Πώς να διαχειριστείς το άγχος πριν σε εξαντλήσει | Δρ. Θεόδωρος Καρκατσούλης

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Πες μου όσο πιο συγκεκριμένα μπορείς, όταν κάποιος ή κάποια παρατηρήσει κάποια συγκεκριμένα πράγματα στον εαυτό της και του, που θα πρέπει να πάει να ζητήσει εξωτερική βοήθεια από κάποιον ψυχίατρο δηλαδή. Για μένα ίσως το νούμερο ένα πράγμα το οποίο θα βοηθούσε για αυτό το level up, τουλάχιστον που είναι πρακτικό και άμεσο, είναι, τώρα θα το πω πολύ λαϊκά, αλλά είναι η παλιά η συμβουλή της γιαγιάς.

00:29 Το σκέψου πριν μιλήσεις. Αυτό το κάτσε λίγο, κάνε μια παύση πριν απαντήσεις, πριν δεσμευτείς σε κάτι, πριν κάνεις κάτι. Μίλησέ μας λίγο γι αυτό, για το negativity bias. Καλησπέρα και καλώς ήρθατε σε αυτό το επεισόδιο του Level Up podcast. Σήμερα έχουμε έναν πραγματικά εξαιρετικό καλεσμένο, έναν προσωπικό μου φίλο που τον ξέρω -δεκαπέντε χρόνια; -Από δεκαπέντε χρόνια.

00:56 -Το Θοδωρή Καρκατσούλη. Καλησπέρα Θοδωρή! -Καλησπέρα! Καλησπέρα σε όλους! Σας ευχαριστώ πάρα πάρα πολύ για την πρόσκληση εδώ πέρα. Πραγματικά, χαίρομαι. Πραγματικά, πόσα χρόνια είναι -που σε ξέρω τώρα; Όντως. -Δέκα, δέκα-έντεκα. -Από δέκα-έντεκα, κάπου εκεί. -Έχουν περάσει πολλά χρόνια. Πραγματικά. Εντάξει, έχεις ζήσει όλες τις φάσεις. Έχω δει κι εγώ σε όλες τις φάσεις.

01:14 Με έχεις δει κι εσύ σε όλες τις φάσεις, τα πάνω και τα κάτω. Ευχαριστώ πάρα πολύ και μπράβο για αυτό το καινούργιο ξεκίνημα και ότι καλύτερο! Σε ευχαριστώ, σε ευχαριστώ! Ο Θοδωρής λοιπόν ή αλλιώς ντόκτορ Καρκατσούλης, είναι ψυχίατρος και ειδικεύεται στο θέμα του στρες. Και αυτό ακριβώς είναι που θα μιλήσουμε σήμερα στο Level Up.

01:33 Η εικόνα που έχω εγώ για το στρες είναι ότι αν καταφέρει κάποιος να το τιθασεύσει, τουλάχιστον να το μειώσει αρκετά, πραγματικά κάνει ένα δυνατό level up στη ζωή του. Οπότε με αυτό το γενικότερο πλαίσιο ας ξεκινήσουμε. Θοδωρή, πώς έμπλεξες με το θέμα της διαχείρισης του στρες; Η αλήθεια είναι κάτι το οποίο ίσως κι εγώ πάλευα πάρα πάρα πολλά χρόνια. Μάλλον γιατί έκανα πάρα πολλά μαζί.

02:04 Με έχεις δει σε αυτές τις φάσεις να κάνω πεντακόσια πράγματα ταυτόχρονα και πάντα προσπαθούσα έτσι να είμαι πιο productive, να κυνηγάω στόχους σε όλο αυτό το χώρο του self development, να αλλάξω τον εαυτό μου έτσι όπως θα ήθελα, να κυνηγάω, να έχω θάρρος, να κυνηγάω τους στόχους μου, να έχω, να βρίσκω νόημα και όλα τα σχετικά.

02:23 Στην πορεία ανακάλυψα ότι εφαρμόζονται στον κόσμο και στους θεραπευόμενους μου και στους ασθενείς και ότι το στρες και το άγχος γενικότερα είναι κάτι το οποίο ολοένα και αυξάνεται στη σημερινή κοινωνία και ο περισσότερος κόσμος αντιμετωπίζει θέμα με αυτό και αυτός είναι και ο πιο συχνός λόγος που μου έρχονται κιόλας. Επομένως, γι αυτό επέλεξα κιόλας να ασχοληθώ παραπάνω με αυτό το κομμάτι.

02:46 Έτσι και το κανάλι στο Instagram και το κανάλι στο YouTube και τα courses και τα -υπόλοιπα τα οποία κάνουμε. -Γιατί βλέπεις ότι ο κόσμος είναι πιο στρεσαρισμένος τώρα απ' ότι ήταν πιθανώς σε προηγούμενες γενιές; Δηλαδή με πολύ απλά λόγια, τι πιστεύεις ότι οφείλεται; Η αλήθεια είναι ότι πιστεύω ότι κάθε γενιά είχε τις δικές της δυσκολίες και άρα είχε και στρες. Όμως τώρα, σε αυτή την περίοδο, αυτό το οποίο συμβαίνει είναι το ότι έχουν επιταχυνθεί οι ρυθμοί σε πάρα πολύ μεγάλο βαθμό, σε αφύσικα γρήγορες ταχύτητες και έχουν αυξηθεί πάρα πολύ οι προσδοκίες. Πιο παλιά κάποιος θα τελείωνε μια σχολή και θα έπιανε μια δουλειά.

03:24 Πλέον δεν φτάνει το πανεπιστήμιο, χρειάζεται μεταπτυχιακό, χρειάζεται δεύτερο μεταπτυχιακό, μπορεί να χρειάζεται διδακτορικό, μπορεί να χρειάζεται να έχει κάνει κάποια άλλα σεμινάρια, να έχει κάνει κάποια άλλη δουλειά, να έχει προϋπηρεσία, να έχει ταυτόχρονα οικογένεια, να έχει ταυτόχρονα παιδιά. Είναι τελείως διαφορετικές οι απαιτήσεις που υπάρχουν πλέον.

03:42 Έχω μια λίγο διαφορετική εικόνα. Αυτό που περιέγραψες είναι πολύ σωστό. Ήταν κάτι το οποίο λειτούργησε για μάξιμουμ μιάμιση γενιά. Δηλαδή πριν από αυτό δεν υπήρχε η φάση που πάει ο άλλος πανεπιστήμιο και επειδή έχει πάει πανεπιστήμιο μπορεί να βρει μια σίγουρη δουλειά. Είναι κάτι το οποίο το έχουμε δει, ας πούμε, από τους γονείς μας και οι δύο, αλλά αν πάμε στους παππούδες μας θα δεις ότι δεν υπήρχε αυτό το στάνταρ σύστημα.

04:10 Η εικόνα που έχω εγώ είναι ότι χρειάζεται να διαχειριστούμε πολύ περισσότερα ποσοτικά πράγματα γύρω γύρω. Δηλαδή ενώ παλιά χρειαζόταν να έχεις, ας πούμε, ένα δυο πράγματα για να είσαι καλοντυμένος, τώρα πρέπει να ξέρεις εκατό πράγματα για αυτό. Ακόμα και το να κάτσουμε να διασκεδάσουμε. Θυμάμαι όταν ήμουν μικρό παιδί εγώ βλέπαμε βιντεοταινίες τότε.

04:34 Είχες την επιλογή να πας να πάρεις δύο, να δύο ταινίες να δεις και αυτές ήταν. Τώρα μπορώ να κάτσω μπροστά στο Netflix και το δίωρο που θα βλέπαμε την ταινία να σκρολάρουμε προσπαθώντας να διαλέξουμε ταινία. Δηλαδή οι πολλές επιλογές βλέπω εγώ το κάνουν αυτό το πράγμα. Ποια είναι η εικόνα που έχεις για αυτό το θέμα; Όντως, όντως, όντως το κάνουν. Ισχύει πάρα πολύ αυτό και πραγματικά σκεφτόμουν το ότι υπάρχει αυτή η ψευδαίσθηση, το ότι όσες περισσότερες επιλογές έχω, τόσο περισσότερη ελευθερία έχω και τόσο καλύτερα είμαι. Αλλά στην πραγματικότητα, ακριβώς επειδή υπάρχουν πολλές περισσότερες επιλογές, είναι πολύ πιο εύκολο να χαθούμε και εν τέλει να αναβάλουμε και να μην κάνουμε καμία επιλογή.

05:15 Ναι, το θυμάσαι το παράδοξο στο βιβλίο, ε; Έτσι ακριβώς. Ο Νταν Αριέλι το ανέφερε πάρα πολύ αυτό και είναι από τα πράγματα που πραγματικά υπάρχουν περισσότερες επιλογές από ποτέ και λιγότερη καθοδήγηση από ποτέ και πάρα πολύς θόρυβος ως προς το ποια πληροφορία αξίζει και είναι για εμένα και ποια όχι. Και ταυτόχρονα επίσης κάπως με τις νεότερες γενιές το βλέπω πάρα πολύ το ότι δεν ξέρουν τι να κάνουν και εν τέλει κάπως καταλήγουν να μην κάνουν τίποτα.

05:45 Γιατί το να μην πάρεις μια απόφαση είναι το αυτόματο που θα γίνει όταν παραλύσεις από τις πάρα πολλές επιλογές. Επίσης τα social, επίσης το κινητό, το ότι δεν υπήρχε μέχρι πριν από μια γενιά και πλέον έχουμε τη συνεχή διάσπαση προσοχής στο χέρι μας όλη την ώρα. Επομένως, αυτό είναι κάτι το οποίο δεν πολυσυζητείται, αλλά ταυτόχρονα είναι και το οποίο μας τρώει συνεχώς ενέργεια και δεν το παρατηρούμε.

06:09 -Και μας αυξάνει το στρες. -Όταν λες δεν πολύ συζητιέται; Ότι εντάξει, όλοι ξέρουν λίγο το ότι ναι, οκ, καλό θα ήταν να μην περνάω τόση ώρα στο κινητό μου, αλλά δεν συζητιέται στις παρέες μεταξύ των ατόμων γενικά το τι μπορείς να κάνεις για να το κάνεις λιγότερο ή τι επίδραση έχει αυτό στην υπόλοιπη ζωή σου. Πόσο το να είσαι σε μια συνεχή έκθεση ντοπαμίνης, άμεσης ευχαρίστησης, σε-- σου τρώει ενέργεια από το να κυνηγήσεις κάποιον στόχο σου, από το να δεις διαφορετικές επιλογές που έχεις να κάνεις στη ζωή σου. Είσαι εκθέτης σε μια τόσο μεγάλη γκάμα επιλογών που θα έπρεπε να έχεις κάνει και θα συγκρινόσουν πάρα πολύ και καταλήγεις να αισθάνεσαι συνέχεια άσχημα λόγω της σύγκρισης και να μην κάνεις τίποτα γι αυτό.

06:52 Άρα με το θέμα του κινητού, από ότι καταλαβαίνω από αυτά που λες τώρα, έχεις τουλάχιστον δύο διαφορετικές συνιστώσες. Το ένα είναι ότι σου δείχνει πράγματα τα οποία είναι μη ρεαλιστικά και εσύ χάνεσαι προσπαθώντας να δεις τι θα κάνεις. Και το δεύτερο ότι είναι μια πολύ εύκολη λύση για να πεις βαριέμαι ένα λεπτό. Αντί να κάνω κάτι χρήσιμο, θα κάτσω να σκρολάρω σε κάποιο -application, σωστά; -Και έχει γίνει αυτόματη αντίδραση αυτόματα. Με το που θα βαρεθούμε, με το που θα βαρεθούμε, κατευθείαν το κινητό -βγαίνει. -Το θέμα είναι ότι το κάνουμε και όταν δεν βαρεθούμε. Δηλαδή βλέπεις ταινία και ταινία η οποία γουστάρεις ρε παιδί μου και λες μια στιγμή κάνουμε έτσι σαν ότι κάτι λείπει, κάτι λείπει αυτό το έξτρα -το οποίο η ταινία είναι ήδη ντοπαμίνη. -Αλλά δεν είναι αρκετή ντοπαμίνη γιατί έχουμε συνηθίσει στο ακόμα παραπάνω. Και συνήθως υπάρχει και κάποια υπενθύμιση για το κινητό. Δηλαδή θα ανάψει λίγο η οθόνη, θα δούμε κάποιο notification, κάτι θα έρθει όπως θα μας το θυμίσει και εκεί θα μας κατευθείαν και θα χαθούμε.

07:50 Εδώ λοιπόν που θέλω να πάμε στη δική σου εμπειρία, την επαγγελματική, έτσι; Όχι απλά την προσωπική άποψη. Έχεις ανθρώπους τους οποίους τους βοηθάς σε καθημερινή βάση. Πώς σου περιγράφουν εκείνοι ότι βιώνουν το στρες; Ας ξεκινήσουμε με αυτόν τον τρόπο, ας πούμε με το κινητό, με το, με τις διάφορες διακοπές γύρω γύρω, με αυτά τα πράγματα.

08:13 Με τον περισσότερο κόσμο η αλήθεια είναι αυτό που συζητάμε για το στρες δεν έχει να κάνει μόνο με το κινητό. Το κινητό είναι μία από τις απλές επιφανειακές ενιστώσεις που όμως έχουν πάρα πολύ μεγάλη διαφορά όντως όταν θα κάνουν κάτι με αυτό. Αλλά από κει και πέρα κάπως μπαίνουν και άλλες ενιστώσεις στο παιχνίδι, όπως το πόσο πολύ πρέπει να ικανοποιούν τους άλλους και να αγνοούν τα δικά τους τα θέλω ή τις δικές τους ανάγκες.

08:35 Το τι ρόλους έχουν στη δουλειά, στην οικογένειά τους, στα διάφορα πράγματα και το πόσο έχουν αναλάβει ευθύνες τις οποίες μπορεί να μην τις έχουν επιλέξει, τους έχουν φορεθεί και πρέπει να είναι καλοί σε όλα και να μην στεναχωρήσουν κάποιον άλλον. Μπαίνουν πολλές άλλες, πολλοί άλλοι παράγοντες μέσα στο παιχνίδι με τα όρια, με συμπεριφορές οι οποίες στην ουσία διαιωνίζουν αυτό το άγχος, την κατάσταση του άγχους και του στρες και κάπως αποδυναμώνουν τον άνθρωπο και δεν ξέρει ο κόσμος τι είναι αυτό που μπορεί να τον ενδυναμώσει και να του δώσει ανθεκτικότητα στο στρες. Γιατί για μένα το στρες είναι κάτι πάρα πάρα πολύ καλό. Είναι πραγματικά κάτι το οποίο μας βοηθάει, μας δίνει, μας δίνει ζωή, μας δίνει ενέργεια.

