Η σκληρή αλήθεια για τον Αλέξανδρο Ιόλα (updated)
Σκληρές αλήθειεςΣχετικά με αυτό το επεισόδιο
Ένα ηχητικό ντοκιμαντέρ του Άρη Δημοκίδη για το μεγαλύτερο ελληνικό cancel των ‘80s που ξεκίνησε από την πιο αμφιλεγόμενη συνέντευξη ενός θρυλικού ανθρώπου της Τέχνης
Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.
Θυνόπορο του 2026 και βρίσκομαι στο Μουσείο Συγχρονής Τέχνης στη Θεσσαλονίκη. Το μουσείο που δημιουργήθηκε χάρη στη ζωραιά του Αλέξανδρου Ιόλα. Ειδικά η ιστορία του Μακεδονικού Μουσείου Συγχρονής Τέχνης νομίζω είναι από τις ομορφότερες ιστορίες της κοινωνίας της πόλης. Πέντε χρόνια μετά την πρώτη δημιουργία του podcast μου για τον Ιόλα, το πρώην πλέον Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης είναι κομμάτι του ΜΟΜΟΣ, του πολιτιστικού οργανισμού που ενώνει πέντε μουσεία τέχνης και φωτογραφίας.
Ο πρόεδρος του ΜΟΜΟΣ, ο Επαμεινώντας Χριστοφιλόπουλος, με ξεναγεί στο χώρο με τα έργα από την συλλογή Ιόλα. Γιατί μια ομάδα ανθρώπων μαζευτήκανε μετά τον σεισμό του 1978, που ομάδες μαζεύονται και δεν μπορούν να συννοηθούν που θα πάνε για φαγητό. Και αυτή η ομάδα φτιάξε το πρώτο μουσείο σύγχρονης τέχνης στη χώρα. Δεν υπήρχε άλλο μουσείο.
Και τώρα είμαστε στο χώρο που είναι τα έργα του. Εδώ είμαστε στη πτέρυγα Ιόλα. Ιόλα και Μάρος Λάγια πλέον, έτσι τη λέμε πτέρυγα. Η Μάρο Ιλάγια ήταν της ομάδας αυτής που σου περιέγραψα, των Ιδρυτών. Και ήταν η στενή φίλη του Ιόλα η οποία τον έπισε κιόλας να κάνει αυτήν την πρώτη δωρεά. Βλέπουμε έργα του Άντι Γουόρχολ, της Νίκη Ντεσενφάλ, του Αλέξη Ακριθάκη, του Τζόρτζιου Ντεκύρικο, του Τάκη.
Όμως πλέον στο χώρο υπάρχει και κάτι σαν περίπτερο που υπήρχε και στην έκθεση για τον Ιόλα στο ίδιο μουσείο που μέσα έχει όλα τα σφαγιαστικά δημοσιεύματα των 80's εναντίον του Ιόλα. Εγώ το λέω βωμός του Ιόλα και νομίζω ότι είναι όμορφο όχι μόνο για την ιστορία του Ιώλα. Δηλαδή αυτός ο άνθρωπος πώς ταλαιπωρήθηκε από τον κίτρινο τύπο, θυμάμαι και το αφιέρωμα που είχες κάνει για την Αυριανή.
Νομίζω εδώ πέρα βλέπουμε ακριβώς αυτό το τι βίωνε ο Χατζηδάκης, ο Ιώλας, όλοι αυτοί οι άνθρωποι που ήταν λίγο μπροστά από την εποχή τους, λίγο διαφορετικοί. Και βλέπουμε από έξω όλοι οι ξένοι ηγέτες τις επιστολές που στέλνουν για να στερίξουν τον Ιώλα. Α, σωστά, σωστά. Από έξω, ναι, είναι αυτό και μέσα το κλειδί στο ένιγμα του βρωμερού, κατάσκοπος ο Ιώλας. Μαλλιοτραβιούνται, μπλεγμένος στο κόρπο κοτσάφτη και νέα στοιχεία για τις νύχτες οργίων.
Και η Αυριανή, με δημοσίευμά της, περιφανεύεται. Η Αυριανή στέλνει μέσα τον Ιώλα και να ρεπορτάζει της Αγγελικής Νικολούλη για το μεγαλώνιο. για την υπόθεση, την υποτιθέμενη της αρχαιοκαπήλιας. Και είναι ωραίο γιατί όλα αυτά ξορκίζονται κάπως πλέον, τα βλέπει κάποιος σήμερα και όχι μόνο δεν τα κρύβεται, αλλά τα ξεμπροστιάζεται και αυτούς που τα έγραφαν.
Το ξορκίζουμε, απ' την άλλη είναι και μια επενθύμηση για το πώς μπορούμε να φερθούμε σε κάποιους ανθρώπους. Ειδικόταν είναι λίγο διαφορετική. Πέντε χρόνια μετά το ηχητικό ντοκιμαντέρ μου, έχουν συμβεί διάφορα και στο τελευταίο κομμάτι του podcast που ακούτε τα αναφέρουμε μαζί με την ανιψιά του Ελένη Κουτσούδη ή όλα. Πρώτα όμως, η ιστορία του.
Ήταν πραγματικά τόσο σημαντικός. Έλληνας πρωτοπόρος γκαλερίστας, ο σπουδαιότερος συλλέκτης έργων μοντέρνας τέχνης της εποχής του. Γεννημένος στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου ως Κωνσταντίνος Κουτσούδης, ήρθε στην Αθήνα με συστατικές επιστολές που του έδωσε ο Καβάφης και απευθυνόταν στους ποιητές Άγγελος Σικελιανό και Κωστή Παλαμά και τον διευθυντή ορχήστρας Δημητρυμητρόπουλο.
Έζησε για λίγο τη δεκαετία του 20 στην Ελλάδα, ασχολήθηκε με το χορό, αλλά τον κέρδισε η αγάπη του για τα οικαστικά. Το 1945 ξεκίνησε ως διευθυντής της σημαντικής γκαλερή Hugo στη Νέα Υόρκη, πριν ανοίξει το δικό του χώρο το 1955 με το δικό του όνομα, φέρνοντας στην Αμερική Ευρωπαίους σουριαλιστές καλλιτέχνες, όπως ήταν ο Ρενέ Μαγκρίτ, ο Μαξ Έρνστ, ο Τζόρτζο Δε Κίρικο.
Στη συνέχεια ανακαλύπτει τον Άντι Βόρχολ και του κάνει την πρώτη του έκθεση. Συνεργάζεται με τεράστια ονόματα της τέχνης, γίνεται τρανός συλλέκτης και αγαπητό πρόσωπο. Θεωρείται ίσως και ο πρώτος που άνοιξε αλυσίδα γκαλερίς στον κόσμο. Πέρα από τη Νέα Υόρκη, Αλεξάνδρειόλας γκάλερις δημιουργήθηκαν στη Γενέβη, το Παρίσι, το Μιλάνο, τη Μαδρίτη και τη Ρώμη.
Η ζωή του ήταν κινηματογραφική και η συλλογή του αξιοζήλευτη. δώρισε έργα σε μεγάλα μουσεία όπως στο Metropolitan Museum of Art και το Museum of Modern Art στη Νέα Υόρκη στο κέντρο George Bobby Doe στο Παρίσι και φυσικά χάρισε πανάκριβα έργα και στην Ελλάδα με τη μεγάλη δωρεά του το 1971 στην Εθνική Πινακοθήκη της Αθήνας.
Την Ελλάδα την είχε στο νου του συνεχώς κι ας είχε ζήσει ελάχιστα εδώ. Θέλησε να επιβάλλει καλλιτέχνες της παγκοσμίως. εξέδωσε συλλεκτικά βιβλία των ποιητών Γιάννη Ρίτσου και Οδυσσέα Ελίτη πρόωθησε στο εξωτερικό Έλληνες ζωγράφους όπως τον Χατζικυριάκο Γκίκα τον Μόραλη και φυσικά τον Τσαρούχη και παρότι μακριά από την Ελλάδα πάντα την σκεπτόταν και ήλπιζε να επιστρέψει και επέστρεψε τελικά για να ζήσει τα τελευταία του χρόνια εδώ και αυτό ήταν το μεγαλύτερο λάθος της ζωής του το όπου κι αν ταξιδέψω «Ταξιδέψω, η Ελλάδα με πληγώνει» του Σεφέρη δεν ισχύει για τον Ιώλα.
Η Ελλάδα δεν τον πλήγωσε όπου κι αν πήγε σε όλη τη συναρπαστική ζωή του. Η Ελλάδα τον πλήγωσε μόνο όταν πήγε στην Ελλάδα. Αυτή είναι η σκληρή αλήθεια για τον Αλέξανδρο Ιώλα. Είναι τα podcast της Life. 20 χρόνια τώρα στη Life, μοιραζόμαστε ιστορίες που αξίζει να ακουστούν. Το podcast που ακολουθεί είναι μια χορηγία της ΜΕΤΚΑ.
ΜΕΤΚΑ. Είμαστε οι άνθρωποι μας και τα έργα τους. Γεια χαρά, είμαι ο Αρής Δημοκίδης και σας καλωσορίζω στις σκληρές αλήθειες. Το podcast της Life, όπου φιλοδοξεί κάθε εβδομάδα να έχει κάτι ενδιαφέρον και κάθε μήνα μια νέα συναρπαστική τριλογία στις σκληρές αλήθειες on demand. Έχοντας πλέον αποκτήσει παγκόσμια φήμη, ο Ιώλας έλεγε συχνά ότι θα γύριζε μόνιμα στην Ελλάδα.
Ερχόταν κάθε καλοκαίρι έτσι κι αλλιώς, σε μια τοποθεσία που είχε εντοπίσει ανάμεσα σε αμπελώνες, στην Αγία Παρασκευή. Στην αρχή δεν ήταν παρά μια κάμαρα και σταδιακά το σπίτι μεγάλωνε για να μπορέσει να χωρέσει ολόκληρη τη συλλογή. Αναδύθηκε τελικά ένα ανάκτορο, ένα μοναδικό πάντρεμα αρχαίων ελληνικών, κυκλαδικών, βαβυλωνιακών αντικειμένων, ρωμαϊκών κολόνων, βυζαντινών εικόνων και έργα των ιδιοφιέστερων καλλιτεχνών του 20ου αιώνα.
Απέναντι από το δικό του, έκτισε και σπίτια για τις δύο αδελφές του, την Νίκη, μοιραίο πρόσωπο για τον ίδιο, και την Ιρώ. Έγινε η περίφημη βίλα του, στην οποία θα ζούσε όταν θα επέστρεφε μόνιμα. Ήθελε λοιπόν να γυρίσει μόνιμα όπως έλεγε, όχι τόσο για να απολαύσει τα πλούτη ή τη ζωή του, τόνιζε πως το όνειρό του ήταν να επιστρέψει για να συμβάλει στην πρόοδο της καλλιτεχνικής ζωής της Ελλάδας.
Η πτώση της Χούντας είχε ανοίξει το δρόμο. Σταδιακά έκλεισε σχεδόν όλες τις γκαλερί του, εκτός μίας στη Νέα Υόρκη και επέστρεψε στην Ελλάδα. Συνεργάστηκε με γκαλερί και ξεκίνησε την προσπάθεια, άκαρπη προσπάθεια, να αφήσει στο ελληνικό κράτος όλη τη συλλογή του. Στο Παρίσι ζούσε πάμπλου τη ζωή. Γιατί γύρισε, θα τον ρωτούσε ο βιογράφος του Νίκος Ταθούλης.
Γιατί έπρεπε να κάνω μια δωρεά στη Θεσσαλονίκη προκειμένου να δημιουργηθεί ένα μουσείο, το οποίο να μην έχει σχέση με την κυβέρνηση και την οποιαδήποτε πολιτιστική πολιτική. ένα μουσείο που θα έχει μέσα τέχνη μοντέρνα, σημερινή και αυριανή μιλάει για το Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης που έγινε χάρη σε αυτόν και ακόμα και σήμερα φιλοξενεί ένα κομμάτι της εκπληκτικής συλλογής του Γιατί γύρισα στην Ελλάδα, θα έλεγε άλλη φορά μα γιατί την αγαπώ βέβαια, είναι οι ανθρωποί μου εδώ, η οικογένειά μου δεν γνώριζε βέβαια πως, όπως γράφει ο Χρήστος Παρίδης στη Λάιφο επιστρέφοντας θα προκαλούσε τρομερή χλαπαταγή θα απορριπτόταν από την κυρία αρχιλογική θα λαβωνόταν ανεπανόρθωτα από τον τύπο θα αγνοούνταν εντελώς από την πολιτεία και θα ζούσε τα τελευταία του χρόνια και θα πέθαινε βαθιά απογοητευμένος από τους συμπατριώτες του.
Η ελληνική κοινωνία, συντηρητική και εσωστρεφής δεν γνωρίζε καν την ύπαρξή του. Και σε όσους είχαν ακούσει κάτι, όλα αυτά φάνταζαν εξωφρενικά και εξωτικά. Άρχισε να γίνεται γνωστός όταν ο Ζάχος Χατζηφωτίου άρχισε να προβάλλει στον ταχυδρόμο, στις περίφημες κοσμικές σελίδες του Ιακού, τα πάρτι του. Η χλυδή που έβγαινε προς τα έξω ήταν κάτι το πρωτόγνωρο, οι εμφανίσεις του εκεντρικές και κοφαντικές, με μανδύες χρυσοπίκλητου, σε σάρπες, γούνες, φαντεζή που κάμισαν, μύθοι άρχισαν να διαχέονται στην πόλη για τα πάρτι ανήκους της ξετσιποσιάς, με διασημότητες του πλούτου και του θεάματος να ζουν νύχτες ακολασίας.
Αυτός ζούσε όπως ζούσε παντού, χωρίς να υπολογίζει όμως ότι για τους Έλληνες όλα αυτά ήταν δακτυλοδικτούμενα. Όμως η καταστροφή θα ξεκινούσε, χωρίς να σημαίνει πως δεν θα συνέβαινε έτσι κι αλλιώς, από μια συνέντευξη. Το Πασόκ έχει κερδίσει τις εκλογές το 1981, μαζί ήρθε η αλλαγή. Ο νικητής των εκλογών, ο πρόεδρος του Πανελλήνιου Σοσιαλιστικού Κίνηματος, κυρίως Ανδρέας Παπανδρέου, έκανε στο σπίτι του στο Καστρί τις πρώτες μετεκλογικές δηλώσεις που μεταδόθηκαν από την τηλεόραση.
Ελληνίδες, Έλληνες, απόψε κατέχομαι από βαθιά συγκίνηση Για να πραγματώσουμε το έργο της αλλαγής. Η Μελίνα Μερκούρη έγινε Υπουργός Πολιτισμού. Η Ελλάδα πρέπει να πρωταγωνιστεί για τον πολιτισμό. Η Ελλάδα αυτό είναι η κληρονομιά της, αυτό είναι η περιουσία της και αν το χάσουμε αυτό δεν είμαστε κανείς. Σε αυτό το κλίμα το 1983 ο 75χρονος πλέον Ιόλας δέχεται να δώσει συνέντευξη στην σπουδαιότερη interviewer της χώρας, τη θρηλυκή και πάντα ακμαία Όλγα Μπακομάρου.
