Επ . 03: Δύο κόσμοι - Τα ευκαριωτικά και τα προκαρυωτικά κύτταρα

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:30 Δύο μικροσκοπικά κύτταρα συναντήθηκαν. Το ένα μπήκε μέσα στο άλλο. Και αντί να πολεμήσουν, αποφάσισαν να συνεργαστούν. Από εκείνη τη συνεργασία γεννήθηκαν όλα τα φυτά, όλα τα ζώα και τελικά εμείς. Είδαμε ότι τα προκαριωτικά δεν διαθέτουν πραγματικό πυρήνα, χωρίς όμως να σημαίνει πως ένα από τα δύο δεν διαθέτει γενετικό υλικό.

01:25 Μάθαμε επίσης ότι τα ευκαριωτικά κύτταρα περιέχουν διάφορες εσωτερικές δομές, που ονομάζονται οργανίδια. Τα οργανίδια είναι μικροσκοπικά τμήματα μέσα στο κύτταρο, όπου το καθένα εκτελεί μια συγκεκριμένη εργασία, όπως ακριβώς τα διαφορετικά δωμάτια ενός σπιτιού, που έχουν διαφορετική χρήση. Μην ανησυχείτε αν ακόμα αυτό δεν είναι ξεκάθαρο.

01:48 Στο επόμενο επεισόδιο θα αφιερώσουμε ολόκληρο το εντός εγωγικών μάθημα στα οργανίδια και θα τα γνωρίσουμε ένα-ένα. Σήμερα όμως δεν θα αρκεστούμε στις διαφορές. Θα προσπαθήσουμε να απαντήσουμε σε ένα πολύ βαθύτερο ερώτημα. Γιατί υπάρχουν δύο διαφορετικοί τύποι κιτάρων Και γιατί αυτή η διαφορά θεωρείται μία από τις σημαντικότερες στιγμές στην ισορία της ζωής.

02:14 Αν ταξιδεύαμε περίπου 4 δισεκατομμύρια χρόνια πίσω στον χρόνο, δύσκολα θα αναγνωρίζαμε τη γη. Δεν υπήρχαν δέντρα, δεν υπήρχαν ζώα, δεν υπήρχαν ψάρια, έντομα, ούτε φυσικά οι άνθρωποι. Οι ύπηροι ήταν διαφορετικές, τα υφαίστια ήταν πολύ πιο ενεργά, η ατμόσφαιρα περιείχε ελάχιστο ή και καθόλου ελεύθερο οξυγόνο. Το αέρα δηλαδή που σήμερα χρειαζόμαστε για να αναπνέουμε.

02:41 Ήταν ένας πλανήτης πολύ πιο αφιλόξενος από το σημερινό. Κι όμως, μέσα σε αυτό το περιβάλλον εμφανίστηκε κάτι που θα άλλαζε για πάντα την ιστορία του πλανήτη. Τα πρώτα κύττα. Κανείς μέχρι σήμερα δεν γνωρίζει με απόλυτη βεβαιότητα πώς δημιουργήθηκε το πρώτο κύτταρο. Αυτό εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα ανοιχτά ερωτήματα της βιολογίας.

03:09 Υπάρχουν αρκετές επιστημονικές θεωρίες. Κάποιες υποστηρίζουν ότι η ζωή ξεκίνησε κοντά σε θερμές υδροθερμικές πηγές στον πυρήνα των ωκεανών. Άλλες θεωρούν πιθανότερο ότι δημιουργήθηκε σε ρηχές λίμνες όπου απλά χημικά μόρια άρχισαν σιγά σιγά να οργανώνονται Το σημαντικότερο όμως για εμάς σήμερα δεν είναι ποια θεωρία είναι σωστή.

03:36 Το σημαντικότερο είναι ότι οι περισσότεροι επιστήμονες συμφωνούν πως τα πρώτα κύτταρα είναι εξαιρετικά απλά. Ήταν εξαιρετικά απλά. Δεν είχαν πυρήνα, δεν είχαν οργανίδια, δεν είχαν εσωτερικά δωμάτια που να χωρίζουν τις λειτουργίες τους. Ήταν προκαριατικά κύτταρα. Και εδώ υπάρχει μία πληροφορία που συνήθως εντυπωσιάζει τους περισσότερους ανθρώπους.