09:19 Αλλά το συνεχές στρες είναι που είναι πρόβλημα. Το να μην εναλλάσσεται με περιόδους ηρεμίας. Τέλεια! Μου δίνεις λοιπόν απίστευτη πάσα χωρίς να στο έχω πει καν. Πολύ, πολύ αυθόρμητη. Όπως ξέρεις, το podcast αυτό λέγεται Level Up. Ο σκοπός μας είναι λοιπόν με τον καλεσμένο, ο οποίος είναι expert στον τομέα του, εσύ στον τομέα του στρες, να βοηθήσουμε τους ακροατές με κάποια απλά αλλά συγκεκριμένα βήματα να κάνουν level up τη ζωή τους.

09:49 Στη δική σου περίπτωση μειώνοντας το στρες που έχουν. Ανέφερες πάρα πολλά θέματα, θέματα των ορίων και διάφορα άλλα. Ας διαλέξουμε ένα στη πρώτη φάση. Θα πάμε τουλάχιστον στα τρία και να μου πεις τι έχεις δει ότι συμβαίνει και κάποιους απλούς μηχανισμούς για να μπορέσει κάποιος ακόμα και μόνος του να κάνει ένα μικρό level up.

10:10 Τέλεια! ΟΚ, για μένα ίσως το νούμερο ένα πράγμα το οποίο θα βοηθούσε για αυτό το level up που λες που είναι πρακτικό και άμεσο είναι, τώρα θα το πω πολύ λαϊκά, αλλά είναι η παλιά η συμβουλή της γιαγιάς. Το σκέψου πριν μιλήσεις. Αυτό το κάτσε λίγο, κάνε μια παύση πριν απαντήσεις, πριν δεσμευτείς σε κάτι, πριν κάνεις κάτι. Το να κάνεις ένα βήμα πίσω, να ηρεμήσεις πρώτα λίγο το σώμα σου, να πάρεις μερικές ανάσες, να μπορέσεις να ηρεμήσεις, να ρεгуλάρεις το σύστημά σου, είναι αυτό το οποίο μετά θα σε βοηθήσει στο να κάνεις πιο αποτελεσματικά κάτι ή και να δεις το ότι ξέρεις τι δεν χρειάζεται να κάνεις κάτι, οπότε γλιτώνεις χρόνο και ενέργεια. Είτε όταν πας να δεσμευτείς αυτόματα σε κάποιον, το να μην φορτωθείς μέχρι θανάτου δεσμεύσεις καθώς θα πεις περίμενε λίγο, ξέρω γω, να το σκεφτώ, θα σου απαντήσω σε λίγο.

11:04 Αυτή η παύση είναι χρυσός και είναι κάτι το οποίο δεν είναι στις πολύ κλασικές συμβουλές που λέμε έτσι γενικά λέγεται μεταξύ του κόσμου, ας πούμε για να μην αγχώνεται ας πούμε, αλλά είναι κάτι το οποίο όντως βοηθάει πάρα πάρα πολύ το να μπορέσουμε να -μειώσουμε σιγά σιγά το άγχος. -Αυτό το συγκεκριμένο θέμα της παύσης, το μην έχεις αυτόματη αντίδραση, απάντηση κτλ είναι κάτι το οποίο το συζητούσα και πριν από λίγες μέρες με έναν κοινό μας γνωστό και του έλεγα τη δική μου άποψη ότι το να μην κάνεις την παύση είναι καθαρά ένα παιδικό χαρακτηριστικό.

11:37 Είναι ένα πράγμα το οποίο το βλέπουμε στα μικρά παιδιά. Δηλαδή εκείνη τη στιγμή πεινάσανε λιγάκι, αρχίζουν να ζητάνε φαγητό, αρχίζουν να στριγκλίζουν, να ουρλιάζουν, να κάνουν και δυστυχώς είναι ένα χαρακτηριστικό το οποίο επιτρέπεται σε ενήλικες να το έχουν και παρακάτω. Και ακόμα και στην επαγγελματική καθημερινότητα βλέπω ανθρώπους που τριγκάρονται, να χρησιμοποιήσω αυτή τη μοντέρνα ας πούμε έκφραση, με το παραμικρό, κάνοντας ένα πραγματάκι το οποίο θα ήταν πολύ μικρό, μια μεγάλη ζημιά μελλοντικά. Και αυτό που φέρνει το στρες είναι η ζημιά που γίνεται μετά. Γιατί αν δεν μπορεί να κρατήσει κάποιος.

12:16 Την ψυχραιμία του να το σκεφτεί και να δώσει την απάντηση που χρειάζεται την επόμενη μέρα. Όλα τα προβλήματα που δημιουργεί αυτή η άμεση αντίδραση, το reactiveness που λέμε, γίνονται stacking, μαζεύονται, μαζεύονται και κάποια στιγμή όντως ο άλλος έχει βρεθεί σε πάρα πολύ άσχημη κατάσταση, αλλά αυτό είναι δικό του σφάλμα γιατί αισθάνονταν ότι έπρεπε εκείνη τη στιγμή να αντιδράσει. Κάτι έπρεπε να πω, κάτι έπρεπε να κάνω και γίνονται πολλές σπασμωδικές κινήσεις πάνω στην ένταση που μπορεί τα πράγματα να τα κάνουν χειρότερα αντί για καλύτερα. Και αυτό δεν το βλέπει ο κόσμος πολλές φορές και θα και είναι πολύ εύκολο να κατηγορήσεις τον άλλον ο οποίος με πυροδότησε, χωρίς όμως να δούμε το ότι οκ, γιατί με πυροδοτεί εμένα αυτό το πράγμα; Τι υπάρχει εκεί πέρα και πυροδοτούμαι; Ποιες ήταν οι σκέψεις και οι ερμηνείες οι δικές μου;

13:06 Τι σημαίνει αυτό για εμένα και γιατί έπρεπε όντως να το πάρω μέσα μου και δεν μπορούσε απλά να με διαπεράσει, να περάσει από τη μία, να φύγει από την άλλη, να μη δώσω καμία σημασία. Το ότι με επηρέασε τόσο πολύ κάτι σημαίνει, αλλά αυτό χρειάζεται να υπάρχει γενικότερα ευελιξία ως προς το στρες και ηρεμία και όχι να κολλάμε σε συνεχές και χρόνιο στρες. Και εκεί είναι το πρόβλημα του περισσότερου κόσμου. Το ότι κολλάει στο χρόνιο στρες, κολλάει σε μια συνεχή κατάσταση με τα πολλά ερεθίσματα, με το να μην ξέρει πώς να χαλαρώσει. Κολλάει σε ένα mode στρες και εκεί πέρα δεν μπορείς να κάνεις εύκολα το βήμα πίσω και να σκεφτείς τα πράγματα καθαρά. Γιατί το στρες είναι καθαρά κάτι συμβαίνει τώρα, πρέπει να απαντήσεις τώρα. Αυτό είναι που μας έχει βοηθήσει να επιβιώσουμε σαν είδος μέχρι τώρα. Το ότι υπήρχε αυτό το reactiveness, αυτή η αντιδραστικότητα και η αμεσότητα στην απάντηση.

14:00 Γιατί εμφανίζεται μια τίγρη, το βάζεις στα πόδια. Ακούς το θρόισμα στο θάμνο, φαντάζεσαι ότι είναι τίγρη, το βάζεις στα πόδια και αυτοί οι οποίοι το έβαζαν στα πόδια πιο γρήγορα ήταν αυτοί οι οποίοι επιβίωσαν και είναι οι πρόγονοί μας σε αντίθεση με τους άλλους οι οποίοι α, τι ωραία πεταλούδα! Τους φάγανε. Οπότε κάπως εκεί είναι που στηρίζεται και το negativity bias, αυτό που λέμε η επιρρέπεια του μυαλού μας να εστιάζει στα αρνητικά και να μη βλέπουμε τα θετικά -γιατί είναι σημαντικά τα αρνητικά. -Μίλησέ μας λίγο γι αυτό, για το negativity bias.

14:28 Είναι κάποιοι τρόποι που έχει βρει ο εγκέφαλός μας να κάνει εξοικονόμηση ενέργειας, καθώς στην ουσία είναι από τα πιο ενεργοβόρα, το πιο ενεργοβόρο όργανο που υπάρχει στο σώμα μας αυτή τη στιγμή, ενώ είναι ένα όργανο το οποίο ζυγίζει πάρα πάρα πολύ λίγο αναλογικά με το υπόλοιπο βάρος μας και καταναλώνει το ένα τέταρτο της ενέργειάς μας.

14:46 Και προφανώς όσο πιο πολύπλοκη σκέψη πάμε να κάνουμε, τόσο περισσότερη ενέργεια θέλει. Και γι αυτό το λόγο υπάρχουν πάρα πολλοί μηχανισμοί συντόμευσης για εξοικονόμηση ενέργειας, ας πούμε, για να μπορούμε να επιβιώνουμε. Ένας από αυτούς, ας πούμε, είναι βασικά γενικά αυτά λέγονται biases, λέγονται cognitive biases, τα οποία τα έχουμε συζητήσει πολλές φορές και μαζί κιόλας, έτσι, γνωσιακά σφάλματα. Ένα από αυτά είναι αυτή η εστίαση, η επιρρέπεια του εγκεφάλου να εστιάζει στα αρνητικά και να βλέπει κατευθείαν το αρνητικό. Μπορεί να έχουμε κάνει δέκα πράγματα σωστά. Με το που θα κάνουμε ένα λάθος, αυτό έχει μεγαλύτερη βαρύτητα και μεγαλύτερη σημασία. Και αυτό έχει εξελικτικό ρόλο και γι αυτό το λόγο, γιατί ο εγκέφαλός μας δεν είναι και αυτό το λέω πάρα πολλές φορές και στους θεραπευόμενους μου και στους πελάτες μου, ότι ο εγκέφαλός μας δεν είναι σχεδιασμένος για ευτυχία ή για επιτυχία. Είναι σχεδιασμένος για επιβίωση και τη δουλειά του έχει κάνει μια χαρά μέχρι τώρα.

15:36 Αλλά από κει και πέρα, αν θέλουμε να περνάμε και όμορφα ή να περνάμε πιο όμορφα ή να επιτύχουμε και κάτι παραπάνω, πολλές φορές θα χρειάζεται να πάμε κόντρα σε κάποια ένστικτα -τα οποία βγαίνουν αυτόματα στον εγκέφαλο. -Πολύ ωραία. Μ αρέσει αυτό που λες. Δηλαδή το reframe και μόνο η αλλαγή οπτικής γωνίας ότι φίλε, το default του εγκεφάλου σου δεν είναι το να είσαι ευτυχισμένος.

16:03 Είναι το να είσαι μονίμως σε μια εγρήγορση για το τι μπορεί να πάει στραβά. Θες να είσαι ευτυχισμένος; Λέει θέλω. Πολύ ωραία. Πρέπει να κάνουμε κάποιες αλλαγές στο λειτουργικό σύστημα για να μπορέσεις να είσαι ευτυχισμένος ενώ έχεις αυτό σαν standard default σύστημα. Πολύ μ αρέσει. -Please continue. -Και αυτό λοιπόν που λέμε negativity bias είναι αυτό το οποίο κιόλας το έχουν βρει και από τα κανάλια με τις ειδήσεις και προφανώς τα προβάλλουν μόνο τα αρνητικά, αυτά τα οποία μας πυροδοτούν παραπάνω, μας τραβάνε την προσοχή παραπάνω γιατί αυξάνουν τους δείκτες τηλεθέασης. Αλλά πέρα από αυτό, γενικά κάπως αυτό που δεν επίσης έχουμε συνειδητοποιήσει, δεν έχουμε παρατηρήσει είναι το ότι τα θετικά υπάρχει στον αντίποδα του negativity bias, αυτό που λένε στην ψυχολογία positivity offset, το οποίο είναι το ότι υπάρχουν απείρως περισσότερα θετικά πράγματα τα οποία θα μπορούσε να παρατηρήσει κάποιος, στα οποία θα μπορούσε να εστιάσει κάποιος και να είναι ευγνώμων ή να χαρεί που όντως υπάρχουν και μόνο με το που τα δει, αλλά

17:04 δεν έχουν τόσο έντονη παρουσία, τόσο έντονη βαρύτητα, τόσο πολύ να σου τραβήξουν την προσοχή. Δεν είναι τόσο φωνακλάδικα, δεν είναι τόσο φωναχτά. Είναι πιο ήπια. Για παράδειγμα το ηλιοβασίλεμα οκ, δεν κάνει θόρυβο κάτι πάρα πολύ έντονο. Είναι κάτι το οποίο μπορείς να το θαυμάσεις μόνο όταν είσαι παρών και χρειάζεται ηρεμία για να μπορείς να το παρατηρήσεις.

17:28 Αλλά από κει και πέρα, πέρα από το κλασικό ας πούμε που εμένα είναι αγαπημένο μου το ότι είμαστε εδώ αυτή τη στιγμή και μιλάμε, το ότι έχουμε τη φωνή μας, το ότι έχουμε την υγεία μας, το ότι έχουμε το ένα, το έχουμε το άλλο. Μπορούμε να βρούμε ένα κάρο τέτοια πράγματα, τα οποία όμως θέλει πολύ εξάσκηση για να αρχίσεις να τα παρατηρείς παραπάνω. Και εκεί έρχεται το άλλο κομμάτι, το ότι συζητάμε και εστιάζουμε πάρα πολύ εύκολα στο σε τι είμαστε αδύναμοι, τι δεν πάει καλά, δεν πάει έτσι όπως θα έπρεπε να πάει και δεν παρατηρούμε σε ποια πράγματα είμαστε δυνατοί, ποιες είναι οι δυνάμεις μας, ποια είναι τα καλά μας χαρακτηριστικά, για ποια πράγματα μας επιλέγουν οι άλλοι, πού θα χρειαστούν οι άλλοι τη βοήθειά μας και θα μας φωνάξουν για κάτι. Επειδή μας βγαίνουν εύκολα κάποια πράγματα, ιδίως όσο μικρότερη ηλικία έχει κάποιος, τόσο δεν ξέρει ποιες είναι αυτές οι δυνάμεις του ή οι κλίσεις του που του βγαίνουν πιο φυσικά και πιο εύκολα.

