#21 | Δημήτρης Γιαγτζόγλου: Όταν τα πλοία έγραφαν ιστορία

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:30 και το καλύτερα κρυμμένο μυστικό του Πειραιά. Το Ελλάς Λιμπερτή, το μεγαλύτερο ίσως πλωτό μουσείο της Μεσογείου, δεν αποτελεί μόνο ένα ατόφιο και πλήρως επισκέψιμο κομμάτι της σύγχρονης ιστορίας, αλλά και μια σπάνια ευκαιρία να σκεφτούμε την απόσταση που έχει διανύσει η Ελλάδα από το τέλος του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι και σήμερα και τον τρόπο που η θάλασσα βεβαίως διαμόρφωσε την συλλογική μας ταυτότητα.

00:57 Ενώ λοιπόν ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος μενόταν, όλα έδειχναν ότι οι ΗΠΑ δεν έμειναν για πολλοί αμέτωχες. Και δεν θα έμεναν για πολλοί αμέτωχες. Με τον συμμαχικό στόλο να μειώνεται, η ναυπήγηση φορτηγών πλοίων με ελαφρύ οπλισμό, ικανό να μεταφέρουν σε νιοπομπές Τα απαραίτητα στην εμπόλεμη Ευρώπη κρήθηκε λοιπόν επιτακτική.

01:19 Τα πλοία αυτά που πήραν την συμβολική ονομασία Liberty ξεκίνησαν να ναυπηγούνται το 1941 σε μια άνευ προηγουμένου ναυπηγική φρενίτιδα. Πάνω από 2.700 τέτοια πλοία κατασκευάστηκαν στις ΗΠΑ έως το 1945. Μάλιστα ο Roosevelt θα αναφερθεί κάποια στιγμή με διόλου κολακευτικά λόγια στις ναυπηγικές τους γραμμές στο Τάιμ και θα χαρακτηρίσει αυτά τα πλοία ασχημόπαπα ενώ πολλοί θα μιλήσουν για πλοία του ενός ταξιδιού.

01:52 Τα Λίμπερτι όμως που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην έκβαση του πολέμου έμελε να μακροημερεύσουν. Άλλωστε 2.400 και από αυτά βγήκαν αλόβητα από τις πολεμικές επιχειρήσεις. Μετά λοιπόν την λήξη του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου το πολεμικό ναυτικό, τον Ηνωμένο Πολίτη της Αμερικής αποφάσισε να διατηρήσει ως εφεδρικά κάποια από αυτά και τα υπόλοιπα να διατεθούν προς πώληση σε τρίτες χώρες για εμπορικούς σκοπούς.

02:18 Οι ανάγκες της ναυτιλίας των συμμάχων μετά τις τεράστιες απώλειες του πολέμου επικεντρώνονταν στην δημιουργία λοιπόν φορτηγών πλοίων μεγάλης χωρητικότητας και αυτόν τον ρόλο κλήθηκαν να τον παίξουν τα συγκεκριμένα πλοία. Βεβαίως, ο απόϊχος του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου δεν θα μπορούσε να αφήσει ανέπαφο τον τομέα της ναυτιλίας σε παγκόσμιο επίπεδο Έτσι λοιπόν η Αμερικανική Κυβέρνηση σχεδίαζε να πουλήσει στις συμμαχικές χώρες αυτά τα πλοία αφενός για να καλυφθεί η ηλική και οικονομική απώλεια των στόλων τους και αφεντέρου για να βρει έναν τρόπο ώστε να έχει τον έμεσο έλεγχο των τεκτενόμενων ενδενόμενον στην παγκόσμια οικονομική και πολιτική σφαίρα.

02:57 Η πόλη των πλοίων σε συμμαχικές χώρες ψηφίστηκε από το Αμερικανικό Κογκρέσο το Μάρτιο του 1946. Τον Ιούλιο του ίδιου χρόνου η Ναυτιλιακή Επιτροπή των Ηνωμένων Πλοίων της Αμερικής ενέκρινε την απόφαση να πουληθούν πλοία με μετρητά ή με πίστοση στις συμμαχικές κυβερνήσεις ή σε μεμονωμένους εφοπλιστές, πάντα με κρατική εγγύηση.

03:19 Την ίδια περίοδο, ο ελληνικός στόλος βρισκόταν σε εξαιρετικά χαμηλό επίπεδο, έχοντας στερηθεί το 70% της δύναμής του κατά την διάρκεια των εχθροπαξιών του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου. Προκειμένου λοιπόν να επιτευχθεί η πολυπόθητη συμφωνία σε ό,τι αφορά την ελληνική ναυτιλία, έπρεπε να βρεθούν τα απαραίτητα κεφάλαια, τα οποία μπορούσαν να καλυφθούν σε αυτή την περίπτωση με πίστοση.

