Ep.81: Δισκέτες, CD και το άγχος της αποθήκευσης

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Μουσική Γεια σας, καλωσορίσατε στο 81ο πρώτο επεισόδιο της σειράς podcast 10 λεπτά νοσταλγία, όπου εγώ, ο Αντώνης Κατσαρός, θυμάμαι και σας θυμίζω, νοσταλγούμε δηλαδή, πράγματα που ζήσαμε στις δεκαετίες του 80, του 90 και λίγο του 2000. Αν σας αρέσει το project, κάντε ένα follow στο Spotify ή στο Apple Podcast, ώστε να βλέπετε πότε ανεβαίνει το νέο επεισόδιο, άσχετα αν ορίζετε πώς κανονικά αυτό βγαίνει κάθε Τετάρτη στις 10, αλλά ούτε πάλι καταφέραμε να το βγάλουμε τετάρτης.

01:00 Στις 10 δεν πειράζει. Επίσης υπάρχουν οι σελίδες μας σε facebook 10 λεπτά νοσταλγία podcast σε ελληνικά εκτός βέβαια από τη λέξη podcast που προφανώς είναι στα αγγλικά και instagram 10 λεπτά νοσταλγία το 10 με αριθμό και όλα τα υπόλοιπα με αγγλικούς χαρακτήρες. Ακολουθήστε μας και εκεί. Βάλτε και τα αστέρια σας στο spotify αν σας αρέσει αυτή η προσπάθεια.

01:22 Υπήρξε μία εποχή που για να αποθηκεύσεις ένα αρχείο έπρεπε πρώτα να αποφασίσεις ποιο αρχείο άξιζε να σωθεί. Δεν υπήρχε απεριόριστος χώρος όπως υπάρχει σήμερα. Δεν υπήρχε αυτόματη αποθήκευση κάθε λίγα δευτερόλεπτα. Ούτε κάποιο cloud που κρατούσε αθόρυβα όλες τις προηγούμενες εκδόσεις της δουλειάς σου. Υπήρχε μία δισκέτα.

01:50 Μια μικρή τετράγωνη δισκέτα πάνω στην οποία είχες γράψει με στυλό εργασίες του σχολείου ή παιχνίδια ή ξέρω εγώ σημαντικό. Και πολλές φορές το πραγματικά σημαντικό ήταν να θυμάσαι ποια από τις 15 ίδιες δισκέτες περιείχε αυτό που έψαχνες. Σήμερα λοιπόν επιστρέφουμε στην εποχή των δισκετών, των CD, των αρχείων που δεν άνοιγαν και των πρώτων προσωπικών αντιγράφων ασφαλείας.

02:25 Στην εποχή που η αποθήκευση δεν ήταν μία αόρατη διαδικασία. Ήταν αντικείμενο, ήταν ήχος και συχνά ήταν άγχος. Για τους περισσότερους από εμάς, η λέξη δισκέτα φέρνει αμέσως στο μυαλό εκείνο το μικρό τετράγωνο πλαστικό αντικείμενο των 3,5 ίντσων. Ήταν μαύρο, μπλε, γκρι, κόκκινο ή πράσινο, με ένα μεταλλικό πορτάκι στην κορυφή και μια μικρή λευκή ετικέτα επάνω της, στην οποία γράφαμε το περιεχόμενό του.

03:00 Όμως η ιστορία είχε αρχίσει πολλά χρόνια νωρίτερα. Οι πρώτες εμπορικές δισκέτες της IBM εμφανίστηκαν το 1971. Ήταν 8 Ιντσών και πραγματικά εύκαμπτες και μπορούσαν να αποθηκεύσουν περίπου 80 κιλομπάιτς, ποσότητα που τότε αντιστοιχούσες περίπου 3.000 διάτριτες κάρτες. Ακολούθησαν οι δισκέτες των 5 και 25 ίντσων και τελικά οι πιο ανθεκτικές δισκέτες των 3,5 ίντσων που επικράτησαν στους προσωπικούς υπολογιστές μέχρι τα μέσα της δεκαετίας των 90 Οι παλαιότεροι, μαζί με εμένα, θυμούνται τις μεγάλες δισκέτες των 5 και 25 ίντσων, εκείνες που λύγιζαν πραγματικά Έπρεπε να τις κρατάς πολύ προσεκτικά από τις άκρες, να μην αγγίζεις το εκτεθειμένο μαγνητικό υλικό και να μην τις αφήνεις κοντά σε ζέστη, υγρασία ή μαγνήτες.

