«Δεν θυμόμαστε τίποτα πια. Ξέρουμε μόνο τι να ρωτήσουμε το ΑΙ»
Άκου την επιστήμηΣχετικά με αυτό το επεισόδιο
Ο καθηγητής Γνωστικής Ψυχολογίας και Κυβερνοψυχολογίας, Πέτρος Ρούσσος, μιλά για την ψηφιακή μοναξιά, τους αλγόριθμους, την τεχνητή νοημοσύνη και το μέλλον της ανθρώπινης σκέψης.
Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.
Λέω στους φοιτητές μου όταν ξεκινάμε, στην αρχή κιόλας, στα πρώτα μαθήματα, ότι αν ξυπνούσαμε ένα πρωί και δεν δούλευε μία από τις γνωστικές μας διαργασίες, είχε διαγραφεί η μνήμη μας, δεν θα ξέραμε που είμαστε, ποιοι είμαστε, τι είμαστε, τι είναι αυτό που μας περιβάλλει. Ανοίγεις τα μάτια σου και βλέπεις τον κόσμο. Η αντίληψη είναι αυτή που δίνει νόημα σε ό,τι σε περιβάλλει, στον κόσμο που σε περιβάλλει.
Από τα κινητά τηλέφωνα, τα κοινωνικά δίκτυα και τους αλγόριθμους, η τεχνητή νοημοσύνη στο σύνολό της μας επηρεάζει όλο και περισσότερο στον τρόπο που σκεπτόμαστε, θυμόμαστε, αποφασίζουμε και σχετιζόμαστε με τους άλλους. Πώς επιδρά ψηφιακός κόσμος στον ανθρώπινο νου, ποιά είναι τα πραγματικά ωφέλη και ποιοι οι κίνδυνοι της συνεχούς σύνδεσης, τι γνωρίζουμε σήμερα για τον εθισμό στο διαδικτύο, την ψυχική υγεία, την εκπαίδευση και τη ζωή των παιδιών που μεγαλώνουν μπροστά σε μια οθόνη.
Για όλα αυτά θα συζητήσουμε σήμερα με τον καθηγητή γνωστικής ψυχολογίας και κυβερνοψυχολογίας του ΕΚΠΑ, κύριο Πέτρο Ρούσο, έναν από τους πρωτοπόρους ερευνητές στην Ελλάδα στον χώρο της κυβερνοψυχολογίας με πολυετή ερευνητική και διδακτική εμπειρία γύρω από τη σχέση του ανθρώπου και ψηφιακής τεχνολογίας. Γεια σας, είμαι ο Γιάννης Πανταζόπουλος και αυτό είναι ένα επεισόδιο της σειράς podcast Άκου την Επιστήμη.
Για να μην χάνετε κανένα επεισόδιο μπορείτε να μας ακολουθείτε στο Spotify, στα Apple Podcast ή στο κανάλι της Λάιφο στο YouTube. Είναι τα podcast της Λάιφο. Το δεύτερο, νομίζω ότι η σύγχρονη ψηφιακή εποχή χαρακτηρίζεται από μια υπέρ-επικοινωνία χωρίς ουσιαστική επαφή, χωρίς πραγματική αμοιδαιότητα. Και θα πρέπει να κάνουμε σαφώς μια διάκριση μεταξύ ανθρώπινης επαφής και σύνδεσης.
Είμαστε συνδεδεμένοι, αλλά δεν υπάρχει ανθρώπινη επαφή ουσιαστικά. Και αυτό νομίζω είναι και ένα από τα χαρακτηριστικά αυτής της περίοδου που διανύουμε. Οι γονείς σήμερα μεγαλώνουν παιδιά σε έναν κόσμο που οι ίδιοι δεν γνώρισαν ποτέ ως παιδιά. Ποια θεωρείτε ότι είναι η μεγαλύτερη πρόκληση αυτής της γενιάς γονέων και ποιο θα λέγατε ότι είναι το πιο συχνό λάθος που κάνουν απέντες στην τεχνολογία και το λέω γιατί είστε και ένας άνθρωπος που έχει δεγράψει το βιβλίο «Μεγαλώνοντας παιδιά στην ψηφιακή εποχή. Κίνδυνοι προκλήσεις και ευκαιρίες»
από τις εκδόσεις Gutenberg. Για να απαντήσω στο πρώτο σκέλος του ερωτήματός σας, νομίζω ότι αυτό που είπατε, το γεγονός δηλαδή ότι οι γονείς σήμερα έχουν μεγαλώσει σε μια εποχή που δεν υπήρχαν κινητά ή ψηφιακή τεχνολογία σε τόσο μεγάλο βαθμό, είναι η μεγαλύτερη πρόκληση που έχουν να αντιμετωπίσουν. Δηλαδή, τι εννοώ, το ότι δεν έχουν ένα μοντέλο γονεϊκότητας που θα μπορούσε να τους βοηθήσει στο ρόλο τους σήμερα.
Γιατί, ανέ, καθέναν οι γονείς σε ένα πολύ μεγάλο βαθμό, προφανώς ο καθένας έχει το δικό του στυλ με το οποίο ασκεί τον γονεϊκό του ρόλο, βασίζονταν πάνω στα παραδεδομένα, ας πούμε, μοντέλα από τους δικούς τους γονείς, τους παππούδες τους ακόμη. Σήμερα τα πράγματα έχουν αλλάξει. Τώρα σε ό,τι έχει να κάνει με το συχνό λάθος θα έλεγα ότι εγώ παρατηρώ μία κίνηση των γονέων στα δύο άκρα.
Δηλαδή υπάρχουν αυτοί οι γονείς οι οποίοι φοβούνται την τεχνολογία και τη δαιμονοποιούν και προσπαθούν να κρατήσουν τα παιδιά τους μακριά από αυτήν με κάθε κόστος. Και η δεύτερη πλευρά, το δεύτερο άκρο είναι η πλήρης παρέτηση κάποιων γονέων. Το γεγονός δηλαδή ότι έχουν φτάσει στο σημείο να δίνουν από πολύ νωρίς στα παιδιά τους ψηφιακές συσκευές ή να τα στείνουν μπροστά σε μια οθόνη η οποία λειτουργεί ως νταντά.
Με αυτή την έννοια το πιο συχνό λάθος θα έλεγα είναι η λήψη μιας από τις δύο ακραίες αυτές τοποθετήσεις. Η αλήθεια, αν θέλετε η ορθότερη απάντηση στο πρόβλημα είναι μια ενδιάμεση στρατηγική την οποία φαντάζομαι θα συζητήσουμε στη συνέχεια. Αν ένα ζευγάρι νέων γονέων σας ζητούσε σήμερα μία και μόνο συμβουλή για τις σχέσεις των παιδιών τους, αυτό που περιγράφεται με τις οθόνες, ποια θα ήταν αυτή και το λέω γιατί το έχουμε δει όλοι μας, μία χαρακτηριστική εικόνα που συναντάμε ειδικά όταν πάμε να φάμε έξω είναι παρέες γονιών που κάτωται ξεχωριστά από τα παιδιά τους.