03:43 και κάπως έτσι θα προσπαθήσουμε και εμείς τότε, ως κράτος ή ως εφοπλιστές, να αγοράσουμε κάποια από αυτά τα πλοία. Προτάθηκε λοιπόν από την Ένωση Ελλήνων Εφοπλιστών της Νέας Υόρκης την Άνοιξη του 1946 να εγγυηθεί το ελληνικό κράτος και να επιτραπεί στους Έλληνες εφοπλιστές να αγοράσουν τα πλοία με δάνειο. Ο αντιπρόεδρος της ελληνικής κυβέρνησης και επικεφαλής της Ελληνικής Οικονομικής Επιτροπής, Σοφοκλής Βενιζέλους με την άφηξή του στη Νέα Υόρκη και αφού λοιπόν ενημερώθηκε για τα τεκτενόμενα με τη σειρά του διαβεβαίωση από την πλευρά της ελληνικής κυβέρνησης ότι θα έκανε ό,τι μπορούσε για να ολοκληρωθεί η αγορά όσο το δυνατόν περισσότερων πλοίων.

04:24 Στην Ολιγομελή Επιτροπή που συγκροτήθηκε τότε στη Νέα Υόρκη το 1946, τα μέλη είχαν ένα βαρύ φορτίο και τελικά ένα ιστορικό ρόλο. Διαπραγματεύτηκαν τόσο με την πολιτική ηγεσία των ΗΠΑ όσο και με τους Έλληνες πλειοκτήτες της Νέας Υόρκης τότε και του Λονδίνου, προκειμένου να ολοκληρώσουν την σύνθετη νομικά διαδικασία της πώλησης και της επιλογής των αποδεκτών αγοραστών των ευλογημένων Λίμπερτη.

04:54 Η συμφωνία τελικά επετέφχθη ένα χρόνο αργότερα. Η εγγύηση δόθηκε επί κυβέρνησης Κωνσταντίνου Τσαλδάρη με τις διαπραγματεύσεις να ολοκληρώνονται από τον Σοφοκλή Βενιζέλο και τον Υπουργό Ναυτιλίας Νικόλαο Αβραάμ για την πώληση, προσέξτε, 100 πλοίων Λίμπερτι προς Έλληνες αφοπλιστές με εγγύηση του ελληνικού κράτους. Με τα τελευταία από τα 100 Λίμπερτι να παραλαμβάνονται τον Απρίλιο του 1947 η επιλογή αγοράς των ευλογημένων πλοίων όπως τα αποκάλεσαν, έθεσε το θεμέλιο λίθο για το μεταπολεμικό ελληνικό ναυτιλιακό θαύμα.

05:33 Οι Έλληνες που αγόρασαν κατά κόρον Liberty τη δεκαετία του 40, συνέχισαν την αγορά τους μέχρι και τη δεκαετία του 60. Το 1963 σημειώθηκε το αποκορύφωμα στην κατοχή πλοίων του είδους από τους Έλληνες επειδή είχε προηγηθεί η αύξηση των ναύλων λόγω του εμπάργου της κούβας από τις ΗΠΑ. Η μείωση των Λίμπερτι στον ελληνόκτητο στόλο άρχισε από το 1964 και μετά έως ότου εξαφανίστηκαν βεβαίως από αυτόν 10 χρόνια αργότερα.

06:01 Εν τούτης, στο διάστημα αυτό τα πλοία έχεραν ιδιαίτερης προτίμησης από τους Έλληνες εφοπλιστές και μάλιστα το 1966 από τα 722 Λίμπερτι που δούλευαν παγκοσμίως, τα 608 ανήκουν σε Έλληνες εφοπλιστές. Τώρα, πώς όμως έγινε όλη αυτή η ιστορία του να έχουμε αυτό το ναυτικό μουσείο, αυτό το μοναδικό μουσείο στο λιμάνι του ΠΙΔΑ, το Ελλάς Λίμπερτι.

06:26 Κάποτε λοιπόν, από την κουπαστή ενός πλοίου της γραμμής που τον μετέφερε στην πατρίδα του την Άνδρο, καλοκαίρι του 1990, ο εθοπλιστής Σπύρος Πολέμης διέκνε στο βάθος του πελάγους ένα καράβι ξηρού φορτίου. Έμοιαζε λοιπόν με τα Λίμπερτι που βοήθησαν την ελληνική εμπορική ναυτιλία να ορθοποδήσει μετά το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο όπως σας είπα.

