Μια Κυριακή από τη ζωή της Μαρίας Ευθυμίου

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 ΣΚΑΙ ΠΟΤΚΑΣΤ Μια Κυριακή από τη ζωή της Μαρίας Ευθυμίου Είναι ιστορικός, ερευνήτρια, ομότιμη καθηγητρία του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Είναι η ελληνή δαστάρ της ιστορίας Μην πείτε όχι Όχι Το ήξερα ότι θα πείτε όχι Αλλά αν ρωτήσουμε οποιονδήποτε στην Ελλάδα Ποια είναι η ιστορικός που ξέρουν όλοι Θα απαντήσουν η Μαρία Ευθυμίου Το πιθανότερο είναι αυτό που λέτε Αυτό όμως δεν σημαίνει καθόλου ότι είμαι η καλύτερη ιστορικός.

01:02 Είμαι αυτή που γνωρίζουν οι περισσότεροι Έλληνες ίσως, λόγω έτσι της δράσης μου τα τελευταία 20 χρόνια και τα πολλά μαθήματα που κάνω στο κοινό. Αλλά υπάρχουν συνάδελφοι πάρα πολύ σπουδαίοι που δεν έχω σχέση με αυτούς, όπως είπαμε. Ναι, αλλά εσείς γίνατε η στάρα της ιστορίας. Ε, έτυχε ίσως λόγω της δράσης μου, όπως σας είπα.

01:22 Όχι λόγω του χαρακτήρα σας Τι να πω εκείνο που ξέρω είναι ότι αγαπώ την ιστορία και την πιστεύω Και ίσως αυτό περνάει στον κόσμο Και επίσης ότι την πιστεύω και κοινωνικά Δηλαδή ότι μας κάνει ως άτομα καλό και ως κοινωνία καλό Και γι' αυτό εξάλλου και είναι τώρα ακριβώς 20 χρόνια που ξεκίνησα αυτή τη δράση μου Πέραν του Πανεπιστημίου να πηγαίνω και σε όλη την Ελλάδα Και σε αυτά τα 20 χρόνια έχω επισκεφθεί πάρα πολλά, εκατοντάδες μέρη του τόπου μας και με έχουν ακούσει ίσως και εκατομμύρια άνθρωποι. Μπορεί.

02:05 Πού γεννηθήκατε? Στη Λάρισα της Θεσσαλίας. Υπάρχει μια ανάμνηση από την παιδική σας ηλικία, μπορεί να είναι ένα σημείο στο χάρτη σας, σε ένας άνθρωπος μια σκέψη που παραμένει ακόμη και σήμερα ακλόνητη, πολύ καθαρή. Θέλετε να πείτε ότι η ζωή μας είναι ιστορία κατά κάθε τρόπο έτσι δεν είναι. Ναι, εγώ γεννήθηκα το 1955 στη Λάρισσα και έχει σημασία γιατί ανήκω σε αυτή την τυχερή γενιά που δεν συνέπεσε με τον πόλεμο, δηλαδή ο εμφύλιος πόλεμος είχε τελείωσει το 1949.

02:38 Εγώ γεννήθηκα 6 χρόνια μετά τον εμφύλιο. αυτό σημαίνει πάρα πολύ μεγάλη τύχη για όσους δεν έζησαν πόλεμο όπως λέω ανήκω σε αυτή τη γενιά που είναι πολλοί άνθρωποι στο δυτικό κόσμο μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο ανήκω στη γενιά που εγώ τουλάχιστον δεν πείνασα παρά μόνο από δίαιτα στο καζανάκι μου τρέχει πόσιμο νερό και βόμπες δεν έχω ακούσει ή δει παρά μόνο σε κινηματογραφικές ταινίες αυτό είναι ασύλληπτη τύχη για έναν άνθρωπο.

03:11 Είμαι πάρα πολύ ευγνώμων που έχω φτάσει σχεδόν 72 ετών. Είμαι 71 συμπληρωμένα και σε όλη μου αυτή τη ζωή έχουν συμβεί αυτά τα τρία πράγματα που σας είπα. Και η ανάμνηση υπάρχει. Είναι μια Λάρισα του 55. Ακόμη τα ίχνη του πολέμου είναι βαριά, το αισθάνεσαι γύρω και αυτό παίζει ρόλο στη ζωή μου αυτό το πρώτο αίσθημα της γειτονιάς.

03:34 Γιατί η Λάρισα είχε κόκκινες πόλεις και χωριά οπότε ο εμφύλιος ήταν έντονος στη Λάρισα, ήταν από τις περιοχές στη Θεσσαλία δηλαδή οπότε και στη γειτονιά που έμενα εγώ ακόμη ήταν τα ίχνη του πολέμου και του πολέμου με τους Ιταλούς και τους Γερμανούς αλλά κυρίως του εμφυλίου πολέμου που ήταν ο βαρύτερος πόλεμος στη δεκαετία του 40 που ζήσαμε Κρατάτε μέσα σας περισσότερο το αστικό τοπίο της πόλης ή τον κάμπο της Θεσσαλίας Υπηρετώστηκο. Ο κάμπος δεν με αφορούσε, διότι ζούσαμε μέσα στην πόλη.

04:08 Ήμουν μικρό παιδί και όλα γίνονταν γύρω στη γειτονιά μου. Καμιά φορά τότε έπαιρνε στο οκτέλ και πήγαινε σε κανένα χωριό. Εγώ ανήκω σε μια οικογένεια που δεν είχε ποτέ αυτοκίνητο. Αλλά εκείνη την εποχή ελάχιστες οικογένειες είχαν αυτοκίνητο. Αλλά η δική μου δεν απέκτησε ποτέ αυτοκίνητο. ούτε ο πατέρας μου, ούτε η μητέρα μου ασχολήθηκαν με αυτό.

04:32 Διαπιστώσατε κάποια στιγμή ότι μπορεί να είστε φτιαγμένοι από διαφορετικό υλικό σε σχέση με τους άλλους. Όχι, ούτε είμαι φτιαγμένη από διαφορετικό υλικό. Ξέρετε, μέσα στο χρόνο που κυλάει θαυμάζω το υλικό που είμαστε φτιαγμένοι ο καθένας και που είναι πάρα πολύ σπουδαίο στην ιδιαιτερότητά του για τον καθένα μας. Όταν είσαι παιδί είσαι αυτοαναφορικός, είσαι αιώνιος, είσαι αθάνατος, αυτό ισχύει όταν είσαι νέος και αναμετρίασε πιο πολύ με την ανάγκη για να είσαι ασφαλής μέσα στο κοινωνικό πεδίο στο οποίο ζεις και να έχεις τέλος πάντων μια καλή θέση στην παρέα, να μην είσαι δευτερεύων, είναι μια ανάγκη του ανθρώπου αυτή να τοποθετηθεί.

05:19 Οπότε προσπαθείς να ενισχύσεις τον εαυτό σου Αν δεν έχεις ανατραφεί ή δεν είσαι των πραγμάτων πάρα πολύ αυτοδύναμος Εγώ δεν ανήκω σε αυτούς που ήμουν αυτοδύναμη Πρέπει να είμαι πλάθος Και επομένως αναμετριόμουν με το περιβάλλον μου Και τότε άρχισα να παρατηρώ τα χαρίσματα των ανθρώπων που ήταν ολόγυρα μου Και αυτό μου είχε κάνει καλό γιατί αντλώ και εικόνες από αυτούς και στάσεις ζωής τώρα που έγινα και όσο περνούσε ο χρόνος και ορίμαζα ήταν ένα σχολείο μου αυτή η παρατήρηση να παρατηρώ τους ανθρώπους και να βλέπω ποια στοιχεία τους θα ήθελα και εγώ να έχω Πώς διαλέξατε το αντικείμενό σας?

06:02 Επειδή δεν υπάρχει πιο ενδιαφέρον πεδίο από την ιστορία σε αυτό το πλανήτη Αυτό ήταν καθαρό για εσάς από όταν ήσασταν παιδί? Να σας πω ναι, ήταν κάτι που επλανάτο στο σπίτι μας. Η οικογένειά μου ήταν λογία. Ο πατέρας μου ήταν πραγματικά λόγιος. Είχε σπουδάσει φιλολογία και ήταν απόφυτος της φιλοσοφικής σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

06:24 Η καριέρα του ήταν στα τρία ταφ. Ήταν τριατατικός. Δηλαδή ήταν ταχυδρομεία και μετά έγινε και διευθυντής των ταχυδρομείων. Ήταν λόγιος. Πραγματικά αυτό που λέμε λόγιος. Η δε μητέρα μου ήταν δασκάλα, δηλαδή στο σπίτι υπήρχε ένα κλίμα και κυρίως υπήρχε μια μεγάλη βιβλιοθήκη, την οποία εγώ τριγούσα πολύ από παιδί, άνευ προγράμματος, με συνέπεια να έχω διαβάσει όλους τους κλασικούς που υπήρχαν εκεί εντός το Γεύσκι, Τσέχοφ, ξέρω και εγώ, σε πολύ μικρή ηλικία.

06:53 Γενικά, το οποίο πρέπει και να ξαναδιαβάσω Διότι τι καταλαβαίνεις στη μικρή ηλικία Και προφανώς ενώ θα πω αλήθεια Αν πω ότι έχω διαβάσει τους κλασικούς Της ελληνικής λογοτεχνικής παραγωγής Δεν είναι ψέματα, αλλά ταυτόχρονως είναι ανακρίβεια Διότι τι έχω εγώ, τι θυμάμαι από αυτά Και τι είχα συλλάβει Οπωσδήποτε κάτι εισέπραξα διαβάζοντάς τα Κάτι κατέταξα μόνο Αλλά εν πάση περιπτώσει έπαιξε οπωσδήποτε ρόλο αυτό.

07:24 Υπάρχει κάποιος ή κάτι που επηρέασε την απόφασή σας να ασχοληθείτε και επαγγελματικά με την ιστορία. Ναι. Με ενδιαφέρει η διδασκαλία. Το παρατηρούσα όταν ήμουν μαθήτρια. Στο σχολείο ήμουν καλή μαθήτρια. Αλλά παρατηρούσα πάρα πολύ γιατί ένας καθηγητής με κερδίζει πάρα πολύ. Άλλος λίγο και άλλος καθόλου. και δεν θα ήσουν να μπεις μέσα στην αίθουσα και προσπαθούσα να καταλάβω γιατί τι κάνει ο καθένας τους και με κερδίζει ή με αποθεί και αυτό ήταν πολύ χρήσιμο στη ζωή μου γιατί καθώς εξελίχθηκε το πράγμα και μπήκα και εγώ στη διαδικασία της διδασκαλίας δεν σταμάτησα να είμαι δασκάλα του εαυτού μου δηλαδή με παρακολουθούσα συνέχεια να διδάσκω σαν την ίδια στιγμή που δίδασκα ακόμη τώρα που είμαι 72 χρονών συνεχώς με παρακολουθώ την ώρα που μιλώ και κάνω εκείνη την ώρα μια εκτίμηση εδώ δεν τα πες καθαρά κοιτώ και τα μάτια εδώ κάτι θα είπα θολά στάσου να το διορθώσω με την επόμενη μου φράση αυτό το παιχνίδι με συγκινεί πάρα πολύ και το θεωρώ πάρα πολύ σπουδαίο

08:30 και αυτούς τους καθηγητές που αισθανόμουν ότι με κερδίζουν πολύ και δεν ήμουν μόνο εγώ όλοι τα άξια αισθανόταν το ίδιο τους εκτιμούσα πάρα πολύ Και ανάμεσα σε αυτούς η πιο επιτυχημένη καθηγήτρια που είχα ποτέ ήταν μία καθηγήτρια της ιστορίας στο γυμνάσιο. Τότε δεν υπήρχε λύκειο, ήταν ενιαίο το γυμνάσιο, ξετάξιο γυμνάσιο και ένας καθηγητής μαθηματικών.

08:54 Ο καθηγητής μαθηματικών που θυμάμαι, αυτός ο υπέροχος κύριος που δεν ξέρω ποιαν ζει, Μπουγατιώτης τη λεγόταν, είχε πάρει μια τάξη η οποία είχε πέσει στα χέρια ενός πολύ κακού πριν μαθηματικού, κατάλαβε τα χάλια μας για ένα χρόνο κατάφερε να μας πάρει από το μηδέν και να μας σηκώσει ψηλά όλους μαζί. Δεν ήταν ο κλάδος μου τα μαθηματικά αλλά θυμάμαι με μεγάλο θεβασμό αυτόν τον κύριο Μπουγατιώτη. Και τι το ξεχωριστό είχαν αυτοί οι δύο άνθρωποι.