Οι συνέντευξεις της στο περιοδικό «Γυναίκα» έχουν μείνει ιστορικές. Κάποιες από τις πιο ενδιαφέρουσες, μεταξύ των οποίων και του Ιόλα, κυκλοφορούν πλέον στο εξαιρετικό βιβλίο της «ΟΣΥ ΠΑΡΟΝΤΕΣ» από τις εκδόσεις «Αρμός». Ο Ιόλας της μίλησε χωρίς αναστολές. Είπε τα πάντα και με το γνωστό υπερβολικό του τρόπου ίσως τα παραφούσκωσε κιόλας.
Για να κάνει εντύπωση, για να προκαλέσει, για να εκπλήξει, ο δοκιμιογράφος και συγγραφέας Κωστής Παπαγιώργης θα έγραφε στη Λάιφου. Επιζητούσε την κοινωνική αποδοχή επιστρέφοντας στην Ελλάδα. Προφανώς ναι, ωστόσο πίστευε ότι ζωή χωρίς εχθρούς δεν έχει μυστήριο. η συνέντευξη που έδωσε στην όργα Μπακομάρου αποκαλύπτει τους φόβους του για την τόπια κοινωνία και συνάμα την περιφρόνησή του για διάσημους και άσημους.
Ένα ανώδυνο μικρό παράδειγμα του πόσο υπερβολικός ήταν στο βιβλίο Αλέξανδρου Ιώλα «Η ζωή μου» του βιογράφου του Νίκου Σταθούλη που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Οδός Πανός» λέει σε κάποια στιγμή για την κατάσχεση 16.000 έργων τέχνης καλλιτεχνών από τους ναζί του Χίτλερ, τους εξεφτέλησαν τους μοντέρνους καλλιτέχνες. Τέτοια βαρβαρότητα δεν είχε δει ποτέ η ανθρωπότητα.
Καταλαβαίνετε σε τι στήλη περέβαλε. Το ότι οι ναζί εξεφτέλησαν τους μοντέρνους καλλιτέχνες ήταν η μεγαλύτερη βαρβαρότητα που είδε ποτέ η ανθρωπότητα, ειδικά όταν οι ίδιοι ναζί έκαψαν εκατομμύρια ανθρώπους. Ήταν το αλατοπίπερο που έριχνε σε όλες τις αφηγήσεις του Ιόλας. Ο πρόσφατα μακαρίτης Νίκος Ταθούλης γράφει στο βιβλίο του.
Η συνέντευξη στην Όργα Μπακομάρου κράτησε τρεις μέρες εδώ στην Ελλάδα, ενώ είχε ξεκινήσει μέρες πριν στη Νέα Υόρκη. Δημοσιεύτηκε χωρίς να δει ο Ιώλας το τελικό κείμενο όπως είχε συμφωνηθεί, όπως του το είχε υποσχεθεί. Αυτό όμως κατά 99% δεν ισχύει, δεν είχε συμφωνηθεί και το διαψεύδει η κυρία Μπακομάρου. δίνοντας μόλις το 2020 την πρώτη και μοναδική τηλεοπτική της συνέντευξης στην εκπομπή του Ανδρέα Ροδίτη στην ΕΡΤ η κυρία Μπακομάρου αγνοεί ευτυχώς την επιθυμία του δημοσιογράφου να μην επεκταθούν στο θέμα του Ιόλα και λέει Διότι έχουν ανοίξει στόματα, ας πούμε εγώ Ιόλα σας ανοίχθηκε τόσο πολύ που κατέστρεψε τη φήμη του και τις λόγες που έχει γίνει θέμα Αυτό και παραμένει ότι από εσάς είναι εκείνα που έλεγε τα διάφορα για όλους.
Κοιτάξτε, θέλετε να μιλήσουμε για τον... Όχι, δεν θα μιλήσουμε. Μπορούμε να πούμε για τον Ιώλα. Θέλω να προχωρήσουμε. Γιατί είναι ένα θέμα ο Ιώλας ας πούμε. Σαράτα χρόνια, είναι από το 1983 ήτανε και κοντά μου σαράτα χρόνια και όλο... Ναι, ήταν μια συλλογιστική συνέδευση η κυρία Μακομάρου. Όλο μιλάμε για τον Ιώλα. Τι να πω, ήταν μια συγκεντριστική συνέντευξη Ναι, ήταν ο Ιώλας Ναι, αλλά είχες πει είχαμε πει να τα δεις, να τα δω ποτέ δεν, να το πω και αυτό για τη γυναίκα γιατί αλλιώς οι συνέντευξες αυτές δεν θα γινόντουσαν ήταν νόμος, δεν βλέπανε συνέντευξη δεν βλέπανε ερωτήσεις εάν δεν το θέλανε αυτό δεν γινόταν η συνέντευξη Ο Σταθούλης πάντως έχει δίκιο γράφοντας πως κανείς στην Ελλάδα δεν είχε αντιληφθεί το χιούμορ του Ιόλα και πολλές χιουμοριστικές ή προβοκατόρικες απαντήσεις του πάρθηκαν κυριολεκτικά και παρεξηγήθηκαν.
Ας πούμε, στην ερώτηση της Μπακομάρου, αν κάποιος δεν έχει χρήματα αλλά αγαπάει την τέχνη και θέλει να αποκτήσει ένα πίνακα, τι κάνει, ο Ιόλας απαντά. Αν έχει μυαλό και θέληση, θα τα βρει, θα πάει να δουλέψει, να δανειστεί. Η Μπακομάρου του λέει «Μιλάτε σοβαρά ότι μπορεί να εξοικονομήσει τόσα χρήματα δουλεύοντας» «Ε τότε ας τα κλέψει»
«Αξίζει δηλαδή να κλέψει κάποιος προκειμένου να αποκτήσει ένα έργο τέχνης» «Βεβαίως» απαντά προβοκατόρικα ο Ιώλας «Και να σκοτώσει και απ' όλα» «Εδώ σκοτώνουν για βλακίες, γιατί να μην σκοτώσουν για την τέχνη» Να σημειώσω πως ο Ιώλας έκανε τα πάντα για να αποκτήσει το πρώτο του έργο τέχνης Έναν πίνακα που είδεσε στη βιτρίνα μιας γκαλερίπ και τον ξετρέλανε Ήταν ντεκήρικο, δεν είχε λεφτά, τα μάζευε σιγά σιγά Πουλούσε τα μαλλιά του για να μπορεί να αγοράζει τέχνη Το 1925 οι πρώτες ψεύτικες βλεφαρίδες είχαν έρθει στη μόδα και είχε σγουρά μαλλιά οπότε έκοβε τις άκρες των μαλλιών και τις κολλούσε για ψεύτικες λεφαρίδες.
Έτσι, σε πέντε χρόνια, κατόρθωσε να κάνει δικό του τον πίνακα του Ντεκήρικο. Στο προφίλ της Μπακομάρου που δημοσιεύτηκε στην γυναίκα η δημοσιογράφος ξεναγείται στο περίφημο σπίτι του και τον ρωτά αν έχει αποτιμήσει σε χρήματα τα δέκα χιλιάδες κομμάτια της συλλογής του. «Όχι, Χρυσή μου», απαντά, «δεν με ενδιαφέρει αυτό το πράγμα. Τα έργα με ενδιαφέρουν. Τα αγαπώ πολύ. Είναι για μένα το παν».
Του λέει όμως η Μπακομάρου ότι έγινε εκατομμυρίουχος από αυτό. «Α, δεν ξέρω τίποτα. Εγώ έχω ανάγκη δέκα δραχμές την ημέρα για να ζήσω». «Σας αρέσει να πειράζετε λίγο», του λέει. «Ας πούμε ότι θα θέλετε να κάνετε ξαφνικά ένα αστείο με την τέχνη». Την διακόπτη. Δεν κάνω αστεία με την τέχνη εγώ. Ώστε ποτέ δεν προβάλλατε κάτι που δεν άξιζε.
Συνέβη, αλλά για άλλους λόγους και με άλλο πνεύμα. Θέλοντας να κάνω προπαγάνδα για την Ελλάδα, πήρα και πρόβαλα μερικούς καλλιτέχνες που δεν ήταν μεγάλοι και δεν έβγαιναν από τα σύνορα της χώρας τους, δηλαδή που ήξερα, όπως ξέρω και τώρα, ότι αν φύγουν από εδώ δεν θα κάνουν τίποτα, ούτε ένα γρόσι. Ποιοι ήταν αυτοί οι καλλιτέχνες?
Γουναρόπουλοι, Τσαρούχιδες, Μαυροϊδίδες Για τον Τσαρούχι λέει πως όταν τον είδε για πρώτη φορά του άρεσε Τα έργα του ήταν αντιπροσωπευτικά του λαού Τον πήρα λοιπόν και του έκανα μια έκθεση στην Αμερική Του έδωσα ένα είδος συμβολέου Έφτιαξε το καφενείο των νέων στην Ομόνια Του είπα να κάνει και μερικά αρχιτεκτονικά πράγματα στον Πειραιά Πλήρωνα για τα ναύλα του να πηγαίνει και να έρχεται από εκεί Και αυτό ήταν όλο Ο Τσαρούχης είπε πως έγινα πλούσιος από αυτόν Είχα καμιά πενηνταριά έργα του Αλλά τα χάρισα στην ανιψιά μου Εγώ τώρα δεν έχω ούτε ένα δικό του Κι ούτε θέλω να έχω Αυτό σημαίνει ότι τον απορρίπτεται εντελώς Δεν τον θεωρώ ούτε μεγάλο ούτε σπουδαίο ζωγράφο Απλώς είχε ορισμένες ποιότητες Σε ορισμένες εποχές στο παρελθόν Ποιος αγοράζει σήμερα Τσαρούχη στο εξωτερικό μια μικρή παύση από τη συνέντευξη παρά τα σκληρά λόγια του για τον Τσαρούχη που πιθανότατα προέρχονται από την μάλλον αστεία δήλωση του Τσαρούχη πως ο Ιόλας έγινε πλούσιος από μένα, οι δυο τους δεν σταμάτησαν
να είναι ευγενικοί όταν βρίσκονταν από κοντά μίλησα σήμερα με τον ποιητή και εκδότη Γιώργο Χρονά που πέρα από το περιοδικό Οδός Πανός που εκδίδει εδώ και 41 χρόνια αλλά και πέρα από τα χιλιάδες άλλα έργα, έχει εκδώσει τη βιογραφία του Ιώλα, όπως την είχε υπαγορεύσει στον Νίκο Σταθούλη. Μου λέει ο κύριος Χρονάς για τότε που, κατά λάθος, ο Ιώλας είχε πουλήσει εν αγνία του, κάποια χρόνια μετά τη συνέντευξη, έναν τσαρούχι που αποδείχθηκε πλαστός.
και της είχε πει και ο Τσαρούχης πάλι δεν είχε απαντήσει. Μιλάμε πάντα για τη συνέντευξη της Νόρου Λαμπακομάρου στο περιοδικό Γυναίκα. Έκανα πολλούς στα 150.000 φύλλα. Ήρθε λοιπόν ο Ιώλας, τι είχε συμβεί, ένα έργο που είχε πουλήσει του Τσαρούχη ο Ιώλας. Όταν το πήγε στον Τσαρούχη για να δώσει χαρθή γνησιότητος, του είπε το συλλέκτη ότι το έργο αυτό είναι πλαστό, δεν είναι δικό μου.
και ο Μέγας Ιώλας είχε πουλήσει πλαστό έργο του Τσαρούχη. Πολύ ευγενικά και οι δύο έδωσε το έργο του Τσαρούχη και του πλήρωσε να πάρει άλλο έργο αληθινό για να το δώσει στο συλλέκτη. Σε τιμή που θα του έλεγε ο Τσαρούχης. Είχε έρθει με την αδελφή του ο Ιώλας, πραγματικά διαπίστωσε ότι όπου πατούσε υποχωρούσε το έδαφος. Και τον άκουσε να λέει ότι η παράσταση βάχες, που τον υποχρέωσε ο ταξής Νοδίσο Ηρώδιο του είπε να υποχρέωσε ο ταξής να δω την παράσταση αυτή που είναι ο τυχηρότερος ακοδής στη ζωή μου.
Και εκεί είπε από μέσα μου συμφωνώ με τον Ιώλα γιατί και εγώ που την είχα δει ήταν έσχος. Έγινε αυτή η συνάντηση, αμοιβές αστικές ευγένειες και φύγανε. Οι αμοιβές αστικές ευγένειες θα συνεχίζονταν μέχρι τέλους. Δύο χρόνια μετά την περίφημη συνέντευξη το 1985 ο Τσαρούχης θα έλεγε «Ο Ιόλας είναι το χαρισματικότερο πλάσμα που γνώρισα στη ζωή μου ένα είδος ερμαφρόδιτου, κάτι έξω από την εποχή του και ίσως πολύ μακριά από αυτήν Πλήρωνε σωστά και καλά ο Ιόλας Δεν θα υπάρξει καλλιτέχνης ο οποίος θα πει ότι ο Ιόλας δεν πλήρωνε Χάρη στον Ιόλα έφτιαξα τα ωραίότερα έργα μου και αν υπομονούσε να βγάζω όλο και πιο πολλά έργα.
Επιστρέφουμε στη συνέντευξη και συνεχίζει ο Ιώλας την καταμέτωπο επίθεση σε Έλληνες καλλιτέχνες. Σεύομαι ότι ο Γουναρόπουλος πούλησε το οικόπεδό του για να κάνει στην Αμερική μια έκθεση, αλλά αν έλεγα ότι είναι μεγάλος ζωγράφος, θα ήμουν βλάκας. «Καλός ζωγράφος έστω», προτείνει η Μπακομάρου. «Ούτε καλός, ούτε μεγάλος». «Ο Βασιλείου, ούτε καλός, ούτε μεγάλος». «Ο Μόραλης, είναι φίλος μου ο Μόραλης». «Δεν θα μου πείτε, ούτε καλός, ούτε μεγάλος».
Ο Χατζικυριάκος Γκίκας είναι φίλος μου ο Χατζικυριάκος Γκίκας. Το έχω κάνει εκθέσεις, έχω έργα του που τα έχω χαρίσει στην αδερφή μου. Έχει πολύ ταλέντο. Είναι σοβαρός άνθρωπος, σοβαρός ζωγράφος. Αλλά δεν μπορώ να πω ότι είναι ιδιοφυΐα. Πάντως τον προτιμώ χίλιες φορές από τον Τσαρούχη. Δεν κάνει φασαρίες και επιπλέον δεν ανοίγει το στόμα του να λέει βλακίες όπως ο Τσαρούχης, που έχει καταντήσει μια πυθία στο σούπερ μάρκετ.
Για τον Αλέκο Φασιανό τι γνώμη έχετε? Αχ Θεέ μου, μη με τυραννάτε, απέσιος είναι. Μα εσείς τον βοηθήσατε να επιβληθεί. Τον είδα φτωχός στο Παρίσι, με πήγαινε σε κάτι ελληνικά εστιατόριο εκεί πέρα. Μ' άρεσε η ζωή που μου δείχνε. Ασήμαντοι Έλληνες, μικρούλιδες, φτωχούλιδες, είχαν ενδιαφέρον για μένα. Τους εκατομμυριούχους και τους δισεκατομμυριούχους τους είχα γνωρίσει Αυτό που έκανα για τον Φασιανό δεν το έκανα γιατί ήταν μεγάλος καλλιτέχνης Το έκανα γιατί ήταν Έλληνας και για να του δώσω μια βοήθεια Και με αυτό τι έγινε, έγινε μεγάλος καλλιτέχνης ο Φασιανός Μπόρεσα να τον κάνω μεγάλο εγώ, χειρότερος έγινε Υπάρχει κάποιος Έλληνας καλλιτέχνης που θα τον χαρακτηρίζατε μεγάλων επιφύλακτα Βεβαίως, ο Τάκης Είναι ανώτερος από όλους, ο καλύτερος γλύπτης του κόσμου.