18:16 Και είναι κάτι το οποίο επίσης χρειάζεται να μπει στο μενού των πραγμάτων τα οποία κάποιος μπορεί να εξερευνήσει ως προς τον εαυτό του για να. Έχει ανθεκτικότητα στο στρες. Δηλαδή όταν ξέρεις σε ποια πράγματα είσαι καλός, ξέρεις πού υπερτερείς. Βλέποντας τη συνολική εικόνα, όταν θα δεις κάποιον άλλον να είναι καλύτερος από εσένα, δεν θα σε πιάσει αυτή η ανασφάλεια. Ναι, εγώ δεν το έχω. Θα έπρεπε να κάνω κι αυτό. Θα έπρεπε να κάνω και το άλλο. Γιατί έχεις κάποιον αντίλογο.

18:46 Ωραία. Είπες κάτι το οποίο είχε αναφέρει ο Τιμ Φέρις που ξέρουμε και οι δύο ότι τον συμπαθούμε πολύ και ειδικά το 4 hour work week ήταν κάτι που το έχουμε διαβάσει και οι δύο αρκετές φορές και έλεγε ότι είναι πολύ πιο διασκεδαστικό και πολύ πιο lucrative το να ασχολείσαι με τα δυνατά σου σημεία και να τα κάνεις όλο και περισσότερο πιο δυνατά από το να προσπαθείς να διορθώσεις τις ελλείψεις σου.

19:13 Και σίγουρα το να κάνεις capitalize στα δυνατά σου σημεία είναι λιγότερο stressful, έτσι; Οπότε συμφωνώ σίγουρα, αλλά δεν σου δημιουργεί πρόβλημα αν τις ελλείψεις σου απλά τις αγνοείς και κάνεις τον Κινέζο; Προφανώς το νόημα δεν είναι να αγνοείς τις ελλείψεις σου. Προφανώς το νόημα είναι να παρατηρήσεις ποιες είναι και οι ελλείψεις σου και να τις φτάσεις σε ένα μίνιμουμ λειτουργικό επίπεδο. Ποτέ δεν είναι ότι θα γίνουν οι δυνάμεις σου απαραίτητα. Θέλει πάρα πάρα πολύ δουλειά για να προχωρήσουν σε τόσο καλό βαθμό όσο και οι δυνάμεις σου, αλλά το να φτάσεις σε ένα σημείο που να μη σε σαμποτάρουν τουλάχιστον, που να μην υστερείς πάρα πάρα πολύ. Οπότε ναι, προφανώς και κάποιος θα πρέπει να ξέρει και τις αδυναμίες του και να τις παρατηρεί.

19:55 Είπες κάτι πολύ ωραίο πιο πριν, στην αρχή σχεδόν της κουβέντας μας, ότι και θα το κρατήσω σαν πρώτη συμβουλή προς τους ανθρώπους που θέλουν να κάνουν το level up, το ότι είναι να μην έχουν άμεσες αντιδράσεις και να κάθονται να το σκέφτονται. Πριν από πολλά χρόνια, πραγματικά πολλά χρόνια, είχα διαβάσει ένα παραμύθι που μία από τις συμβουλές της σοφής γιαγιάς στο παιδί ήταν το βραδινό σου το θυμό να τον κρατάς για πρωινό.

20:24 Και πραγματικά είναι μια πάρα πολύ σοφή κουβέντα και έχω δει άπειρες καταστάσεις, όχι απλά δεν έχουν γίνει ή έστω καλύτερες, αλλά έχουν απλά λυθεί περιμένοντας 12, 24, ίσως και 48 ώρες. Σαν να λύνονται αυτόματα. Δηλαδή δε θα έλεγα ότι είναι στο ενενήντα ενενήντα πέντε τοις εκατό, αλλά ένα κάρο πράγματα τα οποία λύνονται αυτόματα. Ένας άνθρωπος ο οποίος σου είπε κάτι, εσύ ήσουν έτοιμος να αρπαχτείς κτλ και έρχεται την επόμενη μέρα και σου λέει σόρρυ για χθες δεν ήμουν σε καλή φάση και λύνεται αυτόματα το όλο πράγμα, ενώ αν είχες ξεκινήσει κάτι εκείνη τη στιγμή θα είχαν πάει αλλιώς.

21:03 Πες μου κάποια παραδείγματα από δικούς σου ασθενείς που να ταιριάζει ας πούμε με αυτό που είπες που να τους έχει βοηθήσει. Τι κάνεις για -να βοηθηθούν τέτοιες περιπτώσεις; -Πάνω σε αυτό το οποίο είπες τώρα εμένα αυτό που μου έρχεται καταρχάς είναι το ότι για κάποιο λόγο οι περισσότεροι τσακωμοί και χωρισμοί και προβλήματα προκύπτουν το βράδυ.

21:24 Γιατί τότε είναι πιο κουρασμένος ο κόσμος. Μπορεί να υπάρχει λίγο υπογλυκαιμία, δεν έχει φάει, έχει περάσει η ώρα που δεν έχει φάει, δεν έχει ξεκουραστεί, δεν έχει το ένα, έχει το άλλο. Τέλος πάντων, έτσι έχει πέσει η ενέργεια, το επίπεδο της ενέργειας και εκεί πέρα είναι πάρα πολύ εύκολο ο εγκέφαλος να μπουν μπροστά αυτά που λέγαμε πριν για εξοικονόμηση ενέργειας, οι συντομεύσεις, οπότε αρχίζει να βγάζει από μόνος του αυθαίρετα συμπεράσματα, να τριγυρνάει πιο εύκολα, να είναι πιο ευαίσθητος, να είναι πιο ευερέθιστος κάποιος και όλα τα σχετικά. Οπότε όντως το βράδυ είναι καλύτερο τέτοιες συζητήσεις, όπως λες εσύ, το θυμό το βραδινό να τον κρατάς για πρωινό. Αυτό είναι πάρα πολύ ωραία συμβουλή.

22:00 Το κρατάω και εγώ. Αλλά όσον αφορά λοιπόν αυτό που έλεγες για το τι κάνουμε με τους ασθενείς μας, ας πούμε με τους θεραπευόμενους μου, όσον αφορά την παύση, αυτό πολλές φορές που τους βάζω να κάνουν είναι ασκήσεις με αναπνοές είτε βράδυ, είτε πριν κοιμηθούν δηλαδή, είτε το πρωί όταν ξυπνήσουν. Ασκήσεις με συγκεκριμένο ρυθμό αναπνοής, χαμηλό. Θέλουμε στην ουσία να εκπαιδεύσουμε την ηρεμία.

22:29 Στην ουσία ενεργοποιείται το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα, το οποίο είναι της ηρεμίας παραπάνω όταν έχουμε μεγαλύτερη, πιο μακρόσυρτη εκπνοή από ότι εισπνοή. Επομένως κάνουμε σύντομη εισπνοή τρία τέσσερα δευτερόλεπτα και μεγαλύτερη εκπνοή εφτά οχτώ δευτερόλεπτα. Επομένως, κρατώντας αυτό το ρυθμό έστω για ένα πεντάλεπτο ή και δεκάλεπτο σε κάποιους, τους βάζω να κάνουν αυτή την άσκηση εστιάζοντας σε αυτό το κομμάτι της αναπνοής και όταν θα φύγει η προσοχή να επιστρέφουν την προσοχή ξανά στην αναπνοή. Ξανά και ξανά και ξανά και ξανά.

23:02 -Όταν θα φύγει η προσοχή. -Όταν θα φύγει η προσοχή στο οτιδήποτε. Γιατί είναι βαρετή η άσκηση. Είναι πάρα πολύ βαρετή άσκηση αυτό το πράγμα. Το να παρατηρείς απλά την αναπνοή σου ας πούμε. Το μυαλό θα αρχίσει να παράγει αυτόματα σκέψεις γενικά, οπότε το θέμα είναι πόσο σύντομα θα πιάσεις τον εαυτό σου ότι έχει την προσοχή σου, ότι έχει φύγει σε κάτι και θα την επιστρέψει στην αναπνοή.

23:24 Ξανά και ξανά και ξανά. Αυτό εκπαιδεύει το σύστημα από πάρα πολλές μεριές. Αυτό καταλαβαίνω κι εγώ. Δηλαδή σίγουρα εκπαιδεύει στο να χαμηλώνεις το στρες level και να ηρεμείς, έτσι; Μετά αυτό είναι το σύστημα που χρησιμοποιούν για να ρίχνουν και την πίεση στους ασθενείς, αλλά επίσης ξεκινάει ένα, έστω και υποτυπώδες, κοντρόλ των σκέψεων.

23:44 Δηλαδή έχουμε την εντύπωση ότι το κεφάλι μας είναι κάτι το οποίο εμείς δεν το ελέγχουμε καθόλου. Ότι άπαξ και αρχίσει μια σκέψη θα πηγαίνει από εδώ, από εκεί θα κάνει γκελ πέρα δώθε, το οποίο δεν πιστεύω ότι είναι αλήθεια. Μπορείς όμορφα και γλυκά να κατευθύνεις τις σκέψεις σου προς τα κάπου που θες και με αυτόν τον τρόπο αρχίζει σιγά σιγά να γίνεται. Οπότε αυτό είναι μια άσκηση η οποία πιστεύεις ότι βοηθάει, έτσι;

24:08 -Είναι κάτι το οποίο ναι. -Και είναι τέσσερα -στην. -Τέσσερα οχτώ ή τέσσερα εφτά. Χωρίς παύση ενδιάμεσα. -Όχι, χωρίς απαραίτητα. -Δεν έχεις τέσσερα οχτώ. Χωρίς απαραίτητα. Μπορεί κάποιος να βάλει και παύση. Μπορούμε να βάλουμε. Γενικά υπάρχουν πάρα πολλές παραλλαγές, αλλά το νόημα είναι να βρει κάτι κάποιος σταθερό, να το κρατήσει και να αρχίσει να εκπαιδεύει στην ουσία το σύστημά του σε αυτό το πράγμα.

24:31 Ώστε να παρατηρεί το πότε μπαίνει στον αυτόματο πιλότο και να μπορεί να τον φρενάρει, να μπορεί να κατευθύνει λίγο την προσοχή του. Έτσι σιγά σιγά μετά, όταν προκύπτουν πράγματα μέσα στην ημέρα και έχει στο μυαλό του ότι είναι σημαντικό να κάνω κάποιες παύσεις, δηλαδή αυτό να γίνεται ξανά μέσα στην ημέρα, όταν θα προκύψει κάτι και θα ζοριστεί ή θα του αποσπαστεί η προσοχή από κάτι που μόλις έκανε, γιατί συνήθως έτσι γίνεται κάποιο άκαιρο αίτημα έρχεται, κάποιος μπαίνει μέσα, κάποιος μας παίρνει τηλέφωνο, κάτι θα συμβεί, ας πούμε, κάτι ξαφνικό.

24:57 Επομένως, όταν έχει εκπαιδευτεί αυτό να το παρατηρήσει ότι έχει φύγει η προσοχή και θέλω να ξανά στρέψω εδώ πέρα την προσοχή μου, έτσι με αυτόν τον τρόπο μπορείς να το συμμαζέψεις πιο εύκολα, να κάνεις αυτή την παύση, να είσαι πιο συνειδητός στην απάντηση την οποία θα δώσεις. Και αυτό πραγματικά, αποφεύγονται πάρα πολλοί τσακωμοί, αποφεύγονται πάρα πολλά προβλήματα με το να εκπαιδευτεί σιγά σιγά αυτό, αλλά αποφεύγονται και οι κρίσεις πανικού. Γιατί οι κρίσεις πανικού πάρα πολλές φορές όταν φτάσει κάποιος σε σημείο κρίσεων πανικού είναι γιατί υπάρχει ένας φαύλος κύκλος.

25:28 Μεταξύ, παρατηρώ κάποιο σύμπτωμα, δίνω κάποια ερμηνεία, αυτό με φοβίζει, το οποίο εντείνει το σύμπτωμα, το οποίο υπάρχει εκεί πέρα ένας κύκλος, ένα loop που γίνεται όλο και παραπάνω. Και το θέμα είναι κατά πόσο μπορώ εγώ να βγω από αυτό το κομμάτι των αυτόματων σκέψεων και να εστιάσω σε κάτι άλλο, -να εστιάσω εκεί που το θέλω εγώ. -Αυτό με πηγαίνει λίγο στο θέμα της φοβίας.

25:53 Έτσι; Το συνεχόμενο στρες μπορεί να έχει κάποιος. Πολλές φορές μπορεί να είμαι στρεσαρισμένος εγώ που γενικά δε στρεσάρομαι πάρα πολύ ως άνθρωπος. Κάποιες φορές που οδηγώ σε κάποιες δύσκολες συνθήκες, βλέπω μηχανάκια να περνάνε από δω, από εκεί. Όντως ρε παιδί μου, ξέρεις, θες να είμαι πολύ προσεκτικός εκεί. Κάποιες όμως περιπτώσεις άλλες βλέπω και ακούω από κόσμο που αποκτάει κάποιες φοβίες και μάλιστα αυτές οι φοβίες είναι και τι θα γίνει αν γίνει το ένα πράγμα και άμα γίνει και το άλλο και αν μετά γίνει αυτό και αν και αν και αν.

26:25 Έχεις παρακολουθήσει τέτοιες καταστάσεις στο θέμα του στρες; -Τι κάνουν σε αυτές τις περιπτώσεις; -Δεν είναι τώρα απλά για να είμαι scientifically accurate, ας πούμε, επιστημονικά οκ, δεν είναι αυτό η φοβία. Η φοβία είναι για κάτι συγκεκριμένο, πχ ας πούμε για σκύλο ή για το άγχος σετ, για τον αγιακλή στους χώρους. Μια πολύ πιο έντονη σωματική και ψυχολογική αντίδραση, -έτσι; -Ωραία.

26:47 Αλλά αυτό το οποίο λες όντως είναι το άγχος. Είναι στην ουσία η λειτουργία, η φυσιολογική λειτουργία του άγχους κιόλας, το να φαντάζεσαι διάφορα σενάρια τα οποία μπορούν να πάνε στραβά, πώς, τι θα προκύψει και τι εγώ θα κάνω σε αυτά. Το οποίο το μελετάνε από αρχαιοτάτων χρόνων και μάλιστα είναι αυτό που για τον Τιμ Φέρις που ανέφερες πριν κιόλας, το βάζει με το fear setting.

27:10 -Το fear setting, ναι. -Να το κάνουμε σε ένα πολύ πιο δομημένο πλαίσιο ουσιαστικά τη λειτουργία του άγχους. Το άγχος στην ουσία είναι η χρήση της δημιουργικής μας φαντασίας σε κάτι αρνητικό, με κάποιο σκοπό όμως, για να δούμε κατά πόσον είμαστε έτοιμοι να το αντιμετωπίσουμε ή όχι, για να μπορέσουμε να βγάλουμε ένα πλάνο ή να το διαχειριστούμε.

