The 80s - 4.7 Η Τέχνη την δεκαετία του 80 στα Εσωτερικά

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Μουσική Παιδιάτα μου, μέχρι το σήμερα, μια συνολική αναδρομή από προσωπικές ιστορίες, αναγνώσματα, ακούσματα, θεάματα, γεγονότα ιστορικά, πολιτικά και κοινωνικά που διαμόρφωσαν το σύνολο του ίναι μου και αν είστε πουμεράκια, πιθανόν και του δικού σας. Συνέχεια το σημερινό επεισόδιο για την τέχνη τη δεκαετία του 80, αλλά αυτή τη φορά μένουμε Ελλάδα.

01:26 Η δεκαετία σε αυτή τη χώρα χαρακτηρίστηκε από έντονη πολιτική και πολιτιστική δραστηριότητα Σας τα έχω πει εξάλλου και στα προηγούμενα επεισόδια Και άρα συμπαρέστηκε όπως ήταν φυσικό και τις καλές τέχνες Με αποτέλεσμα να μιλάμε για τη γενιά του 80 όπως παλιότερα τη γενιά του 30 Και μάλιστα εδρεώθηκε επισήμως από τους θεσμούς Η Εθνική Πινακοθήκη γίνεται κεντρικός εκθεσιακός πυλώνας στην εμφάνιση νέων καλλιτεχνικών ρευμάτων.

01:59 Εξάλλου, σας θυμίζω πως το 1985 η Αθήνα έγινε η πρώτη πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης, οπότε οργανώνονται τουλάχιστον δύο μεγάλες εκθέσεις, η Φυσιογνωμία της Μεταπολεμικής Τέχνης στην Ελλάδα, στη Ρόδο και στη Δημοτική Πινακοθήκη Αθηνών και έργα της νεοελληνικής τέχνης από τα σύγχρονα ρεύματα στη Θεσσαλονίκη, στη ΔΕΘ, στο περίπτερο 7 από την πινακοθήκη Πιερίδη.

02:27 Και οι δύο εκθέσεις γίνονται επί της αφορμής της πολιτιστικής πρωτεύουσας, ενώ πιο πριν, το 1982, στο Ζάπιο, έχουμε τις εικόνες ελληνικής τέχνης 2. Το ένα, δεν ξέρω να σας πω πότε έγινε, και τα ευρωπάλια 1982, τέχνη και δικτατορία. Συνάμα, διάφοροι χώροι εκθεσιάζουν, όπως οι νέες μορφές και οι τέχνη Αθήνα και Θεσσαλονίκη αντίστοιχα.

02:53 Καλλιτέχνηδες που ξεχώρισαν και αρχίζω από αυτές γιατί σπάνια γίνεται αναφορά και συγχύζομαι και όταν θα σας πω τα αντρικά ονόματα θα καταλάβετε, είναι Η Μαρία Φιλοπούλου, γνωστή για τα εμβληματικά της τοπία με νερό και κολυμβητές. Η Βάνια Ξένου, με έμφαση στην κλειπτική και τις εγκαταστάσεις που συνομιλούν με το αρχαίο δράμα.

03:17 Η Χρύσα Ρωμανού, ξεχώρισε για τα κολάς της και τους λαβύρινθούς της. Σύντροφός της ήταν ο Κεσανλής. Η Ειρήνη Κανά, με τα τοπία της και τα πορτρέτα σε πλούσιο χρώμα. Η Μαρία Χατζη Ανδρέου, που εστίασε στην εσωτερικότητα των μορφών. Η Δάφνη Αγγελίδου γνωστεί για τα ψηφιδοτά της και τη ζωγραφική με έμφαση στην πόλη. Τα αγόρια τώρα εκπροσωπούν.