04:00 Πολλοί μάλιστα είχαν ζήσει για ένα διάστημα και με τα δύο είδη δισκέτα στον ίδιο υπολογιστή. Ένα μεγάλο drive για τις παλαιότερες δισκέτες και ένα μικρότερο για τις καινούργιες. Η μετάβαση από τα 5,25 εις 3,5 ίντσες έμοιαζε με ένα τεχνολογικό άλμα. Η νέα δισκέτα ήταν πιο μικρή, πιο σκληρή και πιο ασφαλής. Το μεταλλικό πορτάκι άνοιγε μόνο όταν την τοποθετούσες μέσα στον υπολογιστή.

04:28 Στη γωνία υπήρχε ένας μικρός διακόπτης προστασίας από εγγραφή. Τον μετακινούσες και ξαφνικά κανείς δεν μπορούσε να διαγράψει ή να αλλάξει τα αρχεία σου. Θεωρητικά τουλάχιστον. Για τη συμπράξη, τίποτα δεν σε προστάτευε από το πιο τρομακτικό μήνυμα της εποχής. «Η δισκέτα δεν είναι μορφοποιημένη. Θέλετε να την μορφοποιήσετε τώρα»

04:50 «Όχι ρε φίλε, δεν θέλω να την μορφοποιήσω, θέλω απλώς να ανοίξω την εργασία που έγραφα όλο το απόγευμα» Η πιο συνηθισμένη δισκέτα των 3,5 Ιντσών είχε χωρητικότητα 1,44 MB. Σήμερα, μια συνηθισμένη φωτογραφία από κινητό τηλέφωνο μπορεί να χρειάζεται πολλαπλάσιο χώρο. Τότε όμως, 1,44 MB μπορούσαν να χωρέσουν αρκετά έγγραφα, μικρές εικόνες, προγράμματα ή ακόμα και κάποιο παλαιότερο παιχνίδι.

05:24 Αρκεί να έξερες να κάνεις οικονομία. Τα αρχεία δεν αποθηκεύονταν με τυχαία ονόματα. Κάθε χαρακτήρας είχε ονομασία. Εργασία τελική. Εργασία τελική 2. Εργασία τελική σωστή. Εργασία τελική σωστή νέα. Και φυσικά, η πραγματικά ολοκληρωμένη έκδοση βρισκόταν συνήθως σε ένα αρχείο που λεγόταν απλώς νέο έγγραφο. Στα σχολεία, στα πανεπιστήμια και στα πρώτα γραφεία, η δισκέτα ήταν ολόκληρο το προσωπικό μας αρχείο.

05:57 Την έβαζες στην τσάντα, στην κασετίνα ή στην εσωτερική τσέπη του μπουφάν σου. Την πήγαινε σε ένα φύλλο για να αντιγράψει σε ένα παιχνίδι. Την έπαιρνε στο σχολείο για να παρουσιάσεις μια εργασία. Την πήγαινε σε καταστήματα υπολογιστών για να σου περάσουν ένα πρόγραμμα. Και μόλις έφτανε στο προορισμό σου, άρχιζε η διαπραγμάτευση με τον υπολογιστή. Θα τη διαβάσει? Θα ακούσεις τον drive να γυρίζει φυσιολογικά? Ή θα αρχίσει εκείνος ο επαναλαμβανόμενος ήχος σαν ο υπολογιστής να προσπαθεί ξανά και ξανά να βρει κάτι που στον υπολογιστή μου, πατούσες στο drive A, περίμενες, το πράσινο φωτάκι άναβε, η δισκέτα περιστρεφόταν και για λίγα δευτερόλεπτα ολόκληρη η ζωή σου βρισκόταν στα χέρια ενός μικρού μηχανικού εξαρτήματος.

