Το Τέλος της Προφητείας και του Περσέα! | Μάθε Μύθο Κι Άστονε Επ. 37

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Σήμερα ολοκληρώνεται η ιστορία του Περσέα. Ο ήρωας επιστρέφει στη Σέριφο για να δώσει στον πολυδέκτη το μεγάλο έπαθλο. Αυτό που θα αντικρίσει όμως, μόλις πατήσει το πόδι του στο νησί, θα τον εξοργήσει και θα τον κάνει να πάρει μία απόφαση που θα αλλάξει όλα τα δεδομένα. Στη συνέχεια θα έρθει το πληρώμα του χρόνου. Όχι μόνο για την προφητεία που στιγμάτισε τη ζωή και τις περιπέτειές του, αλλά και για τον ίδιο.

00:27 Πάμε να ξεκινήσουμε. και το τέλος του Περσέα, τον οποίον την προηγούμενη εβδομάδα είχαμε αφήσει στην Αιθιοπία την ώρα που ετοιμαζόταν να ξεκινήσει για το ταξίδι της επιστροφής στη Σέρυφο μαζί με τη σύζυγό του πλέον την Ανδρομέδα. Οι εξελίξεις από το σημείο αυτό και έπειτα είναι εξαιρετικά σημαντικές και ραγδαίες, οπότε χωρίς να χάσουμε άλλο χρόνο πάμε να μεταφερθούμε στη Σέρυφο και να δούμε τι συμβαίνει τώρα που το νιόπαντρο ζευγάρι φτάνει στο νησί.

01:30 Μετά τη σωτηρία της Ανδρομέδας λοιπόν και το γάμο τους, ο Περσέας επιστρέφει μαζί της στη Σέριφο, όπου έχει αφήσει φυσικά τη μητέρα του, τη Δανάη, και τον ψαρά μας, τον Δίκτη. Στο διάστημα της απουσίας του, ο πολυδέκτης είχε συνεχίσει να τους καταδιώκει, με αποτέλεσμα οι Δανάοι και ο Δίκτης να καταφύγουν στους βωμούς των θεών για να προστατευτούν από τη βία του ως οικέτες.

02:03 Ο Περσέας πηγαίνει στο παλάτι του πολυδέκτη, στο βασιλικό ανάκτορο, όπου εκείνος βρίσκεται εκεί με τους φίλους του. Οι δύο άντρες στέκονται για λίγο αμίλητοι και ο Περσέας μη χάνοντας καθόλου χρόνο στρέφει το δικό του πρόσωπο προς την αντίθετη κατεύθυνση και παρουσιάζει στον βασιλιά το κεφάλι της μέδουσας. Ο πολυδέκτης και όσοι βρίσκονται μαζί του μετατρέπονται αμέσως σε πέτρα παραμένοντας ο καθένας στη στάση στην οποία βρισκόταν εκείνη τη στιγμή.

02:36 Με αυτόν τον απότομο και ανέμακτο θα έλεγα τρόπο ολοκληρώνεται όλη αυτή η σύγκρουση που είχε κρατήσει πάρα πολύ καιρό και είχε οδηγήσει τον Περσέα μέχρι την άκρη του κόσμου στη θρηλυκή του αποστολή εναντίον της Μέδουσας. Ο πολυδέκτης που είχε προσπαθήσει να απομακρύνει τον Περσέα για να αποκτήσει τη Δανάη με το ζόρι πεθαίνει από το ίδιο το αντικείμενο που είχε ζητήσει να του φέρει.

03:03 Στη συνέχεια, ο Περσέας παραδίδει τη βασιλεία της Σερήφου στον ψαρά, στον δίκτυ και μπράβο του και επιστρέφει τα μαγικά αντικείμενα που χρησιμοποίησε στην αποστολή του. Τα φτερωτά σανδάλια, το κράνος, τον σάκο, τα παραδίδει στον Ερμή, ο οποίος με τη σειρά του τα δίνει στις νύμφες, ενώ το κεφάλι της Μέδουσας το δίνει στην Θεά Αθηνά που το τοποθετεί στο κέντρο της ασπίδας της.