27:30 Όταν αυτό το αφήνουμε ανεξέλεγκτο, καταρχάς τα αρνητικά, όπως είπαμε, είναι πολύ πιο έντονα συναισθηματικά, οπότε θα μας τραβήξουν πιο εύκολα την προσοχή. Οπότε ο ανεκπαίδευτος εγκέφαλος γενικά θα τείνει να πηγαίνει συνέχεια μόνο στα αρνητικά και η φαντασία θα το διογκώνει ακόμα παραπάνω. Θα δημιουργεί σενάρια, σενάρια, σενάρια. Υπάρχουν άτομα τα οποία εκ γενετής είτε από τον τρόπο με τον οποίο έχουν μεγαλώσει στην οικογένεια είναι πιο επιρρεπείς κιόλας στο άγχος. Το κύκλωμα του άγχους είναι πιο εύκολα, επιρρεατοτείται πιο εύκολα και γι αυτό το λόγο το fear setting λοιπόν, αυτό που κάνει ο Τιμ Φέρις είναι -άγχος αλλά με ένα συγκεκριμένο πλαίσιο. -Έλα να κάνουμε μια περιγραφή, ώστε να δώσουμε κάτι απτό στους ακροατές μας.

28:11 Ωραία. Παίρνω το YouTube βίντεο το αντίστοιχο του Τιμ Φέρις, το οποίο είναι απίστευτα χρήσιμο. Πάρα πολύ ωραίο. Σαν άσκηση είναι το να κάτσεις να δεις ποια είναι τα πράγματα τα οποία σε αγχώνουν ακριβώς. Ποιο είναι το χειρότερο σενάριο; Τι θα συμβεί; Αυτό που λέγανε στον στοικισμό στη ρωμαϊκή αυτοκρατορία, premeditation malorum ή προμελέτη των κακών. Να δεις ποια είναι τα κακά τα οποία μπορούν να συμβούν. Γραπτώς.

28:36 Είναι πάρα πολύ σημαντικό το γραπτώς γιατί σε βγάζει από τις λούπες τις νοητές που μπαίνεις ξανά και ξανά και το γράφεις, προχωράς παρακάτω. Και από κει και πέρα το γραπτό επίσης σου επιτρέπει να έχεις μια μέτα σκέψη, μια σκέψη για την σκέψη. Δηλαδή να είσαι στη θέση του παρατηρητή και να δεις ότι αχ, αγχώνομαι γι αυτό, αυτό και αυτό. Ωραία.

28:56 Είναι όντως αυτό που μπορεί να συμβεί το χειρότερο; Ποιο είναι το πιο πιθανό; Ποιο είναι όντως το χειρότερο; Και από κει και πέρα τα επόμενα βήματα είναι: υπάρχει κάποιος τρόπος να το αποφύγω αυτό συγκεκριμένα; Γράφεις κάποια πράγματα ως προς το τι μπορείς να κάνεις για να μειώσεις πιθανότητες να συμβεί αυτό. Και το επόμενο βήμα. Οκ, έστω ότι συμβαίνει αυτό.

29:15 Με ποιον τρόπο μπορώ να μειώσω τη ζημιά; Πολύ σωστά. Και θυμάμαι ότι έβαζε από το ένα ως το δέκα το severity, το πόσο μεγάλο πρόβλημα θα ήταν άμα πάει ένα στραβό σενάριο. Και όταν το είχε κάνει αυτό στη ζωή του γενικότερα για πολλά πράγματα, είχε δει ότι συνήθως τα στραβά σενάρια θα ήταν περίπου ένα τέσσερα, μερικές φορές ένα πέντε στα δέκα, ενώ τα θετικά άμα πήγαινε καλά η υπόθεση θα μπορούσε να είναι οχτώ ή ένα εννιά.

29:42 Άρα με το να έχει αυτό το συνεχόμενο άγχος και να τον κολλάει να μην κάνει τίποτα επειδή υπήρχε αυτός ο φόβος, κρατούσε τη ζωή του πολύ πιο μαζεμένη και ήταν ένας πολύ ωραίος τρόπος. Οπότε για τους ακροατές μας fear setting, Τιμ Φέρις, κοιτάξτε το στο YouTube. Πολύ ωραίο βιντεάκι και είναι η τρίτη συμβουλή που έχουμε για σήμερα. Η δεύτερη ήταν με την αναπνοή και η πρώτη ήταν το να πάρουμε... Ποια ήταν η πρώτη;

30:08 -Να κάνουμε παύσεις. -Να κάνουμε παύσεις. Όσο μπορούμε να βάζουμε τις παύσεις. Αυτό θα επιστρέψω ξανά στο κομμάτι των παύσεων μετά γιατί είναι σημαντικό. Αλλά όσον αφορά τον Τιμ Φέρις, ένας ακόμα λόγος που τον αγαπώ γενικά, μου αρέσει πάρα πολύ αυτός ο άνθρωπος, είναι γιατί επανέφερε ξανά τον στοικισμό σαν operating system σε high stress environments.

30:29 Ο Ryan Holiday δεν ήταν αυτός πολύ περισσότερο; Νομίζω ήταν την ίδια περίοδο. Δε θυμάμαι αν ο Τιμ Φέρις βασίστηκε πάνω στον Ryan Holiday ή διαβάζοντας νομίζω τα βιβλία του Ryan Holiday το έκανε αυτό. Αλλά κάπως ο Tim Ferriss ήταν και πιο, έγινε και πιο γνωστός γι' αυτό κιόλας και με το podcast και μάλλον τα υπόλοιπα τα βιβλία και όλα αυτά που έκανε.

30:46 Κάπως αναστήθηκε πάρα πολύ το κομμάτι του στοχασμού και με τους δύο ρε, ο Holiday απίστευτος. Και πάνω στο κομμάτι του στοχασμού για μένα είναι, όχι για μένα, είναι στη ρίζα της σύγχρονης ψυχοθεραπείας, της πιο εμπεριστατωμένης από άποψη ερευνών ψυχοθεραπείας που είναι η γνωσιακή συμπεριφορική ψυχοθεραπεία, η οποία έχει να κάνει πιο πολύ με τεχνικές και ασκήσεις και γι' αυτό είναι πιο εύκολα, πιο εύκολα μελετηθεί και να ποσοτικοποιηθεί.

31:13 Αλλά η βάση της, στη ρίζα της είναι ο στοχασμός. Και αυτό το κατά πόσον μπορούμε να ξεχωρίσουμε τι είναι στον έλεγχό μας, τι δεν είναι στον έλεγχό μας, αλλά και το τι είναι όντως δικιά μας ευθύνη, δεν είναι δικιά μας ευθύνη και επίσης είναι κάτι από τα πάρα πολλά πράγματα τα οποία αναλύουμε ας πούμε και στην θεραπεία. Αυτό. Οπότε το κομμάτι των αρχαίων γενικά για μένα είναι κάτι έτσι πάρα πολύ ωραίο. Το ένα το κομμάτι του στοχασμού και το άλλο το κομμάτι της σωκρατικής μεθόδου με τις πολλές ερωτήσεις.

31:48 Μίλησέ μου γι' αυτό. Πώς βοηθάει στο θέμα του στρες; Στο θέμα του στρες μπορεί να βοηθήσει καταρχάς σε συνδυασμό βασικά με το γραπτό, με το να κάτσεις να γράψεις. Να γράφεις γιατί είπαμε ότι όσο κάθεσαι μόνος σου και τα σκέφτεσαι στο μυαλό σου είναι πολύ εύκολο να μπεις σε λούπες, σε επανάληψη ξανά και ξανά να σκέφτεσαι τα ίδια. Αλλά όταν αρχίσεις να γράφεις και μπορείς να δεις τις σκέψεις σου, ουσιαστικά μπορείς να αρχίσεις να κάνεις και ερωτήσεις πάνω σε αυτό και να δεις οκ, είναι όντως αυτό αληθινό; Είναι όντως πιθανό να συμβεί; Είναι όντως έτσι; Αλλά πέρα από αυτό κιόλας, ο εγκέφαλός μας λειτουργεί πραγματικά σαν το AI θα πούμε. Αντίθετα βέβαια, το AI λειτουργεί στον εγκέφαλό μας, η αλήθεια είναι, αλλά ουσιαστικά λειτουργεί μέσω ερωταπαντήσεων και ο εγκέφαλός μας, ο τρόπος σκέψης μας.

32:36 Και τώρα με την άνοδο λοιπόν του AI που έχει αρχίσει όλος ο κόσμος να βλέπει για prompting και για prompt engineering και όλα τα σχετικά τα ωραία και εμένα μου αρέσουν πάρα πάρα πολύ και εσένα τα έχουμε συζητήσει. Έχεις δει και έχουμε δει ότι όσο πιο περίτεχνο και ωραίο και έξυπνο είναι το prompt, ωραία στημένο ουσιαστικά, τόσο πιο καλή θα είναι και η απάντηση, τόσο πιο στοχευμένη θα είναι και η απάντηση.

33:01 Αντίστοιχα, όσο πιο γενικό και αόριστο είναι το prompt, τόσο πιο γενικούρα θα είναι και η απάντηση. Έχω δει ότι το έχεις παρατηρήσει σίγουρα ότι έχει αλλάξει τώρα η φάση με το AI και φεύγει από το prompting η έμφαση και λέει simple prompts αλλά extensive context. Το θέμα του context. Αυτό με επηρέασε πάρα πολύ εμένα, σε σημείο που και στην ομάδα μου τους έχω βάλει ρε παιδί μου χέρι ότι θα δίνετε για οτιδήποτε ρωτάτε context. Δε θα λέει απλά ένα όνομα. Τι κάνουμε με αυτό; Τι έγινε εκείνο κτλ.

33:38 Ένα context το οποίο να είναι για τη συγκεκριμένη περίπτωση για να μπορεί μετά να είναι targeted το management ή η συμβουλή που χρειάζεται να δώσουμε. Τώρα που είπες για το AI ήθελα να το φέρω λίγο πιο μετά στην κουβέντα, αλλά αφού το έφερες ας το πάμε τώρα. Είπες να γράψουμε. Το γράψιμο σε ταχύτητα που σκέφτεται κάποιος δεν είναι εφικτό.

34:02 Ναι, το να μιλάει είναι σαφώς πιο κοντά στην ταχύτητα που σκεφτόμαστε σε σχέση με το γράψιμο. Είναι πιο κοντά, είναι πιο. Δεν είναι στην ίδια ταχύτητα σίγουρα, αλλά είναι πιο κοντά από το γράψιμο. Οπότε το να μιλάει κάποιος verbally κανονικά, όπως μιλάμε τώρα εδώ στο AI και το AI να το κάνει transcribe και μετά από εκεί να του ζητάει να οργανώσει αυτές τις σκέψεις και να βρει πιθανά νοητικά κενά, να βάλει, να βάλει πιθανότητες σε διάφορα σενάρια εφόσον του έχει δώσει context για το όλο θέμα, είναι κάτι το οποίο το χρησιμοποιείς εσύ με τους ασθενείς σου;

34:41 Με τους ασθενείς μου όχι τόσο, αλλά εγώ για εμένα το χρησιμοποιώ. Όχι για να μου δώσει απαντήσεις, αλλά αυτό που είπες ήταν πολύ σωστό αυτό που είπες έτσι όπως το είπες, ότι στην ουσία να βελτιώσει ακόμα παραπάνω τον τρόπο σκέψης σου, να σε βοηθήσει να ξεκαθαρίσεις τον τρόπο σκέψης σου, τη σκέψη σου όλη και όλη την κατάσταση. Γιατί πολλές φορές όντως χανόμαστε μέσα στο πρόβλημα και εμείς οι ίδιοι ξεχνάμε το context. Όλα τα υπόλοιπα τα οποία συμβαίνουν. Τι άλλο τρέχει στη ζωή μου αυτή τη στιγμή; Τι άλλο συμβαίνει; Ποια είναι τα υπόλοιπα τριγύρω πράγματα που συνέβησαν γύρω από το πρόβλημα; Επομένως, όντως και μόνο το ότι θα μπεις στη διαδικασία να τα ξαναπεριγράψεις όλα από την αρχή, να τα βάλεις σε μια σειρά θα βοηθήσει. Το να το κάνει κάποιος χειρόγραφα κατεβάζει ακόμα παραπάνω τη ταχύτητα και σε αναγκάζει να εστιάσεις για να δεις τι γράφεις.

35:29 Οπότε για μένα το χειρόγραφο έχει την αξία του. Δηλαδή πολλές φορές το να πάω εκτός τελείως τεχνολογίας, απλά με ένα τετράδιο και ένα στυλό, ας πούμε σε κάποιο δάσος ξέρω γω ας πούμε κάπου που δεν έχει καν σήμα, με ηρεμεί πάρα πάρα πολύ εμένα προσωπικά και αυτό είναι που συνιστώ και κυρίως. Αλλά από εκεί και πέρα σε day to day, όπως λες ας πούμε, είναι πιο εύκολο και πιο εύχρηστο αυτό που λες με το με την ηχητική αναγνώριση. Ναι, και πολύ συχνά όταν το συζητάω και με τους ασθενείς μου και τους θεραπευόμενους μου, ένα από τα πιο συχνά πράγματα τα οποία συζητάνε με το AI πολλές φορές και μου τα φέρνουν μετά και τα βλέπουμε, είναι το θέμα του πώς διαχειρίζομαι τσακωμούς, πώς διαχειρίζομαι στην ουσία το ότι με πείραξε κάτι που μου είπε κάποιος και εκεί πέρα ερχόμαστε στο θέμα των ορίων και το τι κάνουμε. Δηλαδή πότε κάποιος παραβιάζει κάποιο όριο σου, κατά πόσον έχεις καταλάβει ότι έχει παραβιαστεί κάποιο όριο σου και πώς το επικοινωνείς.

36:26 Και το κομμάτι των ορίων είναι κάτι το οποίο γενικά είναι στα πιο hot θέματα στο κομμάτι του άγχους ας πούμε ή της διαχείρισης του στρες. Για πες δηλαδή με ποιο τρόπο δηλαδή ότι αγχώνεται κάποιος επειδή του περνάνε τα όρια κάποιος φίλος του, κάποιος συνάδελφος, κάποιο μέλος της οικογένειας; Η αλήθεια είναι ότι πολλές φορές στην ουσία συσσωρεύεται το στρες όταν κάποιος φοβάται πώς να πει κάτι, πώς θα αντιδράσει ο άλλος, όταν υπάρχουν άλλα άτομα τριγύρω τα οποία αισθανόμαστε εμείς ότι είμαστε υπεύθυνοι για το πώς νιώθουν και το αν θα αντιδράσουν ή αν δε θα αντιδράσουν.