03:44 Ο Γιάννης Ψυχοπαίδης, μορφή του κριτικού ρεαλισμού, κολλάζει εγκαταστάσεις με τα μοντέρνα γλυπτά. Ο Γιώργος Ρόρης φέρεται ως εκπρόσωπος της ανθρωποκεντρικής παραστατικής ζωγραφικής. Ο Μιχάλης Μαδένης παίζει με το φως και το χρώμα. Ο Εδουάρδος Σακαγιάν εστίασε στην ανθρώπινη φιγούρα και τα πλήθη. Ο Κώστας Τσόκλης που αν και παλαιότερος στα 80 ζωντάνεψε τα έργα του.

04:12 Ο Παύλος Σάμιος πιο λαϊκός και καθημερινός και ο Στέφανος Δασκαλάκης απέδωσε μοναδικά τον χώρο και τη μορφή. Αν ακούσατε το προηγούμενο επεισόδιο, θα παρατηρήσετε πιθανόν την παρακολούθηση των διεθνών ρευμάτων της νέας παραστατικότητας, τον νέο εξπρεσιονισμό, τον κριτικό ρεαλισμό, το μεταμοντερνισμό και βέβαια τις εγκαταστάσεις, installations που λέμε.

04:39 Και στα εντός λοιπόν, τα καλλιτέχνα σταματούν την αναζήτηση της απόλυτης αλήθειας και στρέφονται στην απόλαυση της δημιουργίας τους. Και αν νομίζετε πως δεν είχαμε Artstar περιπτώσεις γελιέστε. Εντάξει, όχι στα μεγέθη του Μπασκιάμεν αλλά ο Τσόκλης προβάλλει σου λέει βίντεο πάνω σε ζωγραφισμένο καμβά το 1986 στην πιενάλη της Βενετίας, το λέει ζωντανή ζωγραφική και αποθεώνεται.

05:08 Δώσ' του μετά συνεδεύξεις, χαμώ στα εγγένεια των εκθέσεών του, τον είδαν και στην TV, τον έμαθαν όλοι. Είχαμε και τον Παύλο, Διονυσόπουλος το επίθετο, που αν και κάτοικος Παρισίων χαμούλια έκανε εντός. Έφτιαχνε από λωρίδες χαρτιού περιοδικών αντικείμενα της καθημερινότητας, όπως παλτό και γραβάτες, μοσχοπουλούσε στην ανερχόμενη εντόπια αστική τάξη των 80.

05:35 Σελέμπριτι μα εντελώς και ο μεγάλος μεν τσαρούχης αλλά θες οι δημόσιες τοποθετήσεις του, θες το χιούμορ του, θες το άουτφι του, όλα τον ήξεραν ακόμη και αν έργο του δεν είχαν δει. Και βέβαια τον λάτρευαν τα μίντια. Έχουμε και τον Αλέκο Φασιανό που έκανε μπραντ την τέχνη του σε μεταξωτά μαντήλια, αφήσες, εικονογραφήσεις βιβλίων, μουσεία και γκαλερί, χαμό σας λέω.

06:05 Κι άλλοι άνδρες καλέ απέκτησαν φήμη χωρίς να μεταξωτυπώνουν μαντήλια. Ο Γιώργος Λάπας ας πούμε και ο Γιάννης Ψυχοπαίδης. Αν υπολογίσετε πως στην Ελλαδίτσα δευτερογενής αγορά τέχνης aka δημοπρασίες δεν μας προέκυψαν και πως ένα Studio 54 επίσης δεν είχαμε ούτε έναν Άντι Βόρχολ να πεις ποιο Artstar δεν θα είχαν την τύχη να γίνουν.

06:32 Είχαμε βέβαια τον Αλέξανδρο Ιόλα που στα εντός ελάχιστα αναγνωρίστηκε, αλλά ήταν εκείνος που ανακάλυψε τον Warhol και του έκανε την πρώτη του έκθεση το 1952 και έδωσε την ερμηνεία του Artstar σε καλλιτέχνα και βέβαια ο πρώτος γαλλιρίστ Star, αδιαμφισβήτητα. Και η γέφυρα σε τούτον τον τόπο με τη διεθνή πρωτοπορία. Η ελληνική αγορά τέχνης θα ήταν σου λέει δεκαετίες πίσω χωρίς την ύπαρξή του.