06:45 Η αρχική αναζήτηση λοιπόν του κυρίου Πολέμη για ένα τέτοιο πλοίο ήταν στον αναπληρωματικό στόλο των Ηνωμένων Πολιτειών και μέσω των επαγγελματικών του επαφών, ναυτιλιακών πρακτόρων, προμηθευτών και ναυλομεσιτών προσπάθησε να βρει, άρχισε μια έρευνα. Μάλιστα η έρευνα αυτή έφτασε μέχρι και τη Ρωσία, έφτασε στην Ινδία, το Πακιστάν και στη μακρινή Κίνα αφού πρώτα επίσης εξερευνήθηκαν και εξαντλήθηκαν όλες οι πιθανότητες για την ανέβρεση πλοίων σε χώρες της Δυτικής Ευρώπης.

07:16 Τελικά λοιπόν γύρω στο 2003 έμαθε ότι είχαν μείνει μόνο δύο τέτοια πλοία Liberty. Το ένα ήταν δεμένο στη Βιρτζίνια και το άλλο παροπλισμένο σε ένα ποτάμι ακριβώς και αυτό στη Βιρτζίνια. Έτσι λοιπόν άρχισε μια συντονισμένη μεθόδευση και ένας ευρύτερος προγραμματισμός ενεργειών που θα έπρεπε να ακολουθηθούν ώστε να πραγματοποιηθεί το όνειρο να αποκτήσει η Ελλάδα ένα Liberty και το οποίο στην ουσία θα γίνει ένα μουσείο.

07:44 Εκτός λοιπόν από τον Σπύρο Πολέμη που ήταν ο εμπνευστής αυτής της ιδέας και κινητήρια δύναμη της υλοποίησης του πρώτου σκέλους του έργου, καταλητικό ρόλο σε αυτό το εγχείρημα διαδραμάτισαν ο γερουσιαστής Λεωνίδας Ραπτάκης και ο αντιπρόεδρος της πολιτείας του Connecticut, Δημήτρης Γιάνναρος, οι οποίοι με συντονισμένες προσπάθειες κινητοποίησαν τότε το Αμερικανικό Κογκρέσο να περάσει έναν ειδικό νόμο που επέτρεψε στην Αμερικανική Κυβέρνηση να παραχωρήσει τελικά στην Ελληνική Κυβέρνηση το Λίμπερτι.

08:17 Το 2005 ο κ. Πολέμης συναντήθηκε με τον τότε Υπουργό και συμφώνησε μαζί του στην αρχική ιδέα που του είχε παρουσιάσει. Για αγκυροβόλιο του πλοίου στη Μαρίνα Φλίσβου, που ήταν δύο ακόμη πλοία μουσεία και μεγάλης ιστορικής σημασίας απ' τη μια το θορυκτό αβέρωφ και το καταδρομικό βέλος ελκύοντας βεβαίως πολλούς επισκέπτες.

08:38 Με την προσθήκη στην διάδα αυτή του Ελλάς Λίμπερτι θα συμπληρωνόταν η εικόνα που συζητούσαν και τα τρία τότε Υπουργεία το Υπουργείο Πολιτισμού, το Υπουργείο Άμυνας και το Υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας για τη δημιουργία σε εκείνο ακριβώς το σημείο, ενός ναυτικού πάρκου, όπου θα ήταν συγκεντρωμένο ένα ξεχωριστό κομμάτι της ναυτικής ιστορίας της χώρας μας, σε κοινή θέα και επίσημη ομολογία αναγνώρισης από την πολιτεία της ανυπολόγης της συμβολής του ναυτικού δυναμικού μας στα εθνικά και εμπορικά δρόμενα της Ελλάδας.

09:08 Ο project manager, ο κ. Πολέμης, έπρεπε λοιπόν να προτείνει ένα όνομα για να μετονομαστεί το βαπόρι. Τελικώς ύστερα από αρκετή σκέψη κατέληξε στο Ελλάς Λίμπερτι Ξέρετε αυτός ο συνδυασμός των δύο λέξεων σχεδόν κατά τύχη έχει μια βαθύτερη έννοια Δηλαδή ελευθερία για την Ελλάδα Έτσι μπορούμε να πούμε ότι η απελευθέρωση της Ελλάδας οφείλει πολλά στα πλοία τύπου Λίμπερτι Μια συγκυρία του συνδυασμού των δύο αυτών λέξεων πολύ σημαριακή Το πλοίο λοιπόν ήρεμα και διακριτικά γλίστρησε από τη θέση που ήταν εκεί παροπλισμένο σε ένα ποτάμι στη Βριτζίνια και με τη βοήθεια ριμουλκών στράφηκε προς τη σωστή κατεύθυνση και άρχισε ένα σύντομο ταξίδι προς ένα άλλο ποτάμι.

