Καλοφωνικοί Ειρμοί - Μνημεία Εκκλησιαστικής Μουσικής (ΙΔ΄)

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Λόγος και μέλος Προσεγγίσεις στη μυσταγωγία της ψαλτικής τέχνης Μια εκπομπή που επιμελούνται και παρουσιάζουν ο Κώστας Αγγελίδης και ο Γιώργος Σάββας. Αγαπητοί φίλοι ακροατές και αγαπητές φίλες ακροάτριες, η εκπομπή Λόγος και Μέλος στο πλαίσιο της ανάδειξης του δισκογραφικού έργου του φιλολόγου Μανώλη Χατζιακουμή παρουσιάζει την έκδοση με τίτλο «Μνημεία εκκλησιαστικής μουσικής ως εκλογή, ταξινόμηση και ηχογράφηση αγιορητικών και άλλων μελών με παράλληλη επιστημονική τεκμηρίωση και φωτογράφηση πρωτοτύπων χειρογράφων».

01:19 Το δεύτερο σώμα των μνημείων εκκλησιαστικής μουσικής του Μανώλη Χατζηγιακουμή απαρτίζεται από ηχογραφήσεις του ιδιαιτέρου είδους των καλοφωνικών ηρμών, μελοποιήσεων από τον 17ο έως τον 19ο αιώνα, όπως και κρατημάτων. Σε αυτά επικεντρώνει το παρόν πολυμελές αφιερωμά μας. Στην προηγούμενη εκπομπή μας ακούσαμε τον περίφημο ηρμό μνηστή τη δέσποινα καμού σε ηχοπλάγιο του Δευτέρου Νενανό από τον Θρασίβουλο Αστανίτσα.

01:49 Μια ακόμη ερμηνεία του ίδιου καλοφωνικού ηρμού σήμερα θα ακούσουμε από τον Χαρίλαο Ταλιαδόρο. Ο Μανώλης Χατζιακομής στα σχολιά του αναφέρει «Η παράλληλη ερμηνεία του Χαρίλαου Ταλιαδόρου κινείται προς άλλη κατεύθυνση. Ιδιοπρόσωπη και νεωτερική, επιβλητική με το ειδικό φωνητικό έβρος και βάθος, ωστόσο περισσότερο εξωστρεφής και διασταλτική με λιγότερη έμφαση στον ουσιαστικό χαρακτήρα του Ιρμού.

02:15 Παρόμοιες ερμηνείες από μεγάλους και γνωστούς παραδοσιακούς ψάλτες αποδεικνύουν για πολλωστή φορά την αναγκαιότητα και τη σημασία της προφορικής και ακουστικής εμπειρίας στην ερμηνεία των ιστορικών και νεκρών αυτών μελών και κατ' επέκταση την ανυπολόγιστη αξία της παρούσας συλλεκτικής και ιστορικής έκδοσης. Ωμήν, ωμήν, ωμήν, ωμήν.

05:31 Αμμού. Μνηστήτη Αζωοτή Ω, με έτρω. Ουδείς, Πόπο, ούδεις, Πόπο, Ωμήν. στεγνά. Ω, στενά. Καπιρί, Ιησού Αξίας Μαρία με μεγαλύτερη έντεχνη και εκλεπτισμένη μελωδικότητα και πολλά εξωτερικά στοιχεία, τα οποία έχουν εισαχθεί την ίδια εποχή σε αρκετά εκκλησιαστικά μέλη με περιορισμένη λειτουργική χρήση. Η ερμηνεία του Στανίτσας των Καλφωνικών Αυτοειρμώ είναι από τις πιο χαρακτηριστικές και τις πιο ενδιαφέρουσες.

24:37 Ήπια, οικετευτική, ανεπιτίδευτη και πηγαία, με λιτό βάθος και εσωτερικότητα, ταυτόχρονα ωστόσο εξαιρετικά διεξιοτεχνική, εντυπωσιακή σε ρυθμική ακρίβεια, με μακροπερίοδες εκφορές, πλούσιες αναλύσεις και άλλα ιδιοπρόσωπα εκφραστικά ποικίλματα. Στοιχεία που στη βάση τους έχει προσδιορίσει ασφαλώς και εδώ η μακρόχρονη ψαλτική παράδοση του ειρμού.