Εμένα πάντα μου κάνει εντύπωση αυτό. Κοιτάξτε, μία συμβουλή είναι δύσκολο να δώσεις ως επιστήμονας δηλαδή δυσκολεύομαι πολύ να δώσω μία απάντηση θα έλεγα ότι χαρακτηρίζεται από ένα πολύπτυχο ή στρατηγική που πρέπει να ακολουθούν οι γονείς πρώτα απ' όλα είναι η παρουσία τους δυστυχώς το κινητό ή άλλες ψηφιακές εφαρμογές και συσκευές παίζουν το ρόλο αυτού της νταντάς που ανέφερα προηγουμένως προηγουμένως ή αν θέλετε μιας παρουσίας την οποία δεν εξυπηρετεί η απουσία των γονέων.
Λείπουν οι ίδιοι και παίζουν αυτόν τον ρόλο τα ψηφιακά μέσα. Το δεύτερο είναι η έλλειψη ορίων. Θα πρέπει να μπουν όρια, αλλά όρια μετά από διάλογο με τα παιδιά. Διάλογο ο οποίος όμως εξαρτάται προφανώς από την ηλικία των παιδιών. Δεν μπορείς να κάνεις διάλογο με έναν ήπιο, αλλά μπορείς και πρέπει να κάνεις διάλογο με έναν έφηβο.
και το τελευταίο που θα έλεγα και για μένα είναι ίσως το σημαντικότερο στην εποχή μας και δεν έχουν ευθύνη γι' αυτό μόνο οι γονείς αλλά και το σχολείο και η πολιτεία, η κοινωνία γενικότερα και τα δικά σας μέσα θα έλεγα είναι ο ψηφιακός γραμματισμός δηλαδή η ανάγκη να γνωρίσουν τις ψηφιακές τεχνολογίες τα προβλήματα που τις συνοδεύουν τους περιορισμούς που έχουν τους κινδύνους που κρύβουν αλλά και τις μεγάλες δυνατότητες που μας δίνουν τόσο τα παιδιά και οι έφηβοι αλλά και οι γονείς δεν μπορούμε να τους αφήσουμε έξω από την εξίσωση υπάρχει δυστυχώς σήμερα ευρύτερα η άποψη ότι η γενιά α μεγαλώσανε και μεγαλώνουν μέσα στις ψηφιακές τεχνολογίες και άρα είναι ψηφιακά γραμματισμένες δεν υπάρχει μεγαλύτερη πλάνη από αυτό δεν έχουμε, δεν χαρακτηριζόμαστε από ψηφιακό γραμματισμό Χαρακτηριζόμαστε από μία απλή γνώση, χρήση, συχνή, καθημερινή, συνεχή χρήση των ψηφιακών τεχνολογιών που μας ενδιαφέρουν Τα περισσότερα τα αγνοούμε Θέλω να πάω τώρα σε ένα άλλο τομέα που ασχολείστε πάρα πολύ
Είστε από τους πιο πρωτοπόρους και όλες τις ερευνητές στο τομέα αυτό Είναι η κυβερνοψυχολογία Τι θα λέγατε στους ακροατές μας, τι είναι η κυβερνοψυχολογία Η κυβέρνοψυχολογία είναι ένας σύγχρονος, προέκυψε δηλαδή σύγχρονος κλάδος της ψυχολογίας και προέκυψε ως απάντηση στις καινούργιες ανάγκες που προέκυψαν από την αλληλεπίδρασή μας με τις ψηφιακές τεχνολογίες.
Να ξεκινήσω λέγοντας ότι η ψυχολογία είναι η επιστήμη που μελετά την ανθρώπινη συμπεριφορά, γενικά. Η κυβερνοψυχολογία λοιπόν είναι ένας κλάδος που αντλεί από πολλούς άλλους κλάδους της ψυχολογίας, γνώσεις, μοντέλα, τεχνικές και λοιπά, θεωρίες, για να εξηγήσει και να μελετήσει τη συμπεριφορά των ανθρώπων με την τεχνολογία, την αλληλεπίδρασή τους με την τεχνολογία και φαινόμενα που έχουν προκύψει τα τελευταία χρόνια μέσα από αυτή την αλληλεπίδραση, μέσα κοινωνικής δικτύωσης, παιχνίδια, τεχνητή νοημοσύνη τώρα και ούτω καθεξ Πώς αλλάζει το διαδίκτυο, τον τρόπο που σκεφτόμαστε?
Θα έλεγα με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους. Καταρχάς, πάλι θα πρέπει να αποφύγουμε το δίπολο, που συναντώ συχνά στην πιο pop, ας το πούμε έτσι, βιβλιογραφία. Το δίπολο μεταξύ αυτών που υποστηρίζουν ότι οι ψηφιακές τεχνολογίες μας κάνουν πιο χαζούς, ότι κατά κάποιο τρόπο υπάρχει μια έκπτωση των γνωστικών μας διεργασιών.
Μου το έλεγε πρόσφατα και ο Κωνσταντίνος Ζασκαλάκης σε μια συζήτηση που κάναμε, ότι μπορεί να μας κάνει πιο ανόητους. Έτσι όπως ακούγεται αυτή τη στιγμή, είναι μια απλοϊκή τοποθέτηση. Το ίδιο συμβαίνει και αν πάμε στο άλλο άκρο, ότι μπορούν να μας κάνουν πιο έξυπνους. Θα έλεγα ότι κάθε καινούριο περιβάλλον μέσα στο οποίο βρισκόμαστε και με το οποίο αλληλεπιδρούμε, σαφώς επηρεάζει τις γνωστικές μας διεργασίες.
γιατί ο εγκέφαλος, το όργανο δηλαδή, το οποίο είναι πίσω από τη νόηση, πίσω από τις νοητικές μας διαργασίες, εξυπηρετεί έναν πολύ βασικό στόχο. Αυτό της κατανόησης του περιβάλλοντος με το οποίο ερχόμαστε σε επαφή. Και αυτή η κατανόηση ξεκινά μέσα από τις αισθήσεις μας. Με αυτές επικοινωνούμε με τον κόσμο που μας περιβάλλει.
