H Κατερίνα Φράγκου είναι η πρώτη ατζέντισσα λογοτεχνίας στην Ελλάδα
The Book LoversΣχετικά με αυτό το επεισόδιο
H ιδρύτρια του Λογοτεχνικού Πρακτορείου Ίρις φέρνει τους Έλληνες συγγραφείς σε επαφή με τη διεθνή αγορά βιβλίου, εκπροσωπώντας ένα επάγγελμα που παραμένει αόρατο στο ευρύ κοινό, παρότι επηρεάζει τη διαμόρφωση του σύγχρονου λογοτεχνικού τοπίου.
Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.
ότι αξίζει να μεταφραστούν στα ελληνικά. Έχει οργανώσει δράσεις και εκδηλώσεις για το ελληνικό βιβλίο εκτός συνόρων, έχει επιμεληθεί συλλογές διηγημάτων και είναι και ίδια μεταφράστρια από τα γαλλικά. Να πούμε και πριν ότι πριν από μερικά χρόνια συνεργάστηκε με την Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδας για την επιλογή των τίτλων που εντάχθηκαν στο δανειστικό της μήμα.
Είμαι ο Τάσος Μπρεκουλάκης και είναι ακόμα επεισόδιο της σειράς podcast της Life for the Book Lovers για το βιβλίο και τον κόσμο του. Για να μην χάνετε κανένα επεισόδιο της σειράς, ακολουθήστε μας στο Spotify, στα Apple Podcasts και στο κανάλι της Life for the Book Lovers. Είναι τα podcast της Life for the Book Lovers.
Πείτε μου μερικά πράγματα για την πορεία σας μέχρι να ασχοληθείτε με το βιβλίο επεγγελματικά. Μέχρι να εσχοληθώ με το βιβλίο και επαγγελματικά, ήμουνα φοιτήτρια γιατί σπούδαζα σχεδόν μέχρι τα 30 μου. Οπότε, ναι, ήμουνα φοιτήτρια και είχα κάνει μερικές μόνο μικροδουλειές στη Γαλλία όπου ζούσα και είχα υπάρξει και καθηγήτρια γαλλικών όταν ήμουνα στην Ελλάδα.
Στη Γαλλία πόσα χρόνια μείνατε? 15. 15. Και εκεί δημιουργήσατε στο Παρίσι το πρακτορείο Ήρης. Ναι. Αυτό πώς προέκυψε? Ήθελα να κάνω κάτι που να έχει σχέση με το βιβλίο. Δεν έβρισκα κάτι άλλο που να μπορούσα να κάνω. Ήθελα να μένω εκεί και να έρχομαι πολύ συχνά εδώ, αλλά όχι για τουρισμό. Και γενικά το μόνο πράγμα που με ενδιαφέρε πάντα, ένα από τα ελάχιστα πράγματα που κρατούσαν το μεγάλο μου ενδιαφέρον ήταν τα βιβλία.
Σας έμαθε κάτι γαλλική εκδοτική επραγματικότητα που έλειπε τότε από την ελληνική, γιατί ήταν μια ιδιότητα που δεν υπήρχε τότε στην Ελλάδα. Δηλαδή, ο Ατζέτισσα, Ατζέτισσα, βιβλίων. Ήταν κάτι καινούριο. Εσείς τι μάθατε εκεί, στο Παρίσι? Λοιπόν, καταρχάς όταν ξεκίνησα τη δουλειά δεν ήξερα τίποτα. Ούτε για τη γαλλική, ούτε για την ελληνική πραγματικότητα, γιατί πραγματικά έβγαινα από το πανεπιστήμιο σαν φιλόλογος.
Οπότε απλώς ονειρευόμουνα, οραματιζόμουνα να κάνω κάτι σε σχέση με τα βιβλία Και έμαθα, κάποιος μου είχε πει, σας ονειρεύομαι να μιλάτε για ελληνική λογοτεχνία Σας οραματίζομαι δηλαδή στο μέλλον να μιλάτε για ελληνική λογοτεχνία Και μετά έμαθα ότι υπάρχει η εργασία του Ατζέντι Και επέλεξα να την κάνω χωρίς να γνωρίζω πραγματικά τίποτα Να πούμε λίγο τι σημαίνει λογοτεχνικός ατζέντης, δηλαδή ποια είναι ακριβώς η δουλειά σας Η δουλειά μου είναι να καλύπτω έργα τα οποία είτε έχουν εκδοθεί και δεν έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά είτε δεν έχουν ακόμα εκδοθεί Όταν ξεκίνησα βεβαίως έκανα μόνο ελληνικά βιβλία και γαλλικά βιβλία που είχαν εκδοθεί και τα μεν και τα δε στη χώρα τους αργότερα έκανα και τον Ατζέντι, τον Primary Agent όπως ονομάζεται, που εκπροσωπεί συγγραφείς στη χώρα του για να εκδοθούν τα βιβλία τους ουσιαστικά δηλαδή διαβάζω βιβλία ή κοιτάζω βιβλία στην αρχή τα διάβαζα μετά τα κοιτάζεις μόνο κάπως η ταχύτητα, ο χρόνος είναι αδυσόπιτα και παρουσιάζεις
τους εκδότες ανάλογα με το τι τους ενδιαφέρει τα βιβλία για να γίνονται οι μεταφράσεις Θέλω να ρωτήσω, δηλαδή εκπροσωπείτε ελληνικά βιβλία και σε πολλές χώρες, όχι μόνο στη Γαλλία πιάνω. Ναι, αυτό το να δουλεύω ανάμεσα στην Ελλάδα και τη Γαλλία κράτσε πολύ λίγο, ένα-δύο χρόνια, πολύ γρήγορα. Άρχισα να συνεργάζομαι με τις διεθνείς αγορές για τα ελληνικά βιβλία.
Και επίσης για να φέρνω και από άλλες χώρες και όχι μόνο από τη Γαλλία βιβλία στην Ελλάδα. Ο πρώτος που μου έδωσε αυτή την ευκαιρία, το πρώτο έργο που μου έδωσε αυτή την ευκαιρία ήταν το έργο του Πέτρου Μάρκαρη, που επειδή το είχα πουλήσει στα γαλλικά, μετά το πούλησα και σε άλλες έξι γλώσσες. Είχαμε τη γαλλική μετάφραση εννοώ στα χέρια γι' αυτό.
Εντάξει, θα πούμε λίγο πώς μπορεί ένα βιβλίο να φύγει εκτός χώρας και να πάει προς τα έξω. Δεν ξέρω ποια είναι η διαδικασία και τι γίνεται. αλλά θέλω να μου πείτε λίγο ότι όταν ξεκινάγατε με ένα άγνωστο επάγγελμα στην Ελλάδα, πώς αντιμετώπισαν οι Έλληνες εκδότες και οι συγγραφείς αυτή τη νέα ιδιότητα. Οι Έλληνες, οι περισσότεροι κάπως χάρηκαν γιατί ήμουν καινούρια στο χώρο του βιβλίου.
Υπήρχε βέβαια και μία μεγάλη επιφυλακτικότητα. Υπήρχαν οι εκδότες οι οποίοι δεν μιλούσαν γαλλικά, οπότε ήθελαν κάποιον να τους συμβουλεύει για τη γαλλική αγορά. οπότε εκεί ήταν το βασικό το ξεκίνημα και υπήρχαν και οι εκδότες των Ελλήνων που μου πρότειναν να αναλάβω μερικούς συγγραφείς που ήταν η κυρία Μάνια Καραϊτίδη της Εστίας και ο Θανάης Καστανιώτης Οι συγγραφείς είχαν χαρή περισσότερο ίσως και από τους εκδότες οι εκδότες είχαν μία όχι μόνο επιφύλαξη αλλά και ένα φόβο ότι δεν θα τα καταφέρω και επειδή ξεκινούσα τη δουλειά και θέλανε προφανώς να πάει μπροστά αυτή η δουλειά.
