Ο μύθος του Ερυσίχθονα: το πρώτο οικολογικό θρίλερ της ανθρωπότητας!

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Φανταστείτε ένα υπέροχο δάσος με πυκνή βλάστηση, πανύψηλα δέντρα, πλούσια πανίδα ένα φυσικό τοπίο κάτι παραπάνω από ειδηλιακό έναν πανέμορφο πνεύμονα πράσινο έναν επίγειο παράδεισο ζηλευτό και αυτόν τον υπέροχο τόπο βρέθηκε ένας τύπος και θέλησε να τον καταστρέψει με μια αφορμή ανεκδίγητη που μόνο το δικό του όφελος εξυπηρετούσε προφανώς.

00:35 Τι ήθελε αυτός ο τύπος να κάνει? Να καταστρέψει το δάσος, να το αποψηλώσει, να το κάνει οικόπεδο για να χτίσει στη θέση του ένα παλάτι που θα προοριζόταν να φιλοξενεί τα γλένδια που διοργάνωνε κάθε τόσο. Να λοιπόν μια ιστορία από την πλούσια ελληνική μυθολογία που έρχεται να μας δώσει πολλά και ιδιαίτερα διδάγματα. Είμαι η Ελίνα Φαρσάρη και ακούτε το νέο επεισόδιο της Ιστορίας της Κυριακής από τα Live Talks.

01:12 Αυτή είναι η ιστορία ή για την ακρίβεια ο μύθος του βασιλιά Ερησίχθωνα που πραγματεύεται το πρώτο φρικιαστικό οικολογικό θρίλερ της ανθρωπότητας. Ναι, με τις συνέπειες της περιβαλλοντικής καταστροφής να επιστρέφουν ανελαίτες σε αυτόν που την προκάλεσε. Γιατί ο Ερησίχθων είναι γνωστός ως ο βασιλιάς με την ακόρεστη πείνα που έφτασε να τρώει τον ίδιο του τον εαυτό.

01:39 Γκράγκινιόλ επεισόδιο Εξάλλου η ελληνική μυθολογία βρήθη από τέτοια Με πολλούς συμβολισμούς και άλλα τόσα παρελκόμενα Ο Ερησίχθων που λέτε Δεν ήταν και το καλύτερο παιδί του κόσμου Και εντελώς αντικειμενικά ναι ήταν ένας παλιοχαρακτήρας Ο τύπος αυτός ήταν ο βασιλιάς της Θεσσαλίας Γιος του βασιλιά Τρίωπα Και κατά μία έκδοχη εγγονός του Ποσειδώνα Είχε αμύθιτα πλούτη Είχε τεράστια δύναμη, κοινός έλληνε και έδαινε Και την είχε διπλανητάρχης τουλάχιστον Όχι απλά και μόνο είχε καβαλήσει το καλάμι Η έπαρση και η αφθάδεια είχαν φτάσει σε άλλα επίπεδα Τι μου θυμίζει, τι μου θυμίζει έναν με πορτοκαλή φάτσα Τέλος πάντων, πραγματικά πίστευε ότι ήταν άντρωτος Και το κυριότερο από όλα δεν φοβόταν κανέναν Ούτε καν τους ίδιους τους θεούς Όταν στην ελληνική μυθολογή Συναντάμε τέτοιους τύπους για ένα πράγμα είμαστε σίγουροι ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια ιστορία που εξηφαίνεται στο κλασικό σχήμα «Η βρισάτη είναι με συσκετήσεις»

02:48 που σημαίνει τι με μαθηματική ακρίβεια ότι ο Ερησίχθων τα έφαγε τα μουτράκια του τα πορτοκαλί και μάλιστα με τρόπο ιδιαίτερα φρικιαστικό Εξάλλου τι θρίλερ θα ήταν αυτό έστω και μυθολογικό αν δεν είχε και μια ισχυρή δόση φρίκης Εκτός λοιπόν από την ασέβεια, τον άκρατο εγωισμό και την αφθάδεια Ο τύπος αυτός είχε και ένα άλλο χόμπι Έτσι όπως είχε αναρρίθμητα τα πλούτη και δεν έδινε λογαριασμό σε κανέναν είπαμε Κάθε τόσο διοργάνωνε στο παλάτι του κάτι γλένδια που ομοιά τους δεν μπορούσαν να γίνουν από κανέναν Προσκαλούσε την αμφόγκατε της περιοχής όλους τους βασιλιάδες και τους αρχών τους Και περνούσε εκεί η ζωή χαρισάμενη Περιτώ βέβαια να σας πω ότι όλοι μα όλοι ήθελαν να έχουν πρόσκληση για τα γλένδια του βασιλιά και μονίμως τα καλά αυτά ήταν θέμα συζήτησης στην πιάτσα.