Άρα, ως προς αυτό, ο κόσμος που μας περιβάλλει έχει αλλάξει πολύ. Κινούμαστε πλέον πίσω από οθόνες. ακόμη και όταν περπατάμε στο δρόμο έχουμε μία οθόνη μπροστά μας από την οποία διαβάζουμε μηνύματα μέσω της οποίας επικοινωνούμε και ούτω καθεξής δεν θέλω να μακρηγορήσω ως προς αυτό άρα εκ των πραγμάτων από τη στιγμή που έχουμε ένα διαφορετικό περιβάλλον με το οποίο αλληλεπιδρούμε οι γνωστικές μας διεργασίες πρέπει να προσαρμοστούν σε αυτό και εσύ είναι αυτές γιατί μιλάμε για γνωστικές διεργασίες η προσοχή μας, η αντίληψή μας δηλαδή το πώς καταλαβαίνουμε το περιβάλλον, η μνήμη μας, θα μιλήσουμε για αυτήν, η κρίση μας, μάλλον σε αυτό αναφερόταν ο κύριος Δασκαλάκης, στην κρίση, στις ανώτερες δηλαδή όπως λέμε γνωστικές διεργασίες, στη λύση προβλημάτων, στη λήψη αποφάσεων, στη γλώσσα, πολύ βασική, για να υπάρξει σκέψη, πρέπει να έχει αναπτυχθεί και να είναι σε ένα υψηλό επίπεδο η διεργασία της γλώσσας.
Καταλαβαίνετε λοιπόν ότι δεν μπορεί παρά να έχει Και το θεωρώ φυσιολογικό να έχει επιδράσει στην νόηση Η αλληλεπίδραση με τις ψηφιακές τεχνολογίες Θέλω να σταθώ σε αυτό Και θέλω να σας ρωτήσω Βλέπουμε επίσης πολλούς ανθρώπους στην καθημερινότητά μας Να έχουν αυτό που λέμε διάσπαση προσγύηση Δηλαδή σου μιλάνε αλλά ταυτόχρονα κοιτάνε το κινητό τους Πολλοί άνθρωποι νιώθουν σήμερα ότι δυσκολεύονται να συγκεντρωθούν είναι ένας εθισμός κι αυτός.
Η δική σας έρευνα πάνω σε αυτό τι λέει και πόσο έφραστη θα γίνει η προσοχή μας. Η έφραστη προσοχή μπορεί να σημαίνει και άλλα θέματα που έχουν να κάνουν με το βιολογικό της υπόστρωμα αλλά θα έλεγα σίγουρα έχει γίνει πιο κατακερματισμένη. Ανέφερα προηγουμένως ότι αλληλεπιδρούμε σε ένα ψηφιακό περιβάλλον. Το ψηφιακό αυτό περιβάλλον σε ένα πολύ μεγάλο βαθμό είναι σχεδιασμένο για να παρέχει διαφόρων ειδών διακοπές σε αυτά που κάνουμε.
Οι διακοπές ξεκινούν από τις ενημερώσεις, τις ειδοποιήσεις που λαμβάνουμε μέσα από τις συσκευές μας. Έχετε email, έχετε πάρει ένα μήνυμα μέσα από ένα κοινωνικό δίκτυο στο οποίο συμμετέχετε, έχετε μία είδηση σε ένα πεδίο που σας ενδιαφέρει. Όλες αυτές οι διακοπές κατακαιρματίζουν την προσοχή. και επίσης θα πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι αλληλεπιδρούμε καθημερινά με εφαρμογές, ψηφιακές εφαρμογές οι οποίες είναι σχεδιασμένες αυτό είναι πολύ σημαντικό σχεδιασμένες για να αποσπούν και να διατηρούν την προσοχή μας καρφωμένοι σε αυτές και κερδίζουν από το πόσο πολύ χρόνο περνάμε πάνω σε αυτές και άρα έχουν κάθε λόγο να τις σχεδιάζουν με τρόπο που να γίνεται εθιστικός όπως είπατε. Εδώ πάντως έχει ενδιαφέρον να μας πείτε τι ακριβώς σημαίνει εθισμός στο διαδίκτυο.
Έχω κάποιους φίλους που το τελευταίο διάστημα αποφάσισαν να εντός αγωγικών να πετάξουν το κινητό δηλαδή να μην ασχολούνται πάρα πολλή ώρα γιατί είχαν δει ότι αφαιρώνουν πάρα πολλές ώρες στο κινητό, δηλαδή μένουν εκτός. Εμένα η απορία μου είναι η εξής. Πόσο μπορείς σε αυτή την εποχή να μείνεις offline? Ενδεχομένως να μην μπορείς να μείνεις καθόλου offline Είναι σίγουρο ότι θα πρέπει να ορίσεις κάποιες περιόδους μέσα στην ημέρα που θα είσαι offline Δηλαδή δεν θα είσαι διαθέσιμος Για παράδειγμα θεωρώ ότι μια από τις δραστηριότητες μας η οποία πάσχει πολύ Λόγω της αλληλεπίδρασής μας με τα ψηφιακά μέσα είναι ο ύπνος Δεν μπορεί να πέσεις για ύπνο και να τα αφήσεις όλα ανοιχτά Άρα να χτυπούν ειδοποιήσεις και τηλέφωνα τώρα στο εθισμός υπάρχει η αλήθεια είναι στον δημόσιο λόγο μια υπερχρήση του όρου εθισμός της ψηφιακής τεχνολογίας και αυτό είναι λάθος δεδομένου ότι τα διεθνή manual αναγνωρίζουν ως εθιστική μόνο εκείνη την παθολογική συμπεριφορά που σχετίζεται με τα παιχνίδια
με τα βιντεοπαιχνίδια θα έλεγα ότι όταν μιλάμε για εθισμός στο ψηφιακό κόσμο θα πρέπει να μιλούμε, να αναφερόμαστε σε εκείνες τις συμπεριφορές που σημαίνουν, που συνδέονται με μία σημαντική έκπτωση στη λειτουργικότητά μας. Τι σημαίνει αυτό. Σημαίνει ότι επηρεάζεται η δουλειά μας, το σχολείο μας, επηρεάζεται ο ύπνος μας, όπως ανέφερα προηγουμένως, πόσο κοιμόμαστε και πόσο καλά κοιμόμαστε λόγω της χρήσης των ψηφιακών τεχνολογιών, πόσο επηρεάζονται οι σχέσεις μας στον πραγματικό κόσμο, οι σχέσεις μας οι πραγματικές, όχι αυτές οι εικονικές.
Πόσο επηρεάζεται εν τέλει ο αυτοέλεγχός μας, έχουμε την ικανότητα να σταματήσουμε, να βάλουμε τα όρια που είπα προηγουμένως, και εν τέλει πόσο επηρεάζεται η υγεία μας. Αυτά είναι για μας τα κριτήρια που κρίνουν αν μία συμπεριφορά έχει γίνει εθιστική ή όχι. Εσείς έχετε βρει απαντήσεις για παράδειγμα στον τομέα των σχέσεων που αφορά και πάρα πολύ κόσμο.
