Το θέατρο που άλλαξε μια πόλη

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 pod.gr Τα αρχαία θέατρα μιλούν. Μέσα από εννέα ηχητικές διαδρομές εξερευνούμε ιστορίες ανασκαφής και αποκατάστασης, πολιτιστικής αναγέννησης και προσωπικής πίστης. Πολίτες, επιστήμονες και καλλιτέχνες αφηγούνται πώς τα αρχαία θέατρα ξαναβρίσκουν φωνή και ρόλο στη σύγχρονη ζωή. Μια παραγωγή του pod.gr σε συνεργασία με το Σωματείο Διάζωμα Σε αυτό το επεισόδιο καλεσμένοι μας είναι η Ελίνα Αγγέλη Γέννημα θρέμα της Λάρισσας, αρχιτέκτον με ειδίκευση στην προστασία των μνημείων Ελίνα, πες μας λίγο τις πρώτες σου αναμνήσεις από την πόλη όταν ήσουν μικρό κορίτσι και περπατούσες με τη μαμά σου σε αυτούς τους δρόμους.

01:24 Τι υπήρχε τότε στο σημείο που τώρα είναι το αρχαίο θέατρο. Πολυκατοικίες. Πολυκατοικίες ψηλές. Η συνέχεια της οδού Παπαναστασίου που ανέβαινε προς το φρούριο. Θυμάμαι χαρακτηριστικά ότι στη γωνία της Παπαναστασίου με τη Βενιζέλου ήταν ένα γνωστό ζαχαροπλαστείο, ο έξαρχος, που πέρναμε χαλβά φαρσάλων τον διάσημο της πόλης.

01:48 Πιο πάνω ήταν το επισκοπικό μέγαρο, ακόμα πιο ψηλά, στην κορυφή του λόφου δηλαδή, εκεί που είναι τώρα η άκρη του θεάτρου, ήταν το περίφημο ρολόι της πόλης. Ένα πολύ δυνατό τοπόσημο και σημείο συνάντησης πολλών γενναιών. Η ιστορία του πάει 350 χρόνια πίσω, δηλαδή το ρολόι πήρε πολλές μορφές μέχρι να καταλήξει σε αυτό το τελευταίο, το οποίο όμως κατεδαφίστηκε το 1992 για να συνεχιστούν οι ανασκαφικές εργασίες στο θέατρο.

02:19 Η πόλη συνέχιζε κανονικά πάνω από το θαμμένο θέατρο. Άρα ήταν η καρδιά της πόλης αυτό που ήταν πάνω από το θέατρο. Ακριβώς, ήταν εμπορικό και κοινωνικό κέντρο της πόλης. Ναι, απλά δεν το αντιλαμβανόσουν τότε, πέρα από αυτό το σκάμα που υπήρχε και που στη συνέχεια από το 1971 και μετά άρχισαν σταδιακά να απαλωτριώνονται Κάποια κομμάτια άρχιζες να αποκτάς μια εικόνα για το τι υπάρχει Αλλά σε καμία περίπτωση δεν φανταζόσουν ολόκληρο αυτό το μνημείο Όλο αυτό το θέατρο Υπήρχαν βέβαια πολλές αντιδράσεις από τους κατοίκους της περιοχής για τις απαλλατριώσεις και τις κατεδαφίσεις Για το πνεύμα της εποχής αυτής θα μας μιλήσει ο Γιάννης Σάπκας Κάτοικος της Λάρισας, καρδιολόγος και ιδρυτικό μέλος του Σωματείου Διάζωμα Κύριε Σάπκα Πείτε μας πώς ήταν η Λάρισα τη δεκαετία του 80, πώς ξεκίνησαν δηλαδή όλες αυτές οι κατεδαφίσεις και πώς το τόλμησε η πόλη.

03:20 Ενώ αν υπήρχαν αντιδράσεις και ποιο ήταν τελικά το κλίμα αυτής της πορείας. Η ιδιαιτερότητα με το αρχαίο θέατρο της Λάρισας είναι ότι αυτό το μνημείο βρισκόταν ενταφιεσμένο στο πιο κεντρικό σύμβετις πόλης. Δηλαδή από πάνω του ήταν χτισμένη μια αγορά, καταστήματα, υπήρχε ο πολιούχος ο Άγιος Αχίλιος, υπήρχε το επισκοπικό μέγαρο, υπήρχε ένας δρόμος ο οποίος διέσχιζε από πάνω το αρχαίο θέατο και το οποίο βρισκότανε θαμμένο, ας πούμε, εκ μέσα.