Και αυτό το λέω, το υπογράφω και κόβω το κεφάλι μου. Απ' τους παλιούς ζωγράφους, τι, γύζιδες, βολανάκιδες, αυτά είναι πράγματα λοκάλ. Αν μου στείλετε έναν παρθένι, έναν βολονάκι, θα σας τον στείλω πίσω. Απ' τους νεότερους, μου αρέσει πολύ ο Ακριθάκης, ο Τσόκλης, ο Παύλος, η Καρέλα, ένα παιδί που λέγεται Λαζόγκας. Υπάρχουν πολλά πράγματα να δει κανείς αυτούς.
έχοντας άγνοια κινδύνου. Το πιο πλήρο μάλιστα το βιβλίο διατρέχεται από την ιστορία ζωής του Αστακού, ο οποίος για να επιβιώσει αλλάζει κελήφη, αλλά μέχρι να σκληρίνει το κάθε κέλυφος πρέπει να παραμένει κρυμμένος πίσω από τους βράχους, στη σκιά, αφανής. Ο Ιώλας άλλαζε επιτυχημένα και προσεκτικά τα κελήφη του. Δυστυχώς όμως, φεύγοντας από το Παρίσι, εγκατέλειψε το πιο ολοκληρωμένο κέλυφος και έμεινε εκτεθειμένος.
έμεινε γυμνός χωρίς να σκεφτεί να προσπαθήσει να προστατευτεί πίσω από το βράχο μέχρι την ανάπλαση της νέας αστίδας του. Δεν είχε φτιάξει ακόμα νέο κέλυφος προσαρμοσμένο στα ελληνικά δεδομένα όταν χωρίς να το σκεφτεί δεύτερη φορά ο Ιώλας λέει στην Πακομάρου πως όταν ήταν παιδάκι 12 ετών σκαστός από το σπίτι του αντίκρισε για πρώτη φορά την κοτοπούλη να παίζει κλειτεμνήστρα στην Αλεξάνδρεια συμπληρώνοντας. Πότε δεν έχω δει τέτοια ποιότητα. Ήταν πιο σπουδαία και από τον Παρθενώνα.
Είναι σχημά λόγου ή το εννοείτε. Το εννοώ βεβαίως. Ο Παρθενώνας ήταν μια μικρή έκφραση του 5ου αιώνα και της παρακμής του. Ήταν γελίος. Σήμερα είναι κατεστραμένος γι' αυτό είναι πιο ωραίος. Δυστυχώς όμως του έχει μείνει το όνομα και όχι η ουσία. Η Μπακομάρου αντιλαμβάνεται κατευθείαν πως αυτά που λέει για τον Παρθενώνα θα ξενήσουν.
Μα έχω δει ναούς χίλιες φορές ανώτερους από αυτόν. Αλλά οι Έλληνες νομίζουν ότι η ελληνική τέχνη είναι η μεγαλύτερη. Ενώ δεν είναι. Όχι, δεν είναι. Ας ελπίσουμε πως δεν θα του ξανακολλήσουν τα μάρμαρα εκείνα πάνω του. Για τα Ελγίνια λέτε. Τα κακόμυρα. Τον ρωτά τι γνώμη έχει για αυτή την εκστρατεία που είχε γίνει σχεδόν εθνικό μας θέμα τότε.
Μου είπε να υπογράψω η Μελίνα. Αλλά γιατί να βάλω υπογραφή για αυτές τις ανοησίες Φανταστείτε να ζητήσει η Ιταλία τα ριστούργηματά της από το Λούβρο Η Αγγλία τα δικά της κτλ Τον ρωτά αν έχει παρακολουθήσει ως υπουργό την Μελίνα Μερκούρη Αυτό μου έλειπε τώρα να αποστραβωθώ Η Μελίνα δεν είναι παρά μια γυναίκα που έχει το σεξάπιλ του παλιού καιρού Και το εκμεταλλεύεται τώρα το 1983 Με τα Ελγίνια της κάνουν κροκοδιλίσχες ενέσεις και της πληρώνει ο Παπανδρέου το τικέτο της για να πηγαίνει εδώ και εκεί.
Δεν δηλώνει ενθουσιασμένος για την αλλαγή που έφερε το Πασόκ. Ο άνθρωπος αλλάζει, όχι πολιτικά θα πει. Αλλάζει ιστορικά. Τα άλλα είναι ένα τίποτα. Και είναι γελίο να πιανόμαστε από τα φιλιά του Αραφάτ ή από την Ικαράγουα. Έχουμε όμως δυστυχώς τυφλωθεί από το ραδιόφωνο την τηλεόραση της Εφημερίδες. Δεκαπέντε ελληνικές εφημερίδες και η μία διαψεύδει την άλλη.
Δεν έχω αντιληφθεί καμία αλλαγή με το Πασόκ. Η μόνη αλλαγή είναι τώρα πως στις πρεμιέρες και στις δεξιώσεις πάνε άλλοι, οι καινούργοι. Οι παλιοί χαθήκανε. Δεν τον ξέρω πολύ τον Παπανδρέου και ούτε με ενδιαφέρει. Αλλά δεν είναι τίποτα το εξαιρετικό ως πολιτικός, είναι μέτριος. Για τον Αβέρωφ της Νέας Δημοκρατίας θα πει πως είναι ένας τζέντλεμαν με μικρό ταλέντο συγγραφέα.
Ήταν επικριτικός και για τον κομμουνισμό. Δώστε μου 300-400 εκατομμύρια δολάρια και τρεις μεγάλες τράπεζες όπως είχε ο Πικάσο και γίνομαι αμέσως κομμουνιστής. Όλοι οι μεγάλοι φίλοι μου, ο Ελιάρ, ο Σάτς, ο Μπρετόν ήταν κομμουνιστές και σήμερα οι ιδέες τους είναι νεκρές. Ποιο πολιτικό σύστημα θα δεχόσασταν? Η σκλαβιά είναι το ωραίοτερο πράγμα, απαντά προβοκατόρικα.
Και συνεχίζει ακόμα πιο εξωφρενικά. Θυμάμαι στην Αίγυπτο τις σκλάβες ιέρειες. Τους πέντε μαύρους σκλάβους που είχαμε και η γιαγιά μου τους έπλαινε κάθε Σάββατο στην ταράτσα με σαπούνι και ζυματιστό νερό για να ασπρίσουν. Εμείς τους βλέπαμε σαν θέατρο, ολόγυμνους. Ήταν καταπληκτικοί, ωραίοι σαν αγάλματα. Όλοι οι σκλάβοι γίνονται τότε πιο λογικοί και πιο ανθρώπινοι, ξέρετε.
Κατάλαβα τότε ότι μόνο με τη σκλαβιά μπορεί κανείς να προχωρήσει στη ζωή του. Όλοι οι μεγάλοι καλλιτέχνες που έχω γνωρίσει ήταν σκλάβοι. Είμαστε σκλάβοι, να το ξέρετε. Και πολύ λίγοι είναι ελεύθεροι άνθρωποι. Ακόμα και ψέμα να πεις, φρόντισε να είναι μεγάλο. αυτό ήταν ένα μότο του Ιόλα. «Νομίζω ότι σας αρέσει να πειράζετε λίγο και να προκαλείτε», θα του έλεγε σε κάποια στιγμή η Μπακομάρου.
«Ίσως να λέω πράγματα ιδιότροπα για να διασκεδάζω». «Για να ξαφνιάζετε» «Όχι, αυτό το κάνουν οι θεατρίνοι». Μικρή πάυση από την συνέντευξη. Μιλώντας στο Θανάση Λάλα στην πρώτη της έντυπη συνέντευξη η συνέντευξη δημοσιεύτηκε στη Λάϊφο η Όλγα Μπακομάρου θα απαντούσε στην ερώτηση «Τώρα που ξαναδιάβασες τη συνέντευξη για να την εντάξεις στο βιβλίο σου, πώς σου φάνηκε»
«Δεν θα έλεγα ότι είναι η καλύτερη μου συνέντευξη. Ήταν όμως νομίζω φυσικό που ξεσήκωσε θύελες». «Αλήθεια, πιστεύεις ότι όταν τα έλεγε αυτά δεν φανταζόταν τον Σάλο που θα προκαλούσαν» Δεν είμαι σίγουρη, νομίζω όμως ότι ήθελε να δημιουργήσει σάλω, αλλά όχι αυτόν τον σάλω, όλη αυτή την κατακραυγή. Φανταζόταν ότι θα εντυπωσιάσει με όλα αυτά που έλεγε, ότι θα εκπλήξει, ότι θα συζητηθεί, γιατί του άρεσε να μιλούν για αυτόν, να είναι στην επικαιρότητα.
Φαίνεται ότι αυτή τη φορά υπολόγισε λάθος. Και εκεί που περίμενε το χειροκρότημα είδε τους πάντες, ακόμα και εκείνους που πήγαιναν στα περίφημα πάρτι του, να αποστασιοποιούνται και να του γυρίζουν την πλάτη. «Είστε δημοκράτης» τον είχε ρωτήσει η Μπακομάρου σε εκείνη τη συνέντευξη. «Διόλου». «Τι είστε, φασίστας» «Ούτε φασίστας. Η πολιτική είναι για λύπηση, καταλάβετε το».
«Τέλος πάντων, αν ψηφίζατε στην Ελλάδα, τι θα ψηφίζατε» «Καραμανλή». «Δεν μπορείτε, είναι πρόεδρος της δημοκρατίας, τώρα». «Εννοούσα κόμμα». Ή φτερούν να μας κυβερνήσει. Ωραία. Έλεγε τρελά, προκλητικά, σούπερ λυτίστικα πράγματα ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες που πήγε τον καιρό της μεγάλης κρίσης το 1935 ήταν αριστούργημα.
Έξω βλέπατε μόνο εκατομμυριούχους. Ο λαός είχε χαθεί εντελώς. Είναι αρκετά ευγενής ο λαός ώστε να μην κάνει ούτε θόρυβο ούτε τίποτα. Σε άλλο σημείο, όταν ήρθα στην Ελλάδα δεν υπήρχε τίποτα από καλερί. κόσμου και δεν είχαν την τύχη να βλέπουν. Όπως όμως σταμάτησα το χορό μια μέρα, έτσι τις άφησα και αυτές. Θα κάνω άλλο επάγγελμα.
Το έχετε βρει, ρωτάει Μπακομάρου. Το μόνο που θα μου κάνει χαρά είναι να έχω ένα πανέρι και να πηγαίνω στα Καμπαρέ να δίνω λουλουδάκια στους πελάτες. Απλό δεν είναι, ρωτάει δημοσιογράφος. Απλό πρέπει να βρεις ωραία λουλούδια, να κάνεις ωραία μπουκετάκια, να ξέρεις πώς θα τους χαμογελάσεις για να τους πείσεις να πάρουν, πώς θα τους επιστρέψεις τα ρέστα, δύσκολο επάγγελμα, αλλά ωραιότατο.
Ξέρετε κανένα κέντρο ή να με πάτε για να το δοκιμάσω. Εγώ δεν ξέρω. Παλιά είχα πάει σε μερικά. Είχα ακούσει και τιμοσχολιού να λέει τον Αλίτη. Είναι η βιογραφία μου αυτό το τραγούδι να ξέρετε. Ούτε μάνα έχω, ούτε πατέρα, ούτε σπίτι. Σωστά, ανάκτορο έχετε. Αναγκαστικά το έφτιαξα Πού να μείνω, στον δρόμο? Ασφαλώς Λέγοντας πως με τον τίσιμο δείχνεις τι έχεις μέσα σου τονίζει πως ενώ έχει τετρακόσια κοστούμια τρεις χιλιάδες που κάμισα και πως άλλαζε κάποτε πέντε φορές την ημέρα στην Ελλάδα δεν μπορεί να κάνει αυτή τη ζωή Γίνομαι χτυπητός, γελίος Θα με περνάγανε για παλιάτσο Ο ίδιος ο Καραμαλής τόλμησε να με παρατηρήσει σε μια δεξίωση γιατί τα χατωμαντήλι μου φαινόταν περισσότερο από όσο θα έπρεπε.
Και σε μια άλλη που τα μαλλιά μου είχαν ανακατωθεί γιατί τα αφήσει εξωέρας, μου είπε να χτενιστώ γρήγορα. Του μήνυσα τότε να κοιτάζει τη δουλειά του, το δικό του ντύσιμο. Λοιπόν και να ντυθώ, που να πάω σας παρακαλώ εδώ πέρα. Το 95% των Ελλήνων είναι κακοδημένοι. Το καλό ντύσιμο είναι θέμα καλού ράφτη. Όταν η Μπακουμάρου τον ρωτά πόσοι άνθρωποι έχουν τη δυνατότητα να πάνε σε καλούς ράφτες, λέει «Ε, τότε ας βγαίνουν γυμνοί».
Ε, τι να σας πω τώρα. Η Μπακουμάρου αναρωτιέται άμα γνωρίζει οι Έλληνες της πνευματικής ζωής και ποιους θεωρεί σημαντικούς. Τον Χατζηδάκη τον γνωρίζετε. Το Μάνο. Πώς, τον αγαπώ πολύ. Μ' αρέσει ο Χατζηδάκης. Αγαπώ και τον Θοδωράκη, όχι τόσο τη μουσική του όσο αυτόν ως προσωπικότητα Άλλους συνθέτες ξέρετε, ξέρω κάποιον μικρού τσικό Έχω φάει μαζί τους του Βαρδινογιάννη το σπίτι, δεν με ενδιαφέρει καθόλου Για τον Κάρολο Κούμ λέει Είδα δύο παραστάσεις δικές του και είναι από τις λίγες φορές που σηκώθηκα και έφυγα από το θέατρο Η μία στο Παρίσι, επτά επιθύβας με κάτι κοστού μια φρικτά που είχε κάνει κάποιος Φωτόπουλος «Τραγωδία ελληνική χειρότερα ανεβασμένη δεν έχω ξαναδεί στη ζωή μου».
Η άλλη ήταν η Κλειτεμνίστρα με τη Μερκούρη στην Επίδαυρο. «Σηκώθηκα και έφυγα πριν τελειώσει». Η Μπακομάρου λέει πως της κάνει εντύπωση ο τρόπος που μιλάει για αυτούς τους ανθρώπους που είναι προσωπικότητες της σύγχρονης πνευματικής και καλλιτεχνικής ζωής της Ελλάδας. Απαντάει αυτός «Να σας ζήσουν, να τα χιλιάσετε αυτά τα πρόσωπα».
Και μια τελευταία τάκα από τη συνέντευξη, για το ότι κάποιοι τον χαρακτηρίζουν σκοτεινό πρόσωπο και για την ηθική του, λέει «Βεβαίως θα έχω και μια ηθική, δεν μπορεί να μην έχω και μια ανηθικότητα επίσης». Και στο βιβλίο του ο Σταθούλης περιγράφει Από την επόμενη μέρα της δημοσίευσης τα τηλέφωνα στο σπίτι του Ιώλα πήραν φωτιά.