04:00 Για περισσότερα από ένα δισεκατομμύριο χρόνια, οι γη κατοικούνταν αποκλειστικά από προκαριωτικά κύτταρα. Σκεφτείτε το λίγο, η ζωή υπήρχε ήδη. Όμως δεν ήταν φυτά, ζώα, δάση, ψάρια. Δεν υπήρχε τίποτα πόσο συνδέουμε σήμερα με τη ζωή. Ολόκληρος ο πλανήτης ήταν ένας κόσμος, ένα βασίλειο μικροσκοπικών κυττάρων που πολλαπλασιάζονταν, εξελίσσονταν και άλλαζαν αργά το περιβάλλον της γης.

04:31 Κι όμως αυτά τα μικροσκοπικά κύτταρα έδισαν τα θεμέλια για ολόκληρη τη ζωή που γνωρίζουμε σήμερα. Εντάξει, αυτό πραγματικά με κάνει και ανατυχιάζω. Μαγεύομαι ακόμα περισσότερο. Όμως κάπου εδώ γεννιέται μια πολύ λογική απορία. Αν τα προκαριατικά κύτταρα ήταν τόσο επιτυχημένα όσο λένε, γιατί εμφανίστηκαν δευκορητικά, γιατί η εξέλιξη δεν συνέχισε απλώς να δημιουργεί περισσότερα βακτήρια.

05:03 Η απάντηση βρίσκεται σε έναν βασικό κανόνα της βιολογίας. Όσο πιο πολύπλακος γίνεται ένας οργανισμός, τόσο μεγαλύτερη οργάνωση χρειάζεται. Ένα πολύ μικρό κύτταρο μπορεί να λειτουργεί χωρίς ιδιαίτερη εσωτερική οργάνωση. Όσο όμως αρχίζει και μεγαλώνει, χρειάζεται καλύτερο συντονισμό. Χρειάζεται να παράγει περισσότερη ενέργεια, να μεταφέρει ουσίες γρηγορότερα, να αποθηκεύει πληροφορίες με μεγαλύτερη ασφάλεια.

05:32 Με άλλα λόγια, χρειαζόταν μια νέα εξελικτική λύση. Και αυτή η λύση ήταν η εμφάνιση των ευκαριωτικών κυτάρων. Αλλά πώς έγινε αυτό? Πώς ένα απλό προκαριατικό κύτταρο μετατράπηκε σε ένα πολύ πιο σύνθετο κύτταρο, με πυρήνα και οργανίδια. Η απάντηση είναι τόσο εντυπωσιακή, ώστε όταν προτάθηκε για πρώτη φορά, πολλοί επιστήμονες δυσκολεύτηκαν να την πιστέψουν.

06:01 Κι όμως σήμερα γνωρίζουμε με αρκετή βεβαιότητα ότι υπάρχουν πάρα πολλές αποδείξεις που δείχνουν ότι η πιθανότητα είναι σωστή. Αυτή η εξήγηση ονομάζεται θεωρία της ενδοσυμβίωσης. Μπορεί η λέξη να ακούγεται wow, δύσκολη και τρομερή, αλλά η ιδέα πίσω από αυτή είναι πολύ απλή. Εν δω σημαίνει μέσα και συμβίωση σημαίνει ότι δύο διαφορετικοί οργανισμοί ζουν μαζί και φελούνται ο ένας από τον άλλον.

06:30 Και αυτή ακριβώς η ιδέα θα μας οδηγήσει στη μεγαλύτερη συνεργασία στην ιστορία της ζωής. Ας φανταστούμε τώρα ένα μικρό χωριό. Στην αρχή υπάρχουν μόνο λίγοι άνθρωποι. Ο ίδιος άνθρωπος μπορεί να είναι ταυτόχρονα αγρότης, μάγειρας, ξυλουργός και οικοδόμος. Όσο όμως το χωριό μεγαλώνει, αυτό γίνεται όλο και πιο δύσκολο. Χρειάζονται άνθρωποι που να εξειδικεύονται.