03:50 Με καταστήματα, με δραστηριότητες, υπήρχε μια λαϊκή αγορά, υπήρχαν λαχαναγορές, ό,τι φαντάζεται κάτι σε μια πόλη της δεκαετίας του 70-80. Με τα πρώτα ευρήματα και όταν έγινε πλέον γνωστό και συνειδητοποίησε η πόλη ότι στα σπλάχνα της υπάρχει ένα μημείο και πρέπει να βγει στην επιφάνεια, τότε έγινε μια μεγάλη κινητοποίηση στην πόλη.

04:14 Δηλαδή προς τη μήν του σκηνητοποιήθηκαν ο δικηγορικός σύλλογος, το δημοτικό συμβούλιο της εποχής προς τη μήν του. Γινόταν αποφάσεις, η υπόλοιπη δέχθηκε αυτό το γεγονός με ανακούφιση ότι κάτι γίνεται επιτέλους. Και υπήρχαν βέβαια και οι αντιδράσεις γιατί όποιος είχε ιδιοκτησίες, καταστήματα, εμπορικές δραστηριότητες, αντιδρούσε στην απαλουτριώσια, έτσι όπως φαντάζεστε.

04:40 και έγινε μια μεγάλη μάχη, η μάχη των απαλουτριώσεων που οδήγησε στα δικαστήρια τους αρχαιολόγους της εποχής πηγαίνουν οι άνθρωποι σε δικαγραφικές περιπέτειες. Παρ' όλα αυτά όμως η πόλη το επιδίωξε, δηλαδή υπήρξε μια συσπήρωση γύρω από αυτή την ιδέα. Παζευόταν κόσμος να δει πώς γκρεμίζονται, τι βρίσκουν κάτω από αυτά που σκάβουμε.

05:05 Φαίνονται τα μάρμαρα, είναι δυνατόν, τι είναι αυτά τα μάρμαρα. Ήταν μια περίοδος συγκινητική για την πόλη Η πόλη το ήθελε και επιδίωκε και δεν έβλεπε πότε επιτέλους θα τελειώσει ένα σκαφί να το δούμε Να το καμαρώσουμε και τώρα που επιτέλους έγινε έχει αλλάξει η πόλη, έχει αλλάξει η ταυτότητα της πόλης Την ίδια περίοδο, δηλαδή την δεκαετία του 80 η πεζοδρόμηση των κεντρικών δρόμων της πόλης ξεκίνησε και εκεί υπήρχαν αντιδράσεις βέβαια, αλλά μετά εκ του αποτελέσματος όποιος την ξεκίνησε δικαιώθηκε.

05:40 Ήταν μια ζωντανή πόλη, υπήρχε το ρολόι της πόλης, για να καταλάβετε το ρολόι της πόλης ήταν ένα μημίο σύγχρονο της εποχής. Όταν πάρτηκε η απόφαση για να γκριμιστεί το ρολόι της πόλης, το Δημοτικό Συμβούλιο του 1985 έκλαιγε. Ήτανε τοπόσιμο, ήτανε συγκινητικό. Θεώρησαν ότι κάτι, ένα κομμάτι της πόλης φεύγει, αλλά πρέπει για να βγαίνει άλλο, καλύτερο ενδεχομένως.

06:06 Βέβαια, συγχρόνως και οι αρχαιολόγοι της εποχής. Η εφορία αρχαιοτήτων της Λάρισας τότε έδωσε μάχη. Δεν ήταν αυτόματο το να αποκαλυφθεί ένα μνημείο στο κέντρο της πόλης, δηλαδή μέσα στον οικοδομικό ιστό. Για να καταλάβετε, μια ιδιωτική πολυκατοικία στον ανήφορο, γιατί ήταν ανηφορικός ο δρόμος που οδηγούσε στο φρούριο και από κάτω που ήταν το θέατρο, όταν θεμελιώθηκε στα θεμέλια, στην απόπειρα θεμελίωσης της πολυκατοικίας, η θεμελίωση έγινε πάνω στα εδόλια.