Μπράβο, καλά τους τάπες, έπρεπε να τους τα πει κάποιος. Δεν έπρεπε, Ιόλα, δεν έχουν χιούμορ, θα το πληρώσεις ακριβά. Καλά τους έκανες. Ήταν λάθος. Ο Αντώνης Στρατής, δεξί χέρι του Ανδρέα Παπανδρέου, τον οποίον ο Ιόλας εκτιμούσε βαθύτατα, τον στρατή, τον πήρε ανήσυχος. Υπάρχουν τεράστιες αντιδράσεις στην κυβέρνηση, Ιόλα.
Δεν έπρεπε να δώσεις αυτή τη συνέντευξη. Γιατί είπες αυτά τα πράγματα. Το ίδιο βράδυ η Μελίνα Μερκούρη παίρνει τον Ιόλα στο τηλέφωνο. «Ιόλα μου, δεν την ξέρεις στην Ελλάδα, αλλά πρέπει να την αγαπάς. Δεν θα καταλάβουν ποτέ το χιούμορ σου οι Έλληνες, δεν είναι Αμερική. Μα βρε Μελίνα, αλλιώς τα έγραψε η δημοσιογράφος. Δεν εννοούσα αυτά που έγραψε για τον Παρθενώνα. Δεν μου έδειξε τη συνέντευξη».
«Μπορεί να υποστήριξε αυτά τα πράγματα, όμως ποτέ δεν πήρε την ίδια την Μπακομάρου για να της κάνει κάποιο παράπονο». «Όχι, δεν με πήρε», απαντά στον Θανάση Λάλα και τη Λάηφου η Μπακομάρου. «Σε ρωτάω», της λέει ο Λάλας, «γιατί μετά το σάλω που προκάλεσε αυτή η συνέντευξη, ο Ιώλας έλεγε ότι είχε σας γράψει πράγματα που δεν είχε πει».
«Όχι, όλα τα είχε πει, όλα είναι καταγεγραμμένα στις κασέτες». Όταν κάτι από τη συνομιλία μας δεν ήθελε να δημοσιευτεί, το μαγνητόφωνο έκλεινε. Του απάντησα λοιπόν μέσω της γυναίκας «Τα είχατε πει κυρία Ιόλα» και τότε βρήκε να λέει κάτι άλλο, ότι μου είχε ζητήσει και του είχα υποσχεθεί τάχα να δει τη συνέντευξη πριν δημοσιευτεί.
Φυσικά και δεν μου ζήτησε κάτι τέτοιο, γιατί αν το είχε ζητήσει δεν θα είχε γίνει η συνέντευξη. Και μιλώντας στην ΕΡΤ το 2020... Γιατί τα από αυτά, γιατί λένε γιατί τα από αυτά Αν διαβάζετε το βιβλίο Και διαβάζετε συνέντευξη του Μάνου Χατζηδάκη Τώρα τα δω εγώ, την είδατε Και διαβάζετε συνέντευξη του Ιώλα Θα δείτε ότι είναι στο ίδιο πνεύμα Δηλαδή τα ίδια Με τον ίδιο τρόπο Μιλάει ο Ιώλας Μόνο ο Χατζηδάκης Δεν λέει ονόματα Δεν λέει ονόματα Ο Ιώλας το λάθος του ήταν ότι είπε ονόματα Τα είπε όλα ονομαστικά και πέσανε μετά επάνω του ας πούμε και πιστεύω ότι ο Ιώλας κάπου ήθελε να εντυπωσιάσει με αυτά που είπε.
Δεν το διαψεύδει όμως μόνο η κυρία Μπακομάρου αυτό το απόσπασμα του βιβλίου με τον ισχυρισμό του Ιώλα, αλλά ακόμα και ο εκδότης του βιβλίου, ο Γιώργος Χρονάς, μου λέει σήμερα. Για το Σαφούλης έγραψε ότι ο Ιώλας είχε ζητήσει να δει τη συνέντευξη πρωτού δημοσιευθεί. και είπα ακόμα ρωμάνου με ρόδισα υπάρχει περίπτωση ποτέ ο Ιώλας να είχε χρόνο να δει τη συνέντευξή μου.
Λέω αποκλείεται. Θα τα δούσε όλα αυτά περίπου. Αλλά είχε επιπαραθυρεινόμενους όλη αυτή τη συνέντευξη. Ήτανε βίαιη. Εθωρίστηκε για ανθεληνική. Αλλά τι είναι ελληνικό. Τι τον έκανε όμως τόσο επαναστάτη, τόσο χήμα τον Ιώλα. «Εσθάνθηκα την επιβολή της τάξης στην οικογένειά μου», θα έλεγε χρόνια μετά στον Σταθούλη, «τις τιμωρίες, την τρομακτική πειθαρχία, τη γιαγιά μου την έτρεμα μέσα στο σπίτι, όλη την έτρεμα μέσα στο σπίτι».
Ο αυταρχισμός ήταν συνηθισμένος εκείνη την εποχή όταν μεγάλωνε στην Αλεξάνδρεια, στα πρώτα χρόνια του 20ου αιώνα, και όχι μόνο στο σπίτι. Ο διευθυντής του σχολείου κρατούσε ένα χάρακα, χτυπούσε όποιον δεν ήξερε το μάθημα, ο θρησκευτικός Πάτερ Καλλιόπιος του ζήτησε να πει απ' έξω ολόκληρο το γάμο εν κανά και όταν του είπα ότι δεν το ξέρω και ότι είμαι κατά του γάμου, με έβαλε έξω στο προάβλιο με τα χαλίκια, με έβαλε να γονατίσω και να διαβάσω δυνατά όλο το γάμο εν κανά.
Η απόρριψη από τον πατέρα του, στην παιδική του ηλικία, διαμόρφωσε το χαρακτήρα του. Η ανεψιά του Ελένη Κουτσούδη ή όλα, μιλώντας αυτή τη φορά ως κλινική ψυχολόγος που είναι, θα πει σχετικά. ώστε να βγάλουν το μύθο που έχουν για τον εαυτό τους από μικρά παιδιά αληθινό. Και διαβάζω τρεις γραμμές που είχε πει ο Φρόιτ πολλά χρόνια πίσω.
Λέει, έχουμε την υποχρέωση να εξερευνούμε την παιδική μας ηλικία με την ελπίδα να βάλουμε τα φαντάσματά μας στο παιδικό δωμάτιο για ύπνο. Με την έννοια ότι είναι καλό να τακτοποιήσουμε έγκαιρα το φορτίο που κουβαλάμε από παιδιά για να προχωρήσουμε μια ζωή πιο στρωτή. Γυρνώντας στην Ελλάδα αυτό που παρατηρούσα ήταν ότι διάλεγε, επέλεγε ανθρώπους γύρω του οι οποίοι ήταν τελείως κατάλληλοι.
Και αναρωτιόμουν πάντα γιατί. Αλλά όταν βρήκα την εξήγηση ότι ήθελε να βγάλει το μύθο το αληθινό, πώς αλλιώς τον έβγαζε. Διαλέγοντας λοιπόν να κατάλληλους τους ανθρώπους, το διευκόλυνε να πέσει στον κρεμό. Πάντως, λόγω αυτής της επαναστατικότητάς του, η συνέντευξη προκάλεσε πάταγο και ο Ιώλας έγινε σε μια νύχτα ο απόλυτος κακός.
Ο ανθέλινας, ο προδότης, ο παρίας. Μου λέει ο Γιώργος Χρονάς... Πάταγος. Αυτή η συνέντευξη ήταν η ταφόπλακα. Θα μπορούσα να πω γιατί η μεγάλη πυροβή ήταν μια επιχείρηση που πήγε φημερίς και τα πυροδικά που λάγανε χιλιάδες. τα κεντρικά φύλλα των εφημερίδων που λάβανε 200 με 300.000 την ημέρα. Ήταν το μόνο σημείο για να αναμελετούν τον κόσμο, ήταν οι εφημερίδες.
Δυο σταθμοί μόνο, τη Λοράσεως, η Έρτενα και η ΕΕΤΙΤΙΟ και όλα τα άλλα ήταν στις εφημερίδες και στα περιοδικά. Είχε πει πάρα πολλά, ακόμη είχε πει και για την Ελλήνα αρνητικά και γι' αυτό η Ελλήνα δεν διαφέρθηκε ποτέ, γι' αυτό που θα έφερε στο ελληνικό κράτος. Είχε πει αυτό που πίστευε. Δεν υπεργογίζει κανένα. Όχι λόγω ότι είχε χρήματα. Ήταν αλλού το μυαλό του.
Μπορώ να σας πω ότι ήταν μπροστά από όλον το μας το μυαλό. Μόνο που όταν κανείς προηγείται με το μυαλό του, πολλές φορές το έχει συμπνοκουλεί από τη μύρη πιάνεται. Αυτό είναι το δόκανο που γίνεται είτε με το ίτερον τώρα, όταν κάνει καλή σβιαδίωση που δεν πηγαίνει με αυτά, είτε πηγαίνει με εκείνα. Όταν έγινε η συνέντευξη ήταν υπέρ και κατά.
Ήταν σχεδόν όλους τους καλλιτέχνες εκτός από αυτούς που ανέφερε. Πεκρινόματα. Μα είπε και ονόματα που δεν βλέπετε η ζωγραφική τους. Τι να κάνουμε. Αλλά αυτή ήταν η γνώμη τους. Φιλίες καταστράφηκαν, παλιοί γνωστοί του έκοψαν την καλημέρα, οι πολίτες τον μίσησαν. Ο ίδιος δεν έπαθε τίποτα φυσικά, δεν είχε κάνει τίποτα παράνομο και μάλλον γελούσε με τις αντιδράσεις.
Η ιστορία εκείνης της αμφιλεγόμενης συνέντευξης δεν θα τελείωνε εκεί. Υπήρξαν εξελίξεις σχετικά με αυτήν ακόμα και μετά το θάνατο του Ιώλα. Ο Νίκος Σταθούλης, στη βιογραφία που έκανε για τον Ιώλα και βγήκε από τις εκδόσεις «Οδός Πανός» του Γιώργου Χρονά, όπως είπαμε, συμπεριέλαβε, χωρίς να πάρει την άδεια της Όλεχας Μπακομάρου, ολόκληρη τη συνέντευξη αυτούσια στην εισαγωγή του βιβλίου του.
Η κυρία Μπακομάρου είχε δίκιο να αντιδράσει, καθώς τα πνευματικά δικαιώματα ανήκαν στην ίδια και κάποτε θα ήθελε να την χρησιμοποιήσει σε κάποιο δικό της βιβλίο. Μου λέει ο Γιώργος Χρονάς Αλλά θα το πω αυτό, έλαξε ότι δεν πήρε δαχμή. Είχε πάρει 8.000 ευρώ. Είχαμε δίκες και η Γιώργα Παγκομαρού, με την κυβόρο τον κύριο Στεφανάκη, το γιο Στεφανάκη, ζητούσε από μένα και από τον συγγραφέα 100.000 ευρώ.
Όταν μας κάλεσε ο δικαστής, εγώ είπα στην εισαγγελέα που ήταν εκεί, ήτανε προσωπική συνέντευξη, δεν ήτανε μακροατήριο, δεν φτάσαμε σε ακροατήριο. Είπα ότι αν το βιβλίο κατασκευτεί, εγώ καταστρέφομαι, είμαι ένας φτωχός εκδότης. Και μάλλον πήρα την έμπνια, χωρίς να κάνω τίποτα παραπάνω, της προσώπου που έκανε την απόφαση.
Και μετά είχα μια απίστευτη δήλωση ο δικηγόρος της κυρίας Μπακομάρου, που βρισκόμουν στο γραφείο του και εγώ με τον δικηγόρο μου, κυρία Μπακομάρου με τον δικηγόρα της, στο Κολονάκι, ότι αν δεν δεχτείς τους όρους του χρονά εγώ πάω να είμαι δικηγόρος. Έχετε ακούσει τέτοια πράγματα, είχαμε εύνοια. Βρισκογραφήσαμε δύο πρόσωπα, ο Θανάσης Γιάνρχος και ο Θανάσης Λάρας. Η Πέρμου στην Πακομάρου. Και η Πακομάρου τρώγοντας σε μια ταβέρνα, μου είπε το έκανα για σένα γιατί ο Σταθούλης για μένα δεν υπάρχει. Οπότε εσείς με την κυρία Πακομάρου τα βρήκατε.
Ως κοσμογυρισμένος και δοξασμένος και αναντήρητα ψωνισμένος, ο Ιώλας, με τη συνέντευξη αυτήν, είχε κάνει το πρώτο του μεγάλο λάθος. Η συνέντευξη είχε βάλει το δικό της λιθαράκι στην καταστροφή του που ερχόταν σιγά-σιγά, ήταν όμως ένα απλό λιθαράκι. Οι αντιδράσεις που ξεσήκωσε τότε δεν ήταν τίποτα μπροστά σε όσα θα ακολουθούσαν.
δολοφονίες χαρακτήρα, συκοφαντίες, υπομένες με μάγκικη γλώσσα, η Αυριανή πουλούσε μέχρι και 400.000 φύλλα κάποιες μέρες. Σαν ένα αίτησμα και λιό, όταν σε πιάνε στο στόμα της, σε λιάνιζε. Όποιος ενοχλούσε το Πασόκι των Ανδρέα Παπανδρέου έμπαινε στο στόχα στρώτης και για μέρες ή μήνες τον εξεφτέλιζε. Ο Ιώλας όμως δεν ήξερε δατής Ελλάδας, δεν είχε το λέγιν του Χατζηδάκη, ούτε την ψυχραιμία του, ειδικά καθώς η υγεία του ήταν στα χειρότερά της.
Μίλησα σήμερα με την κυρία Ελένη Κουτσούδη Ιόλα, την οποία ευχαριστώ θερμά όπως και τον Γιώργο Χρονά και τον Βασίλη Γιανακόπουλο για τη βοηθειά τους και μου αφηγήθηκε πως όταν η ίδια, κάνοντας έρευνα για το βιβλίο της «Ο θείος μου Αλέξανδρος Ιόλας, ο άνθρωπος πίσω από το μύθο», Πήγε στην Αίγυπτο, την υποδέχτηκαν λέγοντάς της «Welcome home».
Το λέω και συγκινούμαι, γιατί νομίζω ότι και ο θείος μου θα ήθελε το ίδιο να ακούσει στην Ελλάδα. Και δεν ήταν, δεν του δόθηκε η ευκαιρία. Μην εισπράττοντας αυτό που είχε σκοπό να κάνει στην Ελλάδα, νομίζω αυτό τον σακάτψε, τον διέλυσε. Και έγινε πολύ αντιπαθητικός σε πολλά πράγματα. Οι απαντήσεις του δεν ήταν ευκαιρικές.
Δεν μ' αρέσει να δικαιολογώ, μ' αρέσει να λέω τα πράγματα με το όνομά τους, άλλωστε αυτό είναι και το επαγγελμά μου. Οπότε νομίζω ότι η συνέντευξη που έδωσε τότε, μπορώ να την καταλάβω, γιατί τον ήξερα και έζησα στην Αγία Παρασκευή από την ώρα 0 που γεννήθηκα, μέχρι που έφυγα να σπουδάσω, το 70, ότι όταν του αφισβητούσαν τις καλές προθέσεις προς την Ελλάδα και για αυτό που ήθελε να κάνεις ανέργο, γινότανε θηλειοανημέρο και έλεγε ό,τι να είναι. Δεν φίλτρανε απολύτως τίποτα. Αλλά αυτό δεν ήταν αμερή την συνάντηση της κυρίας Μπακομάρου εντάξει δεν τους διεσδώ στο πράγμα να πει και να πει αυτά τα πράγματα που δεν τα έχει πει ποτέ στη ζωή του γιατί νομίζω ότι τα πίστευε κιόλας ήταν ισοκρατικά και για μένα την ίδια.