06:59 Άλλος γίνεται γιατρός, άλλος γίνεται δάσκαλος, άλλος μηχανικός, άλλος ασχολείται αποκλειστικά με την παραγωγή τροφίμων. Έτσι, ολόκληρη η κοινωνία γίνεται πολύ πιο οργανωμένη και αποτελεσματική. Κάτι παρόμοιο συνέβη και στην εξέλιξη του κυτάρων. Τα πορκαριωτικά κύτταρα ήταν εξαιρετικά αποτελεσματικά, όμως όσο η ζωή γινόταν πιο πολύπλοκη, χρειάζονταν μια νέα μορφή οργάνωσης.

07:28 Η φύση έπρεπε να βρει έναν τρόπο ώστε διαφορετικές εργασίες να γίνονται σε διαφορετικά σημεία του ίδιου κυτάρου. Και κάπου εδώ αρχίζει μια από τις πιο συναρπαστικές ιστορίες της βιολογίας. Στα τέλη του 20ου αιώνα, μία Αμερικανίδα βιολόγος, η Λίν Μαργκούλης, αν τη διάβαζα εγώ, αλλά περιμένει να τη βάλουμε στο YouTube. Εν τω μεταξύ ακούγεται σαν το Valar Morghulis από το GOT.

07:55 Έγραψα το όνομα της και μου έβγαλε αυτό. ...Οι όνομα από το παιχνίδι των θεραπεύσεων... ...Πώς θα το πω... ...Ο Βαλαρ Μοργκούλης. Βαλαρ Μοργκούλης. Όσοι ξέρουν, ξέρουν. Τέλεια, το βρήκαμε Τέλεια λοιπόν, οπότε πάμε πίσω στο θέμα μας Η Αμερικανίδα βιολόγος Λίν Μάργουλης, έτσι το λόγω, η Μάργουλης Πρότεινε μια θεωρία που στην αρχή φάνηκε σχεδόν απίστευτη Υποστήριξα ότι ορισμένα οργανίδια των ευκαριωτικών κυτάρων Δεν δημιουργήθηκαν ποτέ από το ίδιο κύτταρο Ήταν κάποτε ανεξάρτητα βακτήρια Για την εποχή εκείνη αυτή η ιδέα θεωρήθηκε πολύ τολμηρή να το πω έτσι γενικά Γιατί πολλοί επιστήμονες δυσκολεύτηκαν να την αποδεχτούν Σήμερα όμως γνωρίζουμε ότι είχε δίκαιο σε έναν πολύ μεγάλο βαθμό Ας δούμε λοιπόν τι ακριβώς πρότεινε αυτή η θεωρία Φανταστείτε ένα σχετικά μεγάλο προκαριατικό κύτταρο που κινείται μέσα σε ένα αρχαίο ωκεανό.

09:09 Γύρω του εκατομμύρια άλλα μικρότερα βακτήρια. Κάποια στιγμή το μεγαλύτερο κύτταρο καταπίνει ένα μικρότερο. Αυτό δεν είναι περίεργο. Ακόμη και σήμερα πολλά κύτταρα μπορούν να περιβάλλουν και να εισάγουν στο σώμα τους άλλα μικρότερα σωματίδια ή μικροοργανισμούς. Το περίεργο είναι αυτό που συνέβη μετά. Αντί να το διασπάσει και να το χρησιμοποιήσει ως τροφή για να πάρει την ενέργεια που του χρειάζεται, το μικρό βακτήριο παρέμεινε ζωντανό.

09:40 Και όχι μόνο αυτό, άρχισε να συνεργάζεται με το κύτταρο που το φιλοξενούσε. Τι κέρδιζε το μικρότερο βακτήριο? Έβρισκε προστασία. Δεν ήταν πλέον εκτεθειμένο στις αλλαγές του περιβάλλοντος, ούτε στους πιθανούς θηρευτές του. Είχε μια σταθερή κατοικία. Το μεγαλύτερο μας βακτήριο τι κέρδισε από αυτό. Το μικρό βακτήριο ήταν εξαιρετικά ικανό στο να παράγει ενέργεια.