06:39 Κυρόδερμα έπεσε και για να μπορέσουν να καθαριστούν αυτά τα εδόλια, πραγματικά ήταν κοπιαστικό. Προς τη στιγμή του όμως ο αρχιτέκτονας που είχε αναλάβει την οικοδομή σταμάτησε, πήγε στην εφορία αρχαιοτήτων στο Βόλ, γιατί τότε η έδρα του ήταν στο Βόλο, σταμάτησε η οικοδομή, κατάφεραν να πάρουν άδεια οικοδόμησης που τέλος πάντων υπήρξαν τέτοια στιγμή ό,τι πρέπει.

07:02 Ελίνα, ακούσαμε από τον κύριο Σάπκα όλη αυτή την ανατεραχή που προέγυψε με τις απαλωτριώσεις, τις κατεδαφήσεις, τις αντιδράσεις αλλά και την πολύ αποφασιστική στάση της πόλης και του κοινωνικού συνόλου υπέρ αυτής της αλλαγής η κοινωνία της Λάρισσας ήθελε να αποκαλυφθεί το θέατρο και κατεδαφίστηκαν οι πολυκατοικίες Τι έγινε μετά?

07:31 Από το 1977 μέχρι και το 2008 έγιναν μαζικές απαλωτριώσεις για την αποκάλυψη του μνημείου και μέχρι σήμερα έχουν κατεδαφιστεί πάνω από 30 κτίρια. Μιλάμε δηλαδή για ένα τιτάνιο έργο απαλωτριώσεων. Το θέατρο αποκαλύφθηκε πλήρως μετά το 2004 που αποκαλύφθηκε πλήρως το σκηνικό του οικοδόμημα με παραχώρηση τμήματος της Οδού Βενιζέλου.

07:58 Θυμάμαι μάλιστα ως μαθήτρια Λυκείου να κρατάω πλακάτ και να διαδηλώνουμε με το σχολείο μας υπέρ της συνέχισης των εργασιών ανασκαφής και αποκατάστασης, γιατί είχαμε έναν πολύ δραστήριο Λυκιάρχη, ο οποίος έγινε και δήμαρχος αμέσως μετά. Υπήρχαν όμως και διαδηλώσεις κατά της συνέχισης. Δεν θυμάμαι. Υπήρχαν αντιδράσεις, αλλά όχι πολλές.

08:25 Οι περισσότεροι πολίτες ήταν πολύ υπέρ όλου αυτού του εγχειρήματος. Νιώθανε μια συγκίνηση μεγάλη γι' αυτό. Παράλληλα, μέχρι το 2017 γίνονταν μεμονωμένες αναστηλωτικές εργασίες και κάποιες εργασίες ανάδειξης του μνημείου. Ήταν όμως προφανές ότι υπήρχε ανάγκη για μια ολοκληρωμένη μελέτη αποκατάστασης που θα έβλεπε το μνημείο συνολικά.

08:49 Εδώ έρχεται το διάζωμα που με τον γνωστό τρόπο των χορηγιών από τα εταιρικά του μέλη... Και από τους κατοίκους, πολύ συχνά. Βέβαια, και από τους κατοίκους με τους κουμπαράδες που φτιάχνει, ανέθεσε τη μελέτη σε ομάδα εξειδικευμένων μηχανικών, μέλος της οποίας είχα τη χαρά να είμαι και εγώ. Η χορηγή, το Ίδρυμα Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελοπούλου, αλλά και ένα ξένο ίδρυμα, το Kaplan Fund από τη Νέα Υόρκη, προσέφεραν 150.000 αντίστοιχα για την εκπόνηση της μελέτης.

09:22 Είμαστε λοιπόν στο 2017 και το μικρό κοριτσάκι, η Ελίνα, που έβλεπε το θέατρο κρατώντας το χέρι της μαμάς της από ένα μικρό κενό ανάμεσα στις πολυκατοικίες, είναι πια αρχιτέκτονας με ειδίκευση στην προστασία των μνημείων. και εργάζεσαι στο θέατρο. Πώς ήταν αυτή η εμπειρία, Ελίνα? Εντάξει, ήταν πάρα πολύ συγκινητικό. Η συγκίνηση του να είσαι μέσα σε ένα τέτοιο μεγαλειώδες μνημείο, όταν μάλιστα το θυμάσαι και από μικρή θαμένο, τον αγγίζεις στα μαρμάρινα εδόλια του, τις επιγραφές πάνω σε αυτά.