03:29 Αξίζει να σας πω επίσης ότι σύμφωνα με κάποιες άλλες εκδοχές, αυτή η απολύθωση του βασιλιά και των φίλων του επεκτείνεται και σε περισσότερους κατοίκους της Σερίφου, γεγονός που συνδέθηκε ακόμα και με το βραχώδες τοπίο του νησιού. Αν έχετε πάει, ξέρετε. Αφού λοιπόν τακτοποιήσει τις υποθέσεις του στη Σέριφο, ο Περσέας αναχωρεί μαζί με τη Δανάη και την Ανδρομέδα για το άργος επιθυμώντας να συναντήσει τον παππού του, τον Ακρίσιο.

04:00 Δεν πιστεύω να τον ξεχάσατε με τον φοβερό και τρομερό χρησμό που είχε λάβει στην αρχή της ιστορίας μας. Ο Ακρίσιος μαθαίνει ότι ο εγγονός του πλησιάζει και φυσικά εξακολουθεί να φοβάται τον χρησμό. βλέπει το τέλος να έρχεται κατά πάνω του. Παρά το γεγονός ότι είχε λάβει αυτόν τον χρησμό χρόνια νωρίτερα πίστευε ότι τελικά θα έχανε τη ζωή του από τον ίδιο τον Περσέα.

04:22 Θα πέθαινε δηλαδή από το χέρι του γιου της κόρης του όπως του είχαν πει από το Μαντίο. Οπότε τι αποφασίζει να κάνει. Εγκαταλείπει το άργος και καταφεύγει προς τη Λάρισα και προς την χώρα των Πελασγών. Εκεί λοιπόν στη Λάρισα υπάρχει ένας βασιλιάς πλέον, ο Τεφταμίδης, ο οποίος διοργανώνει αθλητικούς αγώνες προς τιμήν του νεκρού πατέρα του, μια πρακτική αρκετά συνηθισμένη εκείνη την εποχή.

04:47 Ο Περσέας φτάνει κι αυτός εκεί, συμμετέχει στο πένταθλο, αλλά κατά τη διάρκεια της δισκοβολίας, ο δίσκος που ρίχνει χτυπά έναν ηλικιωμένο γέρος στο πόδι και τον σκοτώνει. Ποιος να είναι άραγε αυτός ο ηλικιωμένος γέρος? Πολύ σωστά μαντέψατε, ο Ακρίσιος. Με τα πολλά, ο Περσέας αντιλαμβάνεται ποιον έχει σκοτώσει, αντιλαμβάνεται και ότι ο χρησμός έχει εκπληρωθεί, παρότι ο ίδιος δεν είχε καμία απολύτως πρόθεση να σκοτώσει τον παππού του.

05:23 Δεν μπορεί να κάνει τίποτα για να αλλάξει τα δεδομένα, η μοίρα δεν αλλάζει, η προφητεία δεν σπάει και έτσι ο Περσέας καταλήγει να θάβει τον Ακρίσιο έξω από την πόλη. Μετά τον θάνατο και την ταφή του Ακρίσιου, ο Περσέας προς τιμήν του δεν επιθυμεί να επιστρέψει στο Άργος και να κληρονομήσει τη βασιλεία ουσιαστικά του ανθρώπου που είχε σκοτώσει έστω και άθελά του Οπότε πηγαίνει στην Τύρινθα όπου εκεί βασιλεύει ένας άλλος άνδρας, ο Μεγαπένθης, γιος του Πρίτου, αδελφού του Ακρίσιου και του προτείνει να ανταλλάξουν τα βασιλεία τους Όλος παραδόξως, ο Μεγαπένθης αναλαμβάνει τη βασιλεία του Άργους, ενώ ο Περσέας καταλήγει βασιλιάς της Τίρινθας.

06:10 Σύμφωνα με τον ψευδοαπολόδωρο κιόλας, ο Περσέας εξουσιάζει και τις Μυκήνες, τις οποίες οχυρώνει. Ο αγαπητός μου Παυσανίας συνδέει ακόμη στενότερα τον Περσέα με τις Μυκήνες, παρουσιάζοντάς τον ουσιαστικά ως ιδρυτή της πόλης. Πολύ σημαντικό αυτό όπως καταλαβαίνετε. Καταγράφει μάλιστα δύο διαφορετικές παραδόσεις για την προέλευση του ονόματος της πόλης, όπου σύμφωνα με την πρώτη ο Μίκης με ύψιλο νίτα, δηλαδή το μεταλλικό άκρο της θήκης του ξύφους του Περσέα, έπεσε στο συγκεκριμένο σημείο και ο ήρωας θεώρησε το γεγονός σημάδι ότι έπρεπε να ιδρύσει εκεί μια πόλη.