Αναρωτιέμαι πολλές φορές πώς μπορείς να μην επηρεαστείς όταν καθημερινά γίνεσαι δέκτης εικονικών σχέσεων, όταν μεταπηδήσεις στο στάδιο των πραγματικών σχέσεων. Εκεί τι κάνεις και πώς έχει επηρεαστεί επειδή είστε και καθηγητής γνωστικής ψυχολογίας. Δηλαδή νομίζω ότι αυτό έχει πολύ ενδιαφέρον να μας το περιγράψετε. Υπάρχουν επιδράσεις σε πολλά επίπεδα. Αν μιλήσετε με κλινικούς, για παράδειγμα, ψυχολόγους, θα διαπιστώσετε ότι ένα πολύ σημαντικό κομμάτι της συζήτησης που γίνεται έχει να κάνει με τις σχέσεις και με τον τρόπο με τον οποίο δυσκολεύονται κυρίως οι νεότεροι να κάνουν σχέση στον πραγματικό κόσμο.
Η σεξουαλικότητα για παράδειγμα. Πώς επηρεάζεται από τις εικόνες που προσλαμβάνουμε, από αυτά που βλέπουμε. Πώς μας επηρεάζει η πορνογραφία και τα πρότυπα που αυτή προβάλλει, στον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε σεξουαλικά με τους συντρόφους μας. Στην καθημερινή μας αλληλεπίδραση, η συνεχής μας διαθεσιμότητα στον ψηφιακό κόσμο μας προκαλεί δυσκολίες, κούραση, άγχος, η ανάγκη να είμαστε πάντα ορατοί.
Μα πού ήσουν, γιατί δεν μου απάντησες. Το διάβασες και δεν μου απάντησες. Το διάβασες, το είδες και δεν μου απάντησες. Τρομερό αυτό. Ήσουν στην πλατφόρμα, σε είδα, ήσουν ενεργός. Ήσουν ενεργός, ναι βέβαια. Και δεν το απάντησες. Έχει επηρεαστεί σε ένα πολύ μεγάλο βαθμό η δυνατότητά μας να μείνουμε σιωπηλοί, Να βαριόμαστε Να απαιτούμε χρόνο ξεκούρασης Μέσα στην ημέρα Όχι στο τέλος της Αλλά κατά τη διάρκεια της ημέρας Ναι το είδα Αλλά δεν μπορώ αυτή τη στιγμή να σου απαντήσω Τρώω αυτή τη στιγμή Αυτή τη στιγμή έχουμε ένα podcast Και δεν μπορώ να είμαι διαθέσιμος Δεν σου απάντησα γιατί είχα δουλειά Ναι ναι πλέον είναι τρομερό αυτό Επίσης όταν βασιζόμαστε Στο google θέλω να μας το πείτε και αυτό Ή στις σημειώσεις του κινητού Κατά πόσο πιστεύετε ότι αλλάζει ο τρόπος που θυμόμαστε με τα πληροφορίες?
Πολύ. Επηρεάζεται πάρα πολύ και αυτό το γνωρίζουμε εδώ και 15 χρόνια. Από τότε που μια σημαντική σειρά ερευνών μας οδήγησε και σε έναν καινούριο όρο που λέγεται Google Effect, η επίδραση του Google. Επηρεαζόμαστε με ποιο τρόπο και μόνο η γνώση πλέον ότι κάθε πληροφορία, σχεδόν κάθε πληροφορία, είναι διαθέσιμη στο διαδίκτυο και άμεσα προσβάσιμη από εμάς μέσα από οποιαδήποτε ψηφιακή συσκευή μας έχει οδηγήσει σε μια, θα έλεγα ξεκινώντας μια πολύ βασική αλλαγή στις στρατηγικές με τις οποίες μαθαίνουμε.
Οι παλαιότεροι που θα ακούσουν αυτό το podcast μπορούν να θυμηθούν ότι στο παρελθόν μαθαίναμε τα τηλέφωνα των επαφών μας. Απ' έξω. Απ' έξω. Ακόμα και στις πιτσαρίες Σωστά, σωστά Το θυμόμαστε να παίξουμε Σήμερα δεν το κάνουμε αυτό Σήμερα όλες μας οι επαφές είναι περασμένα στο κινητό Και όταν θέλουμε να καλέσουμε κάποιον Τον αναζητούμε ως επαφή Αυτό δείχνει ότι πλέον Η στρατηγική πέρασε Από το θυμάμαι την πληροφορία Στο θυμάμαι πώς να βρω την πληροφορία Ή που βρίσκεται αυτή η πληροφορία Πού να ψάξω για να τη βρω Πολύ βασικό Αυτό είναι η πρώτη λοιπόν βασική επίδραση Μια δεύτερη επίδραση είναι το γεγονός ότι αυτά τα συστήματα, όλα τα συστήματα τα ψηφιακά Και οι συσκευές και οι εφαρμογές τους έχουν γίνει μια ευρύτερη μονάδα μνήμης Εξωτερικεύεται η μνήμη μας πλέον Το έκανε από τα αρχαία χρόνια ο άνθρωπος αυτό, από τότε που ανακάλυψε τη γραφή και κρατούσε σημειώσεις είτε πάνω σε ένα κομμάτι πέτρας, είτε πάνω σε ένα κομμάτι κεριού, μια κερίνη επιφάνεια, είτε σε ένα πάπυρο ή σε ένα χαρτί.
Κρατούσαμε κάτι που, μια πληροφορία, γιατί δεν μπορούσαμε να τη μάθουμε. Η ανακάλυψη της γραφής οδήγησε σε αυτό. Δεν το θεωρώ δηλαδή απαραίτητος ένα αρνητικό χαρακτηριστικό. Αν και υπάρχουν κάποιοι οι οποίοι θα επιχειρηματολόγουσαν αντίθετα από αυτό που λέω και υποστηρίζω αυτή τη στιγμή. Υπάρχουν θετικές ψυχολογικές επιδράσεις του διαδικτύου που συχνά αγνοούμε επειδή είπαμε και τα αρνητικά να πούμε και τα θετικά Σαφώς, σαφώς και υπάρχουν κυρίως στο τομέα της εκπαίδευσης και της μάθησης επίσης και της επικοινωνίας Ξέρετε, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τα οποία μάλιστα και γίνεται και τώρα στις μέρες μας μια πολύ μεγάλη κουβέντα για την απαγόρευσή τους από μια ηλικία και κάτω Εχθές έγινε και στη Βρετανία Σωστά και πολλές χώρες πλέον θα ακολουθήσουν σε αυτή την απαγόρευση.