37:04 Και πρέπει να προσέχουμε πώς μιλάμε. -Οκέι. -Το οποίο αυτό είναι από μόνο του πάρα πάρα πολύ stressful. Το να πιάσω χώρο, το να μιλήσω για τις δικές μου τις ανάγκες. Το ότι ναι, θέλω αυτό, θέλω το άλλο. Θέλω να μπορώ να πάρω λίγο, να πάω διακοπές, να πάρω λίγο άδεια. Μου είπες ότι θα φύγω τρεις η ώρα, θα έχουμε τελειώσει μέχρι τρεις η ώρα, αλλά έχει πάει πέντε.

37:27 Αυτά είναι πράγματα τα οποία αν κάποιος δεν ξέρει πώς να τα επικοινωνήσει και δεν έχει μάθει να βάζει και τις δικές του προτεραιότητες μπροστά, ας πούμε, να τις διεκδικεί, απλά αφήνεται, υπομένει. Θεωρεί ότι είναι υπομονή αυτό το πράγμα και ότι είναι αρετή να αφήνει τον άλλον να τον καταπατά και μετά μαζεύει, μαζεύει, μαζεύει και το βγάζει με πλαϊνούς τρόπους την επιθετικότητα ή γίνεται μπαμ.

37:56 Βέβαια, η αλήθεια είναι ότι μου το γενικεύεις τώρα λίγο. Δηλαδή αν κάποιος είναι σε μια δουλειά στην οποία πιστεύει ότι δεν έχει άλλη ιδιαίτερη αξία και φοβάται ότι θα τον απολύσουν, το στρες δεν είναι με το θέμα των ορίων. Δεν έχει πρόβλημα με τα όρια. Είναι ότι φοβάται το τι θα γίνει αν πει όχι. Οπότε ας δούμε μερικές κατηγορίες. Ας πούμε οικογενειακά.

38:19 Είμαι σίγουρος ότι συμβαίνουν αυτά τα πράγματα πάρα πολύ. Έχεις κάποιες αντίστοιχες εμπειρίες με δικούς σου; Εντάξει, από οικογένειες συμβαίνει. Στις οικογένειες συμβαίνει πάρα πάρα πολύ. Πολλές φορές κάποιος να αισθάνεται υπεύθυνος για όλους τους υπόλοιπους και κάποιος, ας πούμε γιος, να αισθάνεται ότι είναι γονιός των γονιών του και ότι θα πρέπει να τους φροντίσει. Θα πρέπει να κάνει πράγματα, να μην τους στενοχωρήσει, να ακολουθήσει πορεία πολλές φορές για να μη στενοχωρηθούν.

38:47 Πρέπει να κάνει κάποια πράγματα με έναν δικό τους τρόπο -για να μην τους στενοχωρήσει πάλι. -Και τι θα πρότεινες σε αυτή την περίπτωση; Δεν προτείνω σε εκείνη την περίπτωση. Σε εκείνη την περίπτωση πάμε συγκεκριμένα να μπούμε πιο βαθιά. Για ποιο λόγο; Τι ρόλους παίρνει συνήθως; Ποια είναι αυτά τα σενάρια που παίζονται ξανά και ξανά;

39:05 Τι είναι αυτό που φοβάται ότι θα συμβεί; Πώς έχει μεγαλώσει; Πώς έχει συνηθίσει να λειτουργεί; Πώς είναι σε όλη την υπόλοιπη ζωή; Δηλαδή αρχίζω μετά όλο το υπόλοιπο το context και στην ουσία ο καθένας θα φτάσει στη δικιά του την απάντηση. Δεν είναι ότι εγώ θα του πω πώς και τι να κάνει εκεί πέρα σε αυτό το κομμάτι, αλλά είναι πάρα πολύ σημαντικό αυτό που είπαμε στην αρχή. Το να μάθει να βάζει λίγο μια παύση, να βάζει κάποιες παύσεις και να μπορεί να συνειδητοποιήσει το ότι τώρα μου βγαίνει αυτόματα να κάνω αυτό γιατί νιώθω ενοχές, γιατί νιώθω το ένα, γιατί νιώθω το άλλο.

39:36 Λέγοντας και τα συναισθήματα κιόλας, οι περισσότεροι άντρες έχουν θέμα με τα συναισθήματα. Δεν μπορούν να τα αναγνωρίσουν, δεν μπορούν να τα επικοινωνήσουν και γι αυτό φτάνουν σε σημεία να πρέπει να υπάρχει σωματικό σύμπτωμα ή κρίση πανικού για να αναζητήσουν βοήθεια. Περίμενε όμως τώρα. Αναφέρεσαι ξεκάθαρα σε θέματα συναισθηματικής νοημοσύνης. Δηλαδή τα πρώτα χαρακτηριστικά είναι το να μπορείς να τα αναγνωρίσεις στον εαυτό σου, να μπορείς να τα επικοινωνήσεις προφορικά και να μπορείς ήδη, αν είναι εφικτό, να τα αναγνωρίσεις και σε άλλους. Αυτό το πράγμα σημαίνει ότι υπάρχει κάποιο training να το πω, κάποια εκπαίδευση την οποία ο άντρας αυτός δεν έχει κάνει ποτέ.

40:20 Δηλαδή δεν είναι ότι ξαφνικά του ήρθε ένα πρόβλημα ουρανοκατέβατο. -Είναι σαν να μην ξέρει να επικοινωνήσει. -Ναι, η αλήθεια είναι ότι δεν εκπαιδευόμαστε σε αυτό. Δεν το ξέρουμε. Οι περισσότεροι δεν το μαθαίνουν από μικρή ηλικία αυτό. Γιατί έτσι όπως μεγαλώνουμε, έτσι όπως έχουμε μάθει και έτσι έχουμε συνηθίσει, ας πούμε και από το σχολείο κιόλας τις περισσότερες φορές, αυτό που βλέπουμε και άμα παρατηρήσεις τώρα σε ένα σχολείο, ας πούμε, τα περισσότερα αγόρια θα παίζουν μπάλα, θα κάνουν κάτι, ξέρω γω, ας πούμε κάποιο κοινό activity και δένονται μεταξύ activities παραπάνω και οι κοπέλες στην ουσία θα συζητάνε παραπάνω τα σχεσιακά τους, τα διάφορα ξέρω γω τα οποία έχουν γίνει και εκπαιδεύονται καλύτερα σε αυτό το κομμάτι των συναισθημάτων και το να συζητάω τα συναισθήματά μου, να συζητάω τη σκέψη μου. Στις νεότερες γενιές έχει αρχίσει λίγο παραπάνω και σπάει αυτό και καταλαβαίνω ότι ακούγεται σεξιστικό και στερεοτυπικό όλο αυτό εδώ έτσι όπως το περιγράφω. Όμως είναι κάτι το οποίο

41:13 έτσι είναι η κοινωνία μέχρι τώρα λειτουργούσε και ιδίως άμα δεις τις προηγούμενες γενιές, ιδίως τους πατεράδες της προηγούμενης γενιάς, των προηγούμενων γενιών ας πούμε, ήταν άνθρωποι αλλά και όχι και-- δε θέλω πάλι να το κάνω μόνο σε συγκεκριμένο φύλο, αλλά γενικά ήταν άνθρωποι οι οποίοι έπρεπε να αγνοούν τα συναισθήματα και να σφίγγουν τα δόντια και να προχωράνε μπροστά γιατί ήταν δύσκολες οι καταστάσεις και δεν μάθανε και γι αυτό έρχεται μετά αργότερα, ερχόμαστε σιγά σιγά να εξερευνήσουμε λίγο ποια είναι αυτά τα συναισθήματα, πώς τα διαχειριζόμαστε. Τι νιώθεις; Ποια ήταν τα πρώτα συμπτώματα τα οποία άρχισες να τα βλέπεις στο σώμα σου;

41:55 Βλέπεις προβλήματα σωματικά τα οποία δημιουργούνται από αυτά τα πράγματα που συζητάμε τώρα; Ναι. Τις περισσότερες φορές το άγχος και το οποιοδήποτε συναίσθημα, αλλά κυρίως τα αρνητικά συναισθήματα, θα αρχίσουν στην ουσία να ανεβαίνει η ένταση του συναισθήματος, μέχρι που εάν δεν τα αναγνωρίσουμε, δεν κάνουμε κάτι για αυτό, θα αρχίσουν να βγαίνουν συμπτώματα. Λίγο εντάξει, πέρα ότι θα ανέβει, θα ανέβει ο χτύποι της καρδιάς, ας πούμε, θα έχουμε ταχυπαλμία, θα αρχίσει ο ιδρώτας, αλλά μπορεί να έχουμε μουδιάσματα, μπορεί να έχουμε κάποια αδυναμία σε κάποιο, σε κάποιο μέλος του σώματός μας, μπορεί να έχουμε πονοκεφάλους, να ακούμε βουητά, εμβοές, να θολώνουν τα μάτια, να αισθανόμαστε βάρος στο στήθος.

42:41 Υπάρχουν πολλά και διάφορα συμπτώματα τα οποία σιγά σιγά ανεβαίνει η ένταση, ανεβαίνει και ανεβαίνει -και μαζεύονται. -Και τι κάνουμε; Γι' αυτό. Πάμε σε έναν ψυχίατρο. Όχι, στην ουσία εκεί πέρα είναι το ότι πρέπει να κάνεις ένα βήμα πίσω και να δεις για ποιο λόγο έχω αυτή την αντίδραση. Τι μήνυμα προσπαθεί να μου δώσει το σώμα μου;

43:02 Πού έχω τόση αντίσταση; Σε τι έχω τόση αντίσταση; Είναι είτε κάτι το οποίο συμβαίνει είτε η ερμηνεία μου για όλο αυτό το οποίο συμβαίνει. Τώρα μου άνοιξες δύο πράγματα ξαφνικά και δεν ξέρω ποιο να διαλέξω. Λοιπόν, θα πάμε στο πρώτο που σκέφτηκα. Resilience. Πότε πρέπει να πούμε ναι, όντως αυτό είναι ένα θέμα το οποίο καλό είναι να κοιτάξουμε να το λύσουμε versus όχι, είσαι απλά κακομαθημένο. Αυτό το ερέθισμα είναι πάρα πολύ χαμηλής έντασης ώστε να διαλύσεις και να στρεσάρεσαι. Πρέπει να-- μερικές φορές η λύση είναι αυτή.

43:42 Δηλαδή, πρόσεξε το. Ένας άνθρωπος ο οποίος, πες, ένας, αγόρι ή μια κοπέλα δεκαέξι χρονών, ο οποίος πεινάει ή η οποία πεινάει, δεν έχει σχέση με το φύλο και επειδή πεινάει μπαίνει σε φουλ υστερία. Σόρρυ, το πρόβλημά της δεν είναι το στρες της πείνας. Το πρόβλημά της είναι ότι παίρνει την τρίχα και την κάνει τριχιά. Και πάλι είτε είναι άντρας είτε είναι γυναίκα. Δεν το είπα ότι ο ένας ή ο άλλος έχει πιο έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις, γιατί στη δική μου εμπειρία το συγκεκριμένο πράγμα έχει γίνει disproven. Δεν θεωρώ ότι οι γυναίκες έχουν πιο έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις. Έχουν διαφορετικές, αλλά δεν θεωρώ ότι είναι πιο έντονες.

44:21 Λοιπόν, πότε λέμε ότι stop being a little bitch και πότε λέμε ναι, αυτό είναι κάτι, έλα να το κοιτάξουμε. Όταν λέμε συμπτώματα δεν εννοώ ξέσπασμα και φωνές. Δηλαδή το tantrum που θα ρίξει έτσι κάποιος ενήλικας λες και είναι παιδάκι, ξέρω γω, ας πούμε πέντε χρονών. Δεν είναι αυτό το πρόβλημα. Το θέμα είναι όταν κάτι σε βαραίνει για μεγάλο διάστημα, σου μειώνει τη λειτουργικότητα, δηλαδή δεν αποδίδεις τόσο στη δουλειά σου, δεν αποδίδεις στη σχέση σου. Βλέπεις ότι μπορεί να είσαι πιο ευερέθιστος, να είσαι συνεχώς πιο κουρασμένος, δεν κοιμάσαι καλά, έχει μειωθεί η όρεξη για σεξ, η λίμπιντο, έχει κοπεί η όρεξη ή έχει αυξηθεί έντονα η όρεξη. Δηλαδή υπάρχουν μεγάλες αλλαγές στο βάρος. Το μυαλό σου συνέχεια τρέχει από δω και από κει στο να αγχώνεσαι. Αυτό που λες πριν με τα σενάρια, το να τρέχω, αλλά και το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας για μεγάλο διάστημα και όχι ας πούμε για μήνες να συμβαίνει αυτό.

45:23 Είναι πράγματα τα οποία δεν είναι ότι απαραίτητα από μόνα τους το καθένα από αυτά είναι τόσο ισχυρό που θα πεις α, υπάρχει πρόβλημα και μπαίνει διάγνωση. Αλλά ο αστερισμός συμπτωμάτων, δηλαδή όταν υπάρχουν πάνω από ένα από αυτά, είναι που σε βάθος χρόνου προκαλούν πρόβλημα. Δηλαδή άμα κρατήσω τώρα αυτή την κούπα, την κρατάω εδώ πέρα, δεν είναι βαριά, δε μου κάνει τίποτα. Την κρατάω για ένα λεπτό.