06:49 Σύμφωνα με τη δεύτερη εκδοχή, ο Περσέας βρέθηκε κάποτε διψασμένος και ξερίζωσε έναν μήκητα, δηλαδή ένα μανιτάρι από το έδαφος. Από το σημείο ανέβλησε νερό, το οποίο και ήπιε και ονόμασε την πόλη Μικίνες σε ανάμνηση αυτού του περιστατικού. Α, και μιας και αναφέρω τον Παυσανία και τις Μυκήνες, πιστεύω ότι στο σημείο αυτό αξίζει να ανοίξουμε ένα παράθυρο στον χώρο και τον χρόνο για να δούμε το πώς ο περιηγητής του δεύτερου αιώνα μετά Χριστόν έπαιξε τελικά καθοριστικό ρόλο σε μία από τις σημαντικότερες ανασκαφές του 19ου αιώνα.

07:27 Όταν ο Παυσανίας επισκέφτηκε τις Μυκήνες τον 2ο αιώνα μετά Χριστόν, η πόλη που κάποτε υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα του μυκηναϊκού κόσμου ήταν πλέον ερυπωμένη. Παρόλα αυτά, ο περιηγητής κατέγραψε αρκετά από τα μνημεία που εξακολουθούσαν να σώζονται, αλλά και τις ιστορίες που διηγούνταν οι κάτοικοι της περιοχής για το παρελθόν τους.

07:56 Ανάμεσα σε όσα περιέγραψε ήταν φυσικά η περίφημη πύλη των Λεόντων, αρχαία υπόγεια οικοδομήματα και μια σειρά από τάφους, τους οποίους η παράδοση εκεί συνέδε με πρόσωπα της μυθολογίας. Αυτή η περιγραφή απέκτησε ιδιαίτερη σημασία πριν από περίπου 200 χρόνια, δηλαδή 1700 χρόνια αργότερα από τον Παυσανία, όταν ο Γερμανός ερασιτέχνης αρχαιολόγος και γενικά επιχειρηματίας Ερίκος Σλίμαν αποφάσισε να πραγματοποιήσει ανασκαφές στις Μυκήνες.

08:31 Ο Σλίμαν είχε ήδη αποκτήσει μεγάλη φήμη από τις ανασκαφές του στην Τροία και πίστευε ότι οι αρχαίοι μύθοι μπορούσαν να τον οδηγήσουν σε πραγματικές αρχαιολογικές ανακαλύψεις όπως και έγινε. Το 1876 χρησιμοποιώντας μεταξύ άλλων και την περιγραφή του Παυσανία ξεκίνησε να ανασκάπτει στο εσωτερικό της οχυρωμένης ακρόπολης των Μυκηνών.

08:54 Φυσικά εκεί ανακάλυψε μια ομάδα πλούσιων τάφων που σήμερα γνωρίζουμε ως ταφικό κύκλο Α. Στο εσωτερικό τους βρέθηκαν ανθρώπινοι σκελετοί, όπλα, κοσμήματα, χρυσά αντικείμενα και φυσικά εντυπωσιακές νεκρικές προσωπίδες. Μια από αυτές έγινε ιδιαίτερα διάσημη καθώς ο Σλίμαν πίστεψε ότι ανήκει σε έναν από τους θρηλυκούς βασιλιάδες των Μηγυνών, τον Αγαμέμνονα.

09:18 Και η ανακάλυψη ήταν πράγματι εξαιρετικά σημαντική, αλλά η ερμηνεία του Σλίμαν ήταν προβληματική και αποδείχτηκε αυτό. Σήμερα γνωρίζουμε ότι οι τάφοι χρονολογούνται στον 16ο αιώνα π.Χ., τέσσερις ίσως και περισσότερους αιώνες ή τρεις και λίγο περισσότερο πριν από την εποχή στην οποία τοποθετείται παραδοσιακά ο Τρωικός πόλεμος.

09:40 Επομένως, παρότι όντως οι νεκροί ανήκαν πιθανότατα στην άρχουσα τάξη των Μυκηνών, των προϊστορικών Μυκηνών, δεν μπορούμε δυστυχώς να τους ταυτίσουμε με συγκεκριμένα πρόσωπα της μυθολογίας. Η περίπτωση αυτή είναι αρκετά ενδιαφέρουσα επειδή δείχνει τόσο την αξία όσο και τους περιορισμούς των αρχαίων γραπτών πηγών για την έρευνα των αρχαιολόγων.