10:05 Και εδώ εμφανίζεται ένας ακόμα νέος. Η ενέργεια του κυττάρου αποθηκεύεται κυρίως σε ένα μικρό μόριο που ονομάζεται ATP. Ή αλλιώς τριφοσφορική αδενοσύνη. Δεν χρειάζεται τώρα να τα θυμώσετε ή να τα μάθετε αυτά λίγο καλύτερα. Θα τα εξηγήσουμε όταν έρθει η ώρα τους. Απλώς κρατήστε στο μυαλό σας ότι το ATP λειτουργεί σαν ένα μικρό ενεργειακό νόμισμα Κάθε φορά που ένα κύτταρο χρειάζεται ενέργεια για να κινηθεί, να αναπτυχθεί ή να εκτελέσει κάποια οποιαδήποτε λειτουργία χρησιμοποιεί ATP Θα αφιερώσουμε πραγματικά ένα ολόκληρο επεισόδιο για να καταλάβουμε πως παράγεται και γιατί είναι τόσο σημαντικό, σας το υπόσχομαι Πάμε τώρα πάλι πίσω στην ιστορία Έτσι, το μικρότερο βακτήριο παρήγαγε ενέργεια για το μεγαλύτερο κύτταρο.

10:55 Το μεγαλύτερο κύτταρο του πρόσφερε προστασία. Και αυτή η συνεργασία αποδείχθηκε τόσο επιτυχημένη, ώστε κανένα από τα δύο δεν είχε λόγο να επιστρέψει στον προηγούμενο τρόπο ζωής του. Με το πέρασμα εκατομμυρίων ετών, το βακτήριο άρχισε να χάνει σταδιακά την αναξαρτησία του. Δεν χρειαζόταν πλέον να ζει μόνο του. Έγινε μόνιμος κάτοικος του μεγαλύτερου κυτάρου.

11:21 Και τελικά μετατράπηκε σε αυτό που σήμερα ονομάζουμε μυτοχόνδριο. Ίσως να έχετε ήδη ακούσει τη λέξη μυτοχόνδριο κάποιοι. Αν όχι, μην ανησυχείτε. Το μόνο που χρειάζεται να γνωρίζετε προς το παρόν, μέχρι το επόμενο επεισόδιο, είναι ότι τα μυτοχόνδρια είναι μικροσκοπικά οργανίδια που βρίσκονται σχεδόν σε όλα τα ευκαριωτικά κύδρα και έχουν ως βασική αποστολή να παράγουν το μεγαλύτερο μέρος της ενέργειας που χρειάζεται το κύτταρο.

11:49 Γι' αυτό πολλές φορές μας ακούτε να τα λέμε εργοστάσια ενέργειας του κυττάρου. Το πώς ακριβώς το κάνουν είναι μια ολόκληρη ιστορία που θα δούμε πολύ αργότερα όταν μιλήσουμε για τον κυτταρικό μεταβολισμό στην βιοχημία μας. Λίγο αργότερα στην ιστορία της ζωής φαίνεται πως συνέβη και κάτι παρόμοιο. Ένα άλλο κύτταρο συνεργάστηκε με ένα διαφορετικό είδος βακτηρίου.

12:18 Αυτή τη φορά όμως το βακτήριο είχε μια ξεχωριστή ικανότητα. Μπορούσε να χρησιμοποιεί την ενέργεια του ήλιου για να παράγει την τροφή του. Με την πάραδο του χρόνου και αυτή η συνεργασία έγινε μόνιμη. Το αρχαίο αυτό βακτήριο εξελίχθηκε σε ένα νέο αργανίδιο που λέγεται χλωροπλάστης. Οι χλωροπλάστες υπάρχουν μόνο στα φυτικά κύτταρα και στα φύκη.

12:44 Είναι δομές μέσα στις οποίες πραγματοποιείται η φωτοσύνθεση, δηλαδή η διαδικασία με την οποία τα φυτά χρησιμοποιούν το φως του ηλίου, το νερό και το διοξίδιο του άνθρακα για να παράγουν τη δική τους τροφή. Μην ανησυχείτε αν σας φαίνεται ακόμη περίπλοκο, όταν φτάσουμε στο κεφάλαιο της φωτοσύνθεσης θα το εξηγήσουμε βήμα-βήμα.

13:07 Όταν η Λίν Μαργούλης παρουσίασε αυτή τη θεωρία, πολλοί επιστήμονες την αμφισβήτησαν. Η ιδέα ότι ένα οργανίδιο ήταν κάποτε ελεύθερο βακτήριο φαινόταν σχεδόν απίστευτη. Στην επιστήμη όμως δεν αρκεί μια καλή ιδέα. Χρειάζονται αποδείξεις. Και τα επόμενα χρόνια οι αποδείξεις άρχισαν να συσσωρεύονται. Μάλιστα ήταν τόσο ισχυρές, ώστε σήμερα η θεωρία της ενδοσυμβίωσης θεωρείται μία από τις σημαντικότερες θεωρίες της σύγχρονης βιολογίας.