07:00 Στα 80 η βίλα του στην Αγία Παρασκευή ήταν the place to be. Οι κούριοι πόζαραν δίπλα σε Πικάσο και Ογόρχολ τα επιπλάτου από χέρια Φίνων σχεδιαστών. Και επίπεδα είχε και κήπο είχε και διάσημους jet setters φιλοξενούσε σε μοναδικές παρτάρες και διαμεσολάβησε να δείξουν έργα τους στα Ελληνόπουλα στα εξωτερικά. Και βέβαια τον έπιασε στις φυλάδες της η Αυριανή κατηγορώντας τον για αρχαίο καπηλεία και μετά προχώρησε σε πιο τζουσοι πράγματα σχετικά με την προσωπική του ζωή.

07:33 Ήταν γκέι και δεν το έκρυβε Κάτι να πει σιγούνες του Κάτι τα κοσμήματα Κάτι όλο το στυλ Αποτελούσε σου λέει Πρόκληση για τα ήθη της εποχής Μην ανοίξω το στόμα μου τώρα Άλλο είναι το θέμα μας Ήθελε να δωρήσει πάνω από 10.000 έργα Της προσωπικής του συλλογής στο κράτος Να γίνει μουσιάρα ολάκαιρη Ούτε που τα καταδέχτηκαν τα τζιμάνια Παρότι η αγαπημένη του Μελίνα Ήταν υπουργίνα Μετά το θάνατό του το 1987 η βίλα ελεηλατήθηκε και ψάξτε να βρείτε τα έργα. Σήμερα η βίλα του είναι μνημείο διατηρητέο που πάει να πει αργοπεθαίνει και ένα καλοκαιρινό φεγγάρι προ-COVID είχα πάει σε κανά δυο εκδηλώσεις που έκανε ο Δήμος Αγίας Παρασκευής στον κήπο και αυτά.

08:17 Από τους Έλληνες που διέπρεψαν στα εξωτερικά γιατί έμεναν εκεί να πεις, οφείλω να αναφέρω τον Τάκης, Παναγιώτης Βασιλάκης, που στα ΑΕΤΙΣ εκτοξεύεται γιατί συνδυάζει την τέχνη με τις φυσικές επιστήμες, ήχο, φως, κατασκευή. Πήρε και το πρώτο βραβείο στην πιενάλα του Παρισιού το 1985 και το 1987 φιλοτέχνησε τη μόνιμη εγκατάσταση στη La Défense του Παρισιού, το Φωτεινό Δάσος που αποτελείται από 49 σινιάλα του και είναι η μεγαλύτερη δημόσια παραγγελία έργου τέχνησης Παρισίους.

08:55 Πιο πριν, στο Saint-Tropez-Pobidou παρουσίασε την εγκατάσταση Tristotem Μουσικός Χώρος και έκανε και ένα σινιάλο για τους Ολυμπιακούς της Σεούλ το 1988. Έκανε και σκηνικά στην Επίδαυρο και τούτον θα το μπούμε Global Art Star. Είχε κάνει το Παρίσι-Αθήνα κολλιάτσου παγκράτη να πεις. Είχε φίλους στους Beatles και τον Μαρσέλ Δουσιάμπ, την έλεγε σε διάσημα μουσεία και διεκδίκησε στην Αθήνα το Γεροβουνό και δημιούργησε το Ίδρυμα Τάκης ή Κέντρα Ερευνών για την Τέχνη και τις Επιστήμες, όπου συνέχιζε να ερευνεί σχετικά με τον μαγνητισμό, τον ήχο και την ηλιακή ενέργεια.

09:35 Και μια και μιλάμε για εγκαταστάσεις, θα σας πω και για την Bia Davu που δημιούργησε τα ιστία 81 με 82, τη Χρύσα Βαρδέα που συνέχισε να εξελίσσει τα γλυπτά εγκαταστάσεις της με νέων όπως το Mot Street το 83. Και performance είχαμε έχω να σας πω. Και μάλιστα ενώ δικαίως στα 70's προσανατολίζονταν πιο πολιτικά, λογικό, στα 80's δουλεύουν την εσωτερικότητα και το σώμα.