Αλλά οι συγγραφείς ήταν περίεργο γιατί και οι συγγραφείς και οι εκδότες η επιφυλακτικότητά τους ήταν ότι ενώ δεν κάναν κάτι για τα ξένα δικαιώματα ήταν σαν να μην θέλανε να συνεργαστούμε από φόβο σαν να κλέβω κάτι και γι' αυτό ήταν δύσκολο στην αρχή να υπογράψουμε συμβόλαια που είναι απαραίτητο για να δουλέψει ένας ατζέντης όταν αναλαμβάνει με το λόγο τους τους ξένους εκδότες να παρουσιάσει κάτι.
Δηλαδή πρέπει να υπάρχει μια αποκλειστικότητα, να διαχειρίζεσαι τα δικαιώματα και ούτω καθεξής. Πάντως όλα καλά πήγανε, δεν ήτανε. Να πω ότι στο εξωτερικό είναι σχεδόν αδύνατο να βρει κάποιος νέος συγγραφέας εκδότη χωρίς ατζέντη. Δεν ξέρω αν κάνω λάθος, αλλά είναι δύσκολο τέλος πάντων να βρει ένας... Στη Γαλλία όταν ξεκίνησα να είμαι ατζέντησα δεν υπήρχαν νέα ατζέντηδες για τους Γάλλους συγγραφείς.
εγγραφείς ήρθαν μόνο για να φέρουν δικαιώματα από το εξωτερικό. Στις ισπανόφωνες και στις αγγλόφωνες χώρες είναι κυρίως που χρειάζεται οπωσδήποτε ένας ατζέντης, ακόμα και τώρα βεβαίως, αλλά ήδη τότε. Για τη χώρα τους. Για τη χώρα τους. Αλλά στη Γαλλία δεν υπήρχαν τότε, οπότε ήταν εξίσου πρωτόγνωρο. Είχα και μερικούς Γάλλους εγγραφείς δηλαδή, που μου είχαν ζητήσει να τους εκπροσωπήσω, αλλά αυτό δεν προχώρησε ιδιαίτερα.
Εδώ τι συμβαίνει δηλαδή, επειδή ξέρω ότι πολλοίς κόσμος που βγάζει βιβλίο που είναι καινούργιο στο χώρο συνήθως στέλνει μόνο στον εκδοτικό. Υπάρχει στην Ελλάδα αυτή η έννοια του ατζέντη. Δηλαδή πριν στείλεις ένα εκδοτικό να βρεις κάποιον ατζέντη να σε εκπροσωπεί και να το κάνει αυτός αυτό το πράγμα. Γίνεται? Στην Ελλάδα προφανώς δεν είναι απαραίτητο και Η συνήθεια είναι να πηγαίνεις κατευθείαν στον εκδότη.
Όμως τα τελευταία χρόνια η αγορά έχει πάρα πολλά βιβλία. Με αποτέλεσμα να μην βρίσκουν εύκολα εκδότη ή συγγραφής, οπότε έχουν μεγαλύτερη ανάγκη τον ατζέντη. Ο ατζέντης ουσιαστικά τι κάνει για τον εκδότη και για τον συγγραφέα. Είναι ένας αναγνώστης παραπάνω. Δηλαδή αν ένα βιβλίο που διαβάζω δεν θεωρώ ότι είναι προς έκδοση, δεν θα το αναλάβω.
Άρα ο εκδότης θα έχει μια παραπάνω εμπιστοσύνη Όταν θα του πάω εγώ ένα βιβλίο Αντίστοιχα ο συγγραφέας θα είναι προστατευμένος Είτε για το συμβόλαιο είτε για το σε ποιον εκδότη θα βρεθεί Για να βγάλει το βιβλίο του Ώστε να πάει εκεί που ταιριάζει καλύτερα Και που θα φερθούν καλύτερα στο έργο Γιατί υπάρχουν πάρα πολλά δεδομένα που γνωρίζω Δηλαδή ξέρω αν ένας εκδότης έχει πάρα πολλά βιβλία να βγάλει ή αν έχει λιγότερα, αυτό που δεν το γνωρίζει ένας συγγραφέας για να ξέρει πού να απευθυνθεί ώστε να έχει μεγαλύτερη τύχη το βιβλίο του εκείνο το χρονικό διάστημα.
Και συνήθως επειδή χρειάζεται να περιμένεις πάρα πολύ όταν στέλνεις ένα εκδοτικό μέχρι να σε απαντήσουν, συνήθως, δηλαδή ξέρω τώρα τι ισχύει ακριβώς, αλλά φαντάζομαι ότι αν έρθει κάποιος μέσω ατζέντη αυτή η διαδικασία γίνεται πιο εύκολη, Δηλαδή γίνεται αυτός ο χρόνος πιο σύντομος. Κατά κάποιο τρόπο ναι, αλλά και πάλι θέλει χρόνο, ακριβώς επειδή, όπως προείπα, έχει πάρα πολλά βιβλία αυτή τη στιγμή η αγορά και βγάζουν δηλαδή του κάθε εκδότη, συγγραφής, θα βγάλουν και άλλα βιβλία, οπότε αναγκαστικά θα πάρουν πρώτα αυτά και καθυστερούν γιατί δεν γίνεται να βγαίνουν πόσα βιβλία πια να βγουν και πόσα μπορεί κανείς να διαβάσει, να εκδώσει, να αναλάβει κλπ.
και λοιπά. Έχετε διαβάσει τώρα τα βιβλία που εκπροσωπείτε? Τα ελληνικά ναι. Χωρίς αυτό δεν νομίζω ότι θα μπορούσα να το κάνω. Γι' αυτό εκπροσωπώ και σχετικά λίγα ελληνικά βιβλία. Εννοώ τώρα στην Ελλάδα. Ναι, και στην Ελλάδα. Αλλά και στο εξωτερικό. Εμένα μου φαίνεται όχι δύσκολο, μου φαίνεται σχεδόν ακατόρθωτο σε τόσο μεγάλη παραγωγή βιβλίων να μπορεί να επιλέξει κάποιος και ένα ελληνικό για να το βγάλεις σε μια άλλη γλώσσα, μου φαίνεται πολύ δύσκολο.
Δεν ξέρω, ισχύει αυτό το πράγμα. Ισχύει, απολύτως. Εδώ δεν μπορείς να επιλέξεις στην ελληνική παραγωγή ποια βιβλία θα διαβάσεις ή ποια θα παρουσιάσεις. Φαντάσου έξω ότι γίνεται χαμός με τα βιβλία πόσο δύσκολο θα είναι να δεχτείς και ένα ελληνικό στον εκδοτικό, τέλος πάντων. Ναι. Το πρόβλημα, το βασικό που υπάρχει προφανώς είναι η γλώσσα γιατί δεν τα έχουμε τα βιβλία συνήθως μεταφρασμένα ολόκληρα σε μία γλώσσα που να τη διαβάζει ο ξένος εκδότης.