09:23 Ότι καταλάβαινες με το που έμπαιναν ότι μπαίνουν για να σε κερδίσουν. Όχι δεν μπαίνουν μέσα στην τάξη για να διεκπαιρεώσουν μια παρουσία τους μέσα στην τάξη. Ένα σωρό καθηγητές μπαίνουν μες στην τάξη για να τελειώνουν. Αυτοί μπαίναν μέσα για να σε κερδίσουν δηλαδή μπαίναν σε μια γόνιμη αρένα, το καταλάβαινες αυτό. Τους αφορούσε το επαγγελμάτους και η διδασκαλία.

09:47 Και δίνανε όλοι τους την προσπάθεια η οποία δεν ήταν στον αέρα ήταν μια διανοητική διαδικασία στην οποία είχαν καταλήξει ότι ήταν φανερό ότι είχαν ψάξει τον εαυτό τους πώς αποδίδει καλύτερα και προσπαθούσαν να το τηρήσουν αυτό. Και για μένα αυτό εξεκολουθεί να είναι μάθημα ζωής. Αυτό ίσως συνδέεται με αυτή τη φιλοσοφία που λέει πως αν κάποιος ενδιαφέρεται για κάτι είναι και ο ίδιος ενδιαφέρον άνθρωπος.

10:14 Φαντάζομαι ναι, γιατί σε κάνει το ενδιαφέρον σου να γίνεις πιο πλούσιος άνθρωπος, να σκαλίσεις ας πούμε στον εαυτό σου παιδεία που ίσως με άλλες διαδρομές δεν θα τα σκάλιζες και δεν θα τα εμβάθυνες ας πούμε. Φυσική. Από τη Λάρισσα βρεθήκατε στην Αθήνα. Στην Αθήνα, στα δημόσια σχολεία της γειτονιάς, το δημοτικό, το γυμνάσιο.

10:37 Στην περιοχή των σημερινών εξαρχείων ήταν τα κτίρια μας. Το δικό μας διαμερισματάκι που πήραμε όταν ερχόμενοι στην Αθήνα ήταν στην οδοϊποκράτους. Δηλαδή η περιοχή μου ήταν αυτή. Υποκράτους, Ασκληπιού, Μαυρομιχάλη. και τελικά τα σχολεία μου ήταν στα Εξάρχεια που τότε τα Εξάρχεια ανήκαν στην πόλη δεν ήταν μια συνοικία της πόλης που δεν ανήκει στην πόλη Είστε πάντα downtown γι' αυτό είστε και πεζοπόρος Ναι, η σχέση μου με τη φύση είναι τελείως χρηστική Δεν τη γνωρίζω τη φύση Ούτε τα φυτά, ούτε τα ζώα Τα βλέπω αισθητικά Τα χαίρομαι να τα βλέπω αλλά δεν τα γνωρίζω γνωσιολογικά δηλαδή Μπορώ να αναγνωρίζω, τι να πω, δεν ξέρω, λίγες δεκάδες φυτά Και επίσης το ίδιο ζω Και πρέπει να πω ότι δεν μου λείπει που δεν ξέρω περισσότερα φυτά και ζω Είμαι πραγματικά αστή με την έννοια του ανθρώπου της πόλης Γι' αυτό δεν θα ήθελα ποτέ να ζω εκτός από το κέντρο της πόλης Πώς μπορεί κάποιος να είναι Παμπλουτίδης Και να μένει στις αλεπούδες και στους λύκους Όντας δίπλα στην πιο συναρπαστική

11:48 Τον πραγμάτων πόλη αυτής της χώρας Τι να πω Εγώ είμαι θαυμάστρια Του παλμού της Αθήνας Του κέντρου της Αθήνας Παρ' όλα αυτά έχετε περπατήσει όμως πολύ στη φύση Απείρα Γιατί είμαι ορειβάτης από τα 17 μου Άρα κάντε την αφαίρεση Είμαι 72 από τα 17 Είμαι πολλές δεκαετίες στα βουνά Και υπήρξαν κάποιες περίοδοι της ζωής μου Πήγαινα κάθε Σαββατοκυριακό μια ορειβατική εκδρομή αυτό όμως δεν συνέβη σε όλο αυτό το διάνυσμα του χρόνου γιατί όταν απέκτησα παιδιά πήγαινα πολύ σπάνια θέλω να πω εν πάση περιπτώσει όμως μέσα σε αυτά τα χρόνια δεν σταμάτησα να είμαι σε επαφή με τη φύση μέσω αυτής της διαδικασίας όμως Μια Κυριακή από τη ζωή της Μαρίας Ευθυμίου συμπληρώσατε 40 χρόνια στα πανεπιστημιακά έδρανα περίπου 43 ναι 42-43 χρόνια και είχα διδάξει και πριν σε άλλες διαδρομές δηλαδή με καμιά 52 χρόνια εκπαιδευτικός Πώς συντηρείτε το ενδιαφέρον ως εκπαιδευτικού για τόσα χρόνια γιατί υπάρχουν τα μάτια των ανθρώπων που διδάσκεις να σας πω είναι κάποια επαγγέλματα που

13:02 επαναλαμβάνεις στη συνέχεια όπως είναι η ξεναγή κάθε Κυριακή θα ξεναγήσουν την Ακρόπολη Λέω τώρα τι να πω, λέω μια υπερβολή Αλλά είναι και έτσι Όμως γιατί δεν είναι για αυτούς το ίδιο Γιατί ποτέ δεν είναι το ίδιο Είναι άλλοι άνθρωποι που θα σ' ακούσουν Είναι άλλα μάτια που σε βλέπουν Και όλο αυτό είναι ο νεόν εξ αρχής Το ενδιαφέρον σου, έτσι κι εγώ Και όχι μόνο εγώ, κάθε εκπαιδευτικός Γιατί περίπου τα ίδια αντικείμενα Διδάσκονται κάθε φρονιά Πώς καταφέρατε να κάνετε την ιστορία ένα ενδιαφέρον μάθημα για όλους ενώ στο σχολείο θα πρέπει να το παραδεχτούμε δεν είναι το πιο αγαπημένο μάθημα η ιστορία Ναι, σωστά Εγώ είχα την τύχη να πέσω στην κυρία Παπαγεωργίου που σας είπα, δεν ξέρω αν αυτοί οι δύο άνθρωποι που αναφέρω ζουν ή έχουν φύγει από τη ζωή αλλά είναι σαν μνημόσυνο και την ιστορία τη λάτρεψα χάρη σε αυτήν την γυναίκα η οποία είχε πάντα ένα χάρτη την ώρα που δίδασκε και έτσι καταλαβαίνω και εγώ την ιστορία. Χωρίς χάρτη δεν μπορείς να διδάξεις ιστορία.

14:07 Και από την άλλη είναι το αντικείμενο από όσα έχω διδαχθεί στη ζωή μου το αντικείμενο που μου έχει φανεί πιο ενδιαφέρον έτσι και αλλιώς εξ αυτού. Οπότε ενώ μπορούσα να στραφώ και σε άλλα και κάποια στιγμή ερωτοτρόπισα με θεωρητικά πάντα γιατί στα μαθηματικά, στη χημεία ήμουνα στο στη χημεία μια γελιότητα Δεν καταλάβαινα Δεν καταλάβαινα τα πράγματα Αλλά φυσική, χημεία, μαθηματικά Ήμουν από μέτρη έως κακή Αλλά στα θεωρητικά ήμουν καλή Δεν μπορούσα να πάω σε όλες τις επιστήμες Ναι, αλλά η Ίντριγκα ήταν για σας η ιστορία Γιατί θέλατε να μάθετε περισσότερα Αλλά ιστορία είναι όλος ο κόσμος Η ιστορία είναι τα πάντα Δεν είναι μόνο τα πολιτικά, τα διπλωματικά Πληθυσματικά, τα πολεμικά γεγονότα.

14:58 Είναι όλη η ζωή των ανθρώπων. Οι ασθένειες, η δημογραφία, η θέση της γυναικάς, του παιδιού, τα χαρακτηριστικά των λαών, πώς διαμορφώθηκαν. Όλα αυτά είναι συνερπαστικά. Και πίσω από αυτά βρίσκονται διάφορες κεντρικές παράμετροι που μου ενδιαφέρουν πάρα πολύ, που μια από αυτές είναι οι θρησκείες. Γι' αυτό και το μάθημα της παγκόσμιας ιστορίας που διδάσκω και που το βλέπουν πάρα πολλοί άνθρωποι λόγω του ότι κάποια στιγμή το κανάλι της Βουλής ενδιαφέρθηκε να το προβάλλει και το προβάλλει συνεχώς εδώ και πολλά χρόνια ένα τμήμα της παγκόσμιας ιστορίας που διδάσκω καθόλου μικρό είναι οι διάφορες θρησκείες της ανθρωπότητας Αν χρειαστεί να απαντήσετε με μια φράση στο ποιο είναι το βασικό χαρακτηριστικό της ιστορίας των ανθρώπων μπορείτε να το κάνετε Το βασικό χαρακτηριστικό είναι η ανάγκη ασφάλειας.

15:50 Αυτό είναι το κεντρικότερο πράγμα στο είδος μας και όχι μόνο σε κάθε έμβιο. Δηλαδή το να μην πεθάνει. Το πρόταγμα από την ώρα που θα γεννηθείς είναι η ζωή και το να παραμείνεις ζωντανός. Και το κάθε έμβιον και βέβαια ο άνθρωπος ο οποίος έχει συνέστηση των πολλαπλών κινηδίνων που υπάρχουν επικεντρώνει τις προσπάθειές τους το να επιζήσεις την πραγματικότητα.

16:13 Σήμερα το ξεχνάμε γιατί ανήκουμε σε αυτές τις γενιές που περιέγραψα πριν, που έχουμε πεινάσει μόνο από δίαιτα. Αυτό είναι κάτι τελείως σπάνιο στην παγκόσμια ιστορία. Στα εκατομμύρια χρόνια της ανθρώπινης ιστορίας οι άνθρωποι ήταν στα όρια της εξαθλίωσης και του χαμού. Αυτό δημιούργησε μια ειδική εγρήγορηση στον άνθρωπο, ένα αίσθημα ταραχής όταν του φεύγει το αίσθημα ασφαλείας και ό,τι αυτό σημαίνει πολιτικά και κοινωνικά.

16:45 Μία Κυριακή από τη ζωή της Μαρίας Ευθυμίου Είναι ιστορικός, ερευνήτρια, ομότιμη καθηγήτρια του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Αν κάποιος δεν ξέρει τι δουλειά κάνετε, τι του λέτε? Είναι εκπαιδευτικός Α, δεν λέτε ιστορικός Το εκπαιδευτικός σας προσδιορίζει καλύτερα? Ναι, αυτό έκαμα εξάλλου. Ήμουν ερευνήτρια φυσικά, γιατί όταν εργάζεσαι σε χώρους ερευνητικούς όπως είναι τα πανεπιστήμια είσαι και ερευνητής.

17:23 Και εγώ ήμουν δεκαετίες. Αλλά το κεντρικό μου ήταν η διδασκαλία μέσα στα αμφιθέατρα και αυτό που κάνω και εκτός αμφιθέατρου. Εξάλλου ο όρος ιστορικός είναι πολύ μεγάλος όρος Βαρύς όρος Επίσημα αναγράφομαι ιστορικός Γιατί στην πραγματικότητα Εντάξει αυτή είναι η ιδιότητά μου Αλλά αν με ρωτήσει κανείς τι είμαι Εγώ θα απαντήσω εκπαιδευτικός Και έτσι δεν θα μειώσετε λιγάκι Αυτό που στα αλήθεια κάνετε Όχι, λέω το πιο σημαντικό πράγμα στον κόσμο Να είσαι εκπαιδευτικός Χρόνια Από το 2007 2007, δεν ξέρω αν κάνω λάθος.