Αν στο πρώτο μέρος του podcast η Όλγα Μπακομάρου άθελά της ήταν το μοιραίο πρόσωπο για τον Ιώλα το ρόλο αυτό ανέλαβε μόνος του ένας ιδιόρυθμος άνθρωπος ονόματι Αντώνης Νικολάου. Ο Αντώνης Νικολάου, που αργότερα θα γινόταν η διαβόητη περσόνα Μαρία Κάλλας, δίνει τη δεκαετία του 70 εξετάσεις στη Σχολή Θεάτρου στο Παρίσι, από την Χάνη.
Γνωρίζει όμως την επόμενη μέρα στο Cafe Floral το ζωγράφο Γιάννη Τσαρούχη, ο οποίος τον παίρνει για βοηθό του. Θα έλεγε ο βιογράφος του η όλα Νίκος Σταθούλης στη μηχανή του χρόνου για τον Νικόλαο και τον Τσαρούχη. Γίνεται βοηθός του. Τον παίρνει στο ατέλειε του, ζει μαζί με τον Γιάννη Τσαρούχη και κάποια μέρα που έχει τα γενέθλιά του ο Αντώνης ο Νικόλαο και λόγω της ιδιορυθμίας του του κάνει δώρο ένα κρινολίνο που είχες φτιάξει για τη Μαρία Κάλλας.
Και του λέει, από σήμερα σε λένε Μαρία Κάλλας. Αντώνης Νικολάου είσαι για το ληξιόρχημα. Μέσω του Τσαρούχη τον είχε γνωρίσει και ο Ιώλας και όταν ο Τσαρούχης τον διώχνει, ο Ιώλας, μάλλον ψυχοπονιάρης για κάθε προβληματικό άνθρωπο που γνώριζε, τον προσλαμβάνει για να μην μείνει άνεργος. Ο Αντώνης Νικολάου Μαρία Κάλλας γίνεται υπεύθυνος της τεράστιας πανάκριβες γκαρδαρόμπας του Ιώλα.
Ο Ιώλας αρχικά τον συμπαθούσε γιατί ο Νικολάου ήταν ο τέλειος κουτσομπόλης και έτσι μάθαινε στα νέα των Αθηνούν μέσα σε πέντε λεπτά. Υπήρξε στη ζωή του Ιώλα, θα ισχυριζόταν ο Νικολάου και ο Σεραστής του, για αρκετά χρόνια. Όμως σταδιακά ο Ιώλας γκρινιάζει πως τον αρεζιλεύει στη γειτονιά, γυρνούσε μεθυσμένος, είχε προβλήματα αλκοολισμού και εντυμένος Μαρία Κάλλας φώναζε στους γείτονες ακόμα και μετά τα μεσάνυχτα, μέχρι να τον βάλουν μέσα.
Μετά από καιρό αρχίζουν να σημειώνονται διάφορες κλοπές εκ των έσω, στη βίλα. Όχι μόνο ρούχα από την καρταρόμπα, αλλά και αντικείμενα των συλλογών. Όταν κάποια από αυτά βρίσκονται στο σπίτι του Νικολάου Κάλλας γίνεται σαφές ποιος ήταν ο κλέφτης. ο Ιώλας γίνεται έξαλλος και τον διώχνει. Αυτό ο Νικολάο Κάλλας δεν το δέχεται.
Αποφασίζει να εκδικηθεί. Είχε έρθει η ώρα να γκρεμίσει τον μεγάλο Ιώλα από το θρόνο του. Είχε έρθει η ώρα να τον καταστρέψει για τα καλά. Αρχίζει να πηγαίνει στις εφημερίδες υποσχόμενος καυτές αποκαλύψεις για τον Ιώλα και την καλή κοινωνία. Και ενώ οι περισσότεροι δημοσιογράφοι αγνοούν τις αποκαλύψεις του, υπήρξε μία δημοσιογράφος η οποία ένιωσε πως έβγαλε λαβράκι.
Μου είπαν ότι με ζητάει ένας τύπος έτσι ιδιαίτερος, ο οποίος μοιάζει με την κάλα. Δηλαδή πρέπει να τραβεστεί, έχει το θεατρινίστικο, κάνει θόρυβο και θέλει οπωσδήποτε να τον δω. Λέω γιατί να μην έρθω. είχαν στοιχεία για τον αλήθοντρο Ιώλα. Ήταν ένα Σάββατο του Μαρτίου 1985, θα έγραφε ο Σταθούλης, όταν πρώτη ξεκίνησε το διασύρμό του Ιώλα η Αγγελική Νικολούλη, που εργαζόταν ως αστυνομική συντάκτη στον Ελεύθερο Τύπο.
Για είκοσι μέρες είχε περάσει σχεδόν απαρατήρητο το γεγονός. Ο μόνος που ενοχλούσε τον Ιώλα ήταν ένας εκδότης, ο οποίος ζητούσε χρήματα από τον Ιώλα για να μην τον διασύρει. Ο Ιόλας τον έστειλε στο διάβολο, αλλά ο γραμματέας του Ανδρέα Παπανδρέου, Αντώνης Στρατής, τον προετοίμαζε από το τηλέφωνο. «Φυλάξου από τον Κουρή. Είναι ότι πιο άτιμο υπάρχει αυτή τη στιγμή στον τύπο. Φυλάξου».
Ο Ιόλας γέλασε και του απάντησε. «Έλα μωρέ που θα πάρουν στα σοβαρά τον Αντώνη. Ο κακό μυρος για γέλια είναι». Μιλώντας δεκαετίες αργότερα η κυρία Νικολούλη στην ΕΡΤ και τον Χρυστοβασιλόπουλο, μοιάζει ακόμα να πιστεύει ότι υπήρχε θέμα με την προέλευση των αρχαίων της συλλογής του Ιόλα. Αυτό είναι μια κατηγορία που αποφασίζει το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο και σου δίνει το δικαίωμα να είσαι συλλέκτης αρχαίων έργων.
Όταν λοιπόν το 1985 κατηγορήθηκε ότι δορίζει, καταστρέφει η αρχαία κτλ. ήρθε η αρχαιολογική υπηρεσία, έκανε απογραφή και βρήκε στα χίλια τόσα κομμάτια που ήταν τότε η συλλογή να λείπουν 68 κομμάτια. Και για αυτά τα 68 κομμάτια κάποιος εισαγγελέας απερίσκεπτα αποφάσισε να τον κατηγορήσει για αρχαιοκαπηλεία. Λοιπόν, πολλά πράγματα μπορούσε να κατηγορήσει έναν συλλέκτη αλλά όχι αρχαιοκαπηλεία.
Ο συλλέκτης με κανέναν τρόπο δεν μπορεί να είναι αρχαιοκάπηλος. Ό,τι και αν κάνει, που είναι ουσιαστικά το να μην δηλώσει κάποια πράξη στην αρχαιολογική υπηρεσία, είναι ένα πτέσμα. Αλλά αυτό το πήρε από κάτω και το πήρε ο τύπος, ο κεντρούς τύπος και αρχαιοκάπηλο τον έβαζαν, αρχαιοκάπηλο τον κατεβάζαν. Και η Ελένη Κουτσούζη όλα μου λέει.
Δεν μπορούσε να είναι αρχαιοκάπηλος ένας που είχε την άδεια να έχει συλλογή αρχαίων. Γιατί αυτός ο νόμος που ήταν το 1800, 1800 δεν ξέρω πότε, είχε γίνει γιατί, για να όλοι αυτοί που σκάβανε, ξέρετε, οι αγρότες ή οτιδήποτε, όποιοι ήταν απαραίτητα αρχαιοκάπηλοι, που σκάβανε και βρίσκανε κάποια αρχαία, τα πουλούσαν. Το ελληνικό κράτος λογικά ήθελε αυτά να μπουν στην Ελλάδα.
Οπότε είχαν βγάλει αυτόν τον νόμο για τους συλλέκτες αρχαίων, που έπαιρνες άδεια από την αξιολογία, εχόρουσαν στο σπίτι, τα ελέγχανε τα πράγματα, είχαν αριθμούς επάνω, γράφανε συλλογή, έλεξαν ριόλα κλπ. το κάθε αντικείμενο. Άρα προημίου δεν μπορείς να είσαι αρχαίος κάποιος όταν παίρνεις πράγματα που το κράτος σου τα επιτρέπει να τα πάρεις.
Σύμφωνα με τον νόμο, ο συλλέκτης δεν θα μπορούσε να κατηγορηθεί για αρχαιοκαπηλεία, αλλά για ένα πτέσμα ουσιαστικά, γιατί δεν δήλωσε τη μεταβολή του στάτους αυτών των 68 κομματιών. Βέβαια, και εδώ, ο Ιώλας έκανε πολλά και σημαντικά λάθη. Δεν ήταν ούτε τυπικός, ούτε επιμελής. δεν φιλούσε τη συλλογή του σαν κόρη οφθαλμού ως όφηλε.
Καταρχάς, η Ιρωνία της Τύχης είχε μέσα στο σπίτι του για χρόνια τον Νικολάου Κάλλας, ο οποίος του είχε κλέψει και αρχαία αντικείμενα και είχε προσπαθήσει να τα πουλήσει σε πλούσια κυρία στο παλιοψυχικό. Μετά βέβαια θα κατηγορούσε τον Ιώλα ότι γδύνει την Ελλάδα από την πολιτιστική της κληρονομιά. Και η αδερφή του Ιώλα, Νίκη, ένα προβληματικό άτομο που τον αγαπούσε φοβερά, ταυτόχρονα τον μισούσε και του δημιουργούσε σκηνές, είχε πάρει αρκετά αντικείμενα παρά τη θέληση του Ιώλα.
Στη βιογραφία του Ιώλα, ο Σταθούλης περιγράφει πως ο διάσημος συλλέκτης δεν τολμούσε ποτέ να της αντιμιλήσει. Όταν μια μέρα είχαν ξεκινήσει οι ανακρίσεις, όποιον διάσημο ανέφερε ο Νικολάου Κάλλας, τον καλούσε ο ανακριτής, ήρθε στη Βίλα ο ζωγράφος Αλέξης Ακριθάκης και περιέγραψε πώς πήγε η δική του ανάκριση, ενώ τσακώθηκε με τον Ιόλα όταν του έθιξε την αδερφή.
«Σκάσε, σου απαγορεύω να μιλάς έτσι για την Νίκη. Είναι άρρωστη, πρέπει να τη δεις ως άρρωστη», φώναξε ο Ιόλας. Η Νίκη Στάιφελ είχε μεταφέρει στο δικό της σπίτι, απέναντι, μέσα στο κτήμα που ήταν η βίλα, πολλά έργα τέχνη στο αδερφού της, αλλά για αυτά που ανησυχούσε ο Ιώλας ήταν για τα αρχαία που είχε μεταφέρει από τη συλλογή του και για την κίνηση αυτή δεν είχε ενημερωθεί η αρχαιολογική υπηρεσία.
και δεν γινόταν να ενημερωθεί αφού η Νίκη Στάιφελ δεν ήταν συλλέκτρια, άρα δεν μπορούσε νομίμως να τα έχει σπίτι της. Της τα ζητούσε συνεχώς για καιρό, επίμονα, λέγοντάς της ότι θα προκύψουν προβλήματα και φασαρίες, ότι τα αρχαία πρέπει να βρίσκονται στη θέση τους, αλλά η Νίκη του απαντούσε ότι είναι δικά της και δεν τα δίνει με τίποτα πίσω.
Την Παρασκευή 9 Μαΐου του 1985, περίπου δύο μήνες μετά το πρώτο άρθρο της Αγγελγής Νικολούλη ο Ιώλας της γράφει ένα γράμμα. Αγαπημένοι μου αδελφοί Νίκη, μου ανέθεσαν οι δικηγόροι μου να βρω χαρτιά που αφορούν το πρόσωπό μου. Αυτό μου πήρε δέκα μέρες και νύχτες να αναζητώ επτά βαλίτσες για να βρω τα σχετικά πιστοποιητικά προκειμένου να βοηθήσω με όλες μου τις δυνάμεις την υπόθεση.
Οι ρήξεις και οι παρεξηγήσεις μου κάνουν κακό. Την μπουτάνα και τους πούστιδες που έχεις μαζέψει εδώ μέσα δεν θα δώσεις σε κανέναν τίποτα, δεν θα πάρει κανένας τίποτα. Δεν πρόκειται να σου δώσω πίσω κανένα αρχαίο. Είναι δικά μου. Κατάλαβες, μαλάκα. Δεν έφταιγαν βέβαια μόνο οι άλλοι που τον έκλεβαν. Μου λέει η ανιψιά του.
Αυτό που έκανε λάθος ο θείος μου. Τώρα δεν θέλω να το πάρεις σε αντιγελογία. Επειδή η καλλιτέχνη φυγικός στο μυαλό της είναι αλλού. ούτε με τα οικονομικά να πηγαίνει καλά, ούτε είχε καταλάβει ότι ξέρεις κάτι, στην Ελλάδα δεν παίζουμε, δηλαδή δεν μπορεί να έρχεται κάποιος και να σου λέει «Αχ, τι ωραία που είναι αυτό» και να του λέει «Σπάρτο». Δεν γίνεται. Ο Τσίμος Μαστολού κατάλαβε ποτέ.
Άρα τα κομμάτια που είχαν φύγει δεν ήταν γιατί πήγε και τα πούλησε. Γιατί μπορούσε να τα πούλησε σε κάποιον, αλλά αρκεί να παρέμεναν στην Ελλάδα, να μην φεύγανε από την Ελλάδα. Πολλές φορές τα χάρισε Και μεγάλο μέρος είχε πάρει Η αδερφή του Όχι καλά η αδερφή του Εκεί ήταν η αρχοκοπή Γιατί εκείνη δεν έχει καμιά αδερφή Αυτά παίρνει έτσι Πήκε μέσα για να μην τα πάρει ο ένας Δεν θέλω ούτε αυτούς πεθαμένοι Όλοι τους δεν έχει κανένα νόημα Δεν πρέπει να είχε και μεγάλη ασφάλεια Μια ασφάλεια Μην λέτε με τα κριτήρια του σήμερα που έχουμε ασφάλεια συναγελμούς και τέτοια. Ποιος πήττει.
Όποιος έμεινε μέσα και καλευμένη και σε πάτη μπορώ να σας πω ότι παίρνουν πράγματα. Αν το ξέρεις εσένα. Δεν ξέρω. Δεν ξέρω. Ξέρω γιατί ήταν έτσι ένας άνθρωπος ενώ του άρεσαν όλα αυτά τα πράγματα ήταν πολύ γενναιόδωρος αλλά πολλές φορές συνδιασκέδευε ακόμα και αν έπαιρνε κάτι όσο και τον έβλεπε να το παίρνει. Ήταν πολύ ιδιόρυθμος άνθρωπος.
Πάρα πολύ ωραίος. Και όσο μεγάλωνε γινόταν καλά. Και η ασθένεια νομίζω τον ξεκάνε τελειώσει. Θυμάται η δημοσιογράφος Ροζίτα Σόκου, που είχε παραβρεθεί σε πολλά από τα καταγγελόμενα ως οργιώδη πάρτη του. αντικείμενα τέχνης και οποιοςδήποτε, εγώ είδα δύο-τρεις λέει να παίρνουν κάτι και να το βάζουν στη τσέπη τους για ανάμνηση.