Το ένα είναι αυτό. Το άλλο είναι ότι η εκδοτική επιτυχία των βιβλίων των ελληνικών που έχουν βγει στο εξωτερικό είναι συνήθως αρκετά μικρή. Δεν έχουμε κάτι πολύ θεαματικό. Οπότε αυτό δεν βοηθάει να έχουν επιθυμία οι ξένοι εκδότες να εκδώσουν ελληνικά βιβλία. Ναι, τώρα όταν μιλάμε για νούμερα πόσο μικρή είναι αυτή η ανταπόκριση δηλαδή τι νούμερα μιλάμε ένα ελληνικό βιβλίο ας πούμε ένα ελληνικό βιβλίο, ένα παράδειγμα που έχει πουλήσει πολύ στο εξωτερικό πόσο έχει πουλήσει Αν έχει πουλήσει πολύ μπορεί να είναι πάνω από 100.000 έχουμε ένα μοναδικό παράδειγμα Ποιο είναι Ο Μάρκαρης με τα βιβλιά του που έχει πουλήσει πολύ περισσότερα από 100.000 φαντάζομαι γιατί δεν τον εκπροσωπώ πια οπότε δεν έχω το σύνολο των πωλήσεων αλλά συνήθως ένα ελληνικό βιβλίο μπορεί δηλαδή όταν πηγαίνει καλά σε μία χώρα που εξαρτάται προφανώς και από το μέγεθός της χώρας έτσι για την αναγνώριση αλλά ας πούμε στα γαλλικά που πηγαίνουν μερικά βιβλία αρκετά καλά μπορεί να έχουν σταθερές πωλήσεις
αυτό είναι το σημαντικό ότι έχουν σταθερές πωλήσεις ότι μερικά είναι long seller αυτό είναι το πιο ουσιαστικό περίπου χιλίων αντιτύπων το χρόνο και με ένα ξεκίνημα στα 3-4 χιλιάδες την πρώτη χρονιά. Τα οποία είναι πολύ μικρά νούμερα για τη Γαλλία, για να είναι ικανοποιημένοι οι εκδότης από αυτά. Ναι, φαντάζομαι. Αλλά για την Ελλάδα είναι μια χαρά.
Για την Ελλάδα δεν είναι άσχημα. Έχετε αναπτύξει ένα ένστικτο για το ποια βιβλία έχουν διεθνή προοπτική. Δηλαδή τι είναι αυτό που σας αποκαλύπτει αυτό το βιβλίο, θα το εκπροσωπήσω και μπορεί να πάει καλά έξω. Ουσιαστικά γι' αυτό τα διαβάζω. όταν τα διαβάζω, αν μου μένει κάτι, επειδή διαβάζω πάρα πολλά βιβλία, είτε ολόκληρα, είτε μισά, έτσι, συνεχώς διαβάζω, και έχω πάρα πολλή επαφή με πάρα πολλές ιστορίες ουσιαστικά.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ότι όταν διαβάζω ένα βιβλίο, που το διαβάζω κάπως μονοκόμματα, και που μετά από 10-20 ημέρες το θυμάμαι, συνήθως αφήνω τα βιβλία να κάθονται, όπως λέω, δηλαδή τα διαβάζω, και μετά από 10-20 μέρες είμαι ικανή να πω τι θα κάνω. Αν μετά από 10-20 μέρες θυμάμαι το βιβλίο, χωρίς προσπάθεια και έχω εικόνες από το βιβλίο, τότε ξέρω ότι είναι ένα εξαιρετικό βιβλίο και ότι μπορεί να βγει στο εξωτερικό.
Υπάρχουν βιβλία που ενδιαφέρουν πιο πολύ έναν ξένο εκδότη. Δηλαδή, θεματικά εννοώ. Και τι πιστεύετε ότι λείπει από την ελληνική λογοτεχνία αυτή τη στιγμή για να είναι ένα βιβλίο εμπορικό προς τα έξω. Οι ξένοι εκδότες δεν περιμένουν κάτι από την Ελλάδα, αλλά περιμένουν βιβλία που να μιλάνε για την Ελλάδα. Που εκεί έχουμε ένα κόμφλικ, ας πούμε, με τους συγγραφείς οι οποίοι πολύ συχνά γράφουν και το εξωτερικό, θεωρώντας ότι έτσι θα πουλήσουν καλύτερα στο εξωτερικό ή δεν γράφουν απαραίτητα για να πουλήσουν, αλλά νομίζουν ότι επειδή έχουν αναφερθεί στο εξωτερικό, τότε θα πουλήσουν περισσότερο.
Αυτό όμως δυστυχώς δεν ισχύει Δυστυχώς, καλός, κακός, τέλος πάντων δεν ισχύει Οι ξένοι εκδότες θέλουν μια φωνή Και κάτι που αναφέρεται σε κάτι που δεν μπορούν να πούνε αυτοί Κάτι για αυτό που είναι η Ελλάδα Χωρίς όμως να ξέρουν ακριβώς τι ζητάνε Κανείς δεν ξέρει τι ζητάει στο χώρο του βιβλίου Και κανείς δεν ξέρει τι θα είναι ευπόλυτο Γιατί αν το ξέραμε η αγορά θα ήταν αλλιώς Δεν θα είχε τόσα αποτυχημένα βιβλία ούτε θα προσπαθούσαν όλοι να βρούνε να εκδίδουν πολλά βιβλία για να δούνε ποιο θα πετύχει γιατί ουσιαστικά ο μεγάλος αριθμός βιβλίων που υπάρχουν είναι γιατί κανείς δεν ξέρει ποια θα πουλήσουν άρα αναγκαστικά βγάζουν πολλά το κάθε βιβλίο όμως έχει μια δική του φωνή μικρή, μεγάλη, δυνατή, πιο εύληπτη έτσι δεν...
Ναι, γι' αυτό και εγώ να ρωτήσαμε γιατί τόσοι πολλοί Ιταλοί τα τελευταία... Ας πούμε Ιταλή, που έχουν μια άρθιση λογοτεχνία τα τελευταία χρόνια, της λογοτεχνίας του παρόντος, ενώ που αφορά τώρα αυτή τη στιγμή, και είναι υποψήφιο για Booker. Δηλαδή, δεν έχω δει ελληνικό βιβλίο υποψήφιο για Booker, για παράδειγμα. Ναι, η Ιταλή είναι ένα παράδειγμα, αλλά το πιο καλό παράδειγμα που μπορεί να μας πονάει είναι οι Βούλγαροι, οι οποίοι έχουν δεύτερη υποψηφιότητα σε Booker πολύ σύντομα, που είναι και πάρα πολύ μικρή γλώσσα έτσι μικρότερη και από εμάς ναι ναι ναι εγώ αναφέρθηκα στους Ιταλούς γιατί έχουν γίνει και στην Ελλάδα μπεσέλερ τα τελευταία χρόνια δεν είναι μόνο ότι το Booker πουλάει είναι ότι ενδιαφέρει το ελληνικό κοινό αυτό που συμβαίνει τώρα εμείς δεν το έχουμε αυτό όμως δηλαδή τα βιβλία μας είναι ελάχιστα τα βιβλία που μιλάνε για το τώρα τα ελληνικά βγαίνουν φανταστικά ελληνικά βιβλία Δεν πειλάμε ότι η λογοτοχή μας είναι ως λογοτεχνία πολύ ψηλά Αλλά δεν υπάρχει όμως
Δεν καταγράφεται αυτή η στιγμή Που θα μπορεί να ενδιαφέρει για κάποιον ξένο Και μετά από δύο-τρία χρόνια Από τέσσερα που θα έχεις να τα γράψεις στο παρόν Γιατί γράφουν οι νέοι συγγραφείς Τα βιβλία που έχω διαβάσει τελευταία και μ' αρέσουν πολύ Είναι βιβλία που αφορούν την ελληνική κοινωνία 50, 100, 200 χρόνια πριν Κανένας δεν ασχολείται με το παρόν Δεν ξέρω γιατί δεν γράφουν τα νέα παιδιά Αυτό που συμβαίνει γύρω τους τώρα Δεν ξέρω, μπορεί να θεωρούν ότι είναι πάρα πολύ εύκολο Ότι δεν είναι αξίζει λογοτεχνικά να το καταγράψουν Δεν ξέρω Θεωρώ ότι είμαστε πολύ πικραμένοι από την Ελλάδα Και από τη ζωή μας Πολλά χρόνια τώρα Και γι' αυτό δεν έχει βγει ακόμα κάτι Που να μπορεί να το πει χωρίς να είναι παραπονιάρικο Και άρα να είναι ωραίο Γι' αυτό και υπάρχει η αύξηση της δυστοπίας, των δυστοπικών πιστορυμάτων, της φαντασίας.