45:53 Άμα την κρατήσω για μία ώρα πώς θα είναι; Αν την κρατήσω για μία μέρα πώς θα είναι; Δηλαδή αρχίζει και το συσσωρευτικό του θέματος γίνεται εκεί πέρα βαρύ και χρειάζεται εκεί είναι που χρειάζεται επαγγελματική βοήθεια. Γιατί όταν επηρεάζεται το σώμα μας και ο εγκέφαλός μας σε βιολογικό επίπεδο, δηλαδή οι βασικές λειτουργίες όπως ο ύπνος, η όρεξη για φαγητό, το σεξ αρχίζουν και επηρεάζονται ή όταν υπάρχουν έντονα συμπτώματα όπως ξέρω γω τα μουδιάσματα που λέγαμε πριν, -ζαλάδες, αστάθεια, ίλιγγοι. -Όχι, όχι, συμφωνώ απόλυτα. Αυτός είναι ο λόγος του level up που λέμε αυτή τη στιγμή. Δηλαδή αν κάποιος άνθρωπος, άντρας, γυναίκα έχει σε μόνιμη ή τουλάχιστον πολύ συχνή φάση τέτοιου είδους συμπτώματα, το να μπορέσουμε με κάποιο τρόπο να μειωθούν αυτά τα συμπτώματα είναι ξεκάθαρο level up στη ζωή του, έτσι;

46:42 Δηλαδή το να αντέχει κάποιος μόνο δυο τρεις ώρες γιατί μετά γίνεται overwhelm από όλα αυτά που έχουν μαζευτεί, το να μην μπορεί να χαρεί τα ωραία πράγματα στη ζωή. Εγώ να σου πω κάτι; Εγώ δεν πιστεύω και ιδιαίτερα στο θέμα του burnout και είναι μια κουβέντα την οποία την κάνω αρκετά συχνά με την ομάδα μου και η κουβέντα πάει συνήθως με έναν τρόπο που άμα την ακούσεις απ έξω θα νομίζεις ότι σου κάνουν πλάκα. Λέει καλά, λέει, δεν κουράζεσαι ποτέ; Κουράζομαι. Και τι κάνεις;

47:10 Σταματάω. Ναι, κι αν έχει δουλειά; Ναι, μόλις ξεκουραστώ, ξαναξεκινάω. Ε ναι, αλλά άμα έχει δουλειά; Ξεκουράστηκα και ξαναξεκίνησα. Αλλά η πίεση του να είσαι συνέχεια με τα, με το γκάζι στο τέρμα, σε μένα τουλάχιστον δεν υπάρχει αυτό το πράγμα. -Εκεί είναι το θέμα. -Δεν ισχύει. Δηλαδή έχουν δημιουργηθεί αυτοί οι μηχανισμοί, οπότε εμένα με δυσκολεύει μερικές φορές να επικοινωνώ και με άτομα τα οποία έχουν υψηλά στρες levels, γιατί είναι κάτι το οποίο δεν το καταλαβαίνεις.

47:42 Μου φαίνεται τελείως ξεκάθαρο ότι εκτός αν είσαι καρδιοχειρούργος ή αγγειοχειρούργος, σίγουρα δεν υπάρχει κανένας λόγος να πιέζεσαι στο δικό σου breaking point. Δηλαδή ο σκοπός είναι να βοηθήσεις κάποιους ανθρώπους ή να βοηθήσεις κάποιες καταστάσεις με τη δουλειά που κάνεις. Αν είσαι αγγειοχειρούργος ή καρδιοχειρούργος, εκεί το ξέρεις από πριν και ότι έχεις κάνει αυτή την επιλογή και μετά πρέπει να ξέρεις τα όριά σου και τι να γίνεται. Αλλά το να μειωθεί αυτό το πράγμα πιστεύω ότι έρχεται από διάφορα πράγματα που αναφέραμε πριν, όπως ας πούμε τα διάφορα σενάρια που κάνει κάποιος. Θα σου πω ένα παράδειγμα που έχω στο μυαλό μου.

48:20 Κάποιος μιλάει άσχημα σε έναν άντρα και ο ίδιος άνθρωπος μιλάει άσχημα στη συνεργάτιδά του. Και οι δύο μπορεί να έχουν έντονη συναισθηματική πόλωση, όχι αντίδραση απαραίτητα. Μπορεί να το κρατήσουν μέσα τους, αλλά αυτό που θα βγει, ο λόγος που θα δημιουργηθεί αυτή η αντίδραση μπορεί να είναι δύο τελείως διαφορετικά πράγματα. Ο άντρας μπορεί να σκεφτεί αυτός με έκανε disrespect γιατί είμαστε πιο πολύ status driven και το currency ανάμεσα στους άντρες είναι το respect.

48:54 Και να θυμώσει ότι ξαφνικά εκεί που είχε τον εαυτό του εδώ, ο άλλος τον κατέβασε εδώ και τώρα πρέπει να παλέψει για να ξανανέβει εδώ για να φέρει τα πράγματα στα ίσα τους. Η κοπέλα και πάλι τυχαία τα παραδείγματα, έτσι; Μπορεί να πει πω και τι θα γίνει και άμα χάσουμε αυτόν τον πελάτη μπορεί να μην είναι αρκετά τα χρήματα και να τελικά να με απολύσουν εμένα. Και τι θα κάνω με το σκύλο μου; Τι θα κάνω με το διαμέρισμά μου; Τι θα κάνω με τις διακοπές που έχω κανονίσει; Πω πω και ήθελα να πάω με τις φίλες μου εκεί. Δηλαδή να έχει φύγει τελείως.

49:23 Ίδιο, ίδια συναισθηματική πόλωση και οι δύο ενοχλήθηκαν και τους δημιουργήθηκαν αρνητικά συναισθήματα, αλλά για διαφορετικούς λόγους. Υποθέτω σε αυτή την περίπτωση δεν είναι η ίδια η λύση η οποία θα δίναμε. Ξεκάθαρα όχι από τη μία, αλλά από την άλλη επίσης το συγκεκριμένο που έφερες δε νομίζω τόσο ότι έχει να κάνει με το φύλο. Το κομμάτι του respect ίσως σε έναν μεγαλύτερο βαθμό, αλλά έχω δει αρκετούς ανθρώπους γενικότερα που δεν έχουν emotional regulation, δεν μπορούν να διαχειριστούν τα συναισθήματά τους, δεν ξέρουν τι να τα κάνουν και τους βγαίνει σε επιθετικότητα, τους βγαίνει σε γενικά ένταση, σε αρνητικά συναισθήματα και σε αντιδράσεις υπερβολικές.

50:10 Αλλά αυτό που ανέφερες για την κοπέλα πριν ήταν στην ουσία αυτό που λέμε το το γενικευμένο άγχος. Στην ουσία που μία θα αρχίσουμε να σκεφτόμαστε για όλα τα αρνητικά σενάρια, για όλους τους τομείς της ζωής μας και ένα πράγμα κάπως είναι όλο το οικοδόμημα εύθραυστο και ένα πράγμα είναι αρκετό ας πούμε για να ρίξει όλη την τράπουλα, ας πούμε που είναι στημένη έτσι κι αλλιώς.

50:33 Πολύ σωστό αυτό που είπες για το εύθραυστο οικοδόμημα. Και για να επιστρέψω σε αυτό που λέγαμε πριν, απλά για να το κλείσω. Όταν συμβαίνει κάτι για τόσο μεγάλο διάστημα που μας ρίχνει τη λειτουργικότητα ή είναι έτσι, βλέπουμε ότι για μεγάλο διάστημα υπάρχουν, έχει επηρεαστεί η όρεξη, ο ύπνος και όλα αυτά που λέγαμε πριν, τότε είναι που χρειάζεται να πάνε σε κάποιον ψυχίατρο. Έτσι; Δηλαδή χρειάζονται επαγγελματική βοήθεια και είναι μεγάλο θέμα.

50:58 Και εδώ θα βάλω το φύλο κυρίως για τους άντρες να δεχτούν βοήθεια από άλλους, να μπορέσουν να ζητήσουν βοήθεια ή να δεχτούν το ότι μπορεί κάπου να υστερώ και πρέπει να δεχτώ βοήθεια από κάπου αλλού, να το συζητήσω, να δείξω την αδύναμη μου μεριά, να δείξω ότι δεν είμαι τέλειος σε κάτι και χρειάζομαι βοήθεια. Ωραία, για να δώσουμε ένα πολύ ξεκάθαρο και πιστεύω ένα πολύ σημαντικό σημείο.

51:25 Πες μου όσο πιο συγκεκριμένα μπορείς, όταν κάποιος ή κάποια παρατηρήσει κάποια συγκεκριμένα πράγματα στον εαυτό της και του που θα πρέπει να πάει να ζητήσει εξωτερική βοήθεια από κάποιον ψυχίατρο δηλαδή. Όλα αυτά που λέγαμε πριν. Το ότι για μεγάλο διάστημα, δηλαδή για τουλάχιστον εδώ και δύο μήνες ας πούμε ή δυο τρεις μήνες ας πούμε, αγχώνομαι πάρα πάρα πολύ γενικά για όλα τα θέματα ή έχω, μου έχει κοπεί η όρεξη, δεν μπορώ να κοιμηθώ, έχει χαλάσει ο ύπνος μου, πετάγομαι μέσα στο βράδυ, ξυπνάω πολύ πιο νωρίς από το συνηθισμένο. Δε θέλω να σηκωθώ από το κρεβάτι, με δυσκολεύομαι να με πάρει ο ύπνος. Όλα αυτά. Δεν έχω καθόλου όρεξη για σεξ. Δεν έχω καθόλου λίμπιντο.

52:10 Έχω πάρα πολλές ενοχές σε σχέση με κάτι. Το πιο κλασικό το να υπάρχει κάποιο έντονο σύμπτωμα προφανώς εκεί πέρα. Δηλαδή πάμε σε κάποιον γιατρό ούτως ή άλλως για κρίση πανικού, για όλα τα υπόλοιπα. Ούτως ή άλλως θα απευθυνθούν κατευθείαν σε κάποιον καρδιολόγο ή σε κάποια επείγοντα γιατί θα φοβούνται ότι είναι η καρδιά τους, ότι θα πάθουν, θα πάθουν έμφραγμα, ότι θα πάθουν εγκεφαλικό. Δεν ξέρω και εγώ τι.

52:31 Κάποιους τέτοιους φόβους τους οδηγεί στα επείγοντα και μετά πάνε στον ψυχίατρο. Αλλά όλα τα υπόλοιπα όταν συμβαίνουν για κάποιο αρκετό διάστημα και βλέπει κάποιος ότι πέφτει η λειτουργικότητα, το πόσο καλά λειτουργούν στις σχέσεις τους, στη δουλειά τους, στους διάφορους τομείς της ζωής τους, εκεί πέρα είναι καλό να ζητήσουν βοήθεια και ας πάρουν απλά μια γνώμη και ας είναι εν τέλει, -ας είναι false alarm και δεν έγινε κάτι. -Σε αυτό είμαι πάρα πολύ υπέρ. Δηλαδή το να πάρουν έστω μια γνώμη, να μιλήσουν με κάποιον άνθρωπο, να δουν τι γίνεται.

53:00 Αλλά Θοδωρή μου, θα κάνω λίγο το δικηγόρο του διαβόλου. Έστω λοιπόν ότι έχουμε κάποιον ή κάποια. Θα βάλω ένα κορίτσι για συγκεκριμένους λόγους. Μια νεαρή κοπέλα η οποία μπαίνει σε ένα καινούργιο περιβάλλον, σε μια καινούργια δουλειά. Λοιπόν, το περιβάλλον αυτό μπορεί να είναι λίγο πιο πολύ άνδρα κρατούμενο, το οποίο σημαίνει όχι ότι υπάρχει αδικία αυτή η αδικία, αλλά ότι υπάρχει σίγουρα ένα πιο ανταγωνιστικό περιβάλλον. Οι άντρες κουτουλάνε μεταξύ τους ρε παιδί μου, κάνουν αυτό το πράγμα και η κοπέλα αυτή είναι μέρος του environment.

53:28 Πώς θα μπορούσες να τη βοηθήσεις άμα σου ερχόταν και σου έλεγε αυτό το πράγμα ότι δε θα το έχει αναγνωρίσει η ίδια; Η ίδια θα αναγνώριζε το στρες. Θα αναγνώριζε κινήσεις τις οποίες η ίδια θα τις μετάφραζε ως επιθετικές, ενώ οι άλλοι είναι απλά ο εαυτός τους, ο ανταγωνιστικός εαυτός που είναι σε έναν χώρο που είναι ας πούμε τέσσερις άντρες πωλητές για παράδειγμα σου λέω, οι οποίοι κουτουλάνε μεταξύ τους και είναι στην κόντρα.

53:54 Ναι, και εκεί πέρα θα αρχίσουν να το λένε toxic environment και όλα τα σχετικά ας πούμε. Αλλά το θέμα είναι το ότι θα κάτσουμε να δουλέψουμε το κατά πόσον, όλο το κομμάτι της διεκδίκησης, το κατά πόσον μπορούν να διεκδικήσουν αυτό το οποίο θέλουν, να υψώσουν το ανάστημα, να πουν αυτό το οποίο θέλουν, να μην κάνουν πίσω, να βάλουν τα όριά τους. Είναι πράγματα τα οποία τους είναι χρήσιμα και πρέπει να μαθαίνουν να γίνονται. Αλλά αυτό δε σημαίνει το ότι θα τους βγαίνει φυσικά όπως βγαίνει στους άλλους. Και επομένως προφανώς όταν κάτι χρονίζει, όταν αρχίζει κάτι και γίνεται σε βάθος χρόνου, εκεί πέρα προφανώς και θα πρέπει κάποιος να οκ, από τη μία θα ζητήσουν φαρμακευτική αγωγή τις περισσότερες φορές ότι θέλω να μου δώσεις κάτι για να μπορώ να λειτουργήσω, να είμαι μια χαρά εκεί πέρα.

54:39 Δε θα είναι το πρώτο πράγμα. Φεύγω από τη δουλειά. Μόνο ένα ή δύο άτομα έχω δει μέχρι τώρα που το αναγνώρισαν ότι δε μου κάνει αυτή τη δουλειά. Φεύγω. Κάποιοι άλλοι το πήραν ότι εγώ φταίω. Εγώ πρέπει να αλλάξω κάτι. Με το που παίρνουν την αγωγή μπορούν να διαχειριστούν κάποια πράγματα, αλλά δεν τους αρέσει αυτό το οποίο γίνεται, ότι είναι πιο αναίσθητοι σε κάποια πράγματα ή ότι ο τρόπος με τον οποίο απαντάνε γιατί αυτό απαιτεί αυτό το περιβάλλον.

55:03 Έδωσες έμφαση στο τι θα κάνουν. Να προσέξουν τα όρια των-- όλα. Εγώ λέω στο πώς αισθάνονται. Γιατί οι υπόλοιποι εκεί πέρα μπορεί να μην αισθάνονται περίεργα. Αυτό είναι το περιβάλλον τους. Οπότε ένας που έρχεται σαν guest σε αυτό το περιβάλλον, γιατί ένας που μπαίνει σε μια εταιρεία μέσα είναι ο καινούργιος guest που βλέπουμε κατά πόσο μπορεί να ταιριάξει στο περιβάλλον.

