τους. Και ίσως αυτή είναι η μεγαλύτερη αξία της οδού Μανουσογιαννάκη. Μας δείχνει ότι το παρελθόν δεν είναι κάτι που βρίσκεται μακριά από το παρόν. Βρίσκεται δίπλα μας, συχνά σε απόσταση λίγων βημάτων.

20:06 Σας ευχαριστώ που για ακόμη μια φορά περπατήσατε μαζί μου και σε αυτόν τον δρόμο της πόλης Εάν σας άρεσε αυτό που ακούσατε, εγγραφείτε και ακολουθήστε με Μέχρι το επόμενο ταξίδι στον χώρο και στον χρόνο, μην ξεχνάτε ότι κάθε δρόμος έχει τη δική του ιστορία Στεφανίδης, over and out