10:03 Μια περιγραφή που γράφτηκε πολλούς αιώνες μετά την εποχή των μνημείων βοήθησε πάρα πολύ στον εντοπισμό μιας σπουδαίας αρχαιολογικής θέσης. Ταυτόχρονα όμως η προσπάθεια οπωσδήποτε να ταυτιστούν τα ευρήματα με συγκεκριμένους μυθικούς ήρωες όπως ο Αγαμέμνονας, ο Αίγιστος ή η Κλειδεμνίστρα οδήγησε σε λανθασμένα συμπεράσματα.

10:24 Και τα πρόσωπα αυτά αν δεν σας λένε κάτι αυτή τη στιγμή θα τα δούμε στο μέλλον μην ανησυχείτε. Ο Παυσανίας πάντως διασώζει πολύτιμες πληροφορίες για όσα έβλεπαν και πίστευαν οι άνθρωποι της εποχής του, αλλά η αρχαιολογία χρειάζεται να εξετάζει ανεξάρτητα τα ίδια τελικά κατάλοιπα, προκειμένου να κατανοήσει την πραγματική ιστορία τους.

10:55 Πώς να πέθανε άραγε ο Περσέας, ποιος ξέρει, για να δούμε αν υπάρχει κάποια αναφορά στις αρχαίες πηγές. Υπάρχει μία εκδοχή, μία παράδοση που διασώζεται από τον Ιγίνο, ο οποίος σε ένα κατάλογο προσώπων που σκότωσαν συγγενείς τους, αναφέρει ότι ο Μεγαπένθης, γιος του Πρίτου, σκότωσε τον Περσέα για να εκδικηθεί τον θάνατο του πατέρα του.

11:22 Η πληροφορία αυτή συνδέεται και με μία άλλη εκδοχή του μύθου, σύμφωνα με την οποία ο Περσέας είχε σκοτώσει τον Πρίτο όταν εκείνος είχε εκδιώξει τον αδελφό του, Ακρίσιο, από τη βασιλεία του Άργους. Παρότι δυστυχώς δεν διαθέτουμε ενιαία αφήγηση του θανάτου του Περσέα, γνωρίζουμε ότι ο ήρωας εξακολούθησε να τιμάται ως ήρωας δηλαδή.

11:47 Ο Παυσανίας αναφέρει ένα ιερό προς τιμή του Περσέα στο δρόμο από τις Μυκήνες προς το Άργος, ενώ καταγράφει και άλλες τοπικές παραδόσεις που συνδέονταν με τη λατρεία του. Ο Ηρόδοτος αναφέρει επίσης κάτι πάρα πολύ ενδιαφέρον, ένα ιερό και ένα άγαλμα του Περσέα στην Αίγυπτο, όπου οι κάτοικοι διηγούνταν ότι ο ήρωας εμφανιζόταν κατά καιρούς και ότι η παρουσία του αποτελούσε καλό ιονό για τη χώρα τους.

12:14 Ο Περσέας και η Ανδρομέδα, πριν βέβαια πεθάνει ο Περσέας, απέκτησαν σύμφωνα με τις πηγές τον Πέρση που είχαμε δει και σε προηγούμενο επεισόδιο, τον Αλκαίο, τον Σθένελο, τον Έλιο, τον Μύστορα, τον Ηλεκτρίωνα και τη Γοργοφόνη. Ο Σθένελος απέκτησε με την Νικήπη, κόρη του Πέλοπα, τον Ευριστέα, ο οποίος έγινε αργότερα βασιλιάς των Μυκηνών.

12:40 Ο Ηλεκτρίων απέκτησε μεταξύ άλλων παιδιών, την Αλκμίνη, τη μητέρα του Ηρακλή. Επομένως, γιατί σας τα λέω όλα αυτά, για να καταλάβουμε ότι τόσο ο Ηρακλής όσο και ο Ευριστέας κατάγονταν από τον Περσέα, αλλά από διαφορετικούς κλάδους αυτής της οικογένειας. Η συγγένεια αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την ιστορία του Ηρακλή που θα δούμε στο μέλλον.