Θα έλεγα ότι αυτό το οποίο προσπαθούμε να απαγορεύσουμε δεν είναι στην πραγματικότητα τη δικτύωση, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Προσπαθούμε να απαγορεύσουμε τη χρήση που κάνουν ορισμένες εφαρμογές να παρουσιάζουν ψηφιακό περιεχόμενο ατελείωτα. Αυτό που μας έχει τρομάξει αν θέλετε ή το οποίο έχει προκαλέσει και αυτή την αντίδραση από την πλευρά των κυβερνήσεων είναι το scrolling, είναι η κατανάλωση ψηφιακού περιεχομένου, όχι η κοινωνική δικτύωση.
Και γι' αυτό και θα με δείτε όπου γράφω και όπου μιλώ να είμαι προβληματισμένος για το κατά πόσο είναι μια αποτελεσματική στρατηγική η απαγόρευσή τους. Θεωρώ δηλαδή ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν προσφέρει πάρα πολλά. Σκεφτείτε και μόνο το γεγονός ότι ενημερωνόμαστε πλέον για τα θέματα που μας ενδιαφέρουν, δικτυωνόμαστε με τους ανθρώπους σε παγκόσμιο επίπεδο που μοιράζονται μαζί μας τις ίδιες απόψεις, τα ίδια προβλήματα ενδεχομένως, την ίδια ασθένεια αν θέλετε κιόλας.
είναι ένα σημαντικό στοιχείο. Είμαι από αυτούς και στο βιβλίο που αναφέρατε προηγουμένως το αναφέρω κατ' επανάληψη που ο ψηφιακός κόσμος μέχρι πρόσφατα τουλάχιστον δεν με τρόμαζε. Και θα εξηγήσω στη συνέχεια τι εννοώ. Δεν με τρόμαζε τόσο πολύ και θεωρούσα, θεωρώ ότι μπορεί να βρεθεί μια ισορροπία. Τα θετικά του και τα αρνητικά του μπορούν να βρουν ένα σημείο ισορροπίας.
με γνώση όπως ανέφερα προηγουμένως μέσα από γραμματισμό δηλαδή στα ψηφιακά εργαλεία και με ευθύνη έχουμε στα χέρια μας εργαλεία τα οποία είναι πάρα πολύ ισχυρά και πρέπει να τα χρησιμοποιούμε υπεύθυνα είπα ότι δεν με απασχολούσε τόσο πολύ δεν σας τρόμαζε δεν με τρόμαζε τόσο πολύ μέχρι πρόσφατα γιατί πρέπει να πω ότι έχει αρχίσει και με τρομάζει η χρήση που γίνεται ήδη Όχι η εμφάνιση και η ανάπτυξη της τέχνης της νοημοσύνης, αλλά η χρήση που της κάνουμε τα τελευταία λίγα χρόνια που είναι στη διάθεσή μας.
Τα social media θεωρείτε ότι μας κάνουν πιο κοινωνικούς ή πιο μοναχικούς. Άλλους το ένα, άλλους το άλλο. Μπορούν να μην κάνουν ούτε το ένα ούτε το άλλο. Δεν τα θεωρώ, όπως άφησα να εννοηθεί προηγουμένως, κατά να γίνουν κακά. Τα θεωρώ πολύτιμα εργαλεία και έχουν αποδείξει την χρησιμότητά τους. Το πρόβλημα όπως είπα και πριν ξεκινάει όταν οποιαδήποτε χρήση που κάνουμε σε οτιδήποτε είναι αυτό επηρεάζει τη λειτουργικότητά μας.
Σε αυτή τη λειτουργικότητα τώρα θέλω να μείνω. Υπάρχουν άνθρωποι που θα πούν επηρεάζουν τα likes για παράδειγμα την ψυχολογία ενός ανθρώπου. Για παράδειγμα άκουγα πρόσφατα, ήταν μια συναντήφος στο γραφείο που έλεγε θα το κατεβάσω σε αυτό το post γιατί δεν είχε πολλά likes. Δηλαδή πώς μπορεί να σε επηρεάσει αυτό το πράγμα Και γιατί να σε νοιάζει αν έχει πολλά ηλία likes Στο κάτω-κάτω της γραφής Εδώ τώρα έχουμε να κάνουμε Με κάποια βασικά ψυχολογικά Μηχανισμούς οι οποίοι επηρεάζουν Τη συμπεριφορά μας Τα ψηφιακά εργαλεία Τα ψηφιακά εργαλεία παίζουν Καταρχάς όπως είπαμε ήδη Έναν ρόλο σε γνωστικό επίπεδο Αποσπούν την προσοχή μας Το like είναι στην πραγματικότητα ένα σήμα, ένα μήνυμα.
Η αποδοχή. Η αποδοχή. Η επιβράβευση. Και εδώ έρχεται η συναισθηματική επίδραση. Ενεργοποιούν, ας πούμε, μια ειδοποίηση, ενεργοποιεί μια προσδοκία. Πολλές φορές με ρωτούν κάποιοι, μα γιατί δεν μπορούμε να σταματήσουμε αυτή την αλληλεπίδραση με αυτές τις εφαρμογές. Γιατί ακριβώς ενεργοποιούν με τους τρόπους που ανέφερα προηγουμένως, που είναι σχεδιαστικοί τρόποι, είναι πάνω στο σχεδιασμό τους.
Ενεργοποιούν συναισθηματικές αντιδράσεις. Κάτι περιμένουμε. Ακόμη και όταν κάνουμε το δάχτυλό μας πάνω στην οθόνη για να φύγει αυτό που βλέπουμε προς τα πάνω και να έρθει το επόμενο βίντεο, κάτι αναμένουμε. Το τρίτο είναι η συμπεριφορική επίδραση την οποία έχουν. Λειτουργούμε δηλαδή με μία συνήθεια. Οι εφαρμογές αυτές και οι συμπεριφορές μας πάνω σε αυτές εγκαθιστούν συνήθειες, όχι εθισμό, μην πηγαίνουμε πάντα στο άκρο, συνήθεια.
Και θα έλεγα επίσης ότι για μένα παίζει μέσα σε όλο αυτό το πλαίσιο έναν πολύ κρυφό, ύπουλο και σημαντικό ρόλο ο σχεδιαστής. Δεν είναι ανεύθυνα τα ψηφιακά μέσα, έτσι και οι ψηφιακές εφαρμογές, γιατί από πίσω τους κρύβονται άνθρωποι, οι οποίοι τα έχουν σχεδιάσει έτσι, ώστε να υπηρετούν αυτούς τους ρόλους που αναφέραμε. Για να αποσπάσουν την προσοχή μας και να τη διατηρήσουν σε αυτή την εφαρμογή βασίζονται πάνω σε ψυχολογικούς μηχανισμούς.
Υπάρχουν κάποιες πρακτικές συνήθειες που θα προτείνατε για καθημερινή χρήση? Είναι μια πολύ δύσκολη ερώτηση γιατί προφανώς αυτό πρέπει να ξεκινήσει από πολύ νωρίς. Η συνήθεια που ανέφερα ξεκινάει ήδη από τα νηπιακά χρόνια. βλέπω νήπια στο δρόμο, βλέπω νήπια στους χώρους στους οποίους κινούνται γονείς και παιδιά και οικογένειες.