13:41 Μέχρι τώρα όμως έχουμε περιγράψει μόνο μια όμορφη ιστορία Στην επιστήμη όμως όπως είπαμε μια ιστορία δεν αρκεί Οι επιστήμονες άρχισαν να μελετούν με μεγάλη λεπτομέρεια Τα αμυτοχόνδρα και τους χλωροπλάστες Και όσο περισσότερο τα μελετούσαν Τόσο περισσότερο διαπίστωναν ότι έμοιαζαν με πακτήρια όχι μόνο εξωτερικά αλλά και στον τρόπο που λειτουργούν Η πρώτη και ίσως σημαντικότερη απόδειξη ήταν ότι τα μυτοχόνδρια διαθέτουν δικό τους DNA Ναι, καλά ακούτε Τα μυτοχόνδρια τα οποία βρίσκονται μέσα σε ένα κύτερο ένα κύτερο ανθρώπου ένα κύτερο μιας πεταλούδας ένα κύτερο ενός βακτηρίου το μόνο και μοναδικό διαθέτουν το δικό τους DNA Θυμάστε ότι το DNA είναι το μόριο που περιέχει όλες τις γενετικές πληροφορίες ενός οργανισμού.

14:43 Θα μπορούσαμε να φανταστούμε σαν το βιβλίο οδηγίων του κυτάρου. Μέχρι τότε οι επιστήμονες πίστευαν ότι όλο το DNA ενός ευκαριωτικού κυτάρου βρίσκεται μέσα στον πυρήνα. Όμως τα μυτοχόνδρια έχουν και αυτά ένα μικρό δικό τους κομμάτι DNA. Και αυτό ήταν πραγματικά μια τεράστια έκπληξη. Υπάρχει όμως και κάτι ακόμα πιο εντυπωσιακό.

15:05 Το DNA των μυτοχονδρίων δεν μοιάζει με το DNA του πυρήνα. Το DNA που βρίσκεται μέσα στον πυρήνα του ανθρώπινου κυτάρου είναι οργανωμένο σε μεγάλα γραμμικά χρωμοσώματα. Θα τα εξηγήσουμε όλα αυτά αναλυτικότα σε επόμενα επεισόδια. Αντίθετα, το DNA των μυτοχονδρίων είναι κυκλικό, ακριβώς όπως το DNA των βακτηρίων. Αυτό ήταν το πρώτο μεγάλο στοιχείο ότι τα μυτοχόνδρια ίσως έχουν κοινή καταγωγή με τα προκαριωτικά κύτερα.

15:37 Η δεύτερη απόδειξη αφορά τον τρόπο με τον οποίο παλαπλασιάζονται. Αν τα μυτοχόνδρια ήταν απλά οργανίδια και κατασκεύαζαν το κύτερο, θα περιμέναμε να δημιουργούνται αποκλειστικά από το ίδιο το κύτερο. Δεν συμβαίνει όμως αυτό. Τα μυτοχόνδρια μπορούν να διαιρούνται μόνα τους. Όταν ένα κύτταρο χρειάζεται περισσότερα μυτοχόνδρια, τα ήδη υπάρχοντα χωρίζονται στα δύο.

16:03 Αυτός ο τρόπος πολλαπλασιασμού μοιάζει εντυπωσιακά με τον τρόπο που πολλαπλασιάζονται τα βακτήρια, σαν να έχουν διατηρήσει ακόμα ένα κομμάτι της αρχαίας τους ταυτότητας. Η τρίτη απόδειξη αφορά τα ριβοσώματα. Ίσως θυμάστε ότι αναφέραμε αυτή τη λέξη και στο προηγούμενο επεισόδιο. Τα ριβασόματα είναι μικροσκοπικές δομές που υπάρχουν μέσα σε όλα τα κύτταρα και έχουν μια πολύ σημαντική αποστολή.

