Καλοφωνικοί Ειρμοί - Μνημεία Εκκλησιαστικής Μουσικής (ΙΕ΄)

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Λόγος και μέλος Προσεγγίσεις στη μυσταγωγία της ψαλτικής τέχνης Μια εκπομπή που επιμελούνται και παρουσιάζουν ο Κώστας Αγγελίδης και ο Γιώργος Σάββας. Αγαπητοί φίλοι ακροατές και αγαπητές φίλες ακροάτριες, η εκπομπή Λόγος και Μέλος στο πλαίσιο της ανάδειξης του δισκογραφικού έργου του φιλολόγου Μανώλη Χατζιακουμή παρουσιάζει την έκδοση με τίτλο «Μνημεία εκκλησιαστικής μουσικής ως εκλογή, ταξινόμηση και ηχογράφηση αγιορητικών και άλλων μελών με παράλληλη επιστημονική τεκμηρίωση και φωτογράφηση πρωτοτύπων χειρογράφων».

01:19 Το δεύτερο σώμα των μνημείων εκκλησιαστικής μουσικής του Μανώλη Χατζηγιακουμή απαρτίζεται από ηχογραφήσεις του ιδιαιτέρου είδους των καλοφωνικών ηρμών, μελοποιήσεων από τον 17ο έως τον 19ο αιώνα, όπως και κρατημάτων. Σε αυτά επικεντρώνει το παρόν πολυμελές αφιερωμά μας. Ο δεύτερος ηρμός του Σωτηρίου Βλαχόπλου είναι ο πρωτότυπος ροήν μου των δακρύων σε ήχο πλάγιο του Δευτέρου.

01:46 Ως κείμενο πρόκειται για τροπάριο θεοτοκείο της Ενάτης Οδής του μικρού παρακλητικού κανόνα. Ως μέλος είναι πολύ ενδιαφέρον σε κείμενο και κράτημα. Μέλος εξαιρετικά εκτενές, εξαιρετικά έντεχνο, εξαιρετικά ειδήπαθες, στο ιδιάζουν αφαιρετικό ηχόχρωμα του πλαγιού δευτερού ήχου, με μεγάλη επίσης ψαλτική παράδοση στο Άγιο Όρος.

02:07 καταγράφεται και αυτό στον μουσικό θησαυρό του Νεκταρίου Μοναχού, Αγίωρος 1931, το γνωστό επίσημο μουσικό βιβλίο των Αγιορυτών Ψαλτών. Η ερμηνεία του πατρός Γιοννησίου στο δύσκολο και ιδιότυπο αυτό μέλος αναδεικνύει έξοχα για άλλη μια φορά την εκφραστική του τέχνη, αισθητή ήδη στο αυτοσχέδιο εκτενές απίχημα, κυρίως όμως στον καθαυτό ηρμό αλλά και στο ταχύ ρυθμοκράτημα.

02:36 Η σημασία της ερμηνείας αυξάνει ακόμη περισσότερο αν ληφθεί υπόψη ότι σε αυτήν καταγράφεται ασφαλώς και η πλουσιότροπη επεξεργασία από τη μακρόχρονη ενεργή ψαλτική παρουσία του Ιρμού στο Άγιο Όρος. Μια ερμηνεία πράγματι μοναδική και ανεπανάληπτα ιστορική. Τωρ δακρύμιμ ημιμιμ αρν. Μείριο χωριο ποιμήμ, Υπ' σύμπρος, υπ' σύμπρος, υπ' σύμπρος, υπ' σύμπρος.

05:54 Με αμφιερεύει, σιρεύει, πιερεύει, πιερεύει. Ι τού πάνω μου Ωραία! Τε νε νε νε νε νε νε νε νε νε νε νε νε το δει Ρα, ρα, ρι, ρι, ρι, ρα, ρα, ρι, ρι, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, ρα, Ράμα τα Ρίραμ, Ράμα τα Ρίραλούτα, Ρίραλούτα, Ρίραλούτα.

15:15 Τα ρι ραμ, ραμ, αρι, ρι, ραμ Τα ρι ραμ, τα ρι ρα, ρου, ταμ, ρι, ρα, ρου, ταμ Ραμ, ταμ, ρι, ραμ, αρι, ρι, ραμ ολοκληρώνεται η παράθεση των καλοφωνικών ηρμών στην ιστορική τους διαδρομή, ως το έσχατο σημείο της δημιουργίας και της επιβίωσής τους. θα πρέπει να θεωρηθούν και να χαρακτηριστούν ανεξάρτητα από τον ειδικό προορισμό τους ως ένα νεότερο ευσύνοπτο κρατηματάριο συνέχεια του παλαιού.

30:19 Νεωτερικά δημιουργήματα, ανοιχτά από τη συνθετική τους φύση σε εξωτερικές και οργανικές επιδράσεις όπως και τα παλαιά, παραμένουν από τα πιο ενδιαφέροντα επιτεύγματα της ύστερης μεγάλης ακμής της εκκλησιαστικής μουσικής στα χρόνια της τουρκοκρατίας. Τα κρατήματα αυτά του καλοφωνικού ηρμολογίου 23 συνολικά έχουν σύντεθει από όλους τους μεγάλους μουσικούς της περίοδου και εκτελούνται εδώ από όλους τους μεγάλους επίσης και ήδη γνωστούς από το κύριο σώμα σύγχρονους παραδοσιακούς ψάλτες, ορισμένα μάλιστα σε διπλή, τριπλή ή και τετραπλή εκτέλεση.