Στην ελληνική λογοτεχνία δεν υπήρχαν τόσα πολλά βιβλία που να ξεφεύγουν από την πραγματικότητα προς τα μπρος. Αυτό νομίζω ότι είναι ένα δείγμα του πόσο μας φαίνονται όλα δύσκολα και δεν βρίσκουμε ομορφιά σε αυτό που ζούμε. Άρα δεν υπάρχει πολλή λογοτεχνία, υπάρχουν μερικά βιβλία. Δεν υπάρχει αρκετή λογοτεχνία που να περιγράφει το σήμερα.
Αυτό δηλαδή, αν είχαμε βιβλία που να περιγράφουν το σήμερα, θα ήταν πιο επιτυχημένα στο εξωτερικό. Που να περιγράφουν ακριβώς το σήμερα. Εσάς έχουν φτάσει τελευταία σα χέρια σας βιβλία που να ξεφέρονται από αυτό που λέμε, δηλαδή την παρελθόντο λαγνεία. Τέλος πάντων όχι. Ναι. ή τέλος πάντων να τοποθετούν το μεθυστόρημα σε ένα χρόνο που δεν είναι το παρόν έχετε διαβάσει τέτοια βιβλία τελευταία αλλά δεν εννοώ αυτά που δεν έχουν εκδοθεί ακόμα έχουν φτάσει τέτοια σαν κέρδια σας τώρα αυτή τη στιγμή έχουν εκδοθεί βιβλία τα οποία μιλάνε για το παρόν όπως είναι της Μαρίας Φακίνου το Όλα τα Δέντρα ή της Ελίζας Παναγιωτάτου το Διακοπές στην Αβυσσινία αλλά Στα βιβλία που διαβάζω και που ελπίζω να βγουν σύντομα, έχω ανακαλύψει τώρα έναν συγγραφέα ο οποίος νομίζω ότι θα είναι κάτι φοβερό.
Όχι, δεν μιλάει για την πραγματικότητα. Ουσιαστικά τα βιβλία είναι πιο φιλοσοφικά, οπότε δεν είναι ρεαλιστικά και έχουν μια μεγαλύτερη πολιτική χρειά για το πώς ζούμε, μια κοινωνιολογική χρειά. η οποία και πάλι για να υποθεί χρειάζεται έναν τόπο ο οποίος δεν είναι ένας πραγματικός τόπος γιαθήνα σήμερα ας πούμε αλλά ένα νησί που δεν ξέρουμε ακριβώς ποιο είναι αυτό το συγκεκριμένο που σκέφτομαι τώρα Ναι, και τώρα που σκέφτομαι ένα τελευταίο που διάβασα και μου άρεσε πολύ δεν είχε τόπο δηλαδή ο τόπος δεν ονοματίζεται ποτέ ένα όπως δεν ονοματίζεται το όνομα του ήρωα δηλαδή αυτό το πράγμα είναι ωραία λογοτεχνία αλλά γιατί να φοράει ένα ξένο για παραδείγμα Γιατί είναι ωραία λογοτεχνία Γι' αυτό Υπάρχει κάποια περίπτωση βιβλίου που αρχικά απορρίφθηκε από πολλούς εκδότες και τελικά γνώρισε επιτυχία από τα βιβλία που έχετε δουλέψει Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα σε αυτό είναι του Μιχάλη Αλμπάτιτο και η νεκρία στάψων τους νεκρούς τους, που είχε πολλές αρνήσεις τον ίδιο του συγγραφέα, μετά είχε και άλλες σε μένα, μέχρι που βγήκε.
Και έγινε μεγάλη επιτυχία. Υπάρχουν και στα ξένα βιβλία όμως. Δηλαδή, εγώ είχα προτείνει τον Έριντε Λούκα και δεν τον έβγαζε κανείς, μέχρι που τον έβγαλε ο Κέλεφτος και πάει μια χαρά. πιο πρόσφατα, λίγο μετά τον Έριντε Λούκα πρότεινα τον Γκοσποντίνοφ και δεν έβγαινε από κανέναν μέχρι που τον πήρε ένας Αμερικάνος Ατζέτης και ούτω καθεξής και μετά τον έβγαλαν και στην Ελλάδα ή και στα παιδικά ακόμα υπήρχε ο μικρός δράκος καρύδας που είναι μια σειρά την οποία την πρότεινα την πρότεινα δεν έβγαινε ποτέ και τελικά βγήκε είχε βγει από έναν εκδότη με τον οποίο δεν είχε επιτυχία και μετά ξαναβγήκε από άλλον εκδότη το μετέχμιο και σκίζει. Υπάρχουν πολλά παραδείγματα θέλω να πω, όλων των ειδών.
Υπάρχει κάποιο βιβλίο που πιστεύατε πάρα πολύ σε αυτό και ήταν αδύνατο να πουληθεί εκτός Ελλάδας. Τώρα δεν μιλάμε για Ελλάδα, μιλάμε για... ότι πιστεύατε ότι αυτό σίγουρα θα ενδιαφέρει και δεν ενδιαφέρθηκε καν να το πάρουνε. Ναι. Πολλά βιβλία που έχω την αίσθηση ότι κάτι μπορεί να γίνει και τελικά δεν γίνεται. Και στην Ελλάδα ακόμα.
Εντάξει, στην Ελλάδα βγαίνουν, αλλά βγαίνουν με μεγάλη καθυστέρηση. Πώς αντιμετωπίζουνε. Είπαμε τώρα ότι για να ενδιαφέρει κάποιον έξω πρέπει κάποιο βιβλίο να έχει ακουστεί. Και είναι δύσκολο να ακουστεί με την ελληνική γλώσσα εκτός Ελλάδας. Αλλά πώς γενικά αντιμετωπίζουνε οι ξένοι εκδότες ένα ελληνικό βιβλίο. Οι περισσότεροι είναι με διαφορία γιατί ουσιαστικά δεν τους ενδιαφέρει να βγάλουν κάτι δυστυχώς ελληνικό επειδή δεν έχει όπως προείπα εμπορική επιτυχία και αυτό είναι ένα μεγάλο πρόβλημα στις μέρες μας.
Υπάρχουν όμως και αυτοί που αγαπούν την Ελλάδα και που θα ήθελαν να βγάλουν ελληνικά βιβλία. Και επίσης υπάρχει και μια νέα τάση όπου ψάχνουν τις μικρές λογοτεχνίες όπως τη δική μας. Αλλά και εκεί λόγω της γλώσσας και ότι πρέπει να περάσουν από αναγνώστη ή από εμένα μόνο και ούτω καθεξής ή από μόνο αποσπάσματα πάντα υπάρχουν θέματα.
Γιατί μιλάμε μόνο για λογοτεχνία αλλά με το δοκίμιο, με το non-fiction γενικά είναι τα πράγματα καλύτερα ή χειρότερα? Είναι πολύ χειρότερα. Δηλαδή υπάρχουν καταρχάς για να μπορέσει το δοκίμιο να βγει προς τα έξω χρειάζεται να είναι απολύτως πρωτότυπο πόσο πρωτότυπο μπορεί να είναι ένα ελληνικό δοκίμιο ενώ υπάρχουν δοκίμια για το κάθε θέμα πλέον από παντού.
Το ένα είναι αυτό και το άλλο είναι ότι επειδή πρέπει να το αξιολογήσει κάποιος της επιστήμης αν είναι έτσι λίγο πιο εξειδικευμένο, δεν υπάρχει. Γιατί κυρίως άνθρωποι που μιλάνε ελληνικά για αναγνώστες είναι για τη λογοτεχνία. Δεν ξέρουν άλλη επιστήμη. Δηλαδή είναι φιλόλογοι και άνθρωποι που έχουν κάνει ελληνικά. Υπάρχουν φωνές της σύγχρονης λογοτεχνίας της ελληνικής που θέλουν ότι έχουν πιο μεγάλες πιθανότητες να ταξιδέψουν διεθνώς.