25:00 Ανήκε επίσης στο ρεπερτόριο των πατριαρχικών ψαλτών. Η σημασία της ερμηνείας του Στανίτσα γίνεται φανερή, αν συγκριθεί με άλλην σύγχρονη εκτέλεση του ειρμού χοροδιακή αυτή σε δίσκο Βινιλίου του 1988 από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης στην οποία παράγεται ένα εντελώς διαφορετικό και έξω από κάθε ιστορική αντίληψη άκουσμα.

25:20 Πρέπει να σημειωθεί ότι για τον καλοφωνικό αυτό ειρμό έχει συντεθεί από τον Γεώργιο Ρήγα και ένα ομόλογο κράτημα το οποίο εκτελείται επίσης από τον Θρασίβουλο Στανίτσα με τον ίδιο μοναδικό και απαράμιλλο τρόπο. Έτσι, κείμενο και κράτημα του τόσο σημαντικού και νεωτερικού αυτού μουσικού συνθέματος βρίσκουν εδώ μια κοινή ερμηνευτική εκδοχή, ιστορική και σπάνια, σπουδαιότατο επίσης και εξίσου πολύτιμο τεκμήριο για την νεότερη εκκλησιαστική μουσική.

25:48 Ο καλοφωνικός αυτός ηρμός του Γεωργίου του Κρητός αποτελεί, έτσι όπως ερμηνεύεται από τον Θρασίβουλο Στανίτσα, μαζί με το κράτημα σπουδαίο μνημείο του εκκλησιαστικού και του καθόλου νεοελληνικού μουσικού πολιτισμού. Τιμπέλ νύχρα Αμμάν Αμμάν Ωμ. Ωμ. Μου. Ωμ. Μου. Ωμ. Ως αμ. Αμ. Αμ. Αμ. Ωμ. ΑΛΑΛΑΛΑ Βήνα σε έλα σε γαρ Πάντα ως πάντα Αμήν.

37:28 Με ει... ει... ει... ει... Ταριράουτα Ραραριράρι Ραραριράουτα Ραραριράουτα Ταριράουτα Ραραριράουτα Ραραριράουτα Ραραριράουτα Ράριραμ Άριρα Ράριραμ Τέμτερα Ράρι Ρύρα Ράριρα Ρύ Σε τέσσερις αυτούς οιρμούς της δεύτερης περιόδου, 1720-1820, τους πιο αντιπροσωπευτικούς αλλά και τους τόσο σημαντικούς γραφειομανώτης Χατζιακουμής, κλείνει ο κύκλος της ενεργούς συνθετικής παραγωγής του συγκεκριμένου αυτού εξολειτουργικού μουσικού είδους.

51:03 Όπως έχει ήδη διαπιστωθεί στην πράξη, τα μέλη αυτά έχουν περισσότερο αστικότερο χαρακτήρα, αναλυτικό και εκλεκπτισμένο ύφος, διαφορετικό από το αρχετυπικό και συμπυκνωμένο των ηρμών της προηγούμενης περίοδου. Συνθέσεις από κάθε άποψη άριστουργηματικές. Καλοφωνική ηρμή συνθέτονται ακόμα και αργότερα σε μια τρίτη περίοδο, 1820-1900, ειδική ωστόσο και ελάχιστη.

51:29 Πρόκειται για ηρμούς διαφορετικούς με έντονο εξωτερικό χαρακτήρα και παρεπόμενα κρατήματα, επιτιδευμένους και περίτεχνους, αντιπροσωπευτικά δείγματα της μετάλλαξης του εκκλησιαστικού μουσικού ιδιώματος προς το αστικό και εξωτερικό. Μετάλλαξη η οποία συντελείται ήδη από το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα στην ευρύτερη Κωνσταντινούπολη και στα μεγαλαστικά κέντρα του μικρασιατικού ελληνισμού, κυρίως στη Σμύρνη.

