🎲 Το τάβλι του Δημήτρη Κεχαΐδη: Η ζαριά που υποθηκεύει την ψυχή

Ένα ζεστό αυγουστιάτικο απόγευμα, δύο άνδρες σκύβουν πάνω από ένα τάβλι και επιχειρούν να ξαναμοιράσουν τη ζωή τους. Τα πούλια μετακινούνται ευκολότερα από την κοινωνική τους θέση, όμως η γλώσσα τους έχει ήδη κατακτήσει περιουσίες. Στο Τάβλι, ο Δημήτρης Κεχαΐδης συλλαμβάνει τη στιγμή όπου η ανάγκη γεννά το όνειρο και το όνειρο αρχίζει να διαπραγματεύεται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Ο Φώντας και ο Κόλιας, φίλοι και κουνιάδοι, επιστρέφουν μετά τη μεσημεριανή ανάπαυση στην τελετουργία του καφέ, της παρτίδας, της κουβέντας. Μέσα στην απογευματινή ακινησία, ο Φώντας ξετυλίγει ακόμη ένα σχέδιο πλουτισμού. Ο Κόλιας δυσπιστεί, αντιλέγει, παρασύρεται. Η εξωτερική δράση παραμένει περιορισμένη, αλλά η μεταξύ τους διαπραγμάτευση αποκτά σφοδρότητα σχεδόν πολεμική: κάθε επιχείρημα διεκδικεί έδαφος, κάθε υπόσχεση ζητά να παραμερίσει έναν ενδοιασμό.

Πρωτοπαρουσιασμένο στο Θέατρο Τέχνης τον Φεβρουάριο του 1972, μέσα στη δικτατορία, σε σκηνοθεσία Κάρολου Κουν, με τον Νικήτα Τσακίρογλου και τον Γιάννη Μόρτζο, το έργο φωτίζει την ιδιωτική όψη μιας δημόσιας ασφυξίας. Η υπόσχεση της ευημερίας συνυπάρχει με τη στέρηση, ενώ η ατομική διαφυγή προσφέρεται ως υποκατάστατο συλλογικού ορίζοντα. Αυτή η ιστορική συνθήκη δίνει ιδιαίτερο βάρος στη λαχτάρα των δύο ανδρών να ξεφύγουν από τη θέση τους.

Ο Φώντας ασκεί εξουσία μέσω της αφήγησης. Προτού αποκτήσει χρήματα, αποκτά ακροατή. Στήνει με τις λέξεις του έναν κόσμο στον οποίο η επιτυχία μοιάζει τόσο κοντινή, ώστε η αμφιβολία εμφανίζεται σχεδόν ως προσωπική προδοσία. Η ευρηματικότητά του λειτουργεί και ως ψυχική άμυνα: όσο επινοεί το επόμενο μεγάλο εγχείρημα, αναβάλλει την οδυνηρή αναμέτρηση με την αποτυχία. Χρειάζεται τον Κόλια για συνέταιρο, κυρίως όμως για μάρτυρα της υποτιθέμενης αξίας του.

Ο Κόλιας, πρώην αντιστασιακός και τώρα λαχειοπώλης, κουβαλά το βάρος μιας ζωής που δεν δικαίωσε τις προσδοκίες της. Μπορούμε να διαβάσουμε τις αντιστάσεις του ως κατάλοιπα αξιοπρέπειας, αλλά και ως φόβο μιας καινούργιας διάψευσης. Η έλξη που του ασκεί ο Φώντας γίνεται έτσι περισσότερο οδυνηρή. Στην υπόσχεση του κέρδους ακούει μια υπόσχεση προσωπικής αποκατάστασης: ότι δεν τελείωσε ακόμη, ότι μπορεί επιτέλους να μετρήσει.

Η ηθική δοκιμασία οξύνεται όταν το σχέδιο προϋποθέτει την εκμετάλλευση εξαθλιωμένων ανθρώπων από την Μπιάφρα και επιστρατεύει την Καλλιόπη, σύζυγο του Κόλια και αδελφή του Φώντα, ως μέσο εξασφάλισης χρημάτων. Η απούσα γυναίκα αποκτά αποφασιστική δραματουργική παρουσία: οι άνδρες σχεδιάζουν το μέλλον τους διαθέτοντας τη δική της ζωή. Η φτώχεια εξηγεί την αγωνία τους· η μετατροπή του άλλου σε εργαλείο αποκαλύπτει την ευθύνη τους.

Εδώ βρίσκεται, για μένα, η σκληρότερη αλήθεια του έργου. Ο αδικημένος μπορεί να επιθυμήσει μια κοινωνία δικαιότερη, μπορεί όμως και να ονειρευτεί τον εαυτό του στη θέση εκείνου που αδικεί. Ο Κεχαΐδης παρακολουθεί αυτή τη μετατόπιση χωρίς να μετατρέπει τους ήρωές του σε τέρατα. Τους αφήνει οικείους, αστείους, ευάλωτους. Γι’ αυτό η ευθύνη τους μας πλησιάζει τόσο επικίνδυνα.

Η θεατρική δύναμη γεννιέται από τη λειτουργία του προφορικού λόγου. Οι επαναλήψεις, οι υπεκφυγές, οι αιφνίδιες εξάρσεις και οι μικρές υποχωρήσεις συνθέτουν μια παρτιτούρα πειθούς. Το γέλιο ξεσπά εκεί όπου η βεβαιότητα περισσεύει και το έδαφος λείπει. Στην ηχητική ακρόαση, αυτή η γραφή ζητά ιδιαίτερη εγρήγορση: η μεταβολή μιας πρόθεσης, το βάρος μιας παύσης, η βιασύνη μιας απάντησης μπορούν να αποκαλύψουν ολόκληρο τον συσχετισμό δυνάμεων.

Σήμερα, μέσα στην εμπορία της εύκολης επιτυχίας και στην επίδειξη πλούτου ως απόδειξη προσωπικής αξίας, η παλιά αυλή παραμένει αναγνωρίσιμη. Αλλάζει το λεξιλόγιο των υποσχέσεων, επιμένει η λαχτάρα να παρακαμφθεί η δύσκολη πραγματικότητα. Το Τάβλι αφήνει το γέλιο να φτάσει μέχρι το σημείο όπου μας εγκαταλείπει η αθωότητα του θεατή. Γιατί η αποφασιστική ζαριά πέφτει όταν δεχόμαστε να πληρώσει κάποιος άλλος τη δική μας σωτηρία.

Σκηνοθεσία: Λευτέρης Γιοβανίδης Με τους Ιεροκλή Μιχαηλίδη και Γεράσιμο Σκιαδαρέση

© Το υλικό δημοσιεύεται αποκλειστικά για λόγους διάσωσης, διατήρησης και προβολής της πολιτιστικής και ραδιοφωνικής μας κληρονομιάς

📜 Εγγραφή στο κανάλι για περισσότερα θεατρικά έργα, μυστήριο και vintage ατμόσφαιρα!

https://www.youtube.com/@angeligeorgia808

Δεν πουλάμε ψυχή. Κρατάμε το φως αναμμένο

👉 https://angeligeorgiastoryteller.gr/support

Ό,τι αγάπησα και διάβασα, το αφήνω να βρει νέο σπίτι

👉 Metabook: https://metabook.gr/angel67

🍀 Angeli Georgia Storyteller of Light 💖