Τα βιβλία που έχουν βγει τώρα τελευταία στην Ελλάδα, ας πούμε, πού τα έχετε διαβάσει. Πάντα έτσι πιστεύω, έχω να πω. Έχω και μερικά καλά παραδείγματα. Δηλαδή, οι διακοπές στην Αβυσσινία της Παναγιωτάτου θα βγει στα αγγλικά, που ήταν ένα μεγάλο βήμα. Ακριβώς επειδή μιλάει για την Ελλάδα του σήμερα, με μια πολύ νεανική και ζωντανή φωνή, θεωρώ ότι υπάρχουν και άλλα που όμως δεν έχουν ακόμα βρει το δρόμο τους προς τα έξω αλλά υπάρχουν, υπάρχουν πολύ ενδιαφέρουσες φωνές και ειδικά τώρα τα δύο-τρία τελευταία χρόνια υπάρχουν κάποια βιβλία που είναι εξαιρετικά ενδιαφέροντα έχουν κάτι λίγο διαφορετικό Ναι, υπάρχει κάποιο στερεότυπο για την Ελλάδα που εξακολουθεί να επηρεάσει τις επιλογές των ξένων έκτοδων Μας βασανίζει η αρχαία Ελλάδα σε αυτό, είναι σίγουρο Δηλαδή με το που θα πούμε ελληνικό θα σκεφτούν την αρχαία Ελλάδα καταρχάς.
Όσο αστείο και να ακούγεται. Αυτή η συνέχειά μας των αρχαίων δυσκολεύει να σταθεί σαν μυθιστόρημα. Καλά δεν ξέρω αν έχουν και γραφτεί και μυθιστόρηματα ιστορικά όπως γράφουν οι ξένοι για την Ελλάδα. Δηλαδή έγραψε τώρα ο Άφουσος Κορτό τελευταίο το βιβλίο. Δεν το έχω διαβάσει ακόμα. Κι εγώ. Διαβάζω ούτε εγώ. ως ιδέα μου φάνηκε πάρα πολύ ενδιαφέρουσα γιατί θα μπορούσε να πάει να ενδιαφέρει σε αυτό το πλαίσιο που λέμε ότι το θεωρούν κάπως εστερεότυπο και ψάχνουν κάπως τέτοια θέματα από την ελληνική μυθολογία ή από την ελληνική ιστορία που είναι πολύ λίγα τα βιβλία τα ελληνικά που βγαίνουν με τέτοια θεματολογία είναι ο Κιθερώνας του Νίκου Μάντι που είναι πάρα πολύ ωραίο βιβλίο και αναφέρεται στις Βάκχες το οποίο το προσπαθώ και έχουμε και αγγλικό κείμενο αλλά παρόλα αυτά Ο Χωμανίδης έχει γράψει το βιβλίο Βασιλιάς της που έχει επίσης με τον Μνέλαο και την ωραία Ελένη νομίζω ότι έχει πάει και καλά, έχει βγει έξω και έχει πάει και καλά αυτό δεν το ξέρω, δεν ξέρω
δεν μπορώ να μιλάω με σιγουριά Ακόμα δεν νομίζω ότι έχει βγει τουλάχιστον στα γαλλικά Ναι, αλλά αυτά τα βιβλία θα μπορούσαν και να ενδιαφέρουν εννοώ ότι είναι βιβλία που θα μπορούσαν να ενδιαφέρουν και έναν ξένο ως ιστορικά βιβλία τέλος πάντων. Έχει βγει το Αντώνη Αντωνιάδη ο λύκος της Σπάρτης και έχει πάει και πάρα πολύ καλά στην Ιταλία πριν από πολλά χρόνια. Εδώ είχε βγει από ένα πολύ μικρό εκδότη και τώρα έχει βγει η Ελένη Τσετολίας από τον ίδιο συγγραφέα που παίρνει ιστορίες από τον Ηρόδοτο και τις κάνει μυθιστορήματα.
Οπότε είναι ιστορικά μυθιστορήματα που έχουν δυνατότητα επιτυχίας στο εξωτερικό, αλλά και πάλι ακόμα για την Ελένη Τσετουλίας, που δεν έχει συμπληρώσει χρόνο έκδοσης, δεν έχω βρει εκδότη ακόμα. Πόσο σημαντικά είναι τα κρατικά προγράμματα μετάφρασης και η πολιτική στήριξη του βιβλίου για την εξωστρέφεια της λογοτεχνίας.
Πολύ τα σημαντικά. Αυτό είναι ένας από τους λόγους που η Ιταλική Λογοτεχνία τον τελευταίο καιρό μεταφράστηκε, μεταφράστη είναι γιατί καλυτερεύσανε τις βοήθειες για μετάφραση κατά τη διάρκεια του COVID. Εκεί που δεν γινόταν τίποτα, αποφάσισε το Ιταλικό κράτος και έδωσε χρήματα περισσότερα για τις μεταφράσεις των Ιταλών συγγραφέων.
Σίγουρα παίζει ρόλο. Και μετά το κοινό θα βρει αν θα του κάνει επιτυχία ή όχι. Βασικά. Είναι πάρα πολύ σημαντική η βοήθεια. Είναι πάρα πολύ σημαντικό όμως να είμαστε αξιόπιστη δηλαδή όταν λέμε ότι θα πάρει ένα βιβλίο τη μετάφραση να την παίρνει γιατί έχουμε περάσει από διάφορα προγράμματα τα οποία σταματούσαν ξαφνικά και κάναμε πάρα πολλή δουλειά για το τίποτα και ακυρώνονταν συμβόλια. Δηλαδή εγώ έκανα συμβόλια, γινόντουσαν, κάναμε όλη τη δουλειά και τελικά δεν γινόταν τίποτα γιατί δεν παίρναν τα χρήματα για τη μετάφραση εκδότησης.
Αλλά πρέπει όλα αυτά να γίνονται με προσοχή και να πηγαίνουμε σε εκδότες οι οποίοι θα κάνουν κάτι για τα βιβλία γιατί αν βγάζουμε βιβλία σε εκδότες οι οποίοι μετά δεν κάνουν κάτι για το βιβλίο και μένει το βιβλίο σαν να μην έχει εκδοθεί απλώς εμείς χαιρόμαστε γιατί βγήκε δεν έχει νόημα οπότε πρέπει πραγματικά αυτή η δουλειά να βοηθάει τα βιβλία και την μετέπειτα προώθησή τους στην κάθε χώρα Καλώνα, από τι άλλο θα μπορούσε να βοηθήσει στο να βγει ένα βιβλίο ελληνικό προς τα έξω, δηλαδή στις εκθέσεις της ΙΕΘΝΗΣ, έχουμε, δεν έχουμε εκπροσώπηση.
Έχουμε εκπροσώπηση, βεβαίως. Έχουμε εκπροσώπηση, πότε επιτυχημένη, πότε λιγότερο επιτυχημένη. Αλλά σε κάθε περίπτωση έχουμε ελληνικό περίπτερο, αλλά τα δικαιώματα δεν πουλιώνται από το Υπουργείο. Ενώ είναι οι άνθρωποι που κάνουν με τη δουλειά. Πηγαίνουμε στις εκθέσεις, θα κάνουμε αυτές τις επαφές που χρειάζεται για να βγουν τα βιβλία Οπότε πρέπει να συμπράττουμε για να μπορούν να γίνονται και να έχει αποτέλεσμα η παρουσία μας εκεί Πώς επηρεάζει η εμπειρία της μετάφρασης, τον τρόπο με τον οποίο διαβάζετε ένα βιβλίο, όσα τζέτησα Πάρα πολύ, γιατί με το που διαβάζω σκέφτομαι πώς θα μπορούσε να το πει κανείς αυτό στα γαλλικά ή στα ελληνικά αντίστροφα γιατί είναι πολύ βασικό. Υπάρχουν μερικά βιβλία που αναρωτιέσαι πώς θα πεις τον τίτλο καταρχάς.