18:05 Ναι, τέλος του 2006-2007. Γυρίζεται όλη την Ελλάδα. Σωστά. Αυτό που μου κάνει μεγαλύτερη εντύπωση είναι ότι έχετε πάει σε φυλακές. Ναι, και σε κέντρα απεξάρτησης και... Πώς γεννήθηκε η ανάγκη να βγείτε από το ασφαλές περιβάλλον εντός εισαγωγικών, ενός πανεπιστημίου, ενός σχολείου, ενός κέντρου όπου γίνονται διαλέξεις. Ήρθε από μόνο του, το ένα έφερνε το άλλο, διότι υπήρχε στο ακροατήριο που δεν το γνώριζα τους ανθρώπους, εκατοντάδες άνθρωποι, ανάμεσα σε αυτούς αποδείχθηκε ότι ήταν μια φορά ένας διευθυντής φυλακών και μου ζήτησε αν θέλω να μιλήσω στους βαρυπινίτες, να κάνω μάθημα στους βαρυπινίτες και μια άλλη φορά ένας διευθυντής κέντρου απεξάρτησης και πάλι εκείνος μου το ζήτησε, δεν το είχα στο νου και με μεγάλη χαρά δέχθηκα.

19:00 Παρακαλώ, Ελβάτη, τι συνδέει όλους τους ανθρώπους όπου και αν βρίσκονται, είτε στη φυλακή είτε σε ένα ελεύθερο περιβάλλον. Υπάρχει ένα κοινό σημείο στο οποίο συναντιάμαστε όλοι. Η φιλομάθεια και η φιλιστορία. Α, αυτό είναι ένα έμφυτο χαρακτηριστικό που έχουμε. Έμφυτο αν σου το προξενήσει κάποιος, αν σου το κινητοποιήσει κάποιος.

19:21 Να σας πω κάτι. Νομίζω ότι αυτά τα 20 χρόνια και οι εκατοντάδες χιλιάδες ώρες διδασκαλίας Και οι τόσοι πολλοί άνθρωποι που έχω συναντήσει Μπορούν να μου δώσουν ας πούμε μια βεβαιότητα παρατήρησης Γιατί εγώ μόνο σε Έλληνες διδάσκω Κάνω μια παρένθεση Στη φυλακή όταν δίδαξα οι περισσότεροι ήταν Αλβανοί, Ρουμάνοι, Γεωργιανοί και Έλληνες Αλλά καταλάβαιναν τα ελληνικά που μιλούσα θέλω να πω Πάντως παντού διδέσκω στην ελληνική γλώσσα Και εκείνο που παρατήρησα παντού Είναι μια τεράστια φιλομάθεια και φιλιστορία Άνθρωποι οποίοι ήταν και είναι έτοιμοι να είναι όρθιοι τρεις ώρες Όρθιοι Τρεις ώρες με την πλάτη στον τοίχο έχω γιατί δεν βρήκα τέσση Και να παρακολουθούν μια κυρία που μιλάει μπουρουμπουρου ας πούμε Και του λέει πράγματα που αφορούν την ιστορία Αυτό γιατί γιατί να σας πω πιστεύω ότι είμαστε βαθιά φιλίστορες και φιλομαθείς γνώριο για τους Έλληνες γιατί αυτούς γνωρίζω δεν θα μιλήσω για ό,τι είναι φίλο γιατί δεν την ξέρω και επειδή είμαστε πάρα πολύ τοξικός

20:26 λαός και καχύποπτος και έτοιμος να σκεφτούμε για τον άλλον αρνητικά ας πούμε αν τύχει και αισθανθεί ο Έλληνας ότι είναι σε ένα καθαρό πεδίο και ότι ο άλλος δεν τον χειρίζεται δεν τον εξαπατά αμέσως ανθεί και ανοίγεται και επειδή είμαστε και λαός, μεσογειακός, παρονμητικός, συναισθηματικός, αν αυτή η δικλίδα ας πούμε ανοίξει και αφαιθεί ο Έλληνας στη χαρά της μάθησης, είναι πραγματικά ένα πανηγύρι ομορφιάς.

21:04 Η επιφυλακτικότητα του έθνους μας, από πού πηγάζει. Είναι κάτι πολύ βαθύ. Είναι τώρα τουλάχιστον 200 χρόνια οργανωμένο μέσα μας και έχει δημιουργήσει ανθρώπους δύστημους και χωρίς χαρά ζωής. Αυτό είναι κρίμα σε μια τέτοια χώρα και σε μια τέτοια ζωή που ζούμε. Και έχει σχέση και με τις πολλώσεις, τις πολιτικές. Είμαστε 200 χρόνια, οι πολλώσεις είναι συνεχείς πια, έχουν γίνει μια κατάσταση.

21:33 Ξέρετε όταν ξεκίνησα να διδάσκω Είπα θα πω αυτά τα σημεία Εδώ υπάρχει μια κάποια ευθέρετη επιλογή Όταν λες θα πάω στον άλλον να μιλήσω τόσες ώρες για όλη την ιστορία του κόσμου Ή την ιστορία του τόπου σου Πρέπει να κάνεις μια επιλογή Ποια σημεία θα θίξεις Γιατί μπορεί να είναι μια ζωή ολόκληρη να διδάσκεις και δεν φτάνει Επομένως τα ποια σημεία θα θίξεις είναι δικιά σου επιλογή και εγώ τα επέλεξα θεωρώ κάποια σημεία της παγκόσμιας ιστορίας ή της ελληνικής ιστορίας αν τα κατανοήσουμε μας βοηθάει να καταλάβουμε όλη την πορεία και από εκεί και πέρα ο καθένας με την φιλομάθειά του θα το πάει βαθύτερα γιατί είναι άπειρος ο χρόνος που χρειάζεται γι' αυτό και επειδή είμαστε πολύ πολλωμένοι η ελληνική κοινωνία όταν ξεκίνησα την επιλογή των θεμάτων είπα υπάρχει πιθανότητα σε αυτό να δυσαρεστηθεί, τι να πω η εκκλησία, το άλλο η στρατιωτική ηγεσία το άλλο το τάδε κόμμα το άλλο το τάδε κόμμα, λέω τώρα δεν συνέπει αυτό να σας πω κάτι, εγώ δεν έχω facebook, ούτε ανοίγω

22:43 ούτε κλείνω facebook, δεν το γνωρίζω αυτό, γνωρίζω ότι υπάρχει μια πολύ μεγάλη αποδοχή των μαθημάτων και στην πράξη φαίνεται ωστόσο μου λένε κάποιοι φίλοι ότι στο facebook κάτι θα σου γράψει ο ένας κάτι θα σου γράψει, από αυτή που κάποιοι φίλοι με παρακολουθούν και είμαι πάρα πολύ συγκινημένη διότι δεξιοί δεν με θεωρούν επαρκώς δεξιά αριστεροί δεν με θεωρούν επαρκώς αριστεροί υπερπατριώτες δεν με θεωρούν επαρκώς πατριώτισσα που θα πει ότι είμαι σε καλό δρόμο και αυτό για την ελληνική πραγματικότητα βοηθήθηκε από το εξής στα νιάτα μου ήξερα τι κόμμα θα ψήφιζα δεν το συζητώ ήταν καμιά δεκαριά χρόνια που ήμουν βεβαία για το μέλλον της ανθρωπότητας μετά δεν ήμουνα μετά αποκτήσατε αμφιβολίες μετά αποκτήσατε αμφιβολίες οι οποίες μέχρι σήμερα σέρνονται και ανήκω σε αυτούς που όταν έρχονται οι εκλογές αμάν τι θα ψηφίσω τώρα αυτό είναι καλό είναι καλό και με εξόπλησε με μια θετική μη αιμονή στη α ή στη β οπτική όχι ότι δεν έχω κάποια γενική σύλληψη του τι πιστεύω ότι είναι καλύτερο

23:55 αλλά αυτό είναι αρκετά χαλαρό στενά βασανίζουμε μεταξύ δύο-τριών κομμάτων όταν έρχεται η ώρα των εκλογών. Αυτό σημαίνει ότι στις δημοσκοπήσεις θα δηλώσετε αν αποφάσιστεί. Εξαρτάται από την ερώτηση. Για κάποια κομμάτια των ερωτήσεων αυτόν δεν ξέρω, νομίζω ότι θα απαντούσα αλλά ακριβώς τι θα ψηφίσατε δεν ξέρω εκείνη την ώρα.

24:14 Πάει στην περιπτώση. Αυτό όμως με έκανε αυθεντικά την απομακρύ από την προσπάθεια να καθοδηγήσω κάποιον προς μια κομματική κατεύθυνση. Αυτό δεν μπορώ να το κάνω γιατί εγώ δεν το έχω. Αλλά φυσικά αυτό στην γενική σύλληψη των πραγμάτων να πούμε ότι θεωρώ ότι ο ευρωπαϊκός διαφωτισμός είχε εκπληκτικά σημεία. Τους προβληματισμούς του, τους κοινωνικούς ας πούμε.

24:40 Η σύλληψη του Κομφούκιου για την λειτουργία κάποιες πλευρές της κοινωνίας ή του Λούθυρου που ήταν πάρα πολύ πολιτική στόχαστές, αυτό θεωρώ ότι είναι και μεγάλο κέρδος να το έχεις μάθει και να το έχεις υιοθετήσει ως πορεία σε κάποια του σημεία δεν λέω γιατί δεν συμφώνω εξ ολοκλήρου θέλω να πω είναι οπωσδήποτε κάτι που μέσα μου με οθεί σε κάποιες διαδρομές αλλά δεν είμαι αυτή που θα σε κάνω να πιστέψεις σε κανένα κόμμα όταν δεν ανήκει κάποιος κάπου Με έναν τρόπο είναι και μια μοναχική διαδρομή Αλλά ευαριέως Είμαστε μια ωραία κοινωνία 10 εκατομμυρίων, μια χαρά Όμορφοι άνθρωποι, κεφάτι Δεν χρειάζεται η μοναξία αυτή Όχι δεν αισθάνομαι ότι η μοναξία σχετίζεται με το πολιτικό Σας λέω όταν ήμουν πολύ νέα Είχα βρει την λύση της ανθρωπότητας Αλλά μετά από 10 χρόνια περίπου τέτοιες βεβαιότητες Είναι τώρα πάνω από 40 χρόνια Που είσαι τα βέβαιη που ναι δεν ανήκω σε κάποιο κόμμα καθόλου αλλά εντάξει παραμένω ένας ενεργός πολίτης δηλαδή και τα μαθήματα αυτά που κάνω

25:55 πολιτικά μαθήματα είναι με ποια έννοια ότι τα κάνω για πολιτικούς λόγους δηλαδή όχι κομματικούς γιατί δεν τον έχω αλλά πολιτικούς λόγους διότι πιστεύω ότι η ιστορία εμένα με βοήθησε να είμαι καλύτερος πολίτης δεν λέω καλός αλλά καλύτερος από αυτός που θα ήμουν Επομένως και ο Μέσος και εμείς όλοι μας θα βοηθιόμασταν με την ιστορία Φαντάζομαι όμως τα πολιτικά κόμματα σας έχουν προσεγγίσει Να σας πω, ναι, μια-δυο φορές κάποια Και επίσης σε δημαρχιακές καταστάσεις, ναι Αλλά εγώ δεν θα ήμουν καλή πολιτικός Είμαι βέβαιη γι' αυτό Τι να σας πω, θεωρώ τον εαυτό μου χαϊβάνη στη διαχείριση Για να είσαι πολιτικός πρέπει να έχεις και μια εγρήγορση σε άλλους τομείς ο αδελφός μου όπως γνωρίζετε είναι πολιτικός, ανήκει σε ένα κόμμα πιστά εδώ και 50 χρόνια και τον παρακολουθώ τον αγαπώ, τον εκτιμώ, τον παρακολουθώ είναι σε γρήγορση συνεχή για όλα τα θέματα και το να είσαι πολιτικός είναι και λίγο πόλεμος, δηλαδή σαν να είσαι στα, τι να πω στα χαρακόμματα του πρώτου

27:06 παγκοσμίου πολέμου, πρέπει ο λόγηράς σου συνεχώς να καταλαβαίνεις ποιος είναι ο κακό προαίρετος που μπορεί να δημιουργήσει ένα τεχνητό κλίμα είτε για σένα προσωπικά είτε για το κόμμα σου. Εγώ αυτά δεν τα έχω. Κουβεντιάζετε με τον αδερφό σας πολιτικά. Να πω ότι είναι μια υπέροχη σχέση με τον αδερφό μου και ευτυχώς είχαμε τη σοφία.

