🎭 Ο διάσημος 702 του Αλεξάνδρου Μιροντάν: Η ζωή αναβάλλεται μέχρι να πάψει να πουλά

Η ηλεκτρική καρέκλα περιμένει, αλλά το εμπόριο έχει ακόμη δουλειές. Ένας μελλοθάνατος μπορεί να αποδειχθεί πολυτιμότερος ζωντανός, αρκεί να παραδίδει εγκαίρως το επόμενο κεφάλαιο. Στον «Διάσημο 702» του Αλεξάνδρου Μιροντάν, η αναστολή της εκτέλεσης αποκτά τη μορφή εκδοτικού συμβολαίου. Κι έτσι αρχίζει μια κωμωδία που κάνει το γέλιο να αισθάνεται συνένοχο.

Ο Σάντμαν περιμένει τον θάνατο όταν ένας εκδότης ανακαλύπτει στην καταδίκη του μια θαυμάσια επιχειρηματική ευκαιρία. Τα απομνημονεύματα ενός γκάνγκστερ υπόσχονται πωλήσεις· η επικείμενη εκτέλεσή του εγγυάται δημοσιότητα. Η συμφωνία φαίνεται σωτήρια: εκείνος θα γράφει κι ο εκδοτικός μηχανισμός θα εξασφαλίζει χρόνο. Μόνο που ο χρόνος αυτός δεν του ανήκει. Είναι προκαταβολή έναντι μελλοντικών εισπράξεων. Το κελί μετατρέπεται σε εργαστήριο παραγωγής συγκίνησης και ο άνθρωπος σε περιζήτητη πρώτη ύλη.

Ο αριθμός του τίτλου συμπυκνώνει ολόκληρη τη σάτιρα. Η φυλακή αφαιρεί το όνομα για να καταχωρίσει έναν κρατούμενο· η διαφήμιση διατηρεί τον αριθμό για να κατασκευάσει μια επωνυμία. Η φαινομενική αναβάθμιση από κατάδικο σε διασημότητα κρύβει την ίδια υποτίμηση του προσώπου. Ο Σάντμαν γίνεται πασίγνωστος χωρίς να γίνεται πραγματικά ορατός. Όλοι μιλούν γι’ αυτόν, ελάχιστοι ενδιαφέρονται να τον ακούσουν. Η κωμική υπερβολή αποκτά εδώ ακρίβεια χειρουργικού εργαλείου.

Η ψυχολογική του μεταμόρφωση αποτελεί τον ουσιαστικό άξονα του έργου. Αρχικά συναινεί από φόβο και δίψα επιβίωσης. Τα προνόμια μοιάζουν με αποκατάσταση μιας ύπαρξης μαθημένης στη βία. Η γραφή, όμως, δημιουργεί κάτι που οι χρηματοδότες της δεν υπολόγισαν: συνείδηση. Αναζητώντας λέξεις, ο κρατούμενος αρχίζει να αναλαμβάνει την ευθύνη της φωνής του. Η αλλαγή αυτή δεν διαγράφει το εγκληματικό παρελθόν του. Θεμελιώνει, ωστόσο, το δικαίωμά του να μην εξαντλείται σε αυτό. Εκεί βρίσκεται η ανθρωπιστική δύναμη της σάτιρας.

Ο εκδότης αντιπροσωπεύει μια εξουσία περισσότερο τρομακτική από την απροκάλυπτη αγριότητα: τον κυνισμό που έχει αποκτήσει επαγγελματικούς τρόπους. Δεν χρειάζεται να μισεί τον Σάντμαν. Αρκεί να υπολογίζει την απόδοσή του. Η πατρωνία του απαιτεί υπακοή, ενώ η υποτιθέμενη σωτηρία προϋποθέτει διαρκή αυτοπροδοσία. Απέναντί του, η Ντιάνα εισάγει τη δυνατότητα μιας σχέσης χωρίς εμπορικό αντίτιμο. Η παρουσία της επιτρέπει στον κρατούμενο να υπάρξει ως πρόσωπο που επιθυμεί, φοβάται και αγαπά. Έτσι, η τρυφερότητα αποκτά πολιτικό βάρος.