10:02 Γνωρίζεις ότι πάνω στα καθίσματα του αρχαίου θεάτρου υπάρχουν επιγραφές με ονόματα των Λαρισαίων. Δηλαδή κάθε οικογένεια είχε κρατημένη θέση, αγορασμένη Το οποίο είναι πάρα πολύ, δεν συμβαίνει σε πολλά αρχαία θέατρα Μαζί με τους αγαπημένους μου, δύο αγαπημένους συναδέλφους, αρχιτέκτονες, αναστηλωτές Τον Νίκο Χατζηδάκη και τον Ισίδερο Πλακοτάρη Ζήσαμε έναν χρόνο αποτυπώνοντας τα πάντα μέσα στο θέατρο Μέσα στην παγωνιά αλλά και μέσα στον καύσωνα της Λάρισας, τον γνωστό καύσωνα ήταν μάλιστα και η χρονιά και της μεγάλης παγωνιάς που χιόνισε στη Λάρισα και είχε θερμοκρασίες υπό του μηδενός αλλά και το καλοκαίρι είχε 42-43 βαθμούς για πολύ καιρό.

10:52 Εγώ μάλιστα στο τέλος των εργασιών εκεί αρχές Ιουλίου έπαθα και θερμοπληξία πρώτη φορά στη ζωή μου. Ήταν πολύ επεισοδιακή όλη αυτή η αποτύπωση του θεάτρου αλλά η περηφάνεια και η συγκίνηση του να έχω την τιμή να γυρίζω, να τριγυρίζω μέσα σε αυτό το θέατρο και να το αγγίζω και να το μετράω, είναι κάτι που δεν θα ξεχάσω ποτέ κάθε φορά που περνάω απ' έξω.

11:23 Ελίνα, πώς είναι τώρα το θέατρο, ποια είναι η σημερινή του εικόνα και ποια θεωρείς ότι είναι η συμβολή του στην αλλαγή της εικόνας και της ταυτότητας της πόλης σου Το θέατρο πια είναι ένα ολοκληρωμένο μνημείο από μακριά, δηλαδή χρειάζονται ακόμα και συνεχίζονται οι εργασίες και θα συνεχιστούν με βάση τη μελέτη που κάναμε.

11:54 Όμως πλέον βλέπεις ένα μνημείο κανονικά με το κύλο του, την ορχήστρα του. Το οποίο είναι και λειτουργικό γιατί φιλοξενεί παραστάσεις. Ναι, έχει φιλοξενήσει αρκετές, δεν είναι ακόμα πλήρως λειτουργικό, όμως έχει δοθεί για κάποιες και ο κόσμος συνέρευσε με πολύ μεγάλη χαρά και περηφάνεια. Έγινε πια το κέντρο της πόλης. Ενώ παλαιότερα το κέντρο ήταν προς τις πλατείες της, την κεντρική και την πλατεία ταχυδρομείου, δημιουργήθηκε ένα καινούριο κέντρο προς τα εκεί που ενώνει όλη την υπόλοιπη πόλη και με τον Ποινιό, που είναι βορειότερα του θέατρου.

12:35 Έγιναν όλοι αυτοί οι πεζόδρομοι, όλο αυτό το δίκτυο πεζοδρόμων σε όλη την πόλη, που είχε ξεκινήσει δηλαδή από τη δεκαετία του 80, επεκτάθηκε και γύρω από το θέατρο, Και πλέον έχουμε ένα σύμπλεγμα πεζοδρόμων με μαγαζιά, καφετέρειες, το μνημείο, αυτό το μαρμάρινο τεράστιο μνημείο μέσα στη μέση και από πάνω ακριβώς το λόφο του φρουρίου με τα επίσης πολύ σημαντικά μνημεία του.