27:30 Από πολύ νωρίς έτσι όπως εξελίχθηκαν τα πράγματα αφού τελείωσαν οι απόλυτες βεβαιότητές μας μου όπως σας είπα και εγώ δεν σημεριζόμουν ακριβώς τις δικές του βεβαιότητες ότι ένα για έχουν κυλήσει τώρα 50 περίπου χρόνια που δεν συζητούμε καθόλου κομματικά θέματα βρισκόμαστε και επειδή και οι δύο μας ενδιαφέρει η κοινωνία συνολικά συζητούμε για συνολικά θέματα.

27:57 Τέλος πάντων και αυτό έχει κάνει να είναι πολύ υγιή στη σχέση μας μέχρι σήμερα και όμορφη και αγαπητική. Από την έρευνα που έχετε κάνει, από τη μελέτη της ιστορίας, από την κοινωνική παρατήρηση που κάνετε σε αυτές τις συναντήσεις με τόσο μεγάλο μέρος κοινού, τι έχετε καταλάβει για τους ανθρώπους, τι θέλουν πέρα από αυτόν τον επιβιωτικό μηχανισμό που έχουν αναπτύξει, τι άλλο θέλουν για τη ζωή τους, για ποιο πράγμα προσπαθούν.

28:32 Εγώ δεν μπορώ να σας πω παρά αυτό που βλέπω. Δηλαδή, εγώ αυτό που βλέπω 20 χρόνια, είναι ότι θέλουν να ακούσουν ιστορία με τεράστια επιθυμία τι άλλο θέλουν για τη ζωή τους δεν ξέρω, μπορώ όμως να το εικάψω ότι μέσα από την ιστορία όπως και εγώ λέω τώρα, κάνω μια αναγωγή στις δικές μου εμπειρίες, θέλουμε όλοι να κατανοήσουμε περισσότερο την κοινωνία που ζούμε τον εαυτό μας τους ανθρώπους που είμαστε κοντά τους κοντινούς ανθρώπους, την ευρύτερη κοινωνία τον κόσμο που ζούμε και αυτό μας κάνει πιο πλούσιους Επομένως το ότι τους αρέσει η ιστορία είναι ίσως ένα αίτημα ομορφότερης ζωής Πιο αγαπητικής ζωής, πιο ομαλής κοινωνικής ζωής, πιο οργανωμένης κοινωνίας Με λιγότερα αγκάθια και λιγότερες πλευρές ας πούμε παγίδας Που μπορεί να προκύψει από μια κοινωνία που δεν λειτουργεί το σωστά Που δεν τηρούνται οι θεσμοί όπως θα ήθελες που δεν είσαι κι εσύ σ' αυτούς σωστός Όλα αυτά που σημαίνουν Ιστορικά πώς εξελίσσεται μια κοινωνία Του πρεγμάτων η ζωή η ίδια σε φέρνει

29:38 Γιατί κυλάς και όλοι μας κυλάμε και μέσα στον χρόνο Και δεν είμαστε καθόλου τα ίδια άτομα Και εσείς και εγώ Αν επισκεφθούμε τον εαυτό μας 10 χρόνια πριν, 20 χρόνια πριν, 50 χρόνια πριν Αν έναν άλλον άνθρωπο θα συναντήσουμε Αλλά θα αναγνωρίσουμε κάπου τη βάση της ύπαρξής μας Αυτό σημαίνει ότι οι κοινωνίες είναι εν συνεχή ροή και οριμάνιση και επομένως είναι σαγηνευτικό να βλέπεις πως οι άνθρωποι μέσα σε αυτό το διάστημα έχουν εισπράξει τα όσα συμβαίνουν γιατί τα πράγματα θα συμβούν, δεν υπάρχει περίπτωση, δεν είναι μια κοινωνία που δεν θα συμβούν πράγματα.

30:13 Αυτά τα πράγματα είναι η κοινωνική σου ζωή και η πολιτική σου ζωή. Η ιστορία καταγράφει την εξέλιξη των γεγονότων ή την εξέλιξη των ανθρώπων. Πάει μαζί, δεν πάει χωρίς αυτά. Φυσικά υπάρχουν κάποια γεγονότα που είναι πέραν των ανθρώπων. Θέλω να πω, να, ο COVID, πανόλης, η έκρηξη ενός υφιστίου, οι τρομερές πλημμύρες αυτές είναι πέραν εσού.

30:37 αλλά εμείς είμαστε ένα όν από τα εκατομμύρια έμβια όντα αυτού του πλανήτη που κατά πάσα πιθανότητα είναι το μοναδικό που έχει καταφέρει να είναι ο εαυτός του αλλά να μπορεί και να τον παρακολουθεί τον εαυτό του απ' απέναντι δηλαδή αυτό που μας κάνει τόσο σπουδαίους και δυνατούς είναι ότι μπορούμε να μας παρακολουθήσουμε σαν να είμαστε ξένοι και να δούμε τις συλλήψεις μας και να πεις μια στιγμή σταμάτα ανόητη γιατί το κάνεις αυτό Δεν ξέρω αν το χταπόδι μπορεί να το πει αυτό Λέω γιατί υποτίθεται ότι τα πιο ευφυΐ όντας αυτόν τον πλανήτη μετά από μας Είναι τα χταπόδια και τα δελφίνια Δεν ξέρω δηλαδή αν τα δελφίνια και τα χταπόδια μπορούν να κάνουν μια αυτοπαρατήρηση Αφού έχουμε αυτό το χάρισμα όμως γιατί δεν καταφέρνουμε Ενώ βγαίνουμε τόσο εύκολα από τον εαυτό μας και μας παρατηρούμε Όχι εύκολα, θέλει μια επιθυμία ενσυναίσθησης Έτσι μπορείς να είσαι και για τον άλλον πιο αναλυτική και για τον εαυτό σου.

31:37 Αλλά γίνεται. Ποια περίοδο της ιστορίας διανύουμε αυτή την εποχή. Μπορείτε να την εντάξετε κάπου. Ναι βέβαια. Πρώτα πρώτα είμαστε σε μια εποχή η οποία δεν έχει ξαναγίνει στην ανθρώπινη ιστορία. Να είναι τόσο ταχεία η επέλαση της τεχνολογίας και ό,τι συνεπιφέρει αυτό. Δεν έχει ξαναγίνει. Είναι μοναδική. Και φυσικά, καλά δεν θα σας συζητήσω για την τεχνητή νοημοσύνη, αυτό αλλάζει όλα τα δεδομένα, αλλά ποτέ δεν έχει υπάρξει τέτοια δυνατότητα να γνωρίζει κανείς ό,τι συμβαίνει σε όλο τον πλανήτη, μέσα στο ίδιο λεπτό που συμβαίνει, επομένως η παγκοσμιοποίηση της πληροφορίας και της ανταλλαγής εικόνων ανθρώπινων καταστάσεων δεν έχει ξανά υπάρξει.

32:20 Αυτό είναι ένα εφαλτήριο από το οποίο μπορεί να ξεκινήσει κάτι πολύ μεγάλο και όμορφο, δηλαδή μια ενωμένη ανθρωπότητα που θα προσπαθήσει να επιλύει τα προβλήματά της στη βάση αμοιβαίας βοήθειας ή τέλος πάντων συμφωνίας βασικών πραγμάτων ή θα οδηγήσει ξανά σε μια μεγάλη σύγκρουση. Το λέω το ξανά γιατί οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι ήταν του 20ου αιώνα.

32:49 Δεν είναι μακριά μας. Με μια λέξη είσαι αισιόδοξη ή απεσιόδοξη για το μέλλον. Δεν είμαι αισιοδοξή Πιστεύω ότι στο μέλλον του άμεσου Δηλαδή των επόμενων δεκαετιών Θα είναι πολύ έντονο Αλλά εκεί θα εξαρτηθεί Από αυτές τις δεκαετίες που έρχονται Θα εξαρτηθεί το μέλλον όλες τις ανθρωπότητες Αν θα υπάρξουν όσοι είδος ή όχι Μια Κυριακή από τη ζωή της Μαρίας Ευθυμίου Είναι ιστορικός, ερευνήτρια Ομότιμη καθηγήτρια του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών η ίδια λέει πως είναι εκπαιδευτικός.

33:29 Η ιστορία έχει αντίκρισμα στην πραγματική ζωή. Μπορεί να διδάξει τον σύγχρονο άνθρωπο. Μόνο η ιστορία μπορεί να διδάξει τον σύγχρονο άνθρωπο. Κατά τη γνώμη μου. Δεν υπάρχει άλλο πεδίο. Αν την ξέρει. Αν δεν την ξέρει. Εντάξει. Ποιος είναι αυτός που ξέρει. Η ιστορία είναι ένα χάος. Δεν ξέρω, ούτε ο Φερνάν Μπροντέλ δεν ξέρω αν θέλει ότι την ξέρει, πρέπει να πω.

33:52 Εντάξει, όλοι μας ξέρουμε ένα κομμάτι της ιστορίας γιατί είμαστε τμήμα της ιστορίας. Εσείς κι εγώ είμαστε τμήμα της ιστορίας, αναπόφευκτα. Αλλά φυσικά οι ιστορικοί, κατά κανόνα, αυτή είναι η δουλειά τους να ξέρουν περισσότερα. Τις περισσότερες φορές είναι πολύ ειδικευμένο αυτό που ξέρουν και δεν ξέρουν τα υπόλοιπα και αυτό κάνει τα πράγματα στεγνά και στενά.

34:16 Αλλά όσο πιο πολύ διευρύνεις το πεδίο σου, τόσο περισσότερο η ιστορία σε καθοδηγεί σε πολλά. Δεν λέω ότι σου δείχνει ακριβώς το δρόμο, αλλά σε καθοδηγεί σε κάποια στάση ζωής και κάποια στάση διανοητική. Έχει σημασία ο τρόπος που διαβάζουμε την ιστορία? Το πώς διαβάζουμε την ιστορία εξαρτάται από τα ερωτήματα που έχουμε θέσει.

34:36 Και αυτό σχετίζεται με το πόσο εμείς ως άτομα έχουμε εκπαιδεύσει τον εαυτό μας στην διαμόρφωση επιθυμίας ανάγκης να απαντήσουμε σε ερωτήματα της ζωής που είναι μπροστά μας. Η ιστορία καλύπτει όλη τη ζωή που είναι μπροστά μας. Υπάρχει ιστορία, η ιστορία, η οικονομική ιστορία, η δημογραφική ιστορία, η ιστορία του φύλου, η ιστορία των πολεμική ιστορία, διπλωματική ιστορία.

35:03 Είναι τα πάντα. Ιστορία των επιστήμων. Σε ποια ηλικία μπορεί να μάθει καλύτερα κανείς ιστορία. Πιστεύω μετά τα 40. Δηλαδή τότε που αρχίζεις να μην είσαι αθάνατος. Έχει σημασία αυτό. Διότι όταν είσαι νέος είσαι αθάνατος. Είσαι παντοδύναμος. Οπότε αυτό δεν βοηθάει τόσο πολύ στην σεμνή αντιμετώπιση των γενναιών που πέρασαν και της ιστορίας τους.

35:29 γιατί η ιστορία είναι περίπου οι γεννές που πέρασαν είτε οι πιο κοντινές είτε οι πιο μακρινές. Όταν φτάσεις κοντά στα 40 αρχίζεις και κατανοείς ότι είσαι κάπου κοντά στο μέσο της ζωής σου, αμάν αμάν πότε έφτασε και όλα στο μέσο της ζωής σου αυτό σε κάνει τέλος πάντων να κατανοήσεις το περασμένο σου του μελλοντός σου, εξ'αυτού είσαι πιο ευαίσθητος στα πράγματα και επιπλέον έχεις αφήσει το υπερφύαλο της νεότητας Και με την ίσπραξη της βεβαιότητας του θανάτου γίνεσαι εκ των πραγμάτων σεμινός.