16:29 Κατασκευάζουν πρωτεΐνες. Οι πρωτεΐνες είναι τα εργαλεία του κυττάρου. Άλλες λειτουργούν σαν ένζημα που δηλαδή επιταχύνουν χημικές αντιδράσεις, άλλες βοηθούν στην κίνηση, άλλες αποτελούν δομικά στοιχεία των ιστών μας. Χωρίς πρωτεΐνες δεν θα μπορούσε να υπάρξει ζωή. Δεν θα χρειαζόταν να μάθετε όλα αυτά που προσπαθούμε να εξηγήσουμε σήμερα.

16:53 Θα αφιερώσουμε αρκετά επεισόδια αργότερα τόσο στις πρωτεΐνες όσο και στα ριβοσώματα. Απλώς κρατήστε στο μυαλό σας ότι τα ριβοσώματα είναι οι κατασκευαστές των πρωτεΐνων. Το εντυπωσιακό είναι ότι τα ριβοσώματα των μυτοχονδρίων δεν μοιάζουν με τα ριβοσώματα του υπόλοιπου ανθρώπινου κυττάρου. μοιάζουν περισσότερο με εκείνα των βακτηρίων.

17:16 Άλλη μια ομοιότητα και άλλο ένα στοιχείο που μας δείχνει προς την ίδια κατεύθυνση. Υπάρχει ακόμα και μια ένδειξη που οι περισσότεροι άνθρωποι δεν γνωρίζουν. Τα μυτοχόνδρια περιβάλλονται από δύο μεμβράνες. Θυμάστε ότι η κυταρική μεμβράνη είναι το περίβλημα που χωρίζει το κύτταρα από το εξωτερικό περιβάλλον και ουσιαστικά ελέγχει ποιες ουσίες μπαίνουν και βγαίνουν.

17:40 Στην περίπτωση των μυτοχονδρίων υπάρχουν δύο τέτοια περιβλήματα. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι η εξωτερική μεμβράνη προέρχεται από το κύτταρο που κατάπιε το βακτήριο, ενώ η δεύτερη εσωτερική μεμβράνη ήταν η αρχική μεμβράνη του ίδιου του βακτηρίου. Με άλλα λόγια, ακόμα και σήμερα μπορούμε να δούμε τα ίχνη κίνηση της αρχαίας συνεργασίας.

18:05 Ακριβώς τα ίδια χαρακτηριστικά συναντάμε και στους χλωροπλάστες. Διαθέτουν δικό τους DNA, έχουν βακτηριακού τυπουριβοσώματα, διαιρείται ανεξάρτητα και περιβάλλονται επίσης από δύο μεμβράνες. Όλες αυτές οι ομοιότητες δύσκολα μπορούν να θεωρηθούν τυχές. Σήμερα οι επιστήμονες έχουν ακόμα ένα πολύ ισχυρό εργαλείο στα χέρια τους.

18:32 Μπορούν να συγκρίνουν απευθείας τις αλληλουχίες του DNA διαφορετικών οργανισμών και όταν συγκρίνουν το DNA των μυτοχονδρίων με το DNA σύγχρονων βακτηρίων, βρίσκουν πραγματικά εντυπωσιακές ομοιότητες. Το ίδιο συμβαίνει και με τους χλωροπλάστες. Η σύγχρονη γενετική επιβεβαίωσε με τον πιο ισχυρό τρόπο ότι η θεωρία της ενδοσυμβίωσης δεν είναι απλώς μια καλή ιδέα.

18:57 Είναι η καλύτερη εξήγηση που διαθέτουμε σήμερα για την προέλευση αυτών των οργανιδίων. Ίσως τώρα να αναρωτιέστε και γιατί είναι τόσο σημαντική όλη αυτή η ιστορία. Η απάντηση είναι απλή. Χωρίς αυτή τη συνεργασία δεν θα μπορούσε ποτέ να έχει δημιουργηθεί ένα ευκαριτικό κύτταρο. Και ίσως χωρίς ευκαριωτικά κύτταρα δεν θα υπήρχαν πολλοί κύτταροι οργανισμοί.

19:26 Δεν θα υπήρχαν δέντρα, λουλούδια, ψάρια, δεν θα υπήρχαν θηλαστικά. Και φυσικά δεν θα υπήρχε ο άνθρωπος. Ένα γεγονός που συνέβη σε μια μικροσκοπική κλίμακα πριν από περίπου 2 δισεκατομμύρια χρόνια καθόρισε ολόκληρη την εξέλιξη της ζωής πάνω στη γη. Ας επιστρέψουμε τώρα στο σήμερα. Μπορεί όλα σας συζητήσαμε από όσοι είπαμε να συνέβησαν πριν από δισεκατομμύρια χρόνια.