13:02 Τον Πεζεστένη, την Βασιλική του Αγίου Αχιλίου, τον τάφο του Αγίου Αχιλίου. Που πλέον όλα αυτά τα μνημεία είναι ενοποιημένα με το δίκτυο των πεζοδρόμων. Ναι, η αρχαιολογική υπηρεσία έχει κάνει μια εξαιρετική δουλειά. Έχει αποκαταστήσει πρώτα απ' όλα όλα αυτά τα μνημεία και στη συνέχεια και σε συνεργασία με το Δήμο Λαρισαίων και τα διάφορα χρηματοδοτικά προγράμματα έχουν ενοποιηθεί όλα τα μνημεία και στον άξοδο της Οδού Βενιζέλου αλλά και το Β' Αρχαίο Θέατρο γιατί έχουμε και Β' Αρχαίο Θέατρο στη Λάρισα.

13:33 Πλέον η Λάρισα που δεν είχε κάτι πολύ εμφανώς σημαντικό από αρχαιολογικής απόψεως Απέκτησε ένα ιστορικό κέντρο με έναν αρχαιολογικό πυρήνα Και είναι η κατόρθωμα της πόλης αυτό Πολύ μεγάλο Που τόλμησε και τα κατάφερε με πολύ μεγάλη επιτυχία Κάτι που τουλάχιστον όσο γνωρίζουμε δεν έχει συμβεί σε άλλη πόλη Εσύ τώρα πώς ονειρεύεσαι την πόλη αυτή στο μέλλον Σίγουρα το αρχαίο θέατρο θα συνεχίζει να παίζει πολύ σημαντικό ρόλο Και όλη η περιοχή γύρω από αυτό Για παράδειγμα αυτόν τον καιρό βρίσκονται σε εξέλιξη εργασίες Κατεδάφησης ολόκληρου οικοδομικού τετραγώνου μπροστά από το αρχαίο θέατρο Που είναι μια ιστορία περίπου 20 ετών κι αυτό 15-20 ετών Πάλι υπήρχαν αντιδράσεις, όμως και πάλι υπερίσχυσε η ανάδειξη του αρχαίου θεάτρου και η ενοποίησή του και με την κεντρική πλατεία.

14:40 Το δικό μου το όνειρο και όνειρο πολλών και συναδέλφων αρχιτεκτών από τη Λάρισα είναι η οδός Βενιζέλου να αποτελέσει έναν άξονα πολιτισμού. Πρέπει να σου πω ότι τα κτίρια, τα μαγαζάκια που έχει ο Δός Βενιζέλου Που οι προσώπεις τους είναι σύγχρονες και καλυμμένες με τσιμεντοσανίδες και με σύγχρονες επιγραφές Από κάτω κρύβουνε κτίρια του 19ου αιώνα, ταπεινά κτίρια, μαγαζιά Λαϊκά νεοκλασικά, ξέρεις, με αγίσα, με τραβηχτά επιχρήσματα, με κεραμίδια Τα οποία μπορούν να αποκαλυφθούν Ναι, αρκετά έχουν καταστραφεί, όμως αν η πόλη το θελήσει και ξέρω ότι το θέλουν πολλοί φορείς αυτό, μπορεί να γίνει μια πολύ σημαντική αποκάλυψη αυτών των προσώψεων και έτσι να αναδειχθεί και αυτό το κομμάτι της μεταοθωμανικής Λάρισσας σε αυτόν τον άξονα που θα ενώνει το γεννήτζαμί από τα ανατολικά στην παλαιά πλατεία αγοράς μέχρι τον ποινιό στα δυτικά.

15:47 Και θα ήθελα πάρα πολύ επίσης να δω και τη σύγχρονη τέχνη να παίζει ένα ρόλο σε αυτό, να συνδέει όλα αυτά τα μνημεία, να είναι δηλαδή μια διαδρομή πολιτισμού με μνημεία αρχαία, οθωμανικά, βυζαντινά, νεότερα και φυσικά τον ποταμό που είναι ένα μνημείο της φύσης. Ευχαριστούμε πολύ Ελίνα. Κι εγώ ευχαριστώ Πόπη. Ήταν το podcast Ανασκαφές Ήχων με την Πόπη Μαλαπάνη, στέλεχος του Σωματείου Διάζωμα.

16:20 Μια παραγωγή του pod.gr σε συνεργασία με το Σωματείο Διάζωμα. pod.gr Το καλό να ακούγεται.