36:05 Διότι η ζωή σου λέει πια ποιος είσαι καραμήτρο. Ποιος νομίζεις ότι είσαι καραμήτρο. Η ζωή, αν ακούς μάλιστα και την ιστορία των ανθρώπων, σου λέει ότι οι άνθρωποι ζήσουν απίθανες καταστάσεις. Και τις κατάφεραν. Και παίζησαν. Και χάριστο ότι κατάφεραν και παίζαν από αυτές τις φοβερές καταστάσεις. Είσαι εσύ εδώ, Μάγκα. Μην μου παριστάνεις το σπουδαίο Έχει μια αίσθηση Τι σπουδαίο πράγμα είναι ότι Αυτοί που έζησαν τις προηγούμενες γενιές Καταφέρνουν να ζήσουν όρθιοι Και να στήσουν και ένα κόσμο ηθικό Και ιδεολογίες Και συλλήψεις που σε κάνουν πιο πλούσιο τώρα Μάθετε σε αυτές Έχουν πολύ ενδιαφέρον Μην απελεπίζεσαι Και δεν θα αργήσει Τι κάνει τους ανθρώπους ανθεκτικούς στον χρόνο Κοιτάξτε ο άνθρωπος επειδή είναι κοινωνικός Αυτό είναι πάρα πολύ σπουδαίο Είναι ένα ζώο κοινωνικό Δεν είναι μονήρες ζώο Δεν είναι ζώο αγέλης Δεν μπορεί να ζήσει χωρίς ηθική κατά κάποιο τρόπο Από τη στιγμή που μπορεί να δει από απέναντι τον εαυτό του Έχουμε από ό,τι διαβάζω σε ζωολογικές παρατηρήσεις

37:16 Υπάρχουν ζώα στα οποία υπάρχει αίσθημα ήθους και υπάρχουν και ηθικές αρχές όπως νομίζουν κάποιοι παρατηρητές κάποιων ζώων ας πούμε και της συμπεριφοράς τους. Ο άνθρωπος όμως είπαμε έχει την δυνατότητα μάλλον πιο πολύ από κάθε άλλον να βλέπει τον αυτέ του και τις καταστάσεις από απέναντι και να έχει δημιουργήσει περισσότερες συμφίσεις στον εγκέφαλο από κάθε άλλο ζώο όσο φαίνεται.

37:43 Αυτό κάνει τον άνθρωπο να δημιουργεί έναν ηθικό κόσμο Διότι δεν μπορεί να είσαι μέλος μιας κοινωνικής ομάδας και να κάνεις ό,τι νομίζεις Δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα Διότι εφόσον ζεις σε μια κοινωνία η ελευθερία του καθενός σταματάει εκεί που ξεκινάει η ελευθερία του άλλου Για να λειτουργήσει μια κοινωνία είναι σπουδαίο να θέσει τα όρια Η ηθική είναι όρια και η ελευθερία είναι όρια ποτέ δεν ονόμασε κανείς την ελευθερία ασυνδοσία να κάνεις ό,τι θέλεις ποτέ στην ανθρώπινη ζωή Σε αυτούς που λένε πως αυτή την εποχή δεν υπάρχουν ηθικοί φραγμοί τι απαντάτε Πώς δεν υπάρχουν ηθικοί φραγμοί βεβαίως αυτοί υπάρχουν και ορούνται μόνο που είναι αμήχανοι διότι λακτήσαμε κάποιες βεβαιότητες ηθικής βάσεως στον κόσμο τον προχωρημένο της Δύσης τον πάρα πολύ πλούσιο Αυτόν που μιλάει συνεχώς για δίαιτες Έχει σημασία αυτό που σας λέω Κοινωνία που μιλάει συνεχώς για δίαιτες Θα πει ότι τρώει πολύ περισσότερο Από ό,τι χρειάζεται Δηλαδή ότι δεν ζει καθόλου Στα όρια της εξαθλίωσης

38:53 Και εξαυτού από αυτήν την βεβαιότητα Της αυθονίας Μπορούν να γεννηθούν τέρατα Άνθρωποι οι οποίοι δεν αισθάνονται Τους χρειάζεται να έχουν όρια Και στις πλούσιες κοινωνίες ανήκουμε κι εμείς αυτές αυτού του πλανήτη υπάρχει μια διαβάθμιση δεν είμαστε οι πιο πλούσιοι αλλά ανήκουμε σε αυτές τις κοινωνίες της αυθονίας ναι έχουν χαθεί κάποια κοινωνικά όρια γι' αυτό και υπάρχει ανησυχία με τι θα αντικατασταθούν αλλά εξακολουθεί να υπάρχει μια βάση ηθικής Το λέτε κατηγορηματικά ότι ανήκουμε στη Δύση παρότι πολλοί είναι εκείνοι που λένε πως δεν ξέρουμε ακριβώς ποια είναι η θέση μας ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση Ότι ανήκουμε στη Δύση με την πλευρά όχι μόνο εμείς, σε όλη η Ευρώπη μετά το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο μπήκε σε μια πορεία βελτίωσης των υλικών της βάσεων.

39:45 Μιλώ για την μη κομμουνιστική Ευρώπη που και στον κομμουνιστικό κόσμο επίσης υπήρχε μια άλλη πορεία βελτίωσης που δεν είχε ακριβώς παρόμοια χαρακτηριστικά. Στον κόσμο που δεν ήταν κομμουνιστικός, μετά το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, η επέλαση της ευημερίας ήταν εντυπωσιακή, αναλογικά. Και εμείς ανήκουμε σε κοινωνίες οι οποίες εκτινάχθηκαν.

40:06 Σας θυμίζω ότι η Ελλάδα το 1949 και η Απονία ήταν οι πιο αποδεκατισμένες χώρες στον πλανήτη από τα γεγονότα της δεκαετίας του 1940. Εμείς γιατί εκτός από τον πόλεμο με τους Ιταλούς και τους Γερμανούς Είχαμε και έναν εξαετή εμφύλιο πόλεμο Ο οποίος δεν άφησε τίποτα όρθιο Και επομένως το 1949 ξεκινούσαμε όχι από το 0 Απ' το μείον 0 Και μέσα σε κάποιες δεκαετίες Αν ορθωθήκαμε Το λέω κιόλας και το θυμάμαι και στα μαθήματά μου Εγώ το 1955 ζούσα σε μια μικροαστική Μεσοαστική γειτονιά της Λάρισας που η Λάρισα είναι η πέμπτη νομίζω πόλη της Ελλάδας θέλω να πω είναι μια πόλη δεν ήταν παιδί μου ένα χωριό στο βουνό που είναι πιο δύσκολα να βελτιωθούν κάποιες συνθήκες και στη γειτονιά μου παίζαμε τα παιδιά σε μια Λάρισα που μόνο ο κεντρικός δρόμος ήταν ασφαλτοστρωμένο στη γειτονιά μας όλοι οι υπόλοιποι ήταν χωματόδρομοι και πολλά από τα παιδάκια που παίζαμε δεν είχαν παπούτσια ήταν ξυπόλυτα και παίζανε όλα τα παιχνίδια χειμωνά, καλοκαίρι και μπάλακες, κλωτσούσαν την μπάλα

41:18 και τα λοιπά και το εντυπωσιακό είναι ότι μου κάνει εντύπωση η εικόνα όταν μεγάλωσα διότι όταν ήμουν παιδί ήταν φυσικό ένα σωρό παιδιά να μην έχουν παπούτσια και το θεωρούσες φυσικό δεν σου έκανε έκπληξη και όταν κύλησε ο χρόνος είπα παιδί μου τα παιδάκια που ήμουν στη γειτονιά δεν είχαν παπούτσια Και ήμασταν εμείς τα παιδάκια που ήμασταν πιο ευκατάστατα ας πούμε Που οι γονείς μας μας αγοράζαν παπούτσια τρία και τέσσερα νούμερα μεγαλύτερα Και βάζανε βαμβάκια μέσα και εφημερίδες Γιατί εντάξει των παιδιών τα ποδεράκια μεγαλώνουν πριγόρα Δεν πετάς τα λεφτά για να αγοράζεις παπούτσια Θέλω να πω δεν είμαι και χρειάσμαθος άλλας που έχω αυτές τις εικόνες Δεν είναι τόσο μαχρινές καθόλου Δουλειά και χαμαλίκι και βρωμάκια πλησιά Μαζεύτηκαν οι λύκοι να μπουν στην εκκλησιά Κοιμάμαι στο χαλίκι χορτένο από βρισιά Και με έχει σαν σκουλίκι του κόσμου η μπαμπεσιά Πού θα πάμε, πού θα πάμε, τι θα φάμε, τι θα φάμε Έκλεψα μια λαμαρίνα με ζεστή ζεστή φαρίνα Σώπα, σώπα, σώπα, σώπα, δεν μου το πες, δεν σου το πω

42:26 Πάψε, πάψε, πάψε, πάψε, και ό,τι βρεις μπροστά σου χάψε Η συγκένειά μας με την Ανατολή ποια είναι Μεγάλη Και τούτο γιατί η Ανατολή Πρέπει να σας πω ότι είναι πάρα πολύ μεγάλη δύναμη Να έχει σχέση με την Ανατολή Διότι αντίθετα με αυτό που έχουμε στο νου μας τώρα Μετά το 1400 μετά Χριστόν Δηλαδή τα τελευταία 600 χρόνια Η Δυτική Ευρώπη Έχει πάρει ένα δρόμο ανόδου Και είναι αυτή η οποία άλλαξε τον κόσμο Δημιούργησε αυτό που λέμε Δυτικός πολιτισμός και αυτός είναι ο ισχυρότερος πολιτισμός στον κόσμο.

42:59 Από το 1700 ήταν πια φανερά ο πιο ισχυρός πολιτισμός στον κόσμο. Ήταν πια και αυτός που δημιούργησε το επόμενο μεγάλο βήμα της ανθρωπότητας, τη βιομηχανική επανάσταση, και είναι αυτός που δημιούργησε και το επόμενο μεγάλο βήμα της ανθρωπότητας, την τεχνητή νοημοσύνη. Αλλά γιατί το λέω αυτό. Διότι μέχρι περίπου το 1400, από το 10.000 π.Χ.

43:21 Η Ανατολή είναι ο προχωρημένος χώρος του κόσμου και η Δυτική Ευρώπη ήταν συνώνυμη της βαρβαρότητας, της καθυστέρησης. Επομένως, εμείς έχουμε το μεγάλο προτέρημα να ανήκουμε στην Ανατολή. Ανατολή μετριέται από την Ιταλία και ανατολικότερα και πολύ κοντά στη Μέση Ανατολή, η οποία ήταν μια πολύ πρωτοπόρα περιοχή της ιστορίας της ανθρωπότητας ή πρωτοπόρα περιοχή του κόσμου για κάμια δεκαετία χιλιάδες χρόνια.

43:50 και μέσα σε αυτά ήμασταν και εμείς πρωτοπόροι σε σχέση με την υπόλοιπη ανθρωπότητα με την Κίνα να είναι μόνος παίκτης απόλυτος παίκτης εκεί στην ανατολική πλευρά επίσης το λέω αυτό διότι το ότι ανήκουμε εις την Ανατολή είναι σημάδι πάρα πολύ θετικό και ταυτοχρόνως ανήκουμε και εις την Δύση διότι ο πολιτισμός μας που αναπτύχθηκε επειδή ήμασταν Ανατολή όταν τον αναπτύξαμε θεωρήθηκε από την Δύση την καθυστερημένη δύση που μετά το 1400 άρχισε να εκτινάσεται ότι είναι η βάση της σύλληψης του κόσμου αν θέλει κανείς να γίνει μεγάλος και έτσι ο δυτικός κόσμος στην άνοδο του υιοθέτησε τα προτάγματα του αρχαίου ελληνικού και ρωμαϊκού πολιτισμού ως απαραίτητα για να γίνει μεγάλος και γι' αυτό σε αυτές τις χώρες μέχρι σήμερα διδάσκονται αρχαία ελληνικά, λατινικά η αρχαία ελληνική και λατινική γραμματεία γιατί θαύμασαν την Ανατολή στην πραγματικότητα.

44:49 Η πολιτισμική μας σχέση με την Τουρκία γιατί απασχολεί τόσους πολλούς. Εντάξει, με την Οθωμανική Αυτοκρατορία εκ των πραγμάτων. Ήμασταν τμήμα των λαών που έζησε 400, 500, 600, 0 χρόνια. Ο Ελληνισμός δεν έζησε καθόλου ομοίως και ομοιοτρόπως και καθόλου με την ίδια διάσταση χρόνου κάτω από τους Οθωμανούς. Ούτε κάτω από τους Βενετούς, θέλω να πω.