10:07 Πρωτοπόρα η Λίδα Παπακοσταντίνου προς την πηγή η επιτέλεση. Σώμα και μνήμη, μέλι, χώμα, γάλα. Έκανε όμως και τις σπέτσες. Ήταν και η άσπαστα Σινοπούλου με προβολές πάνω στο σώμα της και φωτογραφίες σχολιάζοντας τη βία και την καταπίεση. Οι αναπαραστάσεις της με το σώμα παραμορφωμένο ή εγκλωβισμένο συγκλώνησαν. Και οι δύο αυτές καλλιτέχνιδες θεωρήθηκαν από το ανδρικό κατεστημένο της τέχνης της εποχής εκεντρικές, απλοϊκά τελετουργικές, αχρίαστα πολιτικές.

10:44 Χρειάστηκε να περάσουν δεκαετίες για να πάρουν τη θέση που τους αξίζει, την οποία πιστοποιούμε σήμερα στο ΕΜΣΤ. Και ενώ στην Ελλάδα κυριαρχούσε η αμηχανία ως προς τις γυναίκες performer, στο εξωτερικό τις λάτρεψαν και τις ανέλιαν στα πανεπιστήμια όπως σας είπα εξάλλου. Έτσι κι αλλιώς η performance λεφτά δεν δίνει, οπότε η μπια Ταύου έστηνε με επιτελεστικό τρόπο τις εγκαταστάσεις της ως μαθηματική τελειτουργία.

11:12 Είχαμε βέβαια και το Θόδωρο, Παπαδημητρίου το επίθετο, που χειρίζονταν τα γλυπτά του με στόχο να συνομιλήσουν με το κοινό κοινωνικά τα δικά του μηνύματα. Εν είδη επιτελέσεων λειτουργούν και καλλιτέχνες από άλλους χώρους, όπως τη μουσική και το χορό. Οφείλω να αναφέρω τον Δημήτρη Παπαϊωάννου και την ομάδα Εδάφους, καθώς με την οικαστικότητά τους άλλαξαν τον τρόπο που βλέπουμε την κίνηση και το σώμα επισκηνής.

11:40 Μια ριζοσπαστική προσωπικότητα ήταν ο Δημοσθένης Αγραφιώτης, όπου χρησιμοποιώντας το σώμα, τη φωνή και τις λέξεις, δημιουργώντας δράσεις που αμφισβητούσαν τα όρια της τέχνης, εισήγαγε από τους πρώτους τα ενδιάμεσα μέσα ή ίντερμίντια ως επιτελεστικά εργαλεία. Εξέδιδε το περιοδικό «Κλεινάμεν» από το 1980 ως το 1990, όπου προέβαλε την performance art, την οπτική ποιήση και τις νέες τεχνολογίες, συνδέοντας την ελληνική σκηνή με τη διεθνή avant-garde και δημιούργησε τα εικονογραφήματα, όπου γραφή και εικόνα γίνονταν ένα.

12:21 Έμεινε πιστός στο εφήμερο, διανοητικό και συλλογικό της τέχνης. Φυσικά και ο Γιάννης Ψυχοπαίδης σε άλλο ύφος συνδύασε στα ζωγραφικά του έργα γράμματα, λέξεις, κείμενα μετατρέποντάς τα σε εικαστικό στοιχείο. Η δεποίηση στην ενοιολογική μορφή της και στην περίπτωση της μπιαντάβου δημιούργησε τεράστιες εγκαταστάσεις πάνω σε επίητικές δομές όπως την Οδύσσια του Ομοίρου.