13:05 Στη 19η Ραψοδία της Ηλιάδας, ο Όμηρος αφηγείται ότι ο Δίας ανακοίνωσε πως ένας απογονός του από τη γενιά του Περσέα επρόκειτο να γεννηθεί εκείνη τη μέρα και να βασιλεύσει στους ανθρώπους γύρω του. Η Ήρα τον ανάγκασε να ορκιστεί ότι αυτό όντως θα συνέβαινε και στη συνέχεια παρενέβη στους τοκετούς, επιταχύνοντας τη γέννηση του Ευριστέα και καθυστερώντας εκείνη του Ηρακλή και όπως ενδεχομένως να θυμάστε ή να ξέρετε είχε τους λόγους της. Έτσι ο Ευριστέας γεννήθηκε πρώτος και εξασφάλισε την εξουσία που ο Δίας είχε υποσχεθεί σε απόγονό του.

13:40 Με αυτόν τον τρόπο, φίλες και φίλοι, η ιστορία του Περσέας συνδέεται άμεσα με την ιστορία του Ηρακλή. Ο Ευριστέας που θα διατάξει αργότερα τους περίφημους άθλους του και ο Ηρακλής που θα αναγκαστεί βέβαια να τους εκτελέσει προέρχονται από την ίδια οικογένεια. Η αντιπαράθεσή τους δεν αποτελεί μια τυχαία ανεξάρτητη ιστορία, αν το δούμε έτσι, αλλά μια συνέχεια γενεαλογικών και δυναστικών, θα μπορούσαμε να πούμε, σχέσεων που διαμορφώθηκαν μετά την εγκατάσταση του Περσέας στην Αργολίδα.

14:13 Αυτή ήταν λοιπόν η ιστορία του Περσέας σε τέσσερα επεισόδια. Πείτε μου πώς σας φάνηκε το σύνολο των μύθων του και τι κρατάτε από όλα όσα είπαμε για αυτόν και τις περιπέτειές του. Σήμερα στο Patreon θα μιλήσουμε για τον θεσμό της Ικεσίας με αφορμή τη σκηνή όπου ο Δίκτης και οι Δανάοι ψάχνουν καταφύγιο στους βωμούς των θεών για να γλιτώσουν από τη βία του πολιδέκτη.

14:51 Θα σας διηγηθώ έναν σχετικά άγνωστο μύθο που έχει να κάνει με πόλεμο ανάμεσα στον Περσέα και τον Θεό Διόνυσο και θα δώσουμε και μία σύντομη απάντηση στο κατά πόσο θα μπορούσε άραγε ο Περσέας να έχει υπάρξει ως πραγματικό ιστορικό πρόσωπο. Να ήταν για παράδειγμα δηλαδή κάποιος βασιλιάς της Μηκυναϊκής εποχής, του οποίου η ανάμνηση διατηρήθηκε μέσα από τους μύθους.

15:17 Αν σας άρεσε το σημερινό επεισόδιο, μπορείτε να ακολουθήσετε το podcast Μάθε Μύθο Κιάστον σε όλες τις πλατφόρμες που το ακούτε, να βάλετε 5 αστεράκια για να το δουν κι άλλοι, να κάνετε εγγραφή στο κανάλι, τα ξέρετε. Και αν θέλετε να υποστηρίξετε το Project The Mythologist, εμένα και το βιβλίο μου Συγχαρητήρια Πέθανες, μια ξενάγεση στον Άδη της ελληνικής μυθολογίας, θα βρείτε τον σύνδεσμο ακριβώς από κάτω για να το ψηφίσετε ως αγαπημένο βιβλίο του κοινού στην κατηγορία βιογραφία ιστορικό, στα βραβεία βιβλίου του scrooge.gr.

15:51 Λαϊκάρ! Όπως και να έχει, σας ευχαριστώ πάρα πολύ που ήσασταν εδώ και αυτήν την εβδομάδα. Με όσους και όσες από εσάς βρίσκεστε στο Patreon, σας ευχαριστώ λίγο περισσότερο για την υποστήριξη και τα λέμε αμέσως μετά εκεί. Με τους υπόλοιπους και τις υπόλοιπες, ήμουν ο Κωνσταντίνος και θα σας δω την επόμενη εβδομάδα στο νέο επεισόδιο του podcast Μάθε Μύθο Κιάστονε, γιατί κάπου, κάποτε, μπορεί να σας χρειαστεί.

16:16 Να είστε καλά!