45:14 Ο ελληνισμός από ποιους διοικήθηκε Από τους Ρωμαίους Από περίπου το 150 π.Χ. Οι οποίοι κατέκτησαν όλη την Ευρώπη Και όλη τη Μέση Ανατολή Άρα και εμάς μας κατέκτησαν Αλλά ο πολιτισμός μας ήταν ανώτερος Του ρωμαϊκού Επομένως οι Έλληνες δεν ευλάβησαν Πολιτισμικά από τους Ρωμαίους Κατακτηθήκαμε από τους Ρωμαίους Μετά οι Ρωμαίοι κατέρευσαν Γιατί η δυτική ρωμαϊκή αυτοκρατορία μετά το 500 δεν υπήρχε πια ήρθαν οι Γερμανοί και τη διέλυσαν τελείως ενώ η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία εξελίχθηκε σε αυτό που ονομάστηκε Βυζάντιο δηλαδή την πλευρά την Ανατολική της Προ-Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας η οποία πλέον μιλούσε μόνο ελληνικά έγραφε μόνο ελληνικά η διοίκηση έγραφε μόνο ελληνικά οι τα σχολεία μιλούσαν μόνο ελληνικά και τα πανεπιστήμια ήταν μόνο στα ελληνικά.

46:05 Επομένως, έχουμε αυτό το προνόμιο εμείς μέσα στο χρόνο να πατάμε σε αυτές τις πλευρές και μετά οι Έλληνες κατακτήθηκαν από τους Δυτικούς, Βενετία, Γένοβα κτλ. και τους Οθωμανούς. Οι Οθωμανοί, ναι, πράγματι είναι οι πιο πρόσφατοι κατακτητές μας από αυτή την πλευρά και επομένως είναι πρόσφατης αναμνήσεις από αυτή την περίοδο και λογικό είναι να τη συζητούμε.

46:29 Τα πιο ισχυρά χαρακτηριστικά που επέτρεψαν στον ελληνισμό να επιβιώσει σε κάθε συνθήκη ποια ήταν? Η ελληνική γλώσσα. Δεν υπάρχει περίπτωση. Η ελληνική γλώσσα και η αίσθηση δύναμης που έδινε αυτή διότι η ελληνική γλώσσα ήταν θαυμαστή για περίπου χίλια χρόνια σε όλη την Ανατολική Μεσόγειο ήταν τα αγγλικά ολόκληρης της Ανατολικής Μεσογείου και της Εγγύης και Μέσης Ανατολής Δηλαδή της πιο προχωρημένης περιοχής του κόσμου Σήμερα μπερδευόμαστε Σήμερα η Ανατολή είναι ταυτόσιμη της πιστοδρόμησης και του συντηρητισμού Ενώ η λέξη Δύση σημαίνει πρωτοπορία κτλ Αυτό είναι μέχρι το 1300 μετά Χριστόν αντίστροφο Ανατολή ήταν το προχωρημένο τμήμα και η Δύση ήταν καθυστηρημένη Από το 1400 και μετά άρχισε πια να φαίνεται η εκτείναξη της Δύσεως Επειδή λοιπόν ζούσαμε σε μια περιοχή του κόσμου που είχε μια αυταρέσκεια και χιλιάδες χρόνια ότι αυτή είναι πιο μπροστά.

47:26 Ποιο είναι το καταπληκτικότερο στην ελληνική γλώσσα για εσάς? Η διάρκεια. Δεν το συζητούμε. Η διάρκεια και ο πλούτος. Γιατί αυτή η γλώσσα έχει δοκιμαστεί ίσως περισσότερο από κάθε άλλη γλώσσα στον κόσμο. Σε όλα τα παιδεία. Στην έκφραση των αναγκών της καθημερινότητας που όλες οι γλώσσες αυτό καλούνται να το λύσουν και προφανώς το λύνουν με τον ανάπτυρο τρόπο αλλά επειδή οι Έλληνες είναι ναυτικοί το δεύτερο χαρακτηριστικό τους είναι η επαφή τους με τη θάλασσα δεν είναι τυχαίο ότι για τις χρόνια πέρσι πρόπερση ποια είναι η πρώτη εμπορική ναυτιλία στον κόσμο η ελληνική ναυτιλία και η Κίνα έρχεται κοντά προσπαθεί να μας φτάσει ποια η Κίνα ένα δισεκατομμύριο τριακόσιοι εκατομμύριοι άνθρωποι και εμείς δέκα εκατομμύρια έχουμε τα περισσότερα τάγκια στον κόσμο τα περισσότερα ελληνικής στον κόσμο, δεν είναι αστεία πράγματα αυτά τα περισσότερα φορτηγά και τα λοιπά γιατί τα έχουμε, γιατί είμαστε τέσσερις χιλιάδες στη θάλασσα χρόνια, δεν είμαστε εκθεσινοί έχει σημασία αυτό, γιατί το λέω αυτό

48:20 διότι η θάλασσα μας έκανε να είμαστε άνθρωποι που απλωνόμαστε γεωγραφικά και επομένως έπρεπε να εκφράσουμε και τις πολλαπλές συλλήψεις τις οποίες εσπράταμε από την κινητικότητά μας δεύτερον, αυτό αν σε οδήγησες σε επιστήμες γιατί καθώς έμπαινες σε προκλήσεις να λύσεις πέραν του μικρού σου τόπου πράγματα έπρεπε να είσαι καλός ναυπηγός να βρεις μια λύση στην καρίνα έχει σημασία αυτό να λύσεις κάτι στα πανιά όλο αυτό δημιούργησαν μια τάση για επιστήμη θα έλεγε κανείς γιατί είναι τεχνικές έπρεπε να λύσεις δεν ξέρετε έκανες αναγκαστικά επιστήμη αλλά για να μπορείς να πηγαίνεις καλύτερα πρέπει η Καρίνα να έχει τέτοια κλίση σήμερα θα στο πει το MIT με κάποιες ξέρω εγώ εξισώσεις. Τότε το έκανες εμπειρικά με το μυαλό αλλά το μυαλό δούλευε και επιπλέον οι Έλληνες ήταν πάρα πολύ πολιτικά όντα. Στην αρχαιότητα δεν υπάρχει πολίτευμα που οι Έλληνες να μην έζησαν. Γιατί δεν ήταν ενιαίοι. Υπήρχαν πολλοί σκράτη άπειρα πολλοί σκράτη και δεν υπάρχει πολίτευμα αυτού του πλανήτη

49:24 που κάποια ομάδα Ελλήνων να μην το έζησε. Ήταν τόσες πολλές Ελλήνων σπαρμένοι, ομάδες Ελλήνων, που ήταν σπαρμένοι από την Ισπανία, γιατί είχαμε δημιουργήσει ως ναυτική διάφορες βάσεις, απικίες, αυτά που λέγονται οι αρχαίες ελληνικές απικίες. Περίπου 400 γνωρίζουμε μόνο από τα κείμενα από αυτές, έτσι. Και φυσικά εδώ, στην γενικότερη περιοχή που είμαστε, εκατοντάδες ελληνικές πόλεις.

49:49 Σε κάθε πόλη είχε το δικό της πολίτευμα Και μπορεί σήμερα να ήταν αριστοκρατική η διοίκηση Και ξέρω εγώ τον επόμενο χρόνο να έχει συμβεί μια ανακατάταξη Και να είναι δημοκρατία Και μετά να πέφτει η δημοκρατία και να γίνει τυραννία Και μετά απέθανο Ποιο πολιτικός λαιός δεν έχει φανεί Και εξ αυτού έπρεπε να βρούμε και όρους για τον πολιτική μας δράση Οι θεοί μας και αυτούς τους βάλαμε στον τροβά μας να υπηρετήσουν τις πολιτικές μας και οικονομικές μας ανησυχίες.

50:21 Και εκεί άντε να βρεις καινούριους όρους. Γενικά, επειδή ήμασταν και επιστήμονες και φιλόσοφοι και γεωργοί και τεχνίτες και μαραγκοί και ξέρετε, έχουμε ένα μεγάλο προσόν. Η περιοχή του κόσμου που αναπτυχθήκαμε, δηλαδή εδώ η Ανατολική Μεσόγειος και η Ελληνική Χερσόνησος που εγκατασταθήκαμε, τα έχει όλα. Έχει ψηλά βουνά, όχι πανύψηλα, αλλά ψηλά βουνά και δύσκολα βουνά.

50:43 Έχει χαμηλά βουνά, έχει παιδιάδες, έχει κοιλάδες και έχει έκθεση στη θάλασσα, πολύ μεγάλη έκθεση στη θάλασσα και πάρα πολλά νησιά. Δηλαδή όλο αυτό δημιούργησε μια ποικιλία ανθρώπινη και μια πρόκληση να τα περιγράψεις όλα αυτά τα περίπλοκα, που η ελληνική γλώσσα δημιούργησε εκατομμύρια όρους. είναι όπως λέγεται αν δεν είναι πιο πλούσια γλώσσα στον κόσμο είναι από τις πιο πλούσιες γλώσσες στον κόσμο οπωσδήποτε. Επειδή τώρα και 4.000 χρόνια τουλάχιστον το λέμε αυτό γιατί τα 4.000 χρόνια γιατί για τους Μικυναίους είμαστε βέβαιοι ότι ήταν Έλληνες διότι διαβάσαμε τη γραφή τους τη γραμμική β και είναι ελληνικά τελείωσε αυτό.

51:25 Άρα οι Μικυναίοι που αναπτύχθηκαν περίπου το 1600 από εξωτερή ήταν Έλληνες δεν το συζητούμε. Τώρα δεν έχουμε διαβάσει την γραμμική α και έτσι δεν ξέρουμε αν οι πλάκες της γραμμικής α είναι ελληνική γλώσσα. Το λέω αυτό όμως παρακολουθούμε την ελληνική γλώσσα, εδώ γραπτά εδώ και τρισήμισι χιλιάδες χρόνια μόνο εμείς και οι Κινέζοι το έχουμε αυτό το πράγμα. Να είναι ζώσα η γλώσσα, ζώσα η γλώσσα έχει σημασία να μην είναι νεκρή και να μπορείς να την παρακολουθήσεις γραπτά τρισήμισι χιλιάδες χρόνια Είναι απίθανο πράγμα. Το έχουμε.

52:26 Ελλάδα. Μόνη το σκεφτήκατε αυτό. Μόνη. Από επελπισία. Ποια ήταν αυτή η επελπισία. Γιατί αφού έληξε η περίοδος της απόλυτης βεβαιότητάς μου για το μέλλον της ανθρωπότητας που σας είπα δηλαδή όταν περίπου έγινα τριάντα κάτι χρονών άρχισα να παρατηρώ με άλλα ομάτρια τα τεκτενόμενα στην κοινωνία μου και να διαμορφώνω μια εικόνα με ποιο τρόπο πρέπει να λειτουργεί μια κοινωνία, ποιους βηματισμούς δημοσιογραφισμούς ας πούμε για να έχει έστω μια κάπως κανονικότητα στην εξέλιξή της, στην πορεία της.