12:50 πειραματιζόμενοι με μαθηματικά και οικαστικά συστήματα. Πρόκειται για τα Ιστία, μια γιγαντιέα εγκατάσταση που αναπτύσσονταν όλη τη δεκαετία του 80 όπου πάνω σε χιλιάδες φύλλα χαλκού ή πλεγμάτων χάραζε στίχους του έπους ακολουθώντας τη σειρά Φιμπονάτσι για να ορίσει τον αριθμό των στίχων και την διάταξη στο χώρο και εκπροσώπησε την Ελλάδα στην πιενάλη της Βενετίας το 88.

13:16 Μια που πιάσαμε τα μαθηματικά, να σας πω και για έναν οικαστικό και μαθηματικό τον Παντελή Ξαγοράρη που ειδικά στα 80's με τους μετασχηματισμούς του πειραματίζονταν με ηλεκτρονικούς υπολογιστές της εποχής χρησιμοποιώντας γραμμικά σχέδια, πλέγματα και έντονα χρώματα για να αποδώσει την κίνηση και τη δομή θυμίζοντας σημερινές 3D αποτυπώσεις, γεωμετρία και τεχνολογία, media art από τα σπάργανα και η τέχνη μπορεί να είναι και το αποτέλεσμα μιας λογικής έρευνας και όχι μόνο ενός στοιχαίου συναισθήματος.

13:55 Πλάι στον Ξαγοράρη και την Ταύου θα βάλω και τον Ιάννη Ξενάκη, συνθέτης μουσικής να πεις, είναι μεν πασίγνωστος, Μα στα 80s έγινε κορυφαίος με τις multimedia εγκαταστάσεις του και την cybernetic art του. Ένωσε την αρχαία τραγωδία με την πυρηνική φυσική. Ήχος, φως, λέιζερ και βάλτε και μια αρχιτεκτονική μαζί. Και γραφίτι είχαμε βεβαίως.

14:24 Εκεί στα μέσα του 80 εμφανίζεται ο Παλαντίν στον Κολονό. Ο D71 στην Καβάλα. Η FSP Crew στο Μαρούσι, η Cypher, Τζασόνε και Webster. Όλοι αυτοί ήταν και break dancers εννοείται, σε άλλο επεισόδιο θα σας πω λεπτομέρειες. Όσον αφορά τη video art, πέραν των ήδη αναφερθέντων ατόμων, να πούμε και τον Άγγελο Σπάρταλη και τον Μάνθος Αντορινέο, που από τα τέλη των 80 πειραματίζονται και την Μαριάννα Στραπατσάκη που στα τέλη του 80 επίσης ξεκίνησε τις μεγάλες βιντεο εγκαταστάσεις της όπως το Φαντάσματα της Λυκείου εξερευνώντας το φως και την ιστορία.

15:08 Και βέβαια η έναρξη του Video Art Festival εκεί πάλι στα τελειώματα της δεκαετίας γίνεται ένα event που θα ακολουθήσει για πολλά χρόνια. Στα βήματα των Guerrilla Girls θα έβαζε κανένα την άσπα στα Σινοπούλου, αλλά και τα εναλλακτικά έντυπα και τα φανζίν στον εξαρχείον, που κάπως έθεσαν βάσεις για τις μετέπειτα φεμινιστικές ομάδες, όπως η αντιστροφή, στις σκιές του ΒΙΤΑ 23, το Infections που ήταν DIY εκδοχές, κολάζ, ποιήση, πάνκ αισθητική και πολιτική σάτυρα.

15:45 Παρ' όλο το ψάξιμο, όλο και κάτι θα μου ξέφυγε, σίγουρη είμαι. Αλλά δεν μου έχετε παράπονο αυτάκια μου, σας έχω δώσει κίνητρο για Google ψαξίματα να βγάλετε όλο το χειμώνα. Στο μεταξύ και επειδή ακόμα φθινόπορο έχουμε, κάντε like, κάντε πατήστε χεράκια, γράψτε μηνυματάκια, κάντε και follow στα youtube, στα spotify και στα apple, πείτε το και σε άλλα αυτάκια, ας προσέχουμε τα εαυτά μας τα πολύτιμα από την ευγενία και την τραμ του τέρα μαζί, φιλάκια!