03:43 Και η λίστα των καλεσμένων όλο και μεγάλωνε μέχρι που μπούκωσαν οι αίθουσες δεξιώσεων του παλατιού και άρχισαν να παρατηρείται μια στενοκοπιά. Κι άλλο που δεν ήθελε και ο Ερησίχθων να κάνει εντύπωση Και να τον συζητούν όλοι Και σκέφτηκε ότι καλό θα ήταν να χτίσει ένα παλάτι Αλλά φαραουνικών διαστάσεων για να καλεί όλο τον κόσμο και τον τουνιά Και να τον ζηλεύουν όλοι για το νέο του απόκτημα Είπαμε ούτε έξοδα υπολόγιζε ούτε και κανέναν άλλον Και άρχισε να ψάχνει την καταλληλότερη τοποθεσία Για να χτίσει τα νέα ανάκτορα Τι σκέφτηκε λοιπόν ο αθεόφοβος Έχει που έχει ένα θέμα η παλαιοδομία Στις πόλεις δεν υπάρχει πια και κανένα εντυπωσιακό μέρος για το παλάτι των ονείρων μου Πώς θα γίνει η δουλίτσα Να απαλωτριωθεί με συνοπτικές διαδικασίες κανένα οικοπαιδάκι Να χτίσουμε το τσαρδί μας να μας ζλεύουν ούλοι Να μην πληρώνουμε και έμφυα πολλά ζητάω Έπρεπε όμως να βρεθεί ο τόπος που θα θαύμαζαν απαξάπαντες και κάπως έτσι σκυπτόμενος έβαλε στο μάτι το πανέμορφο, το ιερό το άλσος που είχαν αφιερώσει οι πελασγοί στη θέα Δημήτρα.

04:57 Αυτό μάλιστα. Ήταν το καταλληλότερο οικόπεδο για το παλάτι του Ερησίχθωνα. Και τι δεν είχε αυτό το δάσος. Δέντρα πανέμορφα, πουλάκια και ζωάκια, πρασινάδα ατελείωτη και δέντρα αδελφάκι μου. Πολλά δέντρα με πανέμορφες δριάδες νύμφες που ζούσαν στους κορμούς και τις φιλοσιές τους. Και ποιο ήταν το πιο όμορφο σημείο του δάσους.

05:23 Εκεί όπου δέσποζε το πιο ψηλό, το πιο όμορφο και το πιο ιερό δέντρο από όλα. Η ιερή βαλανιδιά της θεάς λέει μία εκδοχή, μία άλλη λέει πως ήταν μία ιερή λεύκα. Τέλος πάντων δεν είχε καμία σημασία, το δέντρο ήταν ιερό. Και έτσι όμως όπως δεν είχε ιερό και όσιο Σηκώθηκε ο τύπος που λέτε ένα πρωί Και είχε πάρει την απόφασή του Θα πάω να κόψω τα δέντρα του δάσους Και θα χτίσω εκεί την παλατάρα μου Ναι Διατάζει τους δούλους του βασίλειου Να πάρουν τσεκούργια και να τον ακολουθήσουν Και μια και δύο πάει και μπαίνει στο ιερό το άλσος της Δήμητρας Και αρχίζει την καταστροφή Γκάπ εδώ και γκούπ εκεί Κόβανε τα δέντρα και τη βλάστηση που βλέπανε μπροστά τους τρομάζανε οι καψεροί δούλοι που ξέρανε ότι αυτό που κάνανε ήταν η αιροσυλία ώσπου φτάσανε στον πυρήνα του οικοσυστήματος και στην ιερή τη Λεύκας Λάσβλανιδιά δηλιάσανε οι περισσότεροι προσεύχονταν και κλαίγανε γιατί φοβότανε και δικαίως οι καημένοι ότι η οργή της θεάς θα πέσει πάνω τους αλλά ο Ερησίχθων μάνα μου δεν χαμπάριαζε