19:53 Όμως τα αποτελέσματά τους βρίσκονται αυτή τη στιγμή μέσα σε κάθε κίδερο του σώματός μας. Κάθε φορά που η καρδιά μας χτυπά, κάθε φορά που ένας μίσης πάτε, κάθε φορά που σκεφτόμαστε, διαβάζουμε ή ακόμη και ανοιγοκλίνουμε τα μάτια μας, εκατομμύρια μικροσκοπικά οργανίδια εργάζονται ασταμάτητα μέσα στα κύτταρά μας. Ανάμεσά τους βρίσκονται και τα μυτοχόνδρια.

20:18 Θυμηθείτε ότι τα μυτοχόνδρια είναι τα οργανίδια που παράγουν το μεγαλύτερο μέρος της ενέργειας που χρειάζεται το κύτταρα για να λειτουργήσει. Αργότερα θα αφιερώσουμε ολόκληρο επεισόδιο σε αυτά Γιατί ο ρόλος τους είναι πολύ μεγαλύτερος από όσα φαντάζεστε Και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο εντυπωσιακό σημείο όλης της ιστορίας Τα μυτοχόνδρια δεν είναι απλώς ένα ακόμη οργανίδιο Πιθανότητα αποτελούν τους απογόνους ενός αρχαίου βακτηρίου Που κάποτε πολλά πολλά πολλά χρόνια πριν ζούσε ελεύθερο στη γη Αν αυτό είναι αλήθεια και όλα τα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι είναι, τότε μέσα σε κάθε κύτταρα του σώματός μας υπάρχει ένα μικρό, ζωντανό αποτύπωμα της αρχαίας ιστορίας της ζωής.

21:08 Με άλλα λόγια, η εξέλιξη δεν έσβησε το παρελθόν της. Το κουβαλά ακόμα μέσα μας. Υπάρχει όμως και μία ακόμα σημαντική συνέπεια αυτής της γνώσης. Μας βοηθά να κατανοήσουμε καλύτερα την ιατρική. Ίσως πριν να θυμάστε ότι ανέφερα τη λέξη αντιβιωτικό. Τα αντιβιωτικά είναι φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία λιμόξεων από βακτήρια.

21:32 Δεν βρούν όμως τυχαία. Λειτουργούν επειδή τα βακτήρια, δηλαδή τα προκαριατικά κύτταρα, διαφέρουν σημαντικά από τα δικά μας αυκαριατικά κύτταρα. Για παράδειγμα, πολλά βακτήρια διαθέτουν κυταρικό τείχωμα. Το κυταρικό τείχωμα είναι ένα σκληρό εξωτερικό περίβλημα που προστατεύει το βακτήριο και του δίνει σχήμα. Τα ανθρώπινα κύτταρα δεν έχουν κυταρικό τείχωμα.

21:56 Έτσι, οι ορισμένα αντιβιωτικά μπορούν να καταστρέψουν μόνο τα βακτήρια, χωρίς να καταστρέφουν τα δικά μας κύτταρα. Άλλα αντιβιωτικά στοχεύουν στα ρηβοσώματα των βακτηρίων. Έτσι, τα βακτήρια δεν μπορούν πλέον να αναπτυχθούν ή να πολλαπλασιαστούν. Δεν χρειάζεται τώρα να θυμόμαστε ονόματα των ιδιωτικών ή τον ακριβή τρόπο δράσης τους.

22:19 Αυτό θα το μάθουμε όταν φτάσουμε με το καλό στη μικροβιολογία και τη φαρμακαλογία. Το σημαντικότερο είναι να καταλάβουμε ότι οι διαφορές ανάμεσα στα προκαριατικά και στα ευκαριατικά κύτταρα δεν είναι απλώς θεωρητικές. Έχουν τεράστια πρακτική σημασία για την ιατρική. και μας κάνουμε τώρα μια μικρή ανακεφαλαίωση. Στην αρχή του επεισοδίου ταξιδέψαμε πίσω στον χρόνο και γνωρίσαμε τη Γη όπως ήταν πριν από περίπου 4 δισεκατομμύρια χρόνια.