Ήταν πλουσιότατοι άνθρωποι, ούτε συλλέκτες, ούτε τίποτα. Το παίρνει, τον κλέβανε για σουβενίρ, το φανάζεσαι δηλαδή αυτό το πράγμα. Το σκάνδαλο συνεχίζεται για μήνες. Η Αγγελική Νικολούλη πιστεύει πως υπήρχε φωτιά πίσω από τον καπνό. Μέσα από αυτές τις συνομιλίες έβγαιναν λεπτομέρειες και για αρχαιοκαπηλεία και για όργια και για μαρκωτικά.
Έβγαιναν πάρα πολλά τότε. Αν ήταν μια φούσκα, αν ήταν μια κακία, αν ήταν όλες οι ζήλες μαζεμένες και οι έχθρα περισσότερο, θα είχε σταματήσει αυτό το πράγμα γιατί αν δεν άφηναν ένα-δυο δημοσιεύματα, θα έρχονταν και η αστυνομία, θα έκανε τις έρευνές της, ένας αγγελέας έμπειρος θα έβλεπε ότι όλα αυτά δεν στηρίζονται κάπου Ο βιογράφος του Ιόλα, ο μακαρίτης πια Νίκος Αθούλης, θεωρούσε ότι η Νικολούλη γνώριζε πως δεν υπήρχαν πραγματικές αποδείξεις.
Το 2015 της επιτέθηκε μέσω Facebook, δημοσιεύοντας μια φωτογραφία από ρεπορτάζ της εκείνης της εποχής. Αυτή η κατίνα που βλέπετε είναι η Αγγελική Νικολούλη, έγραφε. Μια άγνωστη τότε δημοσιογράφος, η οποία ξεκίνησε τον διασυρμό του Αλέξανδρου Ιόλα για να γίνει απλά και μόνο γνωστή. Στη φωτογραφία έχει πάρει αγκαζέ τον Αντώνη Νικολάου, ντυμένο Μαρία Κάλλας, και έχουν πάει μαζί στον προϊστάμενο ποινικής δίωξης της εισαγγελίας κ. Στάμω και Καμαρώνη.
Μιλούν η Ροζίτα Σόκου και ο δικηγόρος του Αλέξανδρος Λικουρέζος, μέσω της ΕΡΤ. Επιπληρώνω. όλο το μίσος και όλος ο φθόνος για τους πλούσιους, για την καλή κοινωνία, για τις εκλεπτισμένες ελίτ. Όλες οι εφημερίδες ασχολήθηκαν πλην της Καθημερινής, της Ελένης Βλάχου. Στα ρεπορτάζ της εποχής, εκτός από το όνομα της Αγγελικής Νικολούλη που το ξεκίνησε όλο, βλέπουμε και δημοσιογράφους όπως είναι ο Εμίλιος Λιάτσος, ο Άρης Πορτοσάλτε, ο Θοδωρής Δρακάκης, ο Γιάννης Κανελάκης.
«Μέχρι να πεθάνω θα βρίζουνε», ψέλισε οργισμένος μια μέρα στο σταθούλιο ο Ιώλας. Και ενώ το σκάνδαλο Ιώλα ξεκίνησε για τα αρχαία, σύντομα αυτά πέρασαν σε δεύτερη μοίρα όταν ανέλαβε το θέμα η εφημερίδα Αυριανή. Πρόεδρος της Δημοκρατίας είναι ο Καραμανλής, πρωθυπουργός ο Παπανδρέου. Ο Καραμανλής κλείνει την πενταετία του ως πρόεδρος και μέσα στο έτος θα γίνει νέα προεδρική εκλογή.
Ο Παπανδρέου φαίνεται να έχει υποσχεθεί στον Καραμανλή ή τέλος πάντων έχει αφήσει να υπονοηθεί ότι θα τον στηρίξει και για δεύτερη θητεία στην επερχόμενη προεδρική εκλογή. Όμως λίγο καιρό πριν ευνηδιαστικά δηλώνει ότι το Πασόκ δεν θα στηρίξει την επανεκλογή Καραμανλή αλλά θα προτείνει τον Χρήστο Σαζετάκη. Ο Καραμανλής στιγμένος παρετείται πρόωρα πριν τη λήξη της θητείας του.
Επικρίνει μάλιστα τη στάση αυτή του Παπανδρέου, αλλά η κυβέρνηση απαγορεύει τη μετάδοση της δήλωσής του από την κρατική τηλεόραση. Σε εκείνο το κλίμα, η Αυριανή, που λέγεται πως έκανε πάντα όλες τις βρωμοδουλειές του Παπανδρέου, μέχρι που τη δεκαετία του 1990 στράφηκε εναντίον του Παπανδρέου και του Πασόκ, αρχίζει να χτυπάει τον Καραμανλή όπως μπορεί.
Μέσω του η Όλα μπορεί να αφήσει υπονοούμενα για τη σεξουαλική του ζωή, ακόμα και για ναρκωτικά ή για συμμετοχή σε κύκλο μάρχιο καπηλείας. Όλες οι φιλοκυβερνητικές εφημερίδες, στην πραγματικότητα, ακόμα περισσότερο και από τον Ιόλα, ήθελαν να απαξιώσουν τον Καραμαλή. «Μέχρι και πρώην πρόεδρε της Δημοκρατίας μπορεί να είναι μπλεγμένη στην υπόθεση», έγραφε με νόημα η Αυριανή.
Άλλη μέρα, ο ίδιος ο Καραμαλής είχε εγκαινιάσει την έκθεση της ωραίας φιλενάδας του που πατρώναρε ο αρχαιοκάπηλος φίλος. Άλλη μέρα, για να τιμήσει τη φιλενάδα του, ο Καραμαλής ξεσήκωσε την κυβέρνηση. Δύο χιλιάδες ντόπιες και ξένες προσωπικότητες μάζεψε ο ανώμαλος αρχαιοκάπηλος στο γεύμα του αιώνα. Μια αποκαλυπτική έρευνα του Μάνου Χάρη που έχει γράψει μερικά από τα χειρότερα άρθρα που έχω δει.
Άλλη μέρα. Βίος και πολιτεία του ιδιόρυθμου στενού φίλου του Καραμανλή. Καλός κόσμος και υπόκοσμος στην αγκαλιά του Ιόλα. Ακόμα και όταν ο Ιόλας έδωσε συνέντευξη τύπου απαντώντας για τις κατηγορίες, οι εφημερίδες δεν στάθηκαν σε όσα έλεγε, αλλά τον ρωτούσαν για τον Καραμανλή. Και έπειτα τον ηρωνεύονταν. τον Καραμανλή. Επίσης, λογοπαίγνιο του έθνους για να συνδεθεί ο Καραμαλής με τα ναρκωτικά. Ο Ιώλας στη συνέντευξη τύπου έκανε χρήση Καραμανλή.
Η Αβριανή θα κατηγορούσε τον Τσαρούχη για ιεροσυλία, θα διέσυρε τον Χατζηδάκη, θα κατηγορούσε τον Καραμανλή ότι σύχναζε σε ρωμαϊκά όργια του ανώμαλου συλλέκτη, γιατί η Μελίνα Μερκούρη θα έλεγε ότι μετά τις δεξιώσεις της με τον πορνόγερο συσκεπτόταν μαζί του για τα πολιτιστικά και φυσικά κάθε μέρα προανήγγειλε τη φυλάκηση του Ιόλα που σπόιλερ, ποτέ δεν έγινε.
Η εφημερίδα προηγούνταν των δικαστικών αποφάσεων με σκοπό να τις επηρεάσει. Πάει μέσα και ο περιβόητος Ιόλας. Ο τύπος φρόντιζε να τονίζει ότι θα δικαστήκε για παραφύση ασέλια. Πράγμα που επίσης δεν έγινε. Ο Σταθούλης γράφει. και το διαδρόμιο στο γραφείο του ήταν διάσπαρτο με πεταμένες ελληνικές εφημερίδες και πρωτοσέλιδους τίτλους στον ανακριτή Ιόλας διώκεται για πορνεία, αρχαιοκαπηλεία και ναρκωτικά.
Είχε περάσει μια φίλη του την προηγούμενη βραδιά και του είχε αφήσει ένα σώμα ελληνικών εφημερίδων, η Έλλη Αντωνιάδη οι οποίες είχαν κυκλοφορήσει δύο μέρες πριν στην Ελλάδα. Φύγετε Ιόλα, μη γυρίσετε πίσω. Θα σας φάνε, θα σας γδάρουν ζωντανό. Είστε το πιο γνήσιο θύμα. Μην τους κάνετε τη χάρη, είπα. Αφθόρμητα πάντα. Χωρίς να έχω αντιληφθεί ότι θα εκραγεί.
Ακού να σου πω παιδί μου, είπε οργισμένος, χτυπώντας το χέρι του επάνω στο γραφείο με τέτοια δύναμη, που απόρρισα πώς δεν το έσπασε. Κουβαλώ στην πλάτη μου μια ιστορία τριάντα αιώνων. Αρνούμε να αποβάλω αυτήν την ευθύνη και αυτήν την τιμή, επειδή τη χώρα μου την κυβερνούν αμόρφωτοι. Ήταν η στιγμή να αντιληφθώ πόσο αλεξανδρινός ήταν.
Αν θέλουν τα άγρια ένστικτά τους θύμα, αλλού να πάει να το βρουν. Την προσωπική μου τραγωδία εγώ θα την ορίσκω. Δεν υπάρχουν κουβέντα. Κοίταξα έξω από το παράθυρο τη βοή του δρόμου. Ξαφνικά ξέσπασε. Εγώ να καταπίσω έτσι, χτυπώντας για μια ακόμα φορά το χέρι του. το οποίο μάλιστα μάτωσε με τη δύναμη με την οποία έπεσε πάνω στα κλειδιά του.
«Φορείστε, τα αίματα μου έλειπαν τώρα». Το αίμα της προδοσίας είπε σαρκαστικά και ηρωνικά και ρίχνοντας τους ώμους του τη γούνιν η κάπα του είπε προστακτικά «πάμε έξω». Περιμέναμε λίγο να σταματήσει το αίμα για να περπατήσουμε στους ρόμους της Νέας Υόρκης μαζί με τη Μάρα Καρέτσο. Εφημερίδες όπως η Απογευματινή τόνιζαν κάθε μέρα με κλικ μπέικ τίτλους ότι οι γνωστοί Αθηναίοι παραπέμπονται για πορνεία και παιδεραστία και όταν έπαιρνες την εφημερίδα καταλάβαινες ότι το είχαν βγάλει από το μυαλό τους Ακόμα και η σοβαρή σε σχέση με τις άλλες εφημερίδες Κυριακάτικη Ελευθερωτυπία θα γράψει Σα πύλα για πάρτι οργείων με ανήλικους και ναρκωτικά διώκεται ο Ιόλας Την ίδια περίοδο στο εξωτερικό, η Γαλλική Προεδρία τιμούσε τον Ιόλα με το παράσημο της Λεγιώνας της τιμής για την προσφορά του στα γράμματα και τις τέχνες Ο Ιόλας θα παραπαιμπόταν σε δίκη για να εξακριβωθεί αν ήταν αρχαιοκάπηλος Αλλά όλοι οι άλλοι ισχυρισμοί περί πορνείας, ναρκωτικών, οργείων κλπ για τα οποία τον παρέπαιμπαν καθημερινά οι εφημερίδες
Δεν αποδείχθηκαν βάσιμοι και δεν παραπέμφθηκε ποτέ καν σε δίκη Η ζημιά βέβαια και η σπήλωση του ονόματός του είχε ήδη γίνει. Το 2018 πήγα σε μια από τις ωραιότερες εκθέσεις που είδα ποτέ στην Ελλάδα, στη μεγάλη παραγωγή του Μακεδονικού Μουσείου Συγχρονής Τέχνης, το οποίο είχε σχεδόν δημιουργήσει και στηρίξει ο Ιώλας με εκπληκτική δωρεά έργων.
Η έκθεση λεγόταν Αλέξανδρος Ιώλας στην κληρονομιά και πέρα από εξαιρετικά έργα της συλλογής του, είχε και μια εγκατάσταση που στους στίχους υπήρχαν όλα τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων εκείνης της εποχής. Ήταν δεκάδες και ήταν σοκαριστικά. Η Αυριανία ανενόχλητη για σχεδόν τρία χρόνια θα έβαζε πρωτοσέλιδα και άρθρα με τίτλους όπως «Ο Σάπιος ή Όλας», «Βρωμήσαμε», «Βάλαμε στη ζωή μας τον τρόπο ζωής που αψηφά τον ανδρισμό», Ο Ιόλας και ο Πισσινός του είναι πρώτος στα σαλόνια του τόπου.
Η Αυριανή μιλούσε για τσιμπουκοβλάσταρα, για τη μάνια Χατζηδού, τον Χατζηδάκη. Κατακεράβνωνε δημοσιογράφος που θεωρούσε ότι θα επιστρατευτούν για να υποστηρίξουν τον Ιόλα, κατονόμαζε χωρίς λόγο την Ελένη Μπίστικα, τον Γιώργο Παπαστεφάνου και άλλους και στυλίτευε τους λογοτέχνες που είναι φίλοι του τρίτου φίλου, όπως η Λυλή Ζωγράφου, ο Αντώνης Σαμαράκης, ο Κώστας Ταχτσής, ο Βασίλης Βασιλικός και οι άλλοι.
Φιλοξενούσε επίσης εμπριστικές δηλώσεις του Νικολάου Κάλλας στον δικηγόρο του Ιόλα Αλέξανδρο Λικουρέζο. Απαντούσε να μην ασχολείται μαζί του, αλλά να κοιτάξει να μαζέψει τη σύζυγό του Ζωή Λάσκαρη που τσιτσιδώθηκε και φωτογραφήθηκε γυμνή στο Playboy στη Δήλο για εμπορικούς σκοπούς. Μια μέρα, η Αυριανή δημοσίευσε ένα ανική καλλιτεχνική γυμνή φωτογραφία του Ιόλα επειδή θεωρούσε ότι τον εξεφτέλιζε έτσι.
Το ίδιο θα έκανε και στα 90's με τη Δήμητρα Λιάνη, αφού πρώτα την είχε υποστηρίξει και την είχε επιβάλει στους αναγνώστες της. Ή όπως εδώ, από μια αρκετά μεγάλη απάντηση του Ιόλα σε ερώτηση της Ερτ. Την επόμενη μέρα η Αυριανή κυκλοφόρησε με τίτλο «Δεν είμαι συλλέκτης, είμαι νταβατζής». Ο Ιόλας σχεδόν μαζοχιστικά παρέμενε στην Ελλάδα και έκανε σχέδια.
Στο βιβλίο «Αλεξανδρουϊόλα η ζωή μου» εκδός εισοδός πανός, ο Σταθούλης γράφει «Έβλεπα μια ιδιοφυΐα να καταστρέφεται». Γιατί μένετε εδώ. Γιατί μου αρέσει η Ελλάδα και οι Έλληνες και ας με ενοχλούν η δημοσιογράφικη κυβέρνηση. Καλά, οι δημοσιογράφοι να πάνε να γαμηθούν. Είναι πιο ωραίο παρά να ασχολούνται με το τι εννοούσα.