06:36 Τους απειλούσε, τους έβριζε και έδινε εντολές από εδώ και από εκεί. Και όταν είδε ότι τους είχε καταβάλει ο φόβος, τα πήρε στο κρανίο. Άρπαξε ένα τσεκούρι και άρχισε μόνος του να πελεκά τη λεύκα. Κλαίγανε οι νύμφες μέσα στα κλωδιά του δέντρου, βογγούσαν και παρακάλαγαν. Αλλά εκείνος χερέκακα και πεισματικά συνέχιζε το καταστροπτικό του το έργο.

07:01 Και έριχνε τη μια τσεκουριά πίσω απ' την άλλη. Ώσπου μπροστά του εμφανίστηκε μια σεβάσμη ηλικιωμένη γυναίκα «Σταμάτα βασιλιά μου» Του είπε και του συστήθηκε πως είναι η προθιέρεια της Δήμητρας η Νικήπη «Σιγά μην έδινε σημανσία στη γριά ο τύπος αυτός Εδώ δεν τον σταματούσε ο φόβος της Ήβραιος Και το ενδεχόμενο της σκληρής της θεϊκής της τιμωρίας Θα τον τρόμαζε η παρουσία της γερόντισσας»

07:28 Την έβρισε, την πρόσβαλε, την απείλησε και συνέχισε αμετανόητος το καταστροφικό του το έργο Πήγε η Νικήπη να βάλει το σώμα της μπροστά, να προστατεύσει το ιερό το δεντρί Αλλά ο βασιλιάς την απείλησε με το τσεκούρι Ρε χάσου από εδώ παλιόγρια, μη σε κόψω στα δυο Είπε πολύ ευγενικά ο Αλυτρούητος και σήκωσε ψηλά τον Πέλεκη έτοιμος να τη χτυπήσει στα λίθια Και τότε άστραψε ο ουρανός Αχ ως βαρύς ακούστηκε Και η ανήμπορη γριαχάθηκε από μπροστά του Και στη θέση της αποκαλύφθηκε Με όλη της τη θεϊκή μεγαλοπρέπεια Η ίδια η Δήμητρα αυτό προσώπος Ναι Τρομοκρατήθηκαν οι δούλοι Πάτησαν τις τσιρίδες Πέταξαν τα τσεκούρια στη γη Και άλλοι έτρεξαν να κρυφτούν Άλλοι έπεσαν στα γόνατα οι κέτες Ζητώντας από τη θεά να τους λυπηθεί Και εκείνη με τη μεγαλοθυμία της Δεν τους τιμώρησε τους δόλους αυτούς Αλλά θέλησε να αναμετρηθεί πρόσωπα με πρόσωπα με τον Ασεβή Ο οποίος παρακαλώ λίγο μετά την πρώτη έκπληξη Γιατί δεν είχε ποτέ του φανταστεί ότι η γριά ιέρια ήταν η θεά μεταμορφωμένη

08:38 Ανέκτησε όχι μόνο την ψυχραιμία του Αλλά και το τουπέ του ρε παιδιά Και τόλμησε να κοιτά απαξιωτικά την ίδια τη Δήμητρα και να σηκώνει και το φρύδι Έφρυξε η θεά από την αλαζονία και την κακοψυχιά του βασιλιά Ρε μπαγλαμάνε ρηθρίαστε Ρε τυποτένι την κατάρα μου να έχεις με αυτό που πήγες και έκανες Και του υποσχέθηκε μια πολύ μεγάλη τιμωρία που θα τον αφανίσει Επειδή όμως εκείνη τη δεδομένη τη στιγμή δεν έγινε τίποτα Ο Ερησίχθων με τον παλιά χαρακτήρα που είχε πίστεψε ότι τη σκαπούλαρε «Αντε μωρέ θιάολο, απειλέσεις» μουρουμούρησε κάτω από το μουστάκι του και πέστρεψε στο παλάτι μέσα στα νεύρα και τη μύρλα επειδή δεν του έγινε το γινάτι και δεν ισοπεδώθηκε ολόκληρο το δάσος.