51:55 Από τους Ιρμούς αυτούς παρατίθενται εδώ επίσης τέσσερις οι πιο χαρακτηριστικοί και ευρύτερα γνωστοί με μεγάλη ψαλτική παράδοση. Ακόμη και ως τις ημέρες μας, ειδικά στο Άγιο Όρος και οι οποίοι εκτελούνται όλοι από τον πατέρα Διονύσιο Φιρφυρί. Ολοκληρώνεται έτσι η εποπτεία ενός μουσικού είδους που έμεινε ζωντανό συνθετικά και ψαλτικά πάνω από 300 χρόνια.

52:18 Με τους ήρμους αυτούς αποκτά ταυτόχρονα και η παρούσα συλλογή την αναγκαία πληρότητα. Εκτός από τον γνωστό καλοφωνικό ειρμό τόμα της καρδίας μου σε ηχοπλάγιο του Δευτέρου του Νικολάου Πρωτοψάλτου Σμύρνης που έχουμε ήδη ακούσει οι τρεις επόμενοι ειρμοί είναι όλοι μέλη του Κωνσταντινουπολίτη Μουσικού Σωτηρίου Βλαχοπούλου ακμή περίπου 1830 και ημίση 1870 μέρος από ένα σύστημα πέντε ομοειδών ειρμών που έχει μελοποιήσει ο ίδιος με πρώτη δημοσίευση στο «Ενάνθος της καθήμας εκκλησιαστικής μουσικής»

52:53 του Αγαθαγγέλου Κυριαζίδου, έκδοση Κωνσταντινούπολος 1896. Ο πρώτος εξ αυτών είναι ο ήδη γνωστός «Πίαν σι επάξιον οδίν» σε ήχο πρώτο με κείμενο το τόσο περιεκτικό και συνοπτικό θεοτοκείο. «Πίαν σι επάξιον οδίν η μετέρα προσείς η ασθένεια η μη την χαρμόσυνον είναι γαβριή λοιμά σε μισθαγώγησε «Χαίρε Θεοτόκη Παρθένε, μη τειραννήμφευτε».

53:16 Ως μέλος πρόκειται και εδώ για εκτενές και περίτεχνο ανάπτυγμα με πρόσθετο επίσης κράτημα του ομώνυμου και ομόηχου ηρμού του Πέτρου Μπερεκέτη. Ηρμός με ισχυρό τον εξωτερικό οθνίο χαρακτήρα, περίτεχνο πλατισμό, επιτιδευμένη διέρεση του χρόνου, πάν πολλά άλλα εξωτερικά εκφραστικά στοιχεία με ειδή και χαρή εν σύνολο άκουσμα.

53:37 Η σύγκριση με τον πρωτότυπο ειρμό του Μπερεκέτη αναδεικνύει πόσο μεγάλες είναι οι διαφορές ανάμεσα στα δύο μέλη παρόλο που και τα δύο εξακολουθούν να υποτάσσονται στο ίδιο είδος Ωστόσο εκείνο που προέχει και εδώ είναι η ανεπανάληπτη ερμηνεία του πατρός Διονυσίου Δεν είναι μόνο η απόλυτη άνεση και επάρκεια Είναι και εδώ κυρίως η τεχνική της εκτέλεσης, η ευστροφία και η ακρίβεια της χρονικής αγωγής ακόμη η πλούσια φαντασία και η σύνολη ερμηνευτική άποψη.

54:30 αμ, αμ, αμ, αμ, αμ, αμ, σύμ. Επόχο μου, Επόξιμ ο νόμος δι' Ω, η λαμπάρ η μείγει, Τα βαλήρα Ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή-ρα-ρή Ρα, ρα, ρι, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, και το 1986 και από τον Βασίλη Βουσινιώτη στο ίδιο στούντιο άξιων το 1986 οι Σοκράτες η Παναγιώτης Μάθος, Γιώργος Βαλής Γιάννης Σταμπούλογλου Φανισουλακέλης και Ηλίας Πουγούνιας Ήταν η εκπομπή Λόγος και Μέλος που επιμελούνται και παρουσιάζουν ο Κώστης Αγγελίδης και ο Γιώργος Σάββας Στον ήχο ήταν σήμερα μαζί μας

01:08:00 ο Γρηγόρης Σερέλης