Βλέπω λοιπόν νήπια τα οποία έχουν μπροστά τους ένα κινητό ή ένα τάμπλετ, παρακολουθώντας ψηφιακό περιεχόμενο και βεβαίως το αποτέλεσμα δικαιώνει τους γονείς για την επιλογή τους. Τα παιδιά τους παραμένουν ήσυχα, τους επιτρέπουν να κάνουν τις δικές τους δραστηριότητες χωρίς παρεμβάσεις και παρεμβολές. Ωστόσο αυτό επίσης εγκαθιστά μια συνήθεια. Όταν βαριέμαι βλέπω μια οθόνη, παρακολουθώ ψηφιακό περιεχόμενο. Το πώς, για να ξεκινήσω από αυτό, το πώς μπορώ να παλέψω τη βαρεμάρα μου, να την πολεμήσω, να την αντιμετωπίζω καθημερινά είναι μια δεξιότητα η οποία αποκτάται από πολύ νωρίς στη ζωή.
είναι ένα συνέστημα, μια κατάσταση την οποία θα τη ζούμε στη ζωή μας μέχρι το τέλος της. Επομένως πρέπει να μάθουμε να αντιμετωπίζουμε αυτές τις καταστάσεις. Συνηθίζουμε λοιπόν τα παιδιά από πολύ νωρίς σε αυτό το πλαίσιο και μετά ερχόμαστε και με ρωτάτε τώρα εσείς πολύ εύλογα και μια πολύ καλή ερώτηση τι κάνουμε τώρα που έχουμε το πρόβλημα.
Τώρα που έχουμε το πρόβλημα εφόσον το αντιλαμβανόμαστε Αν αμβανόμαστε ότι είναι πρόβλημα, ότι επιδρά στη λειτουργικότητα που έλεγα προηγουμένως, πρέπει να κινηθούμε. Η απάντηση σε τέτοιου είδους προβλήματα απαιτεί κίνηση. Δεν μπορεί να μείνεις ακίνητος. Κίνηση σημαίνει συζήτηση μέσα στην οικογένεια. Σημαίνει όρια. Όρια πρώτα απ' όλα στον εαυτό μου.
Από τη στιγμή που βλέπω ότι επιδρά στον τρόπο με τον οποίο εγώ εργάζομαι, αντιμετωπίζω ας πούμε τις υποχρεώσεις μου δεν μπορώ πλέον να διαχειριστώ το χρόνο μου πρέπει να κάνω πράγματα πρέπει να κάνω αλλαγές όρια συζήτηση εκπαίδευση πώς θα το κάνω αυτό ξέρετε πολλοί θεωρούν ότι ακούγοντας για παράδειγμα ένα podcast μπορούν να πάρουν την απάντηση στο πρόβλημά τους εγώ θα έλεγα σήμερα ότι αν κάποιος από αυτά που ακούει διαπιστώσει ένα πρόβλημα εκεί έξω υπάρχουν πολλοί συνάδελφοι ειδική ψυχικής υγείας, σύμβουλοι οι οποίοι μπορούν να βοηθήσουν σε αυτό, πώς να βγω μέσα από αυτό το λαβύρινθο, μέσα από την παγίδα στην οποία έχω παγιδευτεί.
Θεωρείτε ότι οι αλγόριθμοι με τον τρόπο που έχουν φτιαχτεί επηρεάζουν τις αποφάσεις ή τις πεπιθήσεις μας? Ασφαλώς, με κεφαλαία θα το πω, βεβαίως. Αν κουβεντιάσετε έξω στον δρόμο με κάποιος που, ναι ναι ναι ο αλγόριθμος επιλέγει για μένα. Γνωρίζουμε ότι υπάρχει ένας μηχανισμός όποιος επιλέγει για μας περιεχόμενο. Αυτό που είναι ύπουλο και δεν το καταλαβαίνουμε είναι ότι σιγά σιγά εξοικειωνόμαστε με περιβάλλοντα τα οποία είναι προσαρμοσμένα πάνω μας.
Δηλαδή αρχίζουμε να βλέπουμε συνέχεια ή πάρα πολύ συχνά αν θέλετε όχι συνέχεια πάρα πολύ συχνά ειδήσεις, πληροφορίες, ιδέες που επιβεβαιώνουν τις δικές μας και μας κάνουν λιγότερο κριτικούς, λιγότερο έτοιμους αν θέλετε να αμφισβητήσουμε αυτό που συμβαίνει, που μας παρουσιάζεται την εικόνα μας, τη φούσκα μέσα στην οποία βρισκόμαστε και αυτό είναι που με τρομάζει περισσότερο Γιατί κάποιοι άνθρωποι έχετε τόση απάντηση, φέρονται διαφορετικά όταν τους συναντήσεις πρόσωπο με πρόσωπο που ότι όταν είναι online.
Γιατί εδώ υπάρχει και πολλή έρευνα στον χώρο της κυβερνοψυχολογίας η οποία έχει μια ιστορία 30-35 χρόνων για τον απλούστατο λόγο ότι στο διαδίκτυο ακριβώς επειδή είναι ανώνυμο τουλάχιστον σε πάρα πολλές εφαρμογές του μειώνονται τα κοινωνικά όρια μειώνονται τα κοινωνικά μας φρένα αν θέλετε. Είμαι ανώνυμος και κατά συνέπεια λείπει η βλεμματική επαφή, λείπει η σωματική παρουσία.
Δεν καταλαβαίνω, δεν λαμβάνω κανένα σήμα για το τι σημαίνει αυτό που έγραψα και είπα. Πόσο πόνεσε τον άλλον, έτσι, πόσο τον ενόχλησε, πόσο τον θύμωσε. Θα προσθέσω δε ότι πολλοί φέρονται διαφορετικά για τον απλούστατο λόγο ότι και εδώ υπάρχει και η ευθύνη από τα ψηφιακά εργαλεία για το ότι ανταμείβονται από τις πλατφόρμες.