09:29 Και το όριξε στον ύπνο σκεπτόμενος ότι οπωσδήποτε θα επιστρέψει για να τελειώσει με το αλσάκι το ιερό και να ξεκινήσει το κτίρι του παλατιού. Η Δήμητρα όμως πήρε γράμμη και βρήκε την πείνα. Η θεά της τροφής πήγε και βρήκε την πείνα. Είσαι η μεγαλύτερη εχθρός μου, της είπε, αλλά σου έχω ένα πελατάκι κομμένο και εραμένο στα μέτρα σου.

09:55 Πρέπει να συνεργαστούμε φίλοι. Θα μου τον περιποιηθείς. Δίλ, είπε και η πείνα, είμαι μέσα και πήρε το δρόμο μέσα στα σκοτάδια της νύχτας για το παλάτι. Τρύπωσε στα ιδιαίτερα διαμερίσματα του βασιλιά Και φύσηξε το βρωμερό της το χνότο μέσα στα μούτρα του Η δουλίτσα είχε γίνει Η τιμωρία της Δήμητρας είχε επιτελεστεί Την επόμενη το πρωί συγκόθηκε ο Ερησίχθαν με το στομάχι να γουργουρίζει αφόρητα Σε βαθμό τέτοιο που πονούσε Και είχε μια πείνα ακόρεστη Τέτοιο πράγμα δεν θυμόταν ποτέ στη ζωή του να το έχει ξανανιώσει και φυσικά έδωσε μέσως εντολή στους δούλους να το ετοιμάσουν ένα πρωινό λουκούλιο.

10:38 Έτρωγε και ξανά τρώγε. Τον άμπακα, αλλά η πείνα δεν περνούσε. Όσες ποσότητες κι αν καταβρόχθηζε ησυχία δεν έβρισκε. Έτρωγε και ξανά τρώγε, αλλά η πείνα δεν τον άφηνε. Ρήμαξε τα πάντα στο παλάτι σας λέω. Έτρωγε ασταμάτητα. Τέλειωσαν οι προμήθειες, τα μαγειρεία, πιάσανε τις αποθήκες. Σώθηκαν τα τρόφιμα και άρχισε να σαβουρώνει όλα τα ζώα του παλατιού Και όταν τέλειωσαν και αυτά πήρε τους δρόμους Και έμπαινε στα σπίτια και έτρωγε το φαγητό του κοσμάκι από το τραπέζι Και έφτασε να αρπάζει ακόμη και τα ζώα και τα σφάγια των θυσιών από τους βωμούς των θεών Μάστηγα έγινε ο βασιλιάς για ολόκληρη τη Θεσσαλία Δεν είχε αφήσει τίποτα που να τρώγεται πουθενά Μέχρι και το χορτάρι έτρωγε Ώσπου ο πατέρας του ο βασιλιάς ο Τρίοπας πήγε γονιπετής μπροστά στον Ποσειδώνα Είπαμε είχαν και ένα συγγένιο Και παρακάλεσε το θεό της θάλασσας να σώσει το βλαμένο τον Ερησίχθονα από το κακό που τον βρήκε Δεν μπορώ μπρο μου είπε ο Ποσειδώνας προβληματισμένος Έχει χοντρό μπιφ με τη Δήμητρα και δεν γίνεται τίποτα αυτό είναι η τιμωρία του