22:52 Είδαμε ότι οι πρώτες μορφές της κυταρικής ζωής ήταν τα προκαριατικά κύτταρα. Στη συνέχεια προσπαθήσαμε να απαντήσουμε στο ερώτημα γιατί εμφανίστηκαν τα προκαριατικά κύτταρα. Γνωρίσαμε τη θεωρία της ενδοσυμβίωσης και είδαμε ότι σύμφωνα με αυτή, τα μυτοχόνδρια και οι χλαροπλάστες προέρχονται από αρχαία βακτήρια που άρχισαν να συνεργάζονται με άλλα κύτταρα.

23:14 Έπειτα εξετάσαμε τις σημαντικότερες αποδείξεις που στηρίζουν αυτή τη θεωρία. Και τέλος, συνδέσαμε όλα αυτά με τη σύγχρονη ιατρική και καταλάβαμε γιατί οι διαφορές ανάμεσα στα προκαριωτικά και στα ευκαριωτικά αποτελούν τη βάση πολλών θεραπευτικών προσεγγίσεων. Πριν κλείσουμε, θέλω να κρατήσετε έτσι μια εικόνα στο μυαλό σας.

23:39 Κοιτάξτε το χέρι σας. Κάτω από το δέρμα υπάρχουν δισεκατομμύρια κύτταρα. Μέσα σε καθένα από αυτά υπάρχουν δεκάδες ή και εκατοντάδες μυτοχόντρια. Και καθένα από αυτά πιθανότητα κατάγεται από ένα μικροσκοπικό βακτήριο που έζησε πριν από περίπου δύο δισεκατομμύρια χρόνια. Είναι πραγματικά εντυπωσιακό να σκεφτεί κανείς ότι η ιστορία της ζωής δεν είναι κάτι που διαβάζουμε μόνο στα βιβλία Συνεχίζεται μέσα μας Κάθε κύτταρό μας κουβαλά ένα κομμάτι αυτής της ιστορίας Ίσως λοιπόν η μεγαλύτερη ανακάλυψη αυτού του επεισοδίου να μην είναι ότι υπάρχουν δύο τύποι κυττάρων Ίσως η μεγαλύτερη ανακάλυψη είναι ότι η εξέλιξη δεν βασίζεται μόνο στον ανταγωνισμό Βασίστηκε στη συνεργασία Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα πιο όμορφα μαθήματα που μας διδάσκει η φύση Στο επόμενο επεισόδιο θα ανοίξουμε επιτέλους την πόρτα ενός ευκαριετικού κιτάρου Και θα βγούμε μέσα Θα γνωρίσουμε έναν προς ένα τους κατοίκους τους Ποιος είναι ο πυρήνας και γιατί θεωρείται το κέντρο ελέγχου του κιτάρου

24:52 Τι είναι ακριβώς τα μυτοχόνδρια Ποιος είναι ο ρόλος του ενδοπλασματικού δικτύου του συμπλέγματος Γκόλτζ και των υπόλοιπων οργανιδίων και πως όλα αυτά συνεργάζονται ώστε ένα κύτταρο να μπορεί να ζει, να αναπτύσσεται και να εκτελεί αμέτρητες λειτουργίες κάθε δευτερόλεπτα. Αν μέχρι σήμερα βλέπαμε το κύτταρο απ' έξω, στο επόμενο επεισόδιο θα μπούμε πραγματικά στο εσωτερικό και πιστέψτε με, από εκεί και πέρα το ταξίδι γίνεται ακόμη πιο συναρπαστικό.

25:30 Σας ευχαριστώ πάρα πολύ που ήσασταν μαζί μου σε ένα ακόμη επεισόδιο Deep Dive του Mapping Medicine. Μέχρι το επόμενο επεισόδιο να συνεχίσετε έτσι να παρατηρείτε, να αναρωτιέστε και να απολαμβάνετε τη γνώση, γιατί η βιολογία δεν είναι απλώς η μελέτη της ζωής. Είναι η ιστορία που φτάσαμε να υπάρχουμε. Σας ευχαριστώ πολύ και πάλι θα τα πούμε στο επόμενο επεισόδιο μικροί μου συνταξιδιώτες. Φιλάκια!

26:51 Σας ευχαριστώ πολύ.