να μου πουν ότι δεν έκανα τίποτα για την Ελλάδα. Μα γι' αυτό ήρθα εδώ. Τι να τα κάνω. Μαζί μου θα τα πάρω. Εδώ ανήκουν. Εδώ θα τα αφήσω. Στον τόπο που διάλεξα να ζήσω όσο ζω. Η κατάσταση στα ελληνικά μιμιέ είχε εκτροχιαστεί τόσο που άφηνε άναυδους στους πάντες. Εκτός των Ελλήνων. Πάλι η Ροζίτα Σόκου και ο Αλέξανδρος Λικουρέζος.
Επιπλέον είχε γράψει μια γαλλική εφημερίδα στο πρωτοσέλιδο. Είχε γράψει τι έσχος στην Ελλάδα καταδιώκουν έναν διεθνούς φήμις την Κέρνα και της ποιότητας και του επίπεδου του Γιώλα. Έξω, βεβαίως έξω. Έξω ο Γιώλας παρέμενε αυτός που είναι. Ο μεγάλος Γιώλας στο χώρο της τέχνης, του πολιτισμού. Ο Κώστας Γαβράς από το Παρίσι συγκεντρώνει υπογραφές για αυτό το κείμενο υποστήριξης.
Απευθυνόμαστε στη συνείδηση όλων των Ελλήνων. Το έργο που έχει επιτελέσει ο Αλέξανδρος Ιώλας είναι άξιο σεβασμού. Τώρα που στο όνομα μιας ψευτοειθικής τάξης δέχεται τις χιδές επιθέσεις του σκανδαλοστηρικού τύπου, θέλουμε να επαναλάβουμε ότι η Ελλάδα, λίκνο της τέχνης και του ευρωπαϊκού ουμανισμού, οφείλει να είναι περήφανη που ανάμεσα στα τέκνα της συγκαταλέγεται ένας άνθρωπος του αναστήματος του Αλέξανδρου Ιώλα.
Το κείμενο υπογράφουν εκατοντάδες καλλιτέχνες, πολιτικοί και διανοούμενοι, διευθυντές μουσείων, η βυζαντινολόγος Ελένη Γλίκατζη Αρβελέρ, ακόμα και ο πρόεδρος της Γαλλίας Φρανσουά Μιτεράν. Το κείμενο με τις υπογραφές στάλθηκε σε όλες τις εφημερίδες και καμία ελληνική εφημερίδα, με εξαίρεση την Καθημερινή, λόγω της Ελένης Βλάχου, δεν το φιλοξένησε στις σελίδες της.
Η ανταπόκριση του διεθνούς τύπου ήταν άμεση. Μόνο εδώ στην Ελλάδα καμία συμπαράσταση. Ο Λευτέρης Παπαδόπουλος, των νέων, αρνήθηκε να δημοσιεύσει ένα πορτρέτο γραμμένο από τον Κώστα Τσόκλη, γιατί θεωρήθηκε πολύ εγκομιαστικό. Ούτε το έθνος δημοσίευσε ένα γράμμα του Μίνου Αργυράκη επειδή έγραφε καλά λόγια. Ένας από τους ελάχιστους που τόλμησαν και κατάφεραν να στηρίξουν δημόσια τον Ιόλα ήταν ο Μάνος Χατζηδάκης, που είχε νιώσει εκεί στο πετσί του και ο ίδιος τι θα πει διαπόμπευση και διασυρμός από την Αυριανή.
Το τηλεφώνημα του Χατζηδάκη ήταν πραγματικά ένα χαρούμενο γεγονός για τον Ιόλα. «Ιόλα, θέλω να γράψω κάτι για σένα στο περιοδικό Τέταρτο, αλλά σταμάτα να είσαι προκλητικός. Το λέω για το καλό σου». Το κείμενο λεγόταν «Τέταρτη αλήθεια για τον Ιόλα». Αφού μιλά για το ρόλο που έπαιξε στην διεθνή και ελληνική τέχνη και για το πώς μουσεία όπως το ΜΕΤ της Νέας Υόρκης και το Μπομπούρ στο Παρίσι έχουν πλουτίσει τις συλλογές τους από τις δωρεές του, λέει Ο Ιώλας έχει φέρει στην Ελλάδα τη τεράστια συλλογή του που αποτελείται από αρχαία κομμάτια ελληνικά, ρωμαϊκά και αιγυπτιακά.
Έργα της αναγέννησης και έργα του αιώνα μας. Αυτό το γνωρίζει και το Υπουργείο Πολιτισμού και η Αρχαιολογική Υπηρεσία. Όλα αυτά τα έργα που άλλαζαν χέρια στη διεθνή αγορά επέστρεψαν ή ήρθαν στη χώρα μας, έστω και στα χέρια ενός ιδιώτη. ή μάλλον επειδή αποφάσισε ένας ιδιώτης να τα αγοράσει και να τα φέρει πίσω. Γιατί ξέρουμε πολύ καλά ότι το ελληνικό κράτος δεν έχει τη δυνατότητα να αγοράσει ούτε μισό όστρακο στη διεθνή αγορά για ευνόητους οικονομικούς λόγους.
Είναι επίσης σίγουρο, συνεχίζει ο Χατζηδάκης, ότι ο Ιώλας, εκεντρικός, παρορμητικός στη δημόσια παρουσία του, έχει προκαλέσει πολλές αντιπάθειες στη χώρα μας και έχει διατυπώσει απόψεις που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν σκανδαλώδεις. Αντιπάθειες που ενισχύονται πολύ από την εικόνα της χλυδής που εκπέμπει ο ίδιος και που με σχεδόν ειδωνοβλεπτική μανία παρουσιάζει ο τύπος.
Όμως καμία απόψη, όσο σκανδαλώδης κι αν είναι, δεν δικαιολογεί την παρέμβαση του εισαγγελέα. Γιατί είναι βέβαιο ότι η όλη υπόθεση που ξέσπασε κατά του μεγάλου γκαλερίστα αποπνέει μια θλιβερή οσμή και ξεπερνάει κατά πολύ το συγκεκριμένο γεγονός που του καταλογίζουν. Κατά εξακολούθηση, οι ρηπαρογραφήματα εφημερίδας θέλουν να πείσουν την κοινή γνώμη ότι ο Ιώλας είναι απλώς και μόνο ένας απαταιώνας και τίποτα παραπάνω.
Με μεγάλη απόλαυση, οι ρυπαρογράφοι θα βλέπαν τον Ιώλα να μπαίνει στη φυλακή και τους εαυτούς τους να στέκουν ακόμα μια φορά θριαμβευτές επί του γκρεμισμένου ειδώλου. Για αυτούς, η κατασκευή ενόχων είναι ο άρτος ο επιούσιος. Και όσο πιο μεγάλος είναι ο ένοχος, τόσο πιο βαρύς και καλοψημένος ο άρτος. Και μέχρι εδώ καλά, ή μάλλον μέχρι εδώ τα πράγματα είναι γνωστά.
Γνωρίζουμε τον τρόπο με τον οποίο δρούν και σκέπτονται, αν σκέπτονται, οι ρυπαρογράφοι Εκείνο που δεν γνωρίζουμε είναι αν ο Ιώλας είναι ένοχος Και μέχρι να βγει η δικαστική απόφαση δεν θα το γνωρίζουμε Μέχρι τότε δεν έχουμε παρά να κλείσουμε τα αυτιά μας και τις μύτες μας Στα όσα λένε και εκπέμπουν οι ρυπαρογράφοι Και να έχουμε κατά νου ότι ο κατηγορούμενος έχει φέρει μια ανεκτήμητης αξία συλλογής στη χώρα μας και ότι έχει το δικαίωμα να απαιτεί όχι διαφορετική μεταχείριση, αλλά τουλάχιστον σεβασμό.
Και κάτι ακόμα που δεν γνωρίζουμε. Με ποιο τρόπο κινείται ο κρατικός μηχανισμός. Πώς είναι δυνατόν να κινητοποιείται στηριζόμενος στη μαρτυρία ενός προσώπου που χρησιμοποιεί ψευδόνυμο για να εμφανίσει στη δημόσια, ακόμα αναφερόταν μόνο ως Μαρία Κάλλας, και που από ό,τι φαίνεται διψάγεται δημοσιότητα και στην τυπωμένη, αλλά παρόλα αυτά ανεξέλεγκτη δημοσιογραφία σε εισαγωγικά μιας φτηνής ρηπαρογράφου εφημερίδας, πάλι σε εισαγωγικά.
Ένα πρόσωπο που έλαμπε δια της απουσίας του από οποιαδήποτε προσπάθεια στήριξης του Ιόλα ήταν η Μελίνα Μερκούρη. Η σχέση τους είχε περάσει από πολλές φάσεις, δεν ξεχνάμε ότι της είχε σούριστη συνέντευξη στην Πακομάρου. Όπως μου είχε πει ο εκδότης του οδοσπανός Γιώργος Χρονάς, στο επεισόδιο με τον Μάνο Χατζηδάκη και την κόντρα του με την Αυριανή, η Μερκούρη δεν στήριξε κανέναν από τους τρεις φίλους της και σημαντικότατοι τους πνευματικούς ανθρώπους.
Όταν η Αυριανή έκανε τη ζωή τους κόλαση, σιώπησε για τον Ιόλα, σιώπησε για τον Διάννη Τσαρούχη, σιώπησε και για τον Μάνο Χατζηδάκη. Ή μάλλον δεν σιώπησε για τον Χατζηδάκη, αλλά αντιθέτως έκανε δήλωση στήριξης της Αυριανής. Υπάρχει και το ενδεχόμενο να φοβόταν και αυτή την οργή της εφημερίδας, όπως σχεδόν όλοι, ακόμα και μέσα στο Πασόκ.
Η Αυριανή στιγμάτιζε τότε κάθε πιθανό υποστηρικτή του Ιόλα, Βασίλης Βασιλικός. Ήταν Σεπτέμβριος το 1985 όταν ο δικηγόρος του, ο Αλέξανδρος Λικουρέζος, τον ενημέρωσε ότι σε μια βδομάδα θα ξαναπάνε στον Ανακριτή. «Θα με φάνε οι αλίτες», φώναξε από το τηλέφωνο στον δικηγόρο του, γράφει ο Σταθούλης. «Με πήρε τηλέφωνο και η Αλίκη Κουτσόγιοργα και μου είπε να φύγω γιατί θα μου κάνουν κακό.
«Μα πού να πάω, πού να τα αφήσω στη μέση όλα αυτά» Ήταν απελπισμένος Το σημερινό δημοσίευμα της Αβριανής τον είχε καταβάλει Είχε δημοσιεύσει τη διεύθυνση του σπιτιού του και το τηλέφωνο του Η κατάσταση ήταν εξωφρενική Το ίδιο βράδυ πήρε τηλέφωνο τον Άντι Βόρχολ στην Νέα Υόρκη Παραγγέλλοντας το έργο το οποίο θα αποδεικνυόταν το κύκνιο άσμα και τον δύο «Αντί αποφάσισα να παρουσιάσω το μυστικό δείπνο του Λεωνάρδο Νταβίντσι στο Μιλάνο απέναντι από όπου βρίσκεται ο πραγματικός εσύ θα φτιάξεις την αναπαραγωγή του μόνο κοίταξε, άσε τη θέση του Ιούδα και νη γιατί Αλέξανδρε, τον ρωτά ο Γούρχολ για να βάλουμε τον Έλληνα εκεί»
Το κλίμα ήταν οσυρό Οι καλλιτέχνες του Ιόλα άρχισαν να απομακρύνονται μήπως και τους πιάσει ο τύπος στο στόμα του και αυτούς Ο Κώστας Πανιάρας, ο Κώστας Τσόκλης, ο Τάκης, ο Παύλος σταμάτησαν να έχουν τηλεφωνική επικοινωνία μαζί του. Έφυγε για είκοσι μέρες στη Νέα Υόρκη, όμως η ανιψιά του η Σίλβια δεν ήθελε να τον φιλοξενήσει.
Και να φανταστείς ότι εγώ την πήρα τη μικρή από την Ελλάδα και την έφερα στην Αμερική. Θα πει είναι ευριασμένος για την ανιψιά του, κόρη της Νίκης. Η ψυχολογία του είχε καταρρεύσει. η άδικη κατά τη γνώμη του δίωξη για τα αρχαία, το κυνήγια από τον τύπο, το κράξιμο που έτρωγε στο δρόμο από κόσμο, που τον φώναζε γριά τσα τσα.
Όλα αυτά ήταν υπερβολικά αναπάντεχα για τον άνθρωπο που σε όλη την ενήλικη ζωή του είχε την εκτίμηση όλων. Πέντε μήνες πριν το θάνατό του, δηλαδή στις αρχές περίπου του 1987, θα υποστηρίξει ο Σταθόλης στο βιβλίο του πως ο Ιώλας έδωσε το παρόν στον 13ο τακτικό ανακριτή για την υπόθεση αρχαιοκαπηλείας. Οχτώ χοντρόδετα ντοσιέ αποδείκνυαν την προέλευση όλων των αντικειμένων.
Ο ανακριτής τον διαβεβαίωσε ότι θεωρούσε την υπόθεση λήξασα και ότι το μόνο που έπρεπε να κάνει ήταν να αποκαταστήσει το όνομά του στον τύπο. Ουσιαστικά ήταν σαν να είχε επαναπατρήσει όλα αυτά τα αρχαία. Και η σωματική υγεία του Ιόλα ήταν πλέον κλονισμένη και άρχισε να μην τρώει. Οι δυνάμεις του τον εγκατέλειπαν μέρα με τη μέρα.
Τη Δευτέρα 19 Ιανουαρίου του 1987, ο Ιόλας ταξιδεύει στο Μιλάνο για τα εγκαίνια του μυστικού δείπνου του Αντιουόρχολ. Μεγαλύτερο συμβολισμός και μεγαλύτερη ηρωνία από τον εκπληκτικό μυστικό δείπνο της συνεργασίας τους δεν υπάρχει. Λίγους μήνες μετά δεν θα υπήρχε πια κανείς από τους δύο. και ο κλεφτό τσαρούχης. Μη τυχόν και κολλήσουν τους νεαρούς που πάνε AIDS.
Μήπως λοιπόν το Υπουργείο Υγιεινής, έγραφε, πρέπει να υποχρεώσει τους γνωστούς και σταμπαρισμένους ομοφυλόφιλους ή όλα τσαρούχοι με κεφαλαία, χατζιδάκι, το γνωστό γενικά αδελφάτων να εξεταστούν από γιατρούς. Γιατί μπορεί μεν όλο αυτό το σκυλολόι της ψηφτοκουλτούρας να μην πάθουν ποτέ τίποτα ίδιοι, αλλά να το μεταδώσουν σε ανίποπτα αγόρια, ναύτες, τσολιάδες, οικοδόμους κλπ.
Και αν μεν έχει AIDS ο βρωμόιόλας, δεν χάθηκε ο κόσμος. Αλλά ένας φτωχός νεαρός είναι αμαρτία. Η είδηση ότι ο Billy Boy είχε AIDS είχε ήδη συγκλονίσει τον ιόλα πριν μάθει ότι και ο ίδιος έχει. Και θα έλεγε στο σταθούλι την ίδια μέρα. Στην αγάπη άξια και ανάξια δεν υπάρχουν. Ούτε όρια και ηθικές. Να πεθαίνεις από την αγάπη, αυτό είναι αδικία και πολύ πρόστιχο.