Και που είναι πολύ βασικό να βγει ωραία στην άλλη γλώσσα ή που διαβάζεις κάτι και είναι καταπληκτικό και λες πώς θα περάσει αυτό το καταπληκτικό στην άλλη γλώσσα. Ναι, το επηρεάζει πάρα πολύ. Ναι, υπάρχουν βιβλία που θεωρούνται ότι είναι αμετάφραστα. Θα πω γιατί στα πολλά βιβλία που βγαίνουν τελευταία υπάρχει αυτό που λέμε ντόπιο λαλιά η οποία είναι δύσκολα να μεταφραστεί και να μπορείς να καταλάβει ο ξένος ότι αυτό είναι μια άλλη γλώσσα Αυτό χάνεται, δεν μπορεί ή μερικές φορές μπορεί να χρησιμοποιήσουν μια ντόπιο λαλιά άλλου τύπου δηλαδή οι Γάλλοι να χρησιμοποιήσουν καναδέζικα ή νότια Γαλλία ή την ξέρω τι αλλά γενικά αυτό χάνεται γιατί αμέσως η γλώσσα γίνεται διαφορετική σε πηγαίνει σε μια άλλη περιοχή της γαλλίας σαντί να σε πηγαίνει κάπου στην Ελλάδα.
Οπότε συνήθως οι ντοπιολαλιές σβήνονται, αφαιρούνται στη μετάφραση. Το καταλαβαίνω αυτό, γιατί τώρα δεν θα πω παράδειγμα. Διάβασα ένα βιβλίο τελευταία που ήταν στα αγγλικά μία άλλη γλώσσα και στα ελληνικά δεν το καταλάβαινες αυτό. Υπάρχουν όμως βιβλία που είναι δύσκολο να μεταφράσεις, πολύ δύσκολο από τα ελληνικά προς τα αγγλικά και αντίστροφο.
βεβαίως, σε όλες τις γλώσσες και επίσης φαντάζομαι και για όλες τις γλώσσες ισχύει αυτό που άμα παίζει ο συγγραφέας με τη γλώσσα πόσο να παίξει και ο μεταφραστής Να πούμε λίγο τι χάνεται όταν ένα βιβλίο περνάει σε μια άλλη γλώσσα Χάνεται η ακρίβεια να πω χάνονται διάφορα πράγματα χάνεται καταρχάς το χιούμορ είναι δύσκολο να μεταφραστεί έχω μεταφράσει ένα παιδικό βιβλίο που ήταν με χιούμορ και 15 σύλλαδο και έπρεπε να βάλω τα αστεία σε άλλο σημείο γιατί δεν έβγαινε να κάνω το ποιηματάκι εκεί που έπρεπε αναγκαστικά το βάζες αλλού.
Επίσης χάνεται αυτή η σχέση που είχε ο συγγραφέας με τη γλώσσα γιατί δημιουργείται μία νέα όμως η οποία είναι η σχέση του μεταφραστή με τη δική του γλώσσα. Υπάρχουν βιβλία που σε μεταφράσεις που μπορώ να διαβάζω δηλαδή στα γαλλικά για να τις εκτιμπήσω εννοώ μπορεί να βγουν πιο γλυκά γιατί είναι εξαιρετική η μεταφράστρια που το έχει κάνει και έχει καταλάβει το συγγραφέα ακόμα καλύτερα και μπορεί χάρη στη δική της τη γλώσσα τη γαλλική που είναι κάπως πιο γλυκιά από τα ελληνικά να κάνει το βιβλίο τη γλώσσα πιο γλυκιά.
Δεν αλλάζει κάτι ιδιαίτερο αλλά άμα διαβάσεις τα δύο κείμενα παράλληλα που έχει τύχει να το κάνουμε στη Γαλλία έχει μία ελαφριά διαφορά. Αυτή η ελαφριά διαφορά είναι αυτό που έχει χαθεί και κερδιθεί όμως. Όταν έχεις έναν καλό μεταφραστή μπορεί και να κερδίσεις κάτι που δεν το έχεις στην άλλη γλώσσα. Καλά, δεν μιλάμε για ποιήση τώρα.
Δεν μιλάω για ποιήση, για λογοτεχνία μιλάω. Θεωρείτε ότι είναι λίγο υποτιμημένοι οι μεταφραστές. Δεν λαμβάνουν την αναγνώριση που τους αξίζει. Εννοείται. Μερικές φορές δεν αναφέρονται καν. και επίσης σε δύσκολα έργα όταν έχουν κάνει καλή δουλειά, είναι σαν να έχουν ξαναγράψει το βιβλίο. Η μετάφραση δεν είναι κάτι που το κάνεις κατά λέξη.
Είναι σαν να καταπίνεις το κείμενο, με την καλή έννοια, το καταπίνεις, το βάζεις, το κάνεις δικό σου και μετά το ξαναβγάζεις σε μια άλλη γλώσσα. Πώς έχει αλλάξει η δουλειά σας από την εποχή που ξεκινήσατε μέχρι τώρα? Δηλαδή, ήταν μια εποχή που ήταν η αρχή της ψηφιακής εποχής, ας πούμε. πώς έχει αλλάξει μέχρι τώρα ο τρόπος που δουλεύετε πάρα πολύ, πάρα πολύ τώρα πλέον σχεδόν δεν χρειάζονται τα ραντεβού που χρειαζόντουσαν τότε χρειάζονται πολύ λιγότερα εννοώ τότε κουβαλούσαμε τα βιβλία δεν υπήρχαν ακόμα τα pdf δεν υπήρχε άλλος τρόπος παρά μόνο να φέρεις τα βιβλία εντάξει τα mail ξεκινήσαν σχετικά γρήγορα όταν ξεκίνησα και εγώ οπότε μόνο ένα χρόνο έζησα με fax και τηλεφώνω μόνο μόνο. Μετά γίνεται λοιπόν η δουλειά πιο απόμακρη, πιο γρήγορη. Αυτό δεν σημαίνει ότι γίνεται χειρότερη βέβαια, αλλά γίνεται πιο πιεστική κάπως, ενώ υπήρχε μεγαλύτερη δυνατότητα επικοινωνίας με τους άλλους παλιότερα.
Επίσης, στους εκδοτικούς οίκους του εξωτερικού αλλάζουν πάρα πολύ συχνά οι υπάλληλοι πλέον, οπότε δεν έχεις μια συνεχή συνεργασία όπως θα ήταν όμορφα. Δεν έχεις μια επαφή προσωπική όπως είχες πιο παλιά οπότε αυτό έχει χαθεί κάπως αλλά εντάξει υπάρχουν ακόμα άνθρωποι που μένουν στην ίδια θέση για αρκετό καιρό οπότε αναπτύσσεις πάλι σχέσεις νέες και κάθε φορά αλλάζει και ξανά και ξανά Ο αλχόριθμος, τα social media, όλο αυτό το booktalk πόσο επηρεάζουν τις αποφάσεις των εκδοτών στο να βγάλουν ένα βιβλίο Για έναν τύπο βιβλίων πάρα πολύ γιατί τα κοιτάνε και με μέτρο βέβαια γιατί εντάξει το TikTok σε κάθε χώρα αλλά το κάθε βιβλίο σε κάθε χώρα δεν έχει απαραίτητα την ίδια τύχη Μπορεί να είναι ευπόλυτο κάπου και να μην είναι αλλού Οπότε με μέτρο πάντως σίγουρα χρησιμοποιούνται.