30:56 Με τη δημοσίευσή τους, παραλείπονται για λόγους τεχνικούς τρία, η παρούσα συλλογή των καλοφωνικών ηρμών διευρύνει αναμφισβήτητα τον χαρακτήρα και ολοκληρώνει έτσι περισσότερο αποτελεσματικά τον μεγαλόπνοο στόχο της. Από τα 23 συνολικά κρατήματα του καλοφωνικού ειρμολογίου, τέσσερα ανήκουν ήδη στην πρώτη περίοδο δημιουργίας των καλοφωνικών ειρμών και μάλιστα στην ύστερη χρονικά φάση, δηλαδή στις αρχές του 18ου αιώνος.

31:25 Τα κρατήματα αυτά φαίνεται να αποτέλεσαν τη βάση και την εμπειρία για να αναπτυχθεί από τα μέσα του ιδίου αιώνα και εξής το υπόλοιπο γνωστό κατήχον σύστημα των κρατημάτων στους καλοφωνικούς ειρμούς. Το πρώτο είναι το κράτημα ΤΕΤΕ σε ήχο 4ο Παπαδικό Άγια του Μελετίου Σιναήτου του Παλαιού, αρχές 18ο αιώνος και το οποίο εκτελείται εδώ από τον Θρασίβουλο Στανίτσα και τον Λεωνίδα Σφίκα.

31:50 Στα χειρόγραφα φέρεται συχνά ως κράτημα στον Ιρμό παντά να σαπανίμνηται, στον ίδιο ήχο, παρόλα αυτά θα πρέπει να θεωρηθεί ως ανεξάρτητη ομόηχη σύνθεση η οποία συνδυάστηκε με τον Ιρμό από τη χειρόγραφη παράδοση. Επί της ουσίας πρόκειται για κράτημα έντεχνο και ιδί με πλούσιο και ανοιχτό ηχόχρωμα, οργανικό και περίτεχνο στην εκτέλεση του Στανίτσα ελαφρά πιο αργό ρυθμό και αρχαϊκό τρόπο σε εκείνη του σφίκα.

32:15 Ένα κράτημα το οποίο προειδεάζει ήδη και συνδυάζει την ανανέωση με την νέα προοπτική του είδους. Ας ακούσουμε την ερμηνεία τώρα του Θρασίβουλου Στανίτσα. Ρα, ρα, ρα... Ρωτέρει ρε, ρωτέρει ρε, ρωτέρει ρε, ρωτέρει ρε, ρωτέρει ρε, ρωτέρει ρε. Ρομπ τάρινα Ταράρα, λοόντα Ταράρα, λοόντα Ταράρα, λοόντα Ταριρινρινράμ, αναριρινράμ, ταριρινρινράμ, αναριρινράμ, ταριρινρινράμ, αναριρινράμ.

41:53 Ανάλαμπτα, λαλάμπτα δίδα, λαλαριέρα λουττα δίδα. Τελείερα, ροτερε, ροτερή, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρε, ρ συχνά ως κράτημα στον καλοφωνικό Ιρμό Πάσαν την Ελπίδα μου σε ήχο βαρύ του Μπερεκέτη, για τον οποίο ίσως και δημιουργήθηκε και σπανιότερο στον Ιρμό Μήτης Φθορά σε ήχο βαρύ του Παλασίου.

43:29 Φαίνεται να έχει συντεθεί σε νεανική ηλικία, σε χειρόγραφο που χρονολογείται γύρω στο 1700 και αναφέρεται ως Παναγιώτου Δομεστήκου, ενώ καταγράφεται ήδη και σε χειρόγραφο του 1708, Ξηροποτάμου αριθμός 323. Πρόκειται για μέλος στη βαρό και η δίφωνο στο χαρακτηριστικό ηχόχρωμα του διατονικού βαρύ με περίτεχνες και νεωτερικές μουσικές φράσεις και σε μια χαρακτηριστική ερμηνεία από τον Λεωνίδας Φίκα εξίσου στη βαρύ και έντον αρχαιότροπη.

45:44 Ρε δι δα, ρε δι δα, ρε δι δα, ρε δι δι δι δα, τα δι δα, ου τε, ρε δι δα, ρε δι δα, ρε δι δα, ρε δι δι δι δα, Ρα-ρι-ραμ, ρα-ρι-ρι-ραμ, ρα-ρι-ραμ, ρα-ρι-ρι-ραμ. Χαρίραμ, Χαρίραμ, Χαρίραμ, Χαρίραμ, Χαρίραμ, Χαρίραμ, Ρα-δι-ραμ, τα-ρι-ραμ Ρα-δι-ραμ, ρα-μαν-τάν Ρα-δι-ραμ, τα-ραμ Ρα-ραμ, ρα-δι-ραμ Ρα-δι-ραμ, ρα-μαν-τάν