09:50 Εκεί υπήρχαν ένα σωρό από μηχανήματα, ένας μεγάλος γερανός, για παράδειγμα έτσι ώστε να βοηθήσει σε κάποιες εργασίες που έπρεπε να γίνουν. Ήταν 8.30 το πρωί, 28 Ιουλίου του 2008, όταν τα δύο ριμουλκά έδωσαν, αν θέλετε, στο πλοίο ζωή που περίμενε με αγωνία. Για την ιστορία της ελληνικής εμπορικής ναυτιλίας ήταν μια συμβολική μέρα, μια αξιομνημόνευτη στιγμή.

10:15 Ήταν η αρχή της πραγματοποίησης ενός ονείρου, το κορύφωμα έρευνας τόσων ετών, άπειρων προσπαθειών, αφοσίωσης τόσου χρόνου, μαζί με τις προσδοκίες και κατόπιν πολλαπλών απογοητεύσεων που όμως τελικώς είχαν ένα ικανοποιητικό τέλος. Έτσι λοιπόν με τον πρώτο κάβο ασφαλώς δεμένο γύρω από μια σκουριασμένη πίντα αυτό το σύμβολο της ελευθερίας και αργότερα στυλοβάτης της ελληνικής ναυτιλιακής αναγέννησης παραδόθηκε από την κυβέρνηση των ΗΠΑ στην κυβέρνηση της Ελλάδας.

10:47 Το Ελλάς Λίμπερτι αναχώρησε 6 Δεκεμβρίου του 2008, ημέρα Σάββατο, 6 το απόγευμα, ριμολκούμενο, με προορισμό τον Πειραιά. Πότε έφτασε, 11 Ιανουαρίου του 2009, μήνες το ταξίδι. Η αποκατάσταση τώρα του Ελλάς Λίμπερτι ήταν ένα τεράστιο στοίχημα. Ήταν παροπλισμένα από το 1982, η φθορά τεράστια, μεγάλη. Χρειάστηκαν σχεδόν δύο χρόνια εργασιών ώστε το καράβι να βρει την παλιά του λάμψη και στην όλη προσπάθεια μέχρι να φτάσει το βαπόρι στον ΠΥΡΑ συνεισέφερε οικονομικά μια μικρή ομάδα Ελλήνων εφοπλιστών ενώ η γενεόδωρη δωρεά του αείμνης του καπετάν Βασίλη Κωνσταντακόπουλου έδωσε την δυνατότητα να ολοκληρωθεί η αποκατάσταση αυτού του πλοίου την οποία ανέλαβε εξ ολοκλήρου.

11:34 Η περάτωση των επισκευών ξύπνησε βεβαίως την επιθυμία για ταξίδι στον παλιό καπετάνιο. Το Ελλάς Λίμπερτι λοιπόν είναι ένα μουσείο, είναι ένα από τα τρία ναυτικά μουσεία Λίμπερτι και ένα από τα σημαντικότερα μουσεία διεθνώς στην κατηγορία του. Το ξαναλέω βρίσκεται στο λιμάνι του Πειραιά. Διαθέτει μόνιμη εκθέση φωτογραφίας με την ιστορία αυτών των πλοίων και τους Έλληνες καραβοκύρηδες.

11:56 περισσότερα από 500 εκθέματα σχετικά με τα Λίμπερτι από δωρεές του Αμερικανικού κράτους αντικείμενα οργανωμένα σε συλλογές τα οποία χρονολογούνται από πότε λέτε από το 1940 στους εσωτερικούς χώρους υπάρχουν αυθεντικά ναυτικά όργανα μοντέλα πλοίων καθώς και έργα μικρών φύλων μελών της Ελμέπα Τζούνιωρ Η ιστορία λοιπόν του Ελλάς Λίμπερτι στην Ελλάδα από το όραμα στην υλοποίηση μέχρι και τη μεταφορά του Την Εύρεσκον Δηλίων για την ανακατασκευή Η μετατροπή σε μουσιακό χώρο ξεκινάει πολύ πριν από το 1990 Θα σας έλεγα να πάρετε τα παιδιά σας Έχοντας και αυτό το άκουσμα Αφού ψάξετε κι εσείς κάποια περισσότερα στοιχεία Αξίζει να το επισκεφθείτε Και για εσάς και για τα παιδιά σας Ένα κομμάτι ζωντανό της ναυτοσύνης μας Ένα κομμάτι ζωντανό της ελληνικής ναυτιλίας αυτό το μυστικό κάπου εκεί στον Πειραιά.

13:01 Μην ξεχάσεις να μας ακολουθήσεις στο Spotify, στο Apple Podcast και στα social media για ακόμα περισσότερα. Εμείς τα λέμε στο επόμενο.