Όπως χρησιμοποιούνται και για να στήσουν σειρές οι εκδότες πλέον. Διάβαζα ένα άρθρο, στα γαλλικά έγινε μια μελέτη, ότι οι αλγόριθμοι κάνουν μεγάλο κακό στις βιβλιοθήκες επειδή κλείνουν τις δυνατότητες επιλογής των αναγνωστών. Μικραίνουν τις δυνατότητες επιλογής. γιατί ζητάς να σου πει και σου λέει λιγότερα από ό,τι θα πήγαινε ο αναγνώστης από μόνος του από το ένα βιβλίο στο άλλο.
Εντάξει, ο αλγόρθμος είναι κάτι που σου ορίζει όμως τα πάντα πια, δηλαδή δεν γίνεται. Φαντάζομαι ότι όταν βλέπουν ότι ένα βιβλίο είναι πετυχημένο αυτή είναι η συνταγή για το επόμενο. Ενώ και στη θεματολογία και σε όλα. Αυτό θα είναι και η καταστροφή της ευχαρίστησης που παίρνουμε από τη λογοτεχνία γιατί όλοι ξέρουμε ότι άμα τρώμε το ίδιο ωραίο φαγητό κάθε μέρα δεν θα μας αρέσει πια θα θέλουμε μία αλλαγή και γι' αυτό ψάχνουν τις μικρές γλώσσες έχω να πω Ναι εντάξει υπάρχουν και μικρή εκδοτική επίσης που επιμένουν και μεγάλοι εκδότες κάνουν καλή δουλειά Α όχι δεν εννοώ αυτό εννοώ ότι είναι γιατί τώρα εγώ όταν αναφερόμουν στους αλογόρδιμους εννοούσα σε κάτι που κάνεις μαζικό όχι στην επιλογή των βιβλίων μου των ειδικών και των βιβλίων αυτών της λογοτεχνίας που έτσι και έως δεν πρόκειται να χαθεί ποτέ ό,τι και να γίνει. Θα πούμε και για αυτό γιατί έχω να ρωτήσω και για την τεχνητή νοημοσύνη και πόσο επηρεάζει αυτό το πράγμα και τη δουλειά του μεταφραστή
αλλά και τον τρόπο που γράφεται ένα βιβλίο πια. Δηλαδή νομίζω ότι προχωράει τόσο γρήγορα που θα είναι πολύ δύσκολο να εντοπίσεις αν έχει γράψει το βιβλίο ένας άνθρωπος για να έχει γραφτεί, από τέχνη τη νοημοσύνη την οποία την έχεις τροφοδοτήσει με πάρα πολλές καλές πληροφορίες και τον τρόπο που γράφεις εσύ έναν τρόπο γραφής εγώ μπορώ να πω από τη δικιά μου την εμπειρία ότι οι απμαγνητοφωνήσεις μέσα σε μερικούς μήνες έχουν φτάσει όχι σε δύο, τρία πιο ψηλά, σε πέντε επίπεδα παραπάνω από ό,τι ήταν πριν δηλαδή στην αρχή ήταν κάτι αστείο τώρα πια βάζεις και είναι καλή η απμαγνητοφώνηση ακόμα πιο πολύ, προχωράει ακόμα πιο γρήγορα.
Πιστεύετε ότι θα αλλάξει ριζικά τα επόμενα χρόνια ο τρόπος που γράφεται η υποτιμητοποίηση, η μετάφραση, που γράφεται η λογοτεχνία, η υποτιμητοποίηση, η μετάφραση. Σίγουρα τα βιβλία που είναι τεχνικά θα γίνονται με μία αυτόματη μετάφραση πολύ πιο εύκολα και πολύ πιο σωστά. Γιατί εύκολα γίνονται. Το θέμα είναι να είναι σωστά και να ακολουθούν, να λένε αυτό που λέει και το αρχικό κείμενο.
Αν και μία δικηγόρος, που της το είχα πει, μου είχε πει όχι, μου λέει, δεν είναι έτσι, γιατί η χρειά του τι είπε ο δικηγόρος δεν μεταφράζεται τόσο εύκολα από την τεχνητή νοημοσύνη προς το παρόν. Οπότε ακόμα και εκεί, γιατί εγώ έλεγα ένα κείμενο τώρα στο δικαστήριο, πόσο δύσκολο να μεταφραστεί. Και όμως, για τη λογοτεχνία είμαι σίγουρη ότι καταρχάς τον γράφουν βιβλία με αλγόριθμο ή και με τη βοήθεια κάποιου συγγραφέα.
Αυτό το έκανε και ο SAS, που δεν είχε αλγόριθμο, που δεν είχε κάτι, πολύ πριν από τον Google, που έβαζε ανθρώπους και γράφανε με τον τρόπο του τα αστυνομικά βιβλία, δεν ξέρω αν τα θυμάσαι, παλιά. Αυτά γραφόντουσαν, δεν γραφόντουσαν από έναν άνθρωπο πια, γραφόντουσαν από διάφορους που τους είχε πει θα γράφεται έτσι, θα αναπτύσσεται έτσι και το έκαναν. Ωραία. Αυτό θα το κάνει η τεχνητή νοημοσύνη. Πόσο κράτησε ο S.A.S. Δηλαδή μετά θέλεις κάτι άλλο να διαβάσεις. Δεν μπορείς.
Επίσης, η ευχαρίστηση του ανθρώπου η ικανοποίηση του να γράφει. Γιατί είναι μια ανάγκη η γραφή για τους συγγραφείς. Δεν είναι μόνο ένα επάγγελμα που το κάνεις για να βγάλεις χρήματα. Είναι και μια ανάγκη πολύ συχνά. Αυτή η ανάγκη θα τη δώσουμε μπορεί να μας την κάνει αλλιώτικα η τεχνητή νοημοσύνη, μπορεί να παίζουμε με την τεχνητή νοημοσύνη, μπορεί να την κάνουμε μαζί με την τεχνητή νοημοσύνη, το οποίο και αυτό θεμιτό είναι.
Αλλά σε κάθε περίπτωση αυτή η ανάγκη συζήτησης έστω με την τεχνητή νοημοσύνη θα φέρει ένα αποτέλεσμα το οποίο θα είναι μισό-μισό θα είναι του συγγραφέα προφανώς, δεν θα είναι μισό-μισό, δεν θα λέμε αυτό το έκανε η τεχνητή νομισή είναι το άλλο μισό ως ηγραφέας οπότε εγώ θεωρώ ότι αυτό δεν θα σταματήσει όπως δεν σταματάνε οι ανεξάρτητες ταινίες δεν κάνουμε μόνο ταινίες με την ίδια συνταγή και το ίδιο ισχύει και για τη μετάφραση δηλαδή ο μεταφραστής όταν ένα βιβλίο είναι ωραίο και καλό και πλούσιο και έχει μία κάποια γλώσσα που κάπως πρέπει να μεταφερθεί η ίδια ευαισθησία στην άλλη γλώσσα, αυτή η δουλειά νομίζω ότι δεν μπορεί εύκολα να αλλάξει.
Μπορεί να σε βοηθήσει η τεχνητή νομοσύνη να το κάνεις πιο γρήγορα. Αλλά θα πρέπει σίγουρα να το ξαναφτιάξεις εσύ ως μεταφραστής εννοώ. Το επάγγελμα του λογοτεχνικού ατζέντη, πώς μπορείτε να το φανταστείτε τα επόμενα χρόνια? Φαντάζομαι ότι θα εξακολουθήσει να είναι παρουσίαση και σχέσεις. Δηλαδή, παρουσιάζω κάτι που διάβασα και δημιουργώ μια σχέση με κάποιον άνθρωπο για να καταλάβω τι θέλει, τι ευαισθησίες έχει, για να μπορέσω να του προτείνω σε σχέση με αυτό που με συγκίνησε εμένα, αυτό που θα το συγκινήσει και αυτόν.