Είπατε για likes προηγουμένως. Αν γράψεις κάτι θυμωμένο, κάτι έτσι μίσος, οτιδήποτε είναι αυτό, θα πάρεις πολύ περισσότερες αντιδράσεις από ότι όταν γράψεις ένα πολύ ήπιο σχόλιο. Άρα ανταμείβεσαι με κάποιους από αυτούς τους μηχανισμούς που ανέφερα προηγουμένως ότι υπάρχουν, από την ίδια την πλατφόρμα. Θέλω να σας ρωτήσω και κάτι άλλο Έχετε παρατηρήσει αλλαγές εσείς στη συμπεριφορά των φοιτητών σας στα τελευταία χρόνια Ναι, αλλά θα έλεγα ότι φοβάμαι ειλικρινά Μήπως αυτό είναι αποτέλεσμα της ηλικίας μου Και όχι της πραγματικής αλλαγής των φοιτητών Σαφώς έχουν αλλάξει οι φοιτητές τα νέα παιδιά σήμερα για τους λόγους που ανέφερα προηγουμένως γιατί άλλοι επιδρούν με άλλα εργαλεία σε σχέση με το παρελθόν και τι εννοώ ο τρόπος με τον οποίο έψαχνα εγώ ως φοιτητής γνώση και πληροφορία είναι τελείως διαφορετικό σήμερα από αυτό που συμβαίνει σήμερα επίσης ο τρόπος με τον οποίο γράφει τα βοηθήματα που έχει στη διάθεσή του ο τρόπος με τον οποίο μαθαίνει έτσι, έχει αλλάξει
όταν όμως λέω ότι με τρομάζει η ηλικία μου έχω την εντύπωση και αυτό λέω ότι φοβάμαι μήπως μεγαλώνοντας εγώ πέφτω στην ίδια παγίδα που έπεφταν και οι μεγαλύτεροι όταν εγώ ήμουν νέος οι μεγάλοι τίνουμε να αποδίδουμε στις δικές μας γενιές μεγαλύτερη σοβαρότητα οριμότητα κρίση την ίδια στιγμή πρέπει να πω ότι παρά το γεγονός ότι θα συμφωνήσω ότι υπάρχουν ζητήματα και στο φοιτητικό πληθυσμό.
Καθημερινά τα παιδιά με εκπλήσουν, οι φοιτητές μου με εκπλήσουν, με τον ενθουσιασμό τους, με τις ιδέες τους, με τις δεξιότητες και τις ικανότητες τους, με τα ταλέντα τους, με το ήθος τους. Επομένως, δεν μπορώ να πω ότι σαφώς, στο πνεύμα των όσων έχω πει μέχρι τώρα, σαφώς αυτό το καινούριο ψηφιακό περιβάλλον θα τους επηρεάσει, θα μεγαλώσουν διαφορετικά.
Δεν νομίζω όμως ότι αυτό μπορεί να αλλάξει την ανθρώπινη ουσία τους, τον πυρήνα της ανθρωπιάς τους, αν δεν πέσουν θύματα κάποιων χαρακτηριστικών που έχει, όπως είπα, η τέχνη τη νοημοσύνη, η οποία με προβληματίζει πλέον. Πώς συνδέεται η γνωστική ψυχολογία με την καθημερινή ζωή? Τι παραδείγματα θα μας δίνατε? Συνδέεται με πάρα πολλούς τρόπους.
Λέω στους φοιτητές μου όταν ξεκινάμε, στην αρχή κιόλας, στα πρώτα μαθήματα ότι αν ξυπνούσαμε ένα πρωί και δεν δούλευε μία από τις γνωστικές μας διαργασίες, είχε διαγραφεί η μνήμη μας. Δεν θα ξέραμε πού είμαστε, ποιοι είμαστε, τι είμαστε, τι είναι αυτό που μας περιβάλλει. Ανοίγεις τα μάτια σου και βλέπεις τον κόσμο. Η αντίληψη είναι αυτή που δίνει νόημα σε ό,τι σε περιβάλλει, στον κόσμο που σε περιβάλλει.
Η μνήμη είναι η ιστορία σου. Είσαι εσύ. Η ταυτότητά σου είναι αποθηκευμένη στη μνήμη σου. Γνώση σου, ότι γνωρίζεις. Η γλώσσα σου είναι το εργαλείο της σκέψης σου, το εργαλείο της επικοινωνίας σου. Οι ανώτερες γνωστικές διαργασίες, η ικανότητά σου να λαμβάνεις αποφάσεις, να λύνεις προβλήματα, να σκέφτεσαι. Μπορείτε να το καταλάβετε αυτό, όσες και όσοι από τους ακροατές μας και τις ακροάτριες, έχετε στο περιβάλλον σας ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας, οι οποίοι έχουν κάποιο πρόβλημα λόγω γνωστικής έκπτωσης, μια άνοια στην αρχή της ή σε μεταγενέστερο στάδιο και οι γνωστικές τους διεργασίες πλέον έχουν επηρεαστεί σημαντικά.
Εκεί μπορεί κανείς να καταλάβει το τι σημαίνει. Υπάρχει όμως κάποιο έβριμα, κάποια τάση από την έρευνα που έχετε κάνει, από την εμπειρία σας που ακόμα σας εντυπωσιάζει. Ναι, κυρίως έχει να κάνει με την τέχνη τη νοημοσύνη Όταν εγώ πρώτο ξεκίνησα να διδάσκω στο πανεπιστήμιο Ένα από τα θέματα που μας απασχολεί είναι το πώς μαθαίνουμε Και μαθαίνουμε ακριβώς επειδή στον εγκέφαλο δημιουργούνται δίκτυα γνώσης Λέγαμε λοιπόν τότε ότι η γνωστική ψυχολογία δίνει αλλά και παίρνει πολλά από την πληροφορική Δίνει στην πληροφορική ένα μοντέλο του τρόπου με τον οποίο οργανώνεται η γνώση στους νευρώνες μας, τα νευρονικά δίκτυα για παράδειγμα και παίρνει από αυτήν όρους και μοντέλα για να εξηγήσει, να ερμηνεύσει το ανερμήνευτο αυτό που κάποιες δεκαετίες πριν για μας ήταν ένα μυστήριο το πόσο εγκέφαλος μπορεί να μεταμορφώνει τον άνθρωπο σε ένα όν που σκέφτεται, παίρνει αποφάσεις, ερωτεύεται λειτουργεί δημιουργικά κλπ.
Πίστευα ως νέος καθηγητής ότι δεν θα ζήσω την εποχή κατά την οποία θα δούμε μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης δηλαδή μοντέλα που βασίζονται πάνω στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο εγκέφαλος επί της ουσίας και θα τα δούμε αυτά να έχουν γίνει σήμερα βοηθοί που μας ξεπερνούν σε πολύ μεγάλο βαθμό σε διάφορες λειτουργίες Αυτό για μένα είναι μια μεγάλη έκπληξη μια εντυπωσιακή πρόοδος η οποία έχει ανοίξει μπροστά μας πόρτες σε έναν κόσμο ο οποίος είναι θαυμαστός αλλά ταυτόχρονα κρύβει και πολλές προκλήσεις τις οποίες φοβάμαι το πώς θα μπορέσουμε να τις αντιμετωπίσουμε.