Είναι από τις ελάχιστες ομορφιές της ζωής να εξασκήσεις τη λαγνεία, η λαχτάρα να φιλήσεις και να φιληθείς, να αγκαλιάσεις και να αγκαλιαστείς. Είναι τραγικό να πεθαίνεις από αυτό. Στις 8 Ιουνίου του 1987, ο Ιώλας πέθανε. Από αυτό. έβαλαν ως υπεύθυνο για την προστασία της περιουσίας και των αρχαίων τον τότε πρόεδρο του δικηγορικού συλλόγου και μετέπειτα υπουργό Φωτικουβέλη.
η κυβέρνηση ή ο Δήμος Αγίας Πασκευής να βάλει αστυναμία. Εγώ δεν μπορούσα να βάλω. Εγώ είχα βάλει πριν έρθει ο κύριος Κουβέλης, αλλά μετά όταν υπήρχε ημίση οικιούχος, αυτός ήταν υπευθυνός. Εγώ δεν μπορούσα ούτε να βγω, ούτε να βγω από το σπίτι. Οπότε σε εκείνη την περίοδο που ήταν ο κύριος Κουβέλης... Ναι, φύγανε πολλά πράγματα.
Φύγανε. Αυτό είχανε, ναι. Γι' αυτό υποστήριξα και νωρίτερα πως ποτέ δεν ήταν σκάνδαλο, ούτε σκευωρία, αρχαίο Καπηλίας. Το ενδιαφέρον όλων για τα αρχαία ήταν απολύτως υποκριτικό. Και όταν τελικά τα αρχαία όντως κλάπηκαν, όλοι αδιαφόρησαν. Έγραψε κανείς τίποτα. Κανένας τίποτα. Κανένας τίποτα. Ό,τι να σας πω, υπάρχει μια γενική υποκριτική από όλες τις πλευρές.
Δεν λυπάμαι που το λέω έτσι, δεν με στροχωρεί που το λέω έτσι, αλλά αυτή ήταν η αλήθεια. Οπότε ενώ στην αρχή γυρνώντας είχε σκεφτεί ότι θα ήθελε να μείνουν στην Ελλάδα αυτά, στο τέλος η Ελλάδα τον έκανε να μείνει. Ναι ακριβώς, να πει δείξε το παράθερο. Αναρωτιέμαι πότε ακριβώς κατάλαβε Πως η απόφαση του να έρθει να ζήσει μόνιμα στην Ελλάδα Ήταν το μεγαλύτερο λάθος της ζωής του Πάνω από πέντε χρόνια πέρασαν Από τότε που έκλεινα το οικητικό ντοκιμαντέρ για τον Ιόλα Πολλά έγιναν στις ζωές μας γενικότερα Και κάποια σε σχέση με τον Ιόλα και την Βίλα Πήρα τηλέφωνο ξανά την κλινική ψυχολόγο και συγγραφέα Ελένη Κουτσούδη Ιόλα για να κάνουμε ένα update.
Ωραία. Ιόλας Return. Μετά κάτσα και γράψαν το βιβλίο του Ιόλα και κάνα στα audiobooks, το book voice, δεν ξέρω αν το ξέρεις. Οπότε κάποιος που δεν θέλει να το διαβάσει, αν θέλει να το ακούσει, το ακούει... Το βιβλίο το δικό σας. Το βιβλίο το δικό μου, ναι. Βάλτηκα να μεταφράσω και το βιβλίο στα αγγλικά, που ήταν ένας αγώνας.
Δηλαδή μπορώ να σου πω ότι κράτησα 14 χρόνια για να γίνει αυτό το πράγμα. Το δύο τώρα και το φορείς στο Amazon. Δηλαδή αν μπεις μέσα και πατήσεις Λιόλας θα το βρεις Και μου έκανε πάρα πολύ εντύπωση Οι Αυστραλοί Το αγοράσανε όσο Όσοι Ευρωπαίοι και Αμερικανοί το αγοράσανε Δεν είχε κάποια σχέση Με την Αυστραλία, όχι Σαν μια σχέση, απολύτως, που απολύθηκε με την Ευρώπη και την Αμερική Επικοινωνώ με το Ποπιντού, το μουσείο Ποπιντού Που βοήθησαν και ό,τι απολύθηκαν Και εκείνοι τους βοήθησαν που πήγα εκεί, όταν έλαψε το λίγο θα πάει εκεί, γιατί ήταν το μεγαλύτερο μουσείο που έφτιαξε ο Γιώλας, ιδιωτικό μουσείο.
Πήγα εκεί, με βοήθησαν τότε να πάρω πληροφορίες και είμαι πάντα σε αρκά αυτή μαζί τους. Τους έστειλα βιβλία για να τα έχουμε στο μουσείο τους και το μουσείο που πήγε επίσης. Το άλλο που επίσης χάρηκα πάρα πολύ, ότι στη Σχολή Καλοτεχνών στην Ελλάδα τον ξέρουν πάρα πολλοί νέοι άνθρωποι. άνθρωποι. Ο ένας που τελείωνε την σχολή και ήθελε να κάνει την αγρασία του πάνω στο έργο του Ιώλα και πήγε πάρα πολύ καλά και η δεύτερη ήταν πέρσι μια κοπέλα γιατί αυτή ήταν αρχιτεκτονική. Είχε τα σχέδια της έδωσαν κι εγώ κι άλλα σχέδια γιατί το σκουτιαυτό άλλαζε μωθή πολύ συχνά και της ήθελε να ξέρει σε κάθε δωμάτιο τι έπληκαν τι αντικείμενα υπήρχαν κλπ και αρίσκεψαν την παρουσία της παρουσία τους. Οπότε με αυτό με θεραπεία τα βλέπω νέους που καλοπροαίρετα ενδιαφέρονται για έναν άνθρωπο που τώρα θα ήταν 120 χρόνων, 103 χρόνων.
Την άνοιξη του 2023 ένα χρηστικό και χρήσιμο site αφιερωμένο στη ζωή και το έργο του Αλέξανδρου Ιώλα βγαίνει στον αέρα στο ίντερνετ. Είναι το iolasofficial.com Στο site υπάρχουν πολλές και ενδιαφέρουσες κατηγορίες για όλους τους Έλληνες και ξένους καλλιτέχνες με τους οποίους σχετίστηκε, για τα μουσεία, για τα έργα, εκδόσεις, οικογενειακές φωτογραφίες, βίντεο με συνεντεύξεις του και ενδιαφέροντα παραλυπόμενα και ιστορίες στο blog.
Λίγο μετά την πρεμιέρα του site, στο οποίο μπαίνοντας έβλεπε στην ατάκα του iola «Δεν πουλάω τέχνη. «Κάνω τους ανθρώπους να ερωτευτούν τα έργα τέχνης που θαυμάζω», ο Δημήτρης Πολυτάκης γράφει στην Life Photo άρθρο «Τα πνεύματα του Ιόλα». Με αφορμή την εγγενίαση ενός νέου επίσημου site, καλωστημένου και χρήσιμου για την ζωή και το έργο του Αλέξανδρου Ιόλα, θυμήθηκα ξανά όλα εκείνα τα τερατώδη που λέγονταν και γράφονταν τότε για τον ίδιο και την διαβόητη Βίλα Ιόλα στην Αγία Παρασκευή.
Αυτό το απίστευτο και εδώ και δεκαετίες στυχιωμένο μέρος που δαιμονοποιήθηκε και ακολούθως λέει λατήθηκε, πέρα από κάθε νοσήρη φαντασία, από τους πάντες σχεδόν, όχι μόνο από τον αυριανισμό και τα παρακλάδια του. Ο Ιώλας για το μεγάλο χωριό μας ήταν ένας αλόκοτος με κίνας, κρίσος, κίνεδος, ύποπτος και διαφθαρμένος με την πρώτη ματιά, είτε με την δεξιά είτε με την αριστερή παραδοσιακή οπτική.
«Και αν πιστεύει κανείς ότι έχουμε αλλάξει πραγματικά», σημειώνει ο Πολυτάκης, «δεν έχει παρά να ρίξει μια ματιά στα διάφορα αιμετικά σχόλια κάτω από τις χορηγούμενες αναρτήσεις του νέου site στα social media». Στο site για τον Ιόλα υπάρχει και πολύ ενδιαφέρον οπτικοακουστικό υλικό και το ντοκιμαντέρ «Βίλα Ιόλα. Ταξίδι στο χώρο και το χρόνο του Θανουαγγελή».
Μια ξενάγηση σε αυτό το γεμάτο φαντάσματα μαυσολείο, όπου κάποτε η πιο ψηλή οικαστική δημιουργία λειτουργούσε ως διάκοσμος. Σε ένα σημείο εμφανίζεται και ένα γραφίτι σε ένα τείχο του πολλαπλόσμα γαρισμένου αλλά απόκοσμα ακέραιου χώρου που δηλώνει «Ο Ιόλας ζει». Τι γίνεται όμως με την Βίλα Ιόλα, το μουσείο που άργησε 40 και χρόνια, τον Φεβρουάριο του 2025, στο πρώτο θέμα, ρεπορτάζ του Σταύρου Γρημάνη, μαθαίνουμε ότι, σύμφωνα με τις πληροφορίες, η πολυπόθητη συνολική ανάπλαση του κτηρίου αλλά και του περιβάλλοντος χώρου θα είχε γίνει στα τέλη του 2025 με αρχές του 2026.
Αυτά στις αρχές του 2025, αυτές οι προβλέψεις. Ένα μισή χρόνο αργότερα, στα τέλη του Μαΐου του 2026, ο Δήμαρχος της Αγίας Παρασκευής, Γιάννης Μιλωνάκης, Γράφει στην τελική ευθεία για την ολοκλήρωση της Βίλας Ιόλα. Και η Μέρη Αδαμοπούλου γράφει στα νέα. Αυτοψία στη Βίλα Ιόλα. Πίσω από την κεντρική είσοδο η εικόνα αλλάζει.
Σχεδόν τίποτα δεν θυμίζει την προηγούμενη επίσκεψή μας πριν από οκτώ χρόνια στο χώρο. Σκουπίδια και γκράφιτι σε κάθε γωνιά υπήρχαν τότε. Περιτώματα πουλιών και ζώων, χρησιμοποιημένες σύρυγες, ίχνη από μικρές αιστείες φωτιάς και μια δυσάρεστη οσμή υγρασίας και εγκατάλειψης. Από τα πρώτα βήματα κιόλας σήμερα κατακλύζει τα ρουθούνια, η μυρωδιά που αναδίδει ένας φρεσκοβαμένος χώρος και μόνο ένα μεγάλο γραφίτι με τα έντονα μαύρα περιγράμματα και κίτρινες και κόκκινες λεπτομέρειες που θυμίζουν φλόγες στην κορυφή της εσωτερικής μαρμάρινης σκάλας έχει απομείνει ως αναμνηστικό των μαύρων χρόνων που έζησε η Βίλα Ιόλα τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες, παρά το γεγονός ότι ήδη από το 1998 έχει κηρυχθεί ως ιστορικό διατηρητέου μνημείο από το Υπουργείο Πολιτισμού.
Και αυτό το γραφίτι θα παραμείνει ως κομμάτι της ιστορίας της Βίλας, σε αντίθεση με τα υπόλοιπα που σβήστηκαν συνολικής επιφάνειας περίπου 2.000 τετραγωνικών μέτρων, λέει στα νέα ο διευθυντής του έργου της αποκατάστασης της Βίλας Γιώργος Καπερώνης. Για την αγορά και την ανακατασκευή της Βίλας συνολικά θα δαπανηθούν περί τα 9 εκατομμύρια ευρώ πόσο που έχει αντληθεί από ευρωπαϊκούς και εθνικούς πόρους.
Το μέλλον της Βίλας. Καθώς στεκόμαστε μέσα στο μεγάλο σαλόνι του πρώτου ορόφου με τα μάρμαρα να σχηματίζουν δυο καμπυλωτές πτυχωτές επιφάνειες και τους εργάτες να δουλεύουν τριγύρω, το ερώτημα είναι αναπόδραστο. Καταλήγουν τα νέα. Ποιο θα είναι το μέλλον της Βίλας Ιόλα? Ο δήμαρχος λέει πως για μας είναι δεδομένο ότι πρέπει να έχει χρήση πολιτιστικού χαρακτήρα και να είναι αυτοδιοίκητη.
Επίσης, να καταφέρουμε να εντοπίσουμε και να φέρουμε έργα από τη συλλογή Ιόλα και να δημιουργήσουμε εδώ μια μόνιμη έκθεση. Ρωτάω την ανιψιά του Ιόλα αν ξέρει κάτι παραπάνω και αν πιστεύει την πιο πρόσφατη εκτίμηση ότι όλα θα είναι έτοιμα μέχρι το τέλος του 26. Το μόνο που έχω μάθει είναι ότι ετοιμάζονται να έχει τελειώσει με τέλος του χρόνου.
Το πιστεύουμε αυτό. Κοίταξε, με το δημόσιο δεν ξέρω. Δεν έχω μισθήσει τίποτα. Άλλοι μου λένε ναι, άλλοι μου λένε μπορεί και να τα έχει καθυστέρηση. Νομίζω το άνθρωπο μου είχε στείλει Θυμάσαι από εσύ είναι πειραφημερίδα Και εκεί το λέει ότι ακόμα δεν ξέρουν πολύ καλά Τι θέλουν να κάνουν Παλιά επικοινωνούσα Με τον παλιό δήμαρχο που επικοινωνούσε μαζί μου Και ο δεύτερος στην αρχή Αλλά τώρα έχουν εξοφανιστεί Και ίσως και καλύτερα Αν δω τι κάνω σοβαρό συζητάμε Συζητιέται τότε πρέπει να ξέρουμε Η κυρία Κουτσουδίιόλα μου λέει κάτι πολύ σημαντικό σχετικά με τη βίλα.
Δεν φτάνει να έχουν τελειώσει το σπίτι, όποτε το τελειώσουν, αλλά να έχουν κρατήσει χρήματα για φύλαξη και να βρουν τι θα κάνουν το χώρο. Σήμερα πλέον οι δολοφονίες χαρακτήρα, αλλά και η κομματική εκμετάλλευση και εργαλειοποίηση είναι η νόρμα. Κάποιος θα πει, τι να μας διδάξει η σπήλωση του ονόματος του Ιόλα που αν τότε υπήρχε μία Αυριανή σήμερα υπάρχουν χιλιάδες και δεν μιλώ μόνο για τα μακελιά ή τα διάφορα site αλλά και για τα social media.
Τώρα τα παρακλάδια εκείνης της νοοτροπίας του Αυριανισμού είναι παντού. Είναι μια μάχη χαμένη από τα αποδιτήρια θα πει κάποιος. Όμως είναι μια μάχη που αξίζει να δίνεται παρόλα αυτά. Δεν πρέπει να φτάσει η στιγμή που δεν θα μας σοκάρει ο αυριανισμός κάθε μορφής. Γιατί, όπως είπε ο Μάνος Ατζηδάκης, όποιος δεν φοβάται το πρόσωπο του τέρατος, πάει να πει ότι του μοιάζει.
Και η πιθανή προέκταση του αξιώματος είναι να συνηθίσουμε τη φρίκη, να μας τρομάζει η ομορφιά. Κάπου εδώ τελειώσαμε Στο μικρόφωνο και την παραγωγή Ο Άρης Δημοκίδης Συνεργάτης περιεχομένου Η Ελένη Καλέση Γεια χαρά
Σχόλια
Χωρίς σχόλιαΣυνδεθείτε για να συμμετάσχετε στη συζήτηση
Σύνδεση για ΣχολιασμόΔεν υπάρχουν σχόλια ακόμα