53:01 Και σε συνδυασμό με τα πολλά διαβάσματα που έκανα, γιατί ανέλαβα κάτι μεγάλο στο τμήμα μας, επειδή είχαμε αποφασίσει να διδαχθεί παγκόσμια ιστορία, κάτι που δεν διδασκότανε στην Ελλάδα, πήρα μόνη μου την πρωτοβουλία να ετοιμάσω τον εαυτό μου για να διδάξω παγκόσμια ιστορία, γιατί δεν ήξερα καθόλου. Παρότι ήμουν ιστορικός και δίδασκα στο πανεπιστήμιο δεν ήξερα την παγκόσμια ιστορία παρά κάποια σημεία δοθηκήθε και κάθισα να διαβάσω πάρα πολύ παγκόσμια ιστορία και κάτι κατάλαβα από αυτήν γιατί είναι χάος έτσι και αλλιώς και το όμως ότι διάβασα την παγκόσμια ιστορία με έκανε να σκεφτώ πολύ περισσότερο για τις κοινωνίες και για το πώς λειτουργούν και ποιες διαδρομές αν παίρνουν μπορούν να είναι μοιρές και άλλες οι οποίες μπορούν να τη συγκρατήσουν σε ένα καλό επίπεδο και άλλες οι οποίες μπορούν να την εκτινάξουν ή να την καταβυθίσουν και είχα δημιουργήσει πλέον μια εικόνα γι' αυτό έγινα πολύ πολιτική δηλαδή στη σκέψη όπως όλοι οι άνθρωποι έτσι καθώς προχωράει η ζωή τους

54:00 και θεωρούσα ότι όταν διάβαζα τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων τότε ήταν κρεμασμένες εφημερίδες, τώρα δεν υπάρχουν πάντως πλευτός έχουμε μπει σε άλλη ιστορία Της κοιτούσα καθημερινώς και έλεγα δεν πάμε καλά Εδώ πέρα αυτό άμα ακολουθήσει αυτό που βλέπω εδώ Θα πάμε κατά διαόλο ας πούμε ή το ένα ή το άλλο Τότε διάβαζες και καθημερινές εφημερίδες Και φυσικά στους Σαββατοκύριακο ήταν αυτές που ξεκοκάλιζες Και είπα δεν θα πάμε καλά Θα έχουμε μια πολύ κακή εξέλιξη Αυτό το σκέφτηκα μετά το τέλος των Ολυμπιακών Αγώνων Γιατί μέχρι το τέλος των Ολυμπιακών Αγώνων όλα έμοιαζαν κατεπληκτικά Η Ελλάδα είχε πάρει την Eurovision Είχε πάρει το ευρωπαϊκό Στο ποδόσφαιρο Είχε πάρει δεν ξέρω τι στο μπάσκετ Στους Ολυμπιακούς Αγώνες Κατά καιρούς έπαιρνε χρυσά Πού κολλήγα δεδομέν Του μεγέθους της Και οργάνωσε τους καταπληκτικότερους Ολυμπιακούς Αγώνες που ίσως ποτέ γίνει Αυτό το πράγμα που έγινε Στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004 Σε αυτή τη χώρα είναι καταπληκτικό Ήμουνα εθελόντρια

55:07 Ήταν μέρες που ήμουνα 16 ώρες Στον εθελοντισμό Είναι πόλεμος πρέπει να πάει καλά Αυτό το 15η ημερό πρέπει να πάει καλά Τελείωσε δεν συζητώ τίποτα άλλα Είναι πόλεμος πρέπει να είμαι Και εγώ εκεί Το λέω αυτό διότι έμεινα αναβδή Από την Ελλάδα αυτόν το 15η ημερό Ένα ρηστούργημα ανθρώπινο Τα πάντα δούλευαν Ευγένεια οι άνθρωποι Δεν ήταν άλλοι δεν ήταν αυτοί που ξέραμε Οι ταξιτζίδες Ένα πράγμα καταπληκτικό Τα πάντα καθαρά Τα λεωφορεία, τα αεροπλάνα Τι λόγω δεν υπήρχε αυτό το πράγμα Τα πάντα λειτουργούσαν με ακρίβεια Γιατί σας τα λέω Διότι λέω ρε παιδί μου Αν κρατήσουμε σαν κέρδος Τα κέρδη που έχουμε Τέλος πάντων είμαστε καλοί σε κάποια Μπορούμε να έχουμε ένα εφαλτήριο αυτοπεποίθησης Και με μια καλή αυτοκριτική Να πάμε καλύτερα μετά Λέω αυτό. Γιατί ξέρετε ένα μεγάλο μας θέμα είναι η αυτοακύρωση.

56:05 Εγώ δεν έχω δει άλλο λαό πιθανό να υπάρχει που να αυτοακυρώνει τον εαυτό του τόσο αποφασισμένα. Με ιδονή. Τίποτα δεν έχει γίνει. Όλα δεν λειτουργούν. Όλα είναι κακά. Δεν έχω δει τέτοιο λαό άλλο. Εμπάς πριν τόσο μπορείς να υπάρεις. Ο Έλληνας μόνο αυτό θα ακούσεις. Όπως λέγεται ο Έλληνας για να είναι ευτυχισμένος πρέπει να είναι δυστυχισμένος έτσι και γίνει κάτι καλό την ίδια βραδιά το ή άλλο απόγευμα θα βγουν δημοσιεύματα όχι δεν είναι καλό είναι φοβερό έχει μια διάσταση που πάει δεν αντέχουμε τη χαρά λέτε δεν αντέχουμε το να μην είμαστε μίζεροι είμαστε ευτυχισμένοι μέσα στην κλάψα άμα δεν κλάψουμε δεν είμαστε ευτυχισμένοι εν πάση περιπτώσει το έχουμε ιδεολογικοποιήσει όσο πιο κλάψας είσαι τόσο πιο προοδευτικός είσαι, όσο πιο αισιόδοξος είσαι, τόσο πιο συντηρητικός.

57:02 Ανοησίες, ανοησίες. Και ξέρετε η βλακεία είναι ανίαια τόσα στένια ας πούμε. Και επίσης είναι και τέλος πάντων το μόνο πραγματικά χωρίς όριο κακό που μπορεί να σου συμβεί. Όμορφη και παράξενη η πατρί Αν με επιτρέπετε έλεγε η γιαγιά μου κάτι που μας έκανε τρομερή εντύπωση με τον αδερφό μου όταν γελούσαμε πάρα πολύ. Έλεγε μη γελάτε θα σας βγουν ξινά αυτά τα γέλια.

57:32 Και μεγαλώνοντας, μοντάροντας τα γεγονότα της ζωής μου σκέφτομαι πολλές φορές ότι αυτή η φράση καθόρισε πολλές γενιές. Είχαν την εντύπωση ίσως λόγω του πολέμου, ίσως λόγω του εμφυλίου Ίσως λόγω της τέρησης Πως κάθε τι καλό Θα πρέπει κανείς να το πληρώσει πολύ ακριβά Οπότε μην ενθουσιάζεσαι Οι γιαγιάδες μας έλεγαν Θα μας κάψει ο Θεός παιδί μου Δηλαδή τη θυμάμαι πολύ συχνά αυτή την έκφραση Αν κάποιος δεν έδειχνε μια ευνομοσύνη Για κάτι που του έχει συμβεί Ή και μια κοινωνία ολόκληρη Να μην δείχνει ευνομοσύνη για κάτι Και στην ελληνική κοινωνία των τελευταίων 200 χρόνων Αυτή η κοινωνία έχει καλπάσει στα 200 χρόνια Σε ποια μύρια θέματα Αυτά δεν τα αξιολογούμε Περιγράφουμε μια Ελλάδα λες και είμαστε Τι να σας πω Ας πω στο 1950 Ξέρω εγώ στο τέλος του δευτερού παγκοσμίου Όχι δεν είμαστε Όλοι κάνουμε δίαιτες Έχει σημασία αυτό Όταν η συζήτησή σου είναι τι θα σου πει ο διαιτολόγος Ποια διατροφή θα κάνεις Και αν θα φτρώσεις πόση πρωτεΐνη Και πόσο υδατάνθρακα

58:36 Αυτές δεν είναι συζητήσεις κοινωνίας που πεινάει. Κοινωνία που πεινάει θα φάει οτιδήποτε για να φάει. Αυτό είναι συζητήσεις κοινωνίας η οποία έχει να σας πω κάτι. Διάβαζα πρόσφατα, ξέρετε η Ευρωπαϊκή Ένωση βγάζει κάθε τόσο, κάτι κατά λόγους, κάτι κατά τάξεις των χωρών, των 27 χωρών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για διάφορα θέματα.

58:58 Ποιος έχει ανακεφαλή σε αυτές τις 27 χώρες περισσότερες καφετέρειες Περισσότερες καφετέρειες από τους Έλληνες Κανένας Είναι η πρώτη χώρα της Ευρώπης Αν το δείτε γιατί έτσι είναι το νούμερο ένα Έχει μια μακρύα αλωρίδα ας πούμε Και μετά πηγαίνει λίγο όλο και λιγότερο όλο και λιγότερο Οι Έλληνες έχουν τις περισσότερες καφετέρειες ανακεφαλή Από κάθε άλλο λαό αυτής της Ευρωπαϊκής Ένωσης Υπάρχουν ιστορικές στιγμές που χάραξαν με έναν τρόπο, καθόρισαν την προσωπική σας εξέλιξη.

59:33 Είναι πολλά σημεία τα οποία είναι πολύ βαριά που εγώ θα σας πω. Είναι το κάψιμο του Μηνιών, του Λαμπρόπουλου και του Κατράντζου. Σε αυτήν εδώ την πόλη και τη χώρα άρχισε η καταστροφή της πρωτεύουσας, οργανωμένα, δεν ξέρω από ποιους, κάπου εκεί στις αρχές του 1980. Και έκτοτε η πρωτεύουσα κεγόταν κάθε 10 μέρες στο κέντρο τουλάχιστον.

59:57 Έγινε μια κανονικότητα. Άδειασε το κέντρο. Η Αθήνα, το κέντρο της πρωτεύουσας υποβιβάστηκε σε έναν χώρο βίας και ανομίας κτλ. Εδώ και δεκαετίες. Και τώρα με δύσκολα βήματα προσπαθούμε μετά από σχεδόν μισόν αιώνα να ανακάμψουμε. Δολοφονίες πολιτικές. Απίστευτα πράγματα. Δεν λέω γιατί 17 Νοέμβρη και πόσους δολοφόνησε, από αυτούς θα πω τον Παύλο Μπακογιάννη. Έχει σημασία, γιατί ο Παύλος Μπακογιάννης ρητά από την 17 Νοέμβρη δολοφονήθηκε διότι είχε δηλώσει ότι επαιδείωκε την Εθνική Ενότητα και το είπε και στη δίκη νομίζω η 17 Νοέμβρη, ας μην επαιδείωκε την Εθνική Ενότητα.

01:00:38 Αυτό ήταν το μεγάλο του αμάρτημα που έκανε. Το θέμα της Μαρφήν. Η δολοφονία του Φύσα, θέλω να πω, είναι μια κοινωνία και άλλα που αυτή τη στιγμή δεν έχω στο νόμο να σας πω, είναι μια κοινωνία στην οποία δεν λείπει καθόλου η βία και η δυνατότητα να φτάσει σε δολοφονία. Το γεγονός ότι κάποιες ομάδες από εμάς και από την μια και από την άλλη πλευρά θεωρούν ότι έχουν δικαίωμα με τη δικιά τους απολυτότητα της ύληψης να δουλουφωνούν ανθρώπους.

01:01:09 Να σας πω κάτι. Οι άνθρωποι που έχουν απόλυτες απόψεις αφού θεωρούν ότι ο σκοπός τους είναι μεγάλος και θα σώσει την ανθρωπότητα γιατί είναι από πίσω από αυτές είναι βεβαιότητες ότι η ιδεολογία τους οδηγούν σε κάτι μεγάλο που είναι το μέλλον της ανθρωπότητας. Αφού ο σκοπός είναι τόσο μεγάλος τα μέσα μπορούν να είναι πολλά.

01:01:31 Είναι έτοιμοι να δεχθούν και μέσα αυτό που λένε ο σκοπός αγιάζει τα μέσα, δεν είναι τυχαίο να χρησιμοποιούν και ανθρώπους του υποκόσμου μέσα τους. Οι υπόλοιποι που δεχόμαστε τόσο εύκολα αυτό που γίνεται κανονικό έτσι όπως το περιγράφεται δεν έχουμε ευθύνη. Τεράστια. Αλλά ας πούμε στα τελευταία μισόνια, να πω από την πτώση της Χούντας και μετά που ζούμε ένα περίοδο δημοκρατίας. Από την πτώση της Χούντας και μετά δεν έχει διαραγεί τέλος πάντων η δημοκρατία συνεχίζει να απορρεύεται Προβλήματα βέβαια, αλλά προέβεται.

01:02:07 Δεν υπήρξε μια αναστροφή της πορείας, ας πούμε, από κάποιο πραξικόπημα ή από κάτι άλλο. Γίνονται εκλογές, βγαίνει μια κυβέρνηση, λειτουργεί, τα λοιπά. Όσο διαρκεί βγαίνουν άλλες εκλογές. Υπάρχει μια κανονικότητα από αυτή την πλευρά. Στην διάρκεια αυτών των δεκαετιών, η πόλωση του εμφυλίου πολέμου ξαναβγήκε ολοζώντανη σε αυτή την κοινωνία.

01:02:31 Αντίστροφα τώρα. Στη διάρκεια των δεκαετιών μέχρι το 1974 τα θύματα ήταν η πλευρά των ιτημένων στρατιωτικά, δηλαδή των αριστερών. Όταν έπεσε το τελευταίο αχυρό ας πούμε της πλευράς των στρατιωτικών νικητών, μπόρεσε να αναπτυχθεί και η δράση της αριστεράς, η οποία δεν ήταν σε φυλακές, εξορίες, είχε ζήσει όπως είχε ζήσει στην προηγούμενη.