11:44 Και έτσι σύμφωνα με την εκδοχή του μύθου που μας παραδίδει ο καλύμαχος τον Ήμνο στη Δήμητρα εκδοχή στην οποία ο Ερησίχθων είναι νέος σε ηλικία άγαμος και άτεκνος κατέληξε αφού έφαγε τα πάντα και πούλησε τα πάντα για να αγοράσει τροφή να γυρίζει κουρελής πανφτωχός και μονίμως πεινασμένος ζητιάνος γυρεύοντας από τους περαστικούς λίγο φαγητό για να ξεγελάσει την ακόρεστη την πείνα του Η εκδοχή του Οβίδιου για την ύβρη του βασιλιά και αυτή την πείνα την ασταμάτητη Είναι αυτή που μετατρέπει το μύθο του Ερησίχθωνα σε πραγματικό θρίλερ με τέλος φρικιαστικό Σε αυτή την εκδοχή ο βασιλιάς είναι ενήλικος, παντρεμένος, οικογενειάρχης δηλαδή Και πατέρας μιας όμορφης κόρης της Μίστρας Φυσικά είναι το ίδιο Αλαζώνας και Ιερόσιλος και Άντε να μην πω και η κατάρα της Δήμητρας τον έχει μετατρέψει σε ένα αδιφάγο δαιμονικό τέρας που έχει κατασπαράξει όλους τους πόρους του παλατιού και της πόλης.

12:47 Στην Οβιδιακή εκδοχή το δικό της ρόλο έχει η Μίστρα η Θηγατέρα η οποία παρουσιάζεται ως παλιά αερωμένη του Ποσειδώνα από τον οποίο ζητά βοήθεια για να σώσει τον πατέρα της ο οποίος έχει πια ξεπέσει όχι μόνο στη ζητιανιά αλλά και στην αυτοκαταστροφή αφού έχει αρχίσει να επιδίδεται σε αυτοφαγία να τρώει δηλαδή κομμάτια από την ίδια του τη σάρκα και έτσι με τη βοήθεια του Ποσειδώνα η μίστρα αποκτά την ικανότητα των μεταμορφώσεων δέχεται η κοπελιά να την πουλά ο πατέρας της σε υποψήφιους αγοραστές έναντι όχι χρημάτων αλλά τροφής Και στη συνέχεια η κοπέλα να μεταμορφώνεται σε κάποιο ζώο ή ισπανιότερα σε κάποια άλλη ανθρώπινη μορφή για να ξεφεύγει από τον ιδιοκτήτη της και να επιστρέφει στο γονιό της για να ξαναπουληθεί.

13:45 Και αυτή η κατάσταση επαναλαμβάνεται διαρκώς μέχρις ότου ο αλαζονικός βασιλιάς κατασπαράζει ολότελα τον ίδιο του τον εαυτό και παίρνει τον δρόμο για τον Άδη. Στην ιστορία της Μίστρας υπάρχει και μια ακόμη παραλλαγή του μύθου. σύμφωνα με την οποία η κοπέλα εξαναγκάζεται από τον πατέρα της να πουληθεί σκλάβα και ο Ποσειδώνας τη σώζει από τα εκάστοτε αφεντικά της, μη μπορώντας να δεχτεί το μαρτύριο που υφίσταται το κορίτσι. Γι' αυτό της δίνει μόνος του το χάρισμα της μεταμόρφωσης.

14:21 Στις ψηφίδες για την ελληνική γλώσσα, αυτό το ψηφιακό θησαυρό της αρχαίας ελληνικής γλώσσας και γραμματείας, στο λίμα που σχετίζεται με τη Μίστρα όπου παρατίθενται και οι εκδοχές του μύθου τόσο από τον Καλύμαχο όσο και από τον Οβίδιο εντοπίζουμε και μία ακόμη εκδοχή αυτή τη φορά από τον Παλέφατο. Πρόκειται όμως για μία ορθολογική ερμηνεία του μύθου σύμφωνα με την οποία η Μίστρα είναι μια όμορφη κοπέλα που εκδίδεται από τον ίδιο της τον πατέρα.

14:50 Ένα τεμπέλη που έχει κατασπαταλήσει ολόκληρη την περιουσία της οικογένειας και προσφέρει την κόρη του θύραμα στον οποιοδήποτε όχι για να κερδίσει χρήματα αλλά για να πληρωθεί σε είδος με άλογα, πρόβατα, πουλερικά ή κυνήγι. Αυτή η μορφή της πληρωμής σε είδος αντιστοιχεί στη μυθολογική ικανότητα της μίστρας να μεταμορφώνεται σε ζώα προκειμένου να ξεφύγει και να σωθεί από τους άντρες τους οποίους την έχει πουλήσει ο πατέρας της.