Το έργο συνδέθηκε με την υπόθεση του Κάρυλ Τσέσμαν και παρουσιάστηκε στο Βουκουρέστι το 1961, μέσα στο ψυχροπολεμικό περιβάλλον. Η αντικαπιταλιστική αιχμή του συναντούσε την επίσημη ιδεολογία της εποχής· η δραματουργική του αντοχή, ωστόσο, κρίνεται εκεί όπου υπερβαίνει την καταγγελία ενός συγκεκριμένου κόσμου. Κάθε εξουσία που αναγνωρίζει στον άνθρωπο μόνο χρησιμότητα εμπίπτει στο κατηγορητήριό του. Η αθηναϊκή παρουσίασή του το 1972, μέσα στη δικτατορία, προσφέρεται συνεπώς για ανάγνωση και πέρα από τον δηλωμένο στόχο της σάτιρας.

Σήμερα, η φυλακή του Σάντμαν θυμίζει και τον δημόσιο χώρο της αδιάκοπης έκθεσης. Η οδύνη γίνεται περιεχόμενο, η εξομολόγηση προϊόν και η προσοχή του κοινού μεταφράζεται σε οικονομική ισχύ. Θα ήταν, όμως, εύκολη υπεκφυγή να περιορίσουμε την ευθύνη στους εκδότες και στους μεσάζοντες. Ο Μιροντάν στρέφει τη σάτιρα και προς την πλατεία. Ποιος αγοράζει τον εξευτελισμό; Ποιος απαιτεί νέα επεισόδια από μια πραγματική δυστυχία; Το γέλιο μάς επιστρέφει αυτές τις ερωτήσεις χωρίς να μας προσφέρει αθώωση.

Προσωπικά, βρίσκω συγκλονιστικό ότι η ουσιαστική απελευθέρωση του ήρωα συντελείται όταν στενεύουν οι δυνατότητες επιβίωσής του. Δεν εξυμνείται ο θάνατος. Αποκαλύπτεται το τίμημα μιας ζωής παραδομένης ολοκληρωτικά στις απαιτήσεις των άλλων. Η συνείδηση γεννιέται όταν ο άνθρωπος παύει να υπαγορεύει όσα τον συμφέρει να ακούσουν. Ο «Διάσημος 702» αφήνει τελικά ένα αμείλικτο μέτρο πολιτισμού: πόση αξία αναγνωρίζουμε σε εκείνον που δεν μας αποφέρει πια τίποτε; Εκεί τελειώνει η διαφήμιση και αρχίζει η ευθύνη μας.

.

Σκηνοθεσία: Στέφανος Ληναίος

Παίζουν οι ηθοποιοί: Στέφανος Ληναίος, Έλλη Φωτίου, Σταύρος Ξενίδης, Γιώργος Μιχαλακόπουλος, Αθηνά Μιχαλακοπούλου, Χρήστος Δακτυλίδης, Δημήτρης Πετράτος, Ντίνα Κώνστα, Κώστας Θέμος, Γιώργος Βασιλείου, Νίκος Κροντηράς, Έρση Μαλικένζου

© Το υλικό δημοσιεύεται αποκλειστικά για λόγους διάσωσης, διατήρησης και προβολής της πολιτιστικής και ραδιοφωνικής μας κληρονομιάς

📜 Εγγραφή στο κανάλι για περισσότερα θεατρικά έργα, μυστήριο και vintage ατμόσφαιρα!

https://www.youtube.com/@angeligeorgia808

Δεν πουλάμε ψυχή. Κρατάμε το φως αναμμένο

👉 https://angeligeorgiastoryteller.gr/support

Ό,τι αγάπησα και διάβασα, το αφήνω να βρει νέο σπίτι

👉 Metabook: https://metabook.gr/angel67

🍀 Angeli Georgia Storyteller of Light 💖