55:26 Λοιπόν, δεν θα έπρεπε να το δει με την οπτική γωνία ότι είμαι εδώ, θέλω να είμαι εδώ. Δεν τα καταφέρνω αυτή τη στιγμή να είμαι αποτελεσματικός, να είμαι εδώ, είτε γιατί αισθάνομαι έτσι, είτε γιατί με ενοχλούν οι υπόλοιποι και δεν μπορώ να κάνω perform με τον τρόπο που θέλω. Τι κάνουμε σε τέτοια περίπτωση; Οκέι, σκέφτομαι το κατά πόσον μπορεί από τη μία να είναι θέμα ικανότητας. Δηλαδή είναι προφανώς επειδή είναι αρχή ακόμα, δεν έχω τα κριτήρια να ξέρω αν είμαι καλός ή όχι σε αυτό και είναι κάτι το οποίο πρέπει να εξασκηθώ παραπάνω. Δεν είναι ότι φταίω εγώ σαν άνθρωπο, σαν χαρακτήρας ή έχω κάποιο έλλειμμα. Είναι η ικανότητα που δεν την έχω και άρα πρέπει να είμαι και ανοιχτός ή ανοιχτή στο να παίρνω feedback, να ακούω από τους άλλους που υστερώ, να αλλάζω τα πράγματα αυτά τα οποία έχω να κάνω, να δοκιμάζω καινούργια πράγματα, κλπ, κλπ και να βελτιώνομαι.

56:18 Αλλά αν από εκεί και πέρα αρχίζω να έχω θέματα με όλους, κάτι άλλο παίζει εκεί πέρα. Αν τα παίρνω όλα το ότι εγώ φταίω, εγώ υστερώ σαν έλλειμμα στον χαρακτήρα μου ή στο ποιος είμαι σαν άνθρωπος, εκεί πέρα είναι αυτό το οποίο χρειάζεται δουλειά. Αν κάποιος, ας πούμε, αρχίζει να βλέπει το ότι δε λειτουργεί σε όλους τους υπόλοιπους της ζωής του, τομείς της ζωής του, πάλι εκεί πέρα είναι κάτι, κάποιο καμπανάκι, κάτι συμβαίνει.

56:48 Σε ποιο σημείο μπαίνει το personal responsibility του ασθενή, ας πούμε, μέσα; Δηλαδή το κατά πόσο χρειάζεται να αποκτήσει και ο ίδιος ένα resilience στα διάφορα ερεθίσματα του σύμπαντος, -για να είμαι ειλικρινής. -Όχι, χρειάζεται. Χρειάζεται να μάθει να διαχειρίζεται και τα αρνητικά του τα συναισθήματα και να τα αντέχει. Και είναι κάτι το οποίο του δίνουμε έμφαση. Όμως δε θα πας από την αρχή να του πεις, ας πούμε, το ότι αυτό το οποίο ζεις θα έπρεπε να το αντέξεις. Είναι κάτι το οποίο το ξέρει.

57:23 Είναι κάτι το οποίο ούτως ή άλλως το βιώνει και θέλει να δει μια λύση. Δηλαδή -όταν- -Περίμενε, είπες κάτι σημαντικό. Το ξέρει; -Δηλαδή το πιστεύει; -Θέλει να βελτιωθεί, θέλει να βελτιωθεί η -κατάσταση, θέλει να αισθάνεται καλύτερα. -Οκέι, γιατί η εικόνα που έχω και εννοείται ότι μπορεί να είναι φουλ λανθασμένη, έτσι; Είναι ότι στην πλειοψηφία έρχονται και λένε στον ψυχίατρο φταίνε οι άλλοι που με κάνουν και αισθάνομαι έτσι.

57:50 Όχι. Ότι άμα έρθουν στον ψυχίατρο τις περισσότερες φορές καταλαβαίνουν το ότι ναι, υπάρχει ένα μέρος, ένα μικρό μέρος όμως των ατόμων που θα πουν το ότι φταίνε οι άλλοι. Τις περισσότερες φορές καταλαβαίνουν ότι εγώ ίσως κάτι κάνω λάθος ή εγώ κάτι παίρνω στραβά και ίσως και ακόμα παραπάνω ενοχικά το γυρνάνε εγώ είμαι αδύναμος, εγώ είμαι το ένα, εγώ είμαι το άλλο, θα έπρεπε παραπάνω.

58:14 Και πολλές φορές δε βλέπουν το ότι σηκώνουν πολλά περισσότερα από αυτά τα οποία αναγνωρίζουν. Δηλαδή το ότι το ότι έφτασε και ξεχείλισε με αυτό το οποίο έγινε, δε βλέπεις όμως το ότι ναι, δεν έχει να κάνει με αυτό το οποίο έγινε τώρα. Έχει να κάνει με το ότι ταυτόχρονα σηκώνεις πεντακόσιους άλλους ρόλους. Έχουν συμβεί στη ζωή σου αυτό, αυτό και το άλλο.

58:35 Και κάπως βλέποντας τη συνολική εικόνα που και μόνο που μου τα περιγράφουν, αρχίζουν και το βλέπουν και οι ίδιοι κάπως. Είναι αυτό που λέγαμε πριν και με το AI ότι δίνεις το context και ξαφνικά κάπου δίνει, βγαίνει άλλο νόημα από την ερώτηση, ας πούμε. Σε κράζει ποτέ το AI σου; -Εγώ το έχω βάλει να με κράζει. -Ναι, αλλά λέω το κάνει όμως;

58:55 Ναι, βέβαια το κάνει συνέχεια. Κάθε σε κάθε τέτοιο ξέρω γω, του έχω πει ότι θέλω τον τρόπο με τον οποίο θα μου μιλάς χωρίς να μου χαϊδεύεις τα αυτιά, χωρίς να μου λες να μου χρυσώνεις το χάπι. Ευθεία, στο ψαχνό -, ακριβώς έτσι όπως πρέπει. -Και εμένα το ίδιο. Θυμάμαι το ρωτάω προχθές. Λοιπόν, πώς σου φαίνεται αυτό; Και μου λέει πώς να μου φαίνεται; Τα ίδια πάλι που κάνεις κάθε φορά. Είπαμε να κάνεις ένα απλό one page ρε παιδί μου τέτοιο και έχεις κάνει τρία σετά που είναι τρισδιάστατα το καθένα για να ξεκινήσουμε με το πρώτο αυτό.

59:28 -Λέει εντάξει, λέει, το έχω μάθει πια. -Ακριβώς το ίδιο. Και πραγματικά αν μάθεις λίγο να το χειρίζεσαι καλύτερα, σκεφτόμουν να κάνω και ένα course πάνω σε αυτό γιατί έχω δει ότι μου έχει δώσει πολύ μεγαλύτερη επίγνωση ως προς αυτό το οποίο κάνω. Τα patterns, τα μοτίβα τα οποία έχω εγώ, το να ανοίγομαι σε πολλά πράγματα, το να έχω μια προτεραιότητα, αλλά ξαφνικά να υπάρχει κάτι άλλο πιο φανταχτερό που να τραβήξει την προσοχή και πρέπει να πάω προς τα εκεί. Α, πρέπει να κάνω και αυτό, πρέπει να κάνω και το άλλο. Α, είναι προτεραιότητα και αυτό, είναι προτεραιότητα και το άλλο.

59:54 Και εκεί ήρθε σιγά σιγά το κομμάτι της παύσης που και το AI με βοηθούσε να βάζω μια παύση και να μου λέει ωραία, σκέψου το από Δευτέρα. Τώρα η πρώτη προτεραιότητα είναι αυτό και να κάθομαι λίγο, να αφήνω λίγο τις σκέψεις και τις ιδέες που μου έρχονται να μαζευτούν. Και κάπως ξαφνικά ένα με ενενήντα, ενενήντα πέντε, μη σου πω και εκατό τοις εκατό, ενενήντα εννιά τοις εκατό θα πω, φεύγουν από μόνα τους. Ότι δεν είναι η ώρα, δεν είναι επείγον, δε χρειάζεται τώρα να γίνει και κάποιες ιδέες είναι και χαζές κιόλας. Δε χρειάζεται να γίνουν. Δηλαδή τα κάνω κι εγώ πιο πολύπλοκα απ' ότι χρειάζεται.

01:00:26 Δηλαδή ότι εκείνη τη στιγμή που το σκέφτεσαι ενθουσιάζεσαι και λες αυτό είναι, πρέπει, απίστευτο, πρέπει να το κάνουμε και μετά, άμα το αφήσεις να περάσει το Σαββατοκύριακο και το ξαναδείς, λες τελικά μάλλον δε χρειαζόταν. Είδες τελικά ότι πολλά από αυτά που είπαμε σήμερα είναι στο πάρε λίγο τον χρόνο σου, μην τρέχεις γύρω γύρω σαν κουτάβι που του έχουν πετάξει μια μπάλα και αισθάνεσαι υποχρεωμένο να την κυνηγάς γύρω γύρω.

01:00:53 Πάμε σε ένα θέμα που ήθελα πάρα πολύ να συζητήσουμε φίλε. Το καλό στρες, το οποίο για εμένα είναι αυτό που λέμε το excitement και πραγματικά το θεωρώ σχεδόν αστείο το ότι ερεθίσματα. Που κάποιος κόσμος τα θεωρεί απίστευτα stressful, με κακό στρες, κάποιος άλλος τα θεωρεί exciting. Εγώ έχω πέσει πάρα πολλές φορές σε αυτή την περίπτωση, επειδή από μικρή ηλικία έπαιζα live μπροστά σε κόσμο, οπότε το έχω κατά κάποιο τρόπο ξεπεράσει το συγκεκριμένο.

01:01:27 Όταν έχω να κάνω κάτι που είναι μπροστά σε κοινό, είμαι excited, δεν είμαι stressed. Δηλαδή είναι αυτό που λες ότι μου δίνει, σου δίνει έξτρα δύναμη, έξτρα ενέργεια. Δε βοηθάει πάρα πολύ στην ομιλία γιατί σε κάνει να μιλάς πιο γρήγορα και να τα μασάς λίγο, αλλά έχεις όρεξη, έχεις σαν να σου έκαναν το νίτρο boost εκεί πέρα. Ναι, και αυτό εμένα με έχει βοηθήσει. Δηλαδή με έχει βοηθήσει γενικότερα το να μπορώ κάποια πράγματα να τα βλέπω σαν eustress το λέμε;

01:02:01 -Ευστρες, ναι, eustress τα έκανα. -Λοιπόν, ένα καλό στρες, ένα καλό τέτοιο πράγμα. Όπως θεωρώ ότι θα αισθανόταν κάποιος πριν βγει ένας τραγουδιστής πριν βγει να τραγουδήσει. Δε σκέφτεται κοίτα όλος ο κόσμος αυτός που είναι εδώ για να με κάνει judge και να υπολογίζει με το μέτρο ποιο πού βγήκα λίγο off κτλ. Σκέφτεται όλοι αυτοί είναι εδώ για να δουν, να περάσουν ωραία παρακολουθώντας την τέχνη μου που την έχω φτιάξει τόσα χρόνια και να είμαστε, να είναι ένα καθαρά win-win σενάριο.

01:02:35 Λοιπόν, πώς το έχεις δει αυτό και αν μπορεί με κάποιο τρόπο να βοηθήσει ανθρώπους που μπορεί και να μπλέκονται ανάμεσα στο καλό και στο κακό στρες; Γι αυτό εξαρχής και εγώ είπα ότι εγώ το θεωρώ το στρες κάτι πάρα, πάρα, πάρα πολύ καλό. Είναι, πέρα του ότι είναι πολύ χρήσιμο, είναι και κάτι πάρα πολύ καλό και έχει μια πάρα πολύ καλή μεριά και είναι αυτό που λες.

01:02:55 Όταν το στρες έρχεται από τη λέξη στα αγγλικά ας πούμε, που είναι η αγγλική λέξη της πίεσης. Ωραία, οπότε όταν αισθανόμαστε πίεση, μια πίεση εσωτερική, ας πούμε, έτσι, ταραχή και ένταση, μας ανεβαίνει η ενέργεια, το σώμα μας ανεβάζει τα αποθέματα ενέργειας για να κάνουμε κάτι. Το άγχος που έρχεται από την αρχαία λέξη νομίζω άχω, το οποίο έχει να κάνει με την, με την πίεση, την πίεση και στο λαιμό κιόλας και από εκεί βγαίνει και η αχόνη που είναι η κρεμάλα.

01:03:28 Το ότι σφίγγομαι αυτή τη στιγμή, πιέζομαι τόσο πολύ και κάπως δεν χωράω εδώ πέρα. Αισθάνομαι ότι δε μου χωράει όλο αυτό. Και όπως και η στενοχώρια επίσης είναι από το στενό- -Στενός χώρος. -Στενός χώρος. Ότι έτσι είμαι, αισθάνομαι να ασφυκτιώ ξέρω γω κάπως. Και έχει να κάνει με την ερμηνεία που εμείς δίνουμε σε αυτό το οποίο έρχεται. Αν εγώ μπορώ να ανταπεξέλθω σε αυτό το οποίο έρχεται ή δεν μπορώ.

01:03:58 Δηλαδή είναι αντίστοιχο των ικανοτήτων μου ή με υπερβαίνει; Και αν με υπερβαίνει, εγώ είμαι ανήμπορος να ανέλθω ή θα πρέπει να ανέβω σε αυτό το επίπεδο; Και εκεί είναι που ενεργοποιείται η άλλη αντίδραση στο στρες που έχουμε, που τέλος πάντων συζητάω και στα courses που είναι το challenger response, που είναι το ότι θα το δεις με excitement, θα το δεις με ενθουσιασμό, ότι είναι κάτι το οποίο πρέπει εσύ-- είναι στις ικανότητές σου, μπορείς, θα γίνεις καλύτερος ή θα ανταπεξέλθεις εκεί πέρα και πάμε, το 'χουμε. Αυτό το το 'χουμε είναι μια στάση που στην ουσία μετατρέπει το άγχος σε ενθουσιασμό. Βασικά αυτή την ακατέργαστη ενέργεια και δύναμη την μετατρέπει σε ενθουσιασμό.

01:04:40 Και εκεί πέρα υπάρχει ρυθμική αναπνοή. Η καρδιά επίσης λειτουργεί ρυθμικά και σε συντονισμό με την αναπνοή και με τα κύματα του εγκεφάλου. Είναι αυτό που λέμε το heart brain coherence, ενώ αντίθετα στον φόβο και στο άγχος δεν υπάρχει συντονισμός στην ουσία. Είναι κάπως σαν τα διάφορα μέρη μας να τραβάνε το καθένα από διαφορετική μεριά και διαχέεται αυτή η ενέργεια και μας προκαλεί όλη αυτή την ένταση ότι δεν μπορώ.