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν είναι πιο ισχυρό όργανο από οποιοδήποτε τσάτσιπιτί. Και θα σας πω γιατί το ρωτάω. Είδα έχω δει πάρα πολλούς ανθρώπους σήμερα, ακόμα και για τα ερωτικά που είπατε να ζητούν συμβουλές και να λένε τι να κάνω, μέχρι θέματα καθημερινότητας, τύπου ξέρω εγώ μίλαγα με ένα φίλο μου και μου λέγε εντάξει μωρέ κάτσε να ρωτήσεις στο τσάτσιμπι τι να δω τι θα μου πει. Έχει μπει πλέον σε μια άλλη καθημερινότητα, δηλαδή είναι ενταγμένο κανονικά ως ένας ψηφιακός φίλος.
έτσι είναι και αυτός νομίζω είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος με ρωτήσατε για το αν υπάρχει κάτι που το θεωρώ σημαντικό προκλητικό ας το πούμε έτσι για μένα η σκέψη και μόνο είναι κάτι για το οποίο μιλάω και στο Ιουλίο η σκέψη και μόνο ότι τα παιδιά μας που σήμερα είναι σε παιδική ή εφηβική ηλικία αύριο θα έχουν απέναντι τους, δίπλα τους, συσκευές, συστήματα τα οποία θα αλληλεπιδρούν μαζί τους σε νοημοσύνη η οποία θα είναι του επίπεδου τους ή ακόμη και ανώτερη σε κάποιες δραστηριότητες για να έρθω και στο δικό σας ερώτημα είναι κάτι που με τρομάζει ή το θεωρώ αν θέλετε πολύ ισχυρή πρόκληση Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι για μένα πάρα πολύ ισχυρός και ισχυρότερος από την τεχνητή νοημοσύνη σε κάποια πράγματα, δεν είναι τόσο ισχυρό σε κάποια άλλα.
Άκουγα πρόσφατα μια ομιλία ενός διάσημου επιστήμονα, δεν θα αναφέρω το όνομά του γιατί η άποψή μου διαφωνεί, είναι αντίθετη με αυτό που έλεγε, ο οποίος έλεγε ότι να σήμερα μπορώ ως επιστήμονας να διαβάσω μάλλον δεν χρειάζεται να διαβάσω ένα επιστημονικό άρθρο γιατί μπορώ να το βάλω στο chat GPT και να μου δώσει μια περίληψη μια εικόνα για το περιεχόμενό του σε πολύ ελάχιστα δευτερόλεπτα.
Αυτό πράγματι μπορεί να γίνει. Αλλά ως καθηγητής, ως ερευνητής, ως δάσκαλος και θα συνιστούσα και στους φοιτητές μου να μην το κάνουν ξέρω ότι η προσωπική μου επαφή με οποιοδήποτε κείμενο και όχι μέσα από μια διαμεσολάβηση της τέχνης της νοημοσύνης θα μου δώσει άλλη εικόνα. Αλλιώς θα κατανοήσω ένα paper, ένα άρθρο επιστημονικό όταν το διαβάσω ο ίδιος και ζητήσω ενδεχομένως από το chat GPT ή από οποιοδήποτε άλλο μεγάλο γλωσσικό μοντέλο βοήθεια σε κάποια σημεία που δεν καταλαβαίνω.
Πώς το βλέπεις αυτό, πώς το καταλαβαίνεις εκείνο. Τι εννοεί εδώ ο συγγραφέας. Ισχύει αυτό που υποστηρίζει ο συγγραφέας. Είναι άλλο πράγμα να το έχεις βοηθό σου και άλλο πράγμα να αφήσεις πάνω του την ευθύνη σου. Η ευθύνη μου ως ερευνητής είναι να διαβάσω την έρευνα που κάνουν άλλοι ερευνητές. Το περιγράψατε πολύ ωραία.
Θέλω να κλείσουμε με το εξής. Αν μπορούσατε να πείτε, σας ζωτάει ένας φοιτητής, ένας φίλος σας, ένας οποιοδήποτε, θέλω να μου πείτε μια συμβουλή, μια φράση, μια πρόταση, κάτι για να έχουμε μια υγιή σχέση με την τεχνολογία. Γιατί θα το απαντούσατε. Δεν είμαι πάρα πολύ καλός στο να δίνω μία και, ξέρετε, πιασιάρικη συμβουλή.
Θα του λέγα πολλά πράγματα που μπορεί κανείς να καταλάβει και να αντλήσει μέσα από αυτά που έχω πει μέχρι τώρα. Ή μέσα από αυτά που γράφω. Αν έλεγα όμως κάτι, αυτό θα ήταν περισσότερο ότι πρέπει να προσπαθήσουμε να πάρουμε πίσω την πρόθεση. Την πρόθεσή μας. νομίζω ότι έχουμε αφεθεί σε ένα πολύ μεγάλο βαθμό στις ψηφιακές τεχνολογίες.
Σε μια ευκολία. Σε μια ευκολία και τους έχουμε δώσει έναν πολύ σημαντικό ρόλο στη ζωή μας. Για κάποιους από εμάς και για κάποια επαγγέλματα από αυτά που κάνουμε εμείς έχει σημασία. Πρέπει να είναι πολύτιμος βοηθός σου. Αλλά σε καθημερινό συνεχές επίπεδο νομίζω ότι το να πάρουμε πίσω την πρόθεση να είμαστε εμείς μπροστά και πίσω αυτές ή δίπλα αυτές όπως θέλετε πείτε το θα ήταν το σημαντικότερο Τι σας δίνει η ελπίδα εσάς σήμερα τότε να κλείσουμε με αυτό καλύτερα Ελπίδα μου δίνει ο άνθρωπος ελπίζω στους ανθρώπους όπως είπα προηγουμένως ελπίζω στους νέους ανθρώπους πιστεύω σε αυτούς μέχρι στιγμής τουλάχιστον δεν με έχουν απογοητεύσει οι φοιτητές μου, τα παιδιά με τα οποία έρχομαι σε επαφή έχω έρθει όπως σκέφτομαι τώρα σε επαφή με χιλιάδες νέα παιδιά που είναι πάνω στα καλύτερά τους χρόνια μπροστά στο μέλλον της ζωής τους και ελπίζω ότι τουλάχιστον αυτοί θα πάρουν καλύτερες αποφάσεις Κύριε Ρούσιο θέλω να σας ευχαριστήσω θερμά για όσο μας είπατε Να είστε καλά και εγώ ευχαριστώ πολύ
ήταν πολύ προκλητική η συζήτηση και τα θέματα που καλύψαμε και σας ευχαριστώ πολύ Να είστε καλά
Σχόλια
Χωρίς σχόλιαΣυνδεθείτε για να συμμετάσχετε στη συζήτηση
Σύνδεση για ΣχολιασμόΔεν υπάρχουν σχόλια ακόμα