Θα μου πείτε ένα ελληνικό βιβλίο που θεωρείτε ότι άξιζε πολύ μεγαλύτερη διεθνή αναγνώριση από αυτή που έλαβε, από τις τελευταίες παραγωγές. Καταρχάς είναι αρκετά τα βιβλία που δεν έχουν λάβει καμία, δηλαδή δεν έχουν καν μεταφραστεί, οπότε είναι δύσκολη η ερώτηση, αλλά από αυτά που έχουν μεταφραστεί, ας πούμε σε κάποιες γλώσσες και που ελπίζω θα μεταφραστεί, υπάρχει το «Εκεί οι νεκροί, ας θάψουν τους νεκρούς»
στο Μιχάλη Αλπάτη. Έχω ήδη τρεις χώρες που έχουμε υπογράψει, στη μία έχει ήδη βγει, αλλά δεν έχουμε ακόμα τις μεγάλες γλώσσες δηλαδή αυτές είναι μικρές γλώσσες που έχουν μεταφραστεί, γείτονες χώρες Κάτι αγγλικά, γαλλικά δεν είναι ακόμα Αγγλικά, γαλλικά, ισπανικά, ιταλικά και γερμανικά έχουμε τους μεταφραστές αλλά δεν έχουμε ακόμα εκδότη Είμαι σίγουρη ότι θα βρούμε εκδότη αλλά ας πούμε αυτό εγώ θα ήθελα να έχει πάει πολύ πιο γρήγορα επειδή είχε τις καλές πωλήσεις από την Ελλάδα αλλά θα το καταφέρουμε Επίσης από τα βιβλία που έχουν ήδη βγει είναι ένα από τα αγαπημένα μου βιβλία από όσα έχω δουλέψει που έχει βγει στα γαλλικά και στα γερμανικά ο άθος ο Δασονόμος της Μαρία Στεφανούπουλου Αυτό θα ήταν ένα βιβλίο για μπούκερ Απλώς βγήκε πολύ αργότερα από την ημερομηνία έκδοσης του στα ελληνικά οπότε αυτό δημιουργεί άλλα θέματα Αν μπορούσετε να αλλάξετε ένα πράγμα στο ελληνικό οικοσύστημα του βιβλίου αύριο το πρωί. Ποιο θα ήταν αυτό?
Βιβλιοθήκες. Θα έφτιαχνα βιβλιοθήκες με βιβλία, τα τωρινά βιβλία, που να στηρίζουν και τον εκδοτικό χώρο και τον αναγνωστικό κοινό και τις κοινότητες, τις περιοχές, τις γειτονιές και τα ίδια. Δηλαδή, μια μεγαλύτερη σχέση ανάμεσα στα βιβλία, στους δημιουργούς και στο κοινό. Με κρατική υποστήριξη, βέβαια. Ναι, τώρα δεν ξέρω αν έχουν Καλές βιβλιοθήκες.
Από όσο ξέρουμε, κάποτε τις φτιάξανε και μετά δεν ασχολείται κανείς. Μερικά σχολεία έχουν καλές και μερικά δεν έχουν. Αν έπρεπε να διαλέξετε τρία βιβλία για να συστήστε την Ελλάδα σήμερα σε ένα ξένο αναγνώστη, ποια θα ήταν? Από την πολύ τελευταία παραγωγή θα πρότεινα τρία. Κορνιζωμένος της Ιωάννας Καριστιανή, που είναι ένα βιβλίο για την ελληνική παθογένεια.
την όσο των ουριτηρίων του Μιχάλη Αλμπάτη που δείχνει αν και δυστοπικό την πραγματικότητα σήμερα είναι ένα συμβολικό βιβλίο αλλά είναι σημερινό που δείχνει μια άλλη παθογένεια όχι μόνο της Ελλάδας, παγκόσμια παθογένεια αυτή και αυτό που είναι το πιο ελληνικό που είπα και πριν το «Η διακοπέ στην Αβυσσινία» της Ελίζας Παναγιωτάτου που αναφέρεται πραγματικά στην Ελλάδα του σήμερα στα εξάρχεια κλπ με ένα ταξιδάκι στην Αβυστινία.
Υπήρξαν στιγμές που σκεφτήκατε ότι η προσπάθεια να προωθήσει το ελληνικό βιβλίο στο εξωτερικό ήταν μάτι. Πάρα πολλές. Αλλά πάντα κάτι γίνεται. Μετά από δηλαδή μπορεί να περάσουν δύο-τρία χρόνια τα οποία να είναι καταστροφικά. Δηλαδή να προσπαθείς να προσπαθείς και να γίνεται ένα συμβόλαιο. Σε όλες τις χώρες έτσι. Όχι ότι γίνεται ένα από εδώ και από εκεί.
Τίποτα. Δηλαδή και να λες δεν γίνεται αυτό το πράγμα Πολύ συχνά έχω ζητήσει σαν το κοιχότη Αλλά παρόλα αυτά κάτι γίνεται και μετά ξαναπαίρνει μπροστά Πόσο συχνά ένα βιβλίο που σας αρέσει πολύ αποτεκνύεται, αδύνατο να πουληθεί Πολύ συχνά δυστυχώς Και δεν συμβαίνει μόνο για τα ελληνικά βιβλία Συμβαίνει και για τα ξένα Και για μερικά ήδη Δηλαδή όταν ξεκίνησα να δουλεύω Τα πρωτοποριακά παιδικά βιβλία ήταν πάρα πολύ δύσκολο να βγουν στα ελληνικά.
Αφανταστείτε ότι πούλησα 20 χρόνια μετά, 30 χρόνια μετά, το «Blessed Kilo» της Νατζά, που είναι ένα παιδικό βιβλίο που δεικνύει ότι και τα παιδικά βιβλία είναι και για μεγάλους, στις εκδόσεις Κέλεφτος μόλις πέρσι. Ενώ ήταν ένα από τα βιβλία που προσπαθούσα 28 χρόνια να πουλήσω στην Ελλάδα. Αντίστοιχα, τα αστυνομικά βιβλία δεν πουλιώτησαν παλιότερα.
Δηλαδή ήταν πάρα πολύ δύσκολο ένας εκδότης να κάνει αστυνομικά Έκανε μόνο η Άγρα και πολύ λίγα Και αυτά αναπτύχθηκαν Επίσης δεν υπήρχαν graphic novels στα ελληνικά για πολλά χρόνια Ενώ τώρα ξαφνικά και αυτή η αγορά αναπτύσσεται Και δείχνει να έχει και επιτυχίες Οπότε ναι, υπάρχουν πολλά βιβλία που δεν βγαίνουν Στην ώρα τους δύσκολα Ευχαριστώ πάρα πολύ που ήσασταν εδώ σήμερα Εγώ ευχαριστώ πάρα πολύ για την πρόσκληση Ήταν ένα επεισόδιο της σειράς The Book Lovers και το βιβλίο και τον κόσμο του.
Στο σημερινό επεισόδιο καλεσμένη ήταν η Κατερίνα Φράγκου, λογοτεχνική ατζέτισσα και διοικητρία του λογοτεχνικού πρακτορείου Iris. Για να μην χάνετε κανένα επεισόδιο της σειράς, ακολουθήστε μας στο Spotify, στα Apple Podcasts και στο κανάλι της Life ως YouTube. Είναι τα podcast της Life.
Σχόλια
Χωρίς σχόλιαΣυνδεθείτε για να συμμετάσχετε στη συζήτηση
Σύνδεση για ΣχολιασμόΔεν υπάρχουν σχόλια ακόμα