01:02:57 και δημιουργήθηκαν πολλά κόμματα της αριστεράς, όχι μόνο τα κεντρικά, τα ένα σωρό ομάδες και τα λοιπά που εξακολουθούν να υπάρχουν, οι οποίοι για κάθε τι που είναι αντίθετο στη δικιά τους σύλληψη, άπειρες σύλληψεις γιατί είναι άπειρες ομάδες, αν τύχει και τους τυμπήσεις ή τη διαφορετική σου άποψη, είσαι φασίστας. Είσαι φασίστας.

01:03:17 Σε αυτή τη χώρα η χρήση της λέξης φασίστες είναι το απόλυτο εργαλείο κοινωνικού μπούλινγκ εδώ 50 τόσα χρόνια. Όποιος πει ότι τα πανεπιστήμια πρέπει να λειτουργούν με κανονικότητα, να είναι καθαρά, να υπάρχουν κανόνες, να υπάρχει αξιοκρατία κτλ. Και να μην γίνονται βαρβαρότητες, να μην καταλαμβάνουν, είναι φασίστας. Είναι η πλήρης αντιστροφή της έννοιας του φασίστα Φασίστες ονομάζουν τους δημοκράτες φασίστες Για να μην γίνουν αλλαγές Για να παραμείνει η χώρα Σε αυτή την δυσπραγία στην οποία είναι Και εμείς δεχθήκαμε ως κοινωνία Την χρησιμοποίηση της λέξης φασίστας Χωρίς αντίδραση Για ποιο λόγο λέτε Διότι το να είσαι φασίστας Έχει ταυτιστεί στη χώρα μας Και πολύ καλά έχει ταυτιστεί επειδή είναι πρόσφατη και η δικτατορία με κάτι πάρα πολύ βαρύ πάρα πολύ βαρύ επομένως κανείς δεν θέλει να τον μπουν φασίστα και δεν σε υπεράσπιζες αν εσύ έλεγες μια οτιδήποτε που είναι για το καλό της κοινωνίας αμέσως θα σε λέγανε κάποιοι που δίφαινε είναι αριστεροί και δίφαινε είναι επαναστάτες φασίστα

01:04:29 και δεν έβγαινε κανείς να σε υποστηρίξει από την υπόλοιπη κοινωνία ούτε καν από τα κόμματα τα οποία πρέπει να βγουν και να πούν, όχι! Βίκαιο έχει αυτή, ή αυτός! Ναι, τα πανεπιστήμια αυτής της χώρας δεν πρέπει να είναι έρμεα! Ομάδων, οι οποίοι δεν σέβονται τίποτα, κάνουν κανόνα και κάνουν καταστροφές και βανδαλισμούς και καταλαμβάνουν τμήματα και κατοικούν μέσα στα πανεπιστήμια και κάνουν μέσα στα πανεπιστήμια εργαστήρια για πόμβες, μολότωτ κτλ και για να καίνε την πόλη και να την πρωτεύουσα για να καταστρέφουν την πορεία των πόλων.

01:04:59 Γιατί θρασίδη, δηλαδή, κολλέσαμε στη γωνιά μας. Σε άλλες χώρες, ας πούμε, της Ευρώπης, που δεν είχαν ζήσει την πόλωση εμφυλίων. Αυτό είναι αδιανόητο. Θα είχε αμέσως ο πρώτος που θα τολμούσε να πει έναν δημοκράτη φασίστα για να δήθεν να αποδείξει ότι εκείνος εμέσως, αυτός τι σημαίνει, ότι εκείνος είναι ο δημοκράτης. Αυτός είναι ο φασίστης, εγώ είμαι ο δημοκράτης Που υπερασπίζομαι το δημόσιο αγαθό Σωστά, ε λοιπόν Αυτό δεν τολμήσαμε να το κάνουμε Δεν τολμήσαμε να το κάνουμε στην κοινωνία Ποια είναι το βασικό κίνητρο της ζωής σας Γιατί ξυπνάτε κάθε πρωί Να σας πω είμαι ερωτευμένη με τη ζωή Ερωτευμένη, κυριολεκτικά Έχω πολύ μεγάλη γνωμοσύνη που γεννήθηκα που έζησα και που έζησα στις συνθήκες που σας περιέγραψα δηλαδή που δεν έζησα πόλεμο και ζω σε μια χώρα, δεν θα ήθελα να ζήσω σε άλλη. Μου έχουν γίνει προτάσεις κατά καιρός να πάω σε πανεπιστήμια και πολύ, πάνω σπάνω μεγάλου κύρους αλλά δεν ήθελα να φύγω από την Ελλάδα εγώ εδώ θέλω, αυτός είναι ο τόπος μου

01:06:06 και πρέπει να σας πω ότι αυτή η κοινωνία είναι ο Dr. Jekyll και ο κύριος Hyde γι' αυτό ήθελα να σας πω Με ρωτήσατε πριν Εγώ έχω γνωρίσει την ωραιότερη Ελλάδα που υπάρχει Δηλαδή από αυτή τη δράση μου 20 χρόνια Που έχω πάει σε όλη τη χώρα Και έχω γνωρίσει τόσες εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους Έχω γνωρίσει τους ωραιότερους Έλληνες Γιατί λέω, βρε παιδί μου Εγώ όπου πάω Ποιος θα έρθει να ακούσει τα μαθήματα Κάποιος ο οποίος είναι έτοιμος Να καθίσει τρεις ώρες Είτε καθιστός είτε όρθιος είτε μεσκαμνάκι για να ακούει μια κυρία που μιλάει για κάποια θέματα ρε παιδί μου ποιος είναι αυτός που θα έρθει θα είναι ένας άνθρωπος ο οποίος έχει φιλομάδια έχει μια ευγένεια, έχει μια εσωτερική πειθαρχία στην ζωή του και στα πράγματα και εγώ έχω δει μια καταπληκτική πανέμορφη Ελλάδα από τους οποίους έχω αποκτήσει φίλους που δεν μπορώ να περιγράψω την ομορφιά τους που μου κάνουν τη ζωή μου υπέροχη και έχω δύο παιδιά μαγικά και τέσσερα εγγόνια τι να πω Ανήκωσες πολύ τυχερούς αυτή η ζωή

01:07:04 Είπατε είστε ερωτευμένη με τη ζωή Ναι είμαι Αλλάξατε παρόλα αυτά την προσωπική σας διαδρομή για χάρη ενός έρωτα Την προσωπική σας ευθερία Είπα, αλλά ο έρωτας είναι πανίσχυρος Ως κρατεά, ως θάνατος αγάπη που έλεγαν τα αρχαία κείμενα Όταν ερωτεύεσαι είσαι έρμεο του αισθήματός σου Γίνεται ποτέ Ω βέβαια, πώς πώς τρεις-τέσσερις φορές στη ζωή μου ήταν να πεθάνω κάτω στα πατώματα.

01:07:32 Και για να το ξεπεράσετε τι κάνατε, μην μου πείτε ότι διαβάζατε ιστορία. Ναι, με βοήθησε πάρα πολύ η ιστορία όποτε ήμουν στα πατώματα, γιατί ως σωστή Ελληνίδα είμαι του ύψους ή του βάθους, οπότε όταν ήμουν σε βάθος έσκαβα τα τάρταρα, ας πούμε, από τη βλακία μου και κάθε τόσο όποτε χρειάστηκε, αφού ήρθηκα στα πατώματα, μετά με σήκωνα και έλεγα βλάκα, σταμάτα.

01:07:57 Πάντων μου έκανα μια κατήχηση εκεί πέρα Μόνη μου για να σηκωθώ Και ξέρετε μια-δυο φορές Την τρίτη είσαι πιο ανθεκτικός Διότι έχεις παρατηρήσει Ότι τις δύο φορές Αδίκως είχες πέσει Στα πατώματα Και ότι δεν το άξιε σιγά Κάθε ανάποδο φέρνει και κάτι καλύτερο Αν χρειάζεται Αν χρειάζεται να προτείνετε Σε κάποιον βαριά ερωτευμένο Ένα ανάγνωσμα ιστορίας για να ξεπεράσει τον έρωτα τι θα του προτείνετε δεν ξέρω αν θα του έδινα κάτι τι θα του λέγατε να ψάξει μόνος ναι νομίζω ότι είναι εσωτερικές διαδικασίες που σε βοηθούν προς ποια πλευρά όμως να πάει κοιτάξτε ας πούμε υπάρχουν θρησκείες οι οποίες βοηθούν ας πούμε στον Ινδουισμό έρχεσαι και ξανά έρχεσαι οπότε αν σε άφησε ο Στέλιος αυτή τη ζωή στην άλλη ζωή ξέρω εγώ τι θα συμβεί βοηθητικών Βοηθητικών λέω τώρα Για ποιο επιτεύγμα της ζωής σας νιώθετε περήφανη Α για τους δυο μου γιους Αυτό με απόσταση Έχω δυο παιδιά παράμιλα Όπως λέω όταν μεγαλώσω θα ήθελα να γίνω σαν τα παιδιά μου Σταυμάζω κυριολεκτικά Θυσιάσατε κάτι για τα παιδιά σας

01:09:12 Βέβαια Όλο την υπόλοιπη μου ζωή θυσίασα σχεδόν Εκτός από τη δουλειά μου Την οποία την έκανα πάρα πολύ συστηματικά Ποτέ δεν έκανα το παραμικρό παρεμική έκπτωση αλλά δεν ήταν φυσία ήταν τόσο μαγικό να μεγαλώνεις παιδιά και να μπαίνεις στη μεγάλη δοκιμασία αν θα είσαι καλός γιατί καλές είναι οι προθέσεις σου δεν το συζητώ αλλά είναι τόσο περίπλοκο πράγμα να μεγαλώνεις παιδί κυρίως όταν δεν μιλάει, όταν δεν μπορεί να εκφραστεί και εσύ πρέπει να καταλάβεις αυτό το παιδάκι τώρα τι θέλει, να κάνεις υποθέσεις και τελικά και πως να του φερθείς ώστε να γίνει ένα συγκροτημένο πλάσμα και να είναι ευτυχισμένο πλάσμα, έχει σημασία το μόνο που δεν ήθελα είναι να γεννήσω μίζερα παιδιά Πώς ορίζετε την ευτυχία?

01:10:00 Να έχεις ευγνωμοσύνη για τη ζωή και να χαίρεσαι τα όμορφα που σου φέρνει εμείς ζούμε εδώ σε ένα σκάνδαλο όμορφιάς ο τόπος στον οποίο ζούμε είναι ένα σκάνδαλο όμορφιάς παγκόσμιο σκάνδαλο όμορφιάς το μόνο που συμφωνούμε ως Έλληνες είναι ότι είναι όμορφη χώρα. Τίποτα άλλο. Από εκεί και πέρα όλα τα άλλα δεν υπάρχουν. Είναι όλα πολύ κακά.

01:10:22 Όλες οι κυβερνήσεις που πέρασαν είναι φρικτές. Όποιος γίνει κυβέρνηση, μόλις γίνει κυβέρνηση είναι λεϊνός. Αμέσως ο άλλος λέει θα γίνω εγώ. Έρχεται ο άλλος, πάλι είναι λεϊνός. Είναι αέναος αυτός ο κύκλος θέλω να πω. Δεν μας πάει πουθενά αυτή η αυτοακύρωση επιμονή μου βάσιος. Αλλά δεν πάβει να ζούμε σε μια καταπληκτική χώρα Που όταν αναδειχθούν Οι όμορφες πλευρές μας Που τις έχουμε όλοι Είναι πανέμορφες Εγώ νομίζω ότι ο Έλληνας όταν αφαιθεί Στην ομορφιά, τις πλευρές της ομορφιάς Είναι συναρπαστικός Και πάρα πολύ ενδιαφέρον να είσαι μαζί του Και να χαίρεσαι τη ζωή την υπόλοιπη Τα γλέντια, η τρέλα μας Έχουμε και την τρέλα μας ρε παιδί μου Αυτό εγώ αγαπώ την ελληνική τρέλα Δηλαδή εντάξει δεν θα ήθελα να ζήσω στην Ορβηγία Καλά εντάξει παιδιά Αλλά εδώ Εντάξει ας πούμε Κάποια κομμάτια των βορείων Να τα είχαμε Την πειθαρχία, την συμβασμό Στον άλλον κτλ Αυτό θα το χρειαζόμαστε Δεν τα αλλάζουμε τίποτα Σας ευχαριστώ πάρα πολύ Τι λέτε τώρα Εγώ σας ευχαριστώ Μέσα από το sky.gr και skyradio.gr