01:05:09 Εγώ νομίζω ότι χτύπησες τρελό point τώρα με αυτό το πράγμα γιατί μπαίνει ξεκάθαρα στο θέμα του mindset. Το θυμάσαι το βιβλίο το mindset; Πολύ ωραία. Τι σου λέει; Σου λέει ή αυτός είμαι και δεν μπορώ να κάνω κάτι άλλο ή σου λέει ναι, αυτή τη στιγμή αυτός είμαι, αλλά μπορώ να μάθω και καινούργια skills within reason. Δε θα γίνω εγώ, ας πούμε, επαγγελματίας στη ρυθμική γυμναστική ή στην ενόργανη στην ηλικία μου, αλλά μπορώ να αποκτήσω καινούργια skills. Αν λοιπόν κάποιος είναι κολλημένος στο πρώτο μέρος του mindset και ξαφνικά του έρχονται καινούργια elements τα οποία πρέπει να μάθει και πρέπει να γίνει αρκετά καλός και πρέπει να κάνει perform, ε ναι, μετά το πρόβλημα είναι στο ότι δεν έχει την κατάλληλη νοοτροπία.

01:05:54 Αυτό είναι το fixed και το growth που λέμε. Αυτό οι παγιωμένοι, έτσι, παγιωμένος τρόπος σκέψης, έτσι όπως ήταν τα πράγματα, έτσι πρέπει να παραμείνουν. Δε θέλω καμία αλλαγή. Ή το growth, το ότι εμείς ζούμε σε ένα εξελισσόμενο σύμπαν, πρέπει να εξελισσόμαστε και εμείς να πηγαίνουμε με τη ροή με κάποια πράγματα και να προσαρμοζόμαστε. Και αν δεν είμαι καλός σε κάτι, ε, θα το μάθω. ΟΚ, θα πάρει ενέργεια, θα πάρει χρόνο, αλλά θα γίνω -καλός, θα ανέλθω σε αυτό. -Πες μου λίγο σιγά σιγά κλείνοντας την κουβέντα μας, τι είναι αυτό το οποίο κάνεις εσύ πέρα από τις προσωπικές συνεδρίες σου; Ξέρω ότι έχεις διάφορα πακέτα, διάφορα courses, διάφορα που ειδικεύονται πάνω στον τομέα του στρες και κατά καιρούς έχεις κάνει πολύ ωραίες κινήσεις, τις οποίες είμαι σίγουρος ότι οι περισσότεροι από το κοινό μας δε θα τις ξέρουν.

01:06:40 Το κύριο πράγμα το οποίο έχουμε είναι ένα εξάμηνο πρόγραμμα διαχείρισης άγχους, όπου κάποιος θα μπει, θα ξεκινήσει με τον πρώτο μήνα μια έτσι σειρά μαθημάτων που θα μπορέσει να έχει άμεσα αποτελέσματα και εργαλεία για το πώς θα διαχειριστεί το άγχος του και σιγά σιγά, μήνα με το μήνα, θα μαθαίνει όλο και παραπάνω και τρόπους να διαχειριστεί το άγχος του, αλλά και πράγματα τα οποία μπορεί να κάνει και να τον διαιωνίζουν και να τα αλλάξει σιγά σιγά. Απελπισίες, όρια, ταυτότητα σε διάφορα πράγματα, σε διάφορα επίπεδα. Ένα εξάμηνο πρόγραμμα και από εκεί και πέρα, ταυτόχρονα με το εξάμηνο πρόγραμμα. Τρέχει και ο δωδεκάμηνος κύκλος ρύθμισης, ο οποίος είναι στην ουσία διαφορετική θεματολογία κάθε μήνα. Κάποιο θέμα που αφορά το στρες και το τι μπορούμε να κάνουμε σαν βελτίωση στη ζωή μας για να το διαχειριστούμε και από τη μικρή αλλαγή, πρακτική αλλαγή, η συνήθεια του μήνα στην οποία θα εστιάσουμε με το webinar του μήνα και τα Q&A που έχει δύο, τρία Q&A, ας πούμε έτσι ερωταπαντήσεις κάθε μήνα.

01:07:40 -Αυτά είναι group προγράμματα, έτσι; -Είναι group, είναι κοινότητα του Neuro self mastery. Μέσα στην κοινότητα λοιπόν κάποιος μπαίνει και με τη μηνιαία συνδρομή έχει και το εξάμηνο το πρόγραμμα και τον κάθε μήνα τη καινούργια θεματική στην -οποία μπορεί να εμβαθύνει. -Πολύ ωραία! -Πες πάλι Neuro self mastery. -Neuro self mastery.gr και εκεί πέρα είναι -και η κοινότητα. -Ωραία, αυτό το έχουμε και στα links κάτω.

01:08:02 Και πέρα από αυτό έχεις και τις δικές σου συνεδρίες στις οποίες ειδικεύεσαι συγκεκριμένα μόνο στο άγχος στις συνεδρίες σου ή είναι και πιο συνολικά; Όχι, στις συνεδρίες εντάξει, εξειδικεύομαι και στο άγχος με την έννοια του ότι θα κάνουμε και πράγματα μαζί τα οποία υπάρχουν στην κοινότητα και στο course, αλλά πιο εστιασμένα και προσαρμοσμένα, κομμένα ραμμένα πάνω στην περίπτωση του καθενός.

01:08:25 Και από εκεί και πέρα, εάν χρειάζεται και κάποια φαρμακευτική αγωγή κάποιος ή κάτι άλλο, αλλά από κει και πέρα και γενικά όλη την γκάμα των ψυχιατρικών παθήσεων τα -αντιμετωπίζουμε. -Ναι. Να σου πω τι έβγαλα εγώ τώρα από την κουβέντα μας σήμερα. Μου έκανες αρκετά πιο δυνατή τη σκέψη που είχα ότι αν κάποιος λύσει το θέμα του χρόνιου στρες, αυτό είναι τελικά απ' ότι φαίνεται ακόμα μεγαλύτερο level up από ότι νόμιζα στην αρχή. Το λέω με αυτόν τον τρόπο γιατί εγώ δεν είμαι τύπος που στρεσάρεται πια.

01:08:59 Σε μικρή ηλικία θυμάμαι εποχές που είχα στρεσαριστεί. Σε μεμονωμένες περιπτώσεις ναι, αλλά εν γένει δεν έχω χρόνιο στρες, οπότε είναι κάτι το οποίο το βλέπω όμως σε πολύ κόσμο και το ακούω. Και το γεγονός ότι μου το λες και εσύ ότι θα είναι έτσι ένα δυνατό, μια δυνατή βοήθεια σε κάποιον να το μειώσει, θεωρώ ότι είναι πολύ καλή ιδέα που κάναμε αυτή την κουβέντα.

01:09:22 Δώσαμε κάποιες συγκεκριμένες συμβουλές. Η πρώτη ήταν slow down και μην έχεις άμεσες συναισθηματικές αντιδράσεις. Αυτό που σου λέγαμε το παραμύθι δηλαδή και εσύ το είπες πολύ πιο επιστημονικά. Το βραδινό σου τον θυμό να τον κρατάς για πρωινό. Το άλλο ήταν η συγκεκριμένη τακτική της αναπνοής. Τέσσερα counts in, οχτώ out. Εντάξει;

01:09:50 Τι άλλο είπαμε; -Και το τρίτο για το τι φέρεις στο- -Το fear setting. Πολύ ωραία. Το fear setting. Να δούνε το βίντεο και να κάνουν αυτό το πράγμα. Αλλά εσύ μίλησες και για γράψιμο. Το ότι να κάτσει κάποιος σε αυτό το train of thought που έχει, ας πούμε, να τα γράψει κάτω είτε κανονικά σε χαρτί με χαρτί και μολύβι, είτε και με τη βοήθεια του AI, έτσι ώστε να τον βοηθήσει να τα ξεσκαρτάρει λίγο.

01:10:16 Το γράψιμο είναι γενικά μια τακτική που πραγματικά βοηθάει κάποιον να βγει από το μυαλό του και να μπορέσει να δει τις σκέψεις του και να μπορέσει να τις επεξεργαστεί και να καταλάβει, ας πούμε, να το πάει προς τα κάπου αλλού ή να βρει κάποια λύση ή να δει κατά πόσο είναι υπερβολή ή όχι. Και γενικά υπάρχουν πάρα πολλές ασκήσεις γραπτές που όμως είναι γραπτές για να μπορείς αυτό να επεξεργαστείς το αόρατο, αυτό το οποίο άμα κάτσεις και το αφήσεις στο μυαλό σου και τα κάνεις μόνο στις σκέψεις, ξεχνάς τι σκέφτηκες πριν από λίγο, το ξανασκέφτεσαι, το μυαλό σου το ξαναπετάει, -στο ξαναπετάει και στο ξαναπετάει. -Ναι.

01:10:48 Και τέλος μου έκανε αρκετή εντύπωση αυτό που είπες για το πότε πρέπει κάποιος να ζητήσει επαγγελματική βοήθεια. Αν δεν σε πειράζει θα ήθελα να το επαναλάβεις περιληπτικά μια φορά για να το έχουμε και ξανά εδώ πέρα μέσα στο επεισόδιο να το ακούσει, γιατί θεωρώ ότι είναι πολύ σημαντικό. Οκέι. Αν πέρα από τις κρίσεις πανικού και αν έχει κάποιος έντονα συμπτώματα από μουντιάσματα, από ılıγγους, από πονοκεφάλους και όλα τα σχετικά, που ούτως ή άλλως θα αναζητήσει ιατρική βοήθεια.

01:11:18 Από κει και πέρα, εάν για μεγάλο διάστημα, δηλαδή άνω των δύο μηνών, αισθάνεται πάρα πολύ άσχημα, αγχώνεται πάρα πολύ έντονα με πολλά πράγματα στην, ποικίλα πράγματα στη ζωή του, σε βαθμό που να είναι το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας και πέφτουν οι επιδόσεις του στη δουλειά, στις σχέσεις, χαλάνε οι σχέσεις του, χαλάει η δουλειά του, η αποδοτικότητα του και όλα τα σχετικά.

01:11:39 Εκεί πέρα. Εάν χαλάει ο ύπνος, εάν υπάρχουν θέματα με τον ύπνο, με τις βιολογικές λειτουργίες δηλαδή ύπνου, όρεξης και λίμπιντο. Δηλαδή η όρεξη αλλάζει, η όρεξη με το πόσο τρώμε, τρώμε λιγότερο ή περισσότερο. Βάζουμε πολλά κιλά, χάνουμε πολλά κιλά και πάλι για ένα δύο μήνες και η λίμπιντο το δεν έχω όρεξη για σεξ, δεν έχω καθόλου όρεξη να κάνω κάτι, δε με τραβάει καθόλου καν αυτό το θέμα.

01:12:07 Αυτά τα τρία που είναι βασικοί βιολογικοί, βιολογικές λειτουργίες του ανθρώπου, αν επηρεαστούν αυτά, σημαίνει το ότι έχουμε ένα, θα τα προσπαθώ να τα κάπως σοβαρό θέμα, το οποίο όσο κάποιος παραπάνω το αφήνει για μεγάλο διάστημα, τόσο παραπάνω αυτό συσσωρεύεται, χρονίζει και δεν είναι ότι το κάνει πιο δύσκολο να αντιμετωπιστεί, όσο το ότι φθείρει παραπάνω τη ζωή του, έχει μεγαλύτερη ζημιά και μετά είναι πιο δύσκολο να ξανασυμμαζέψει τα ασυμμάζευτα.

01:12:32 Ναι, λογικό ακούγεται. Ακριβώς αυτό. Πώς διαλέγει κάποιος αν θα πάει σε ψυχολόγο ή σε ψυχίατρο; Για μένα το καλύτερο είναι το να πάει σε έναν ψυχίατρο και από εκεί και πέρα, εάν αποκλειστεί το οτιδήποτε σοβαρό, να πάει σε κάποιον ψυχολόγο εν συνεχεία. Υπάρχουν και ψυχίατροι, ψυχοθεραπευτές και οι καλοί ψυχολόγοι επίσης ξέρουν πού είναι τα όριά τους και πού χρειάζεται και φαρμακευτική αγωγή, οπότε και αυτοί θα παραπέμψουν από μόνοι τους σε κάποιον ψυχίατρο.

01:13:01 Πλέον, δόξα τω Θεώ, έχει μειωθεί το ταμπού γενικά, οπότε όλο και περισσότερος κόσμος θα πάει τουλάχιστον σε ψυχολόγο και είναι πολύ καλό αυτό. Αλλά από εκεί και πέρα δεν είναι ταμπού το να πάρει κάποιος και κάποιο φάρμακο για βοήθεια. Δηλαδή έχουμε, ξέρω γω, πνευμονία, έχουμε κάποιο άλλο θέμα σωματικό, θα πάρουμε μια αντιβίωση, θα πάρουμε κάποιο άλλο φάρμακο.

01:13:22 Για τα ψυχιατρικά έχουμε ακόμα ταμπού. Α, τα ψυχοφάρμακα. Δεν επηρεάζουν την ψυχή μας. Στον εγκέφαλο λειτουργούν. Οπότε εκεί πέρα το θέμα είναι το ότι οι λειτουργίες του εγκεφάλου εκφράζονται με τα συναισθήματα, με τις σκέψεις και αυτά είναι τα συμπτώματα. Οπότε σε αυτά θα λειτουργήσει και το φάρμακο. Τα τελευταία χρόνια έχει κάνει η επιστήμη κάποια βήματα τα οποία είναι πάρα πολύ κρίμα κάποιος από προκατάληψη και από εγωισμό να τα πετάξει και να γυρίσει έναν αιώνα πίσω για να πει εγώ δεν πιστεύω σε όλα αυτά, θα γυρίσω σε αυτό που έλεγε η γιαγιά.

01:13:59 Γιατί με την ίδια λογική, απ' ότι καταλαβαίνω, όπως το σκέφτεσαι, να πάει άλλο έναν αιώνα πίσω και να πει δεν πιστεύω στην πενικιλίνη ή δεν πιστεύω στα εμβόλια ή δεν πιστεύω στο- Άσε τώρα τα εμβόλια του COVID, τα υπόλοιπα εμβόλια. Για να μην παρεξηγούμαστε, ναι. -Θοδωρή μου, σε ευχαριστώ πάρα πολύ! -Εγώ ευχαριστώ πάρα πολύ Γιάννη μου!

01:14:18 Και ελπίζω να έχουμε την ευκαιρία να τα ξαναπούμε. -Θα χαρώ πολύ! -Αυτό ήταν λοιπόν το Level Up podcast με τον Θοδωρή Καρκατσούλη και ελπίζω να τα ξαναπούμε την επόμενη φορά. Γεια χαρά σε όλους!