15:20 Ο μύθος του Ερησίχθωνα δεν είναι ιδιαίτερα γνωστός. Παρόλα αυτά έχουν ασχοληθεί με αυτόν ερευνητές αλλά και καλλιτέχνες όπως για παράδειγμα ο μεγάλος σκηνοθέτης Αλέξης Δαμιανός ο οποίος σε συνέντευξη που είχε παραχωρήσει στο δημοσιογράφο Μίμη Τσακονιάτη είχε δηλώσει ότι τον συγκεκριμένο μύθο είχε όνειρο ζωής να τον μετατρέψει σε έργο.

15:44 Γιατί όπως είχε αναφέρει χαρακτηριστικά αφορά ο μύθος αυτός στο κεφαλαιώδες πρόβλημα της τόσης ασέβειας στη ζωή. Ο σπουδαίος κοινοθέτης ετοιμολογώντας το όνομα του βασιλιά είχε επισημάνει ότι ερησίχθον σημαίνει στην ουσία η πληγή της γης. Και στην ουσία συμβόλιζε το αδυσόπιτο εγώ που στις μέρες μας όπως έλεγε χαρακτηριστικά έχει θεργέψει και νομιμοποιηθεί.

16:14 Βλέπετε, πιο μεστή και σύντομη και ουσιαστική ερμηνεία στο μύθο του Ερησίχθωνα δεν θα μπορούσε να δοθεί με άλλο τρόπο. Οι συμβολισμοί λοιπόν είναι πολλοί. Η αλαζονία και η ασέβεια, η ύβρης, ο άκρατος ατομισμός μεταμορφώνουν τον άνθρωπο σε τέρας που αφού έχει κατασπαράξει τα πάντα γύρω του αξίες ιδέες και οράματα, στρέφεται ενάντια στον ίδιο του τον εαυτό για να θρέψει την ακόρεστη πείνα του εγωισμού του.

16:42 Μια ερμηνεία είναι αυτή. Μια δεύτερη είναι αυτή του οικολογικού προβληματισμού και μάλιστα εντυπωσιάζει το γεγονός πως αυτό το θέμα εντοπίζεται έστω και με τη μορφή της παράλληλης ανάγνωσης σαν έναν αρχαίο ελληνικό μύθο. Η κάθε οικολογική καταστροφή, οποιαδήποτε μορφή κι αν έχει αυτή, εν προκειμένου η καταστροφή του Ιερού Άλσους της Δήμητρας, έχει συνέπειες δραματικές που φτάνουν μέχρι τον κύκλο της τροφικής αλυσίδας όπως η βασανιστική πείνα του βασιλιά και φυσικά οδηγούν στην αυτοκαταστροφή, την αυτοφαγία δηλαδή του Ερησίχθωνα.

17:21 Φυσικά ο μύθος είναι διδακτικός με σκοπό να αποτρέψει τους ανθρώπους από το αμάρτημα της αλαζονίας Αφού βρισκόμαστε μπροστά στο τυπικό σχήμα ίβρισά την έμεσης και τήσεις Εννοείται δεν θα μπορούσε να μείνει ασχολίαστη και η ερμηνεία του παλέφατου Για το γεγονός ότι ένας πατέρας τεμπέλις και σπάταλος έφτασε στο σημείο Ακόμη και να εκδίδει την κόρη του την ίδια προκειμένου να ικανοποιήσει με κάποιον τρόπο το ακόραιστο πάθος του Από όποια σκοπιά και να το δει κανείς, ο μύθος του Ερησίκθωνα πράγματι αποτελεί το πρώτο οικολογικό θρίλερ που επινόησε η ανθρώπινη διανόηση, αιώνες πριν ο άνθρωπος αρχίσει να βιώνει την κλιματική κρίση, τα επίχυρα δηλαδή του ακόρες του εγωισμού και της αλαζονίας που δείχνει απέναντι στη φύση.

18:10 Εδώ ολοκληρώθηκε το επεισόδιο Μαζί μου στην χοληψία και στο μοντάζο Κώστας Δημάκης Θα τα πούμε και πάλι την άλλη Κυριακή