06:48 Οι δισκέτες δεν χάλαγαν πάντα ολοκληρωτικά. Αυτό θα ήταν σχεδόν πιο εύκολο. Μερικές φορές άνοιγαν κανονικά, αλλά έλειπε ένα αρχείο. Άλλες φορές το αρχείο υπήρχε όμως το πρόγραμμα έλεγε ότι ήταν καταστραμμένο Κάποιες φορές μπορούσες να δεις το όνομά του, το μεγεθός του και την ημερομηνία δημιουργίας του Αλλά δεν μπορούσες να το ανοίξεις Ήταν εκεί και ταυτόχρονα δεν ήταν Και τότε άρχιζαν οι αυτοσχέδιες τεχνικές διάσωσης Έβγαζες τη δισκέτα και την ξαναέβαζες Τη φυσούσες όπως φυσούσαμε παλιότερα τις κασέτες των παιχνίδων μηχανών. Τη δοκίμαζες σε άλλον υπολογιστή. Την άφηνες να ξεκουραστεί λες και είχε κουραστεί. Έτρεχες το scan disk και παρακολουθούσες τα μικρά τετραγωνάκια στην οθόνη να ελέγχονται ένα προς ένα. Και αν εμφανιζόταν κάποιος προβληματικός τομέας έκανε συμφωνία με τη μοίρα. Ας χαθεί οτιδήποτε, όχι όμως η εργασία.

07:52 Αυτό το άγχος δημιούργησε και την πρώτη μας επαφή με την έννοια του αντιγράφου ασφαλείας Δεν το λέγαμε πάντοτε backup, λέγαμε απλώς γράψω και σε μια δεύτερη δισκέτα για σιγουριά Αυτό ήταν το πρώτο προσωπικό σύστημα προστασίας δεδομένων Δύο δισκέτες με το ίδιο περιεχόμενο Συχνά φυλαγμένες και στο ίδιο συρτάρι ή μία ακριβώς πάνω από την άλλη Δεν ήταν ακριβώς το τέλειο σχέδιο, αλλά ήταν μία αρχή Τα μεγαλύτερα προγράμματα δεν χωρούσαν σε μία δισκέτα. Έρχονταν σε σειρές. Δισκέτα 1, δισκέτα 2, 3, 4 και συνέχιζαν.

08:32 Η εγκατάσταση ενός προγράμματος μπορούσε να μοιάζει με τελειτουργία. Έβαζες την πρώτη δισκέτα, περίμανες να αντιγραφούν τα αρχεία, ο υπολογιστής ζητούσε τη δεύτερη, έβγαζες προσεκτικά την πρώτη, την τοποθετούσες ξανά σε σειρά της και έβαζες τη δεύτερη, μετά την τρίτη, μετά την τέταρτη Ήταν η ώρα που δεν ήθελες να σε ενοχλήσει κανείς, δεν πήγαινες ούτε για νερό, δεν απαντούσες τηλέφωνα, είχες αναλάβει μία σοβαρή αποστολή Τα Windows 95 για παράδειγμα κυκλοφόρησαν σε έκδοση 13 δισκετών μαζί με τη δισκέτα εκκίνησης.

09:09 Μεγαλύτερα πακέτα λογισμικού μπορούσαν να απαιτούν ακόμα περισσότερες. Και το πραγματικό άγχος δεν ερχόταν στην πρώτη δισκέτα αλλά στη δισκέτα 12, εκεί που η εγκατάσταση είχε σχεδόν ολοκληρωθεί και ο υπολογιστής αποφάσιζε ότι δεν μπορούσε να διαβάσει ένα συγκεκριμένο αρχείο. Εξαναπροσπαθούσες, έβγαζες τη δισκέτα, την ξαναέβαζες, πατούσες επανάληψη και περίμενες Αν αποτύχανε, δεν έχανες μόνο ένα αρχείο, έχανες ολόκληρη την εγκατάσταση Και επέστρεφες από την αρχή στην πρώτη δισκέτα Όταν ένα αρχείο ήταν μεγαλύτερο από 1,44MB έπρεπε να βρεθεί μια λύση Τα προγράμματα συμπίεσης έγιναν απαραίτητα Το ZIP, το RAR, το ARJ. Συμπίεζες τα αρχεία και ήλπιζες ότι θα χωρέσουν. Αν δεν χωρούσαν, τα χώριζες σε πολλά μικρότερα κομμάτια. Το πρώτο κομμάτι πήγαινε στην πρώτη δισκέτα, το δεύτερο στη δεύτερη, το τρίτο στην τρίτη. Στον άλλον υπολογιστή έπρεπε να αντιγραφθούν όλα στον ίδιο φάκελο και να ενωθούν ξανά. Ένα μόνο κομμάτι να έλειπε ή να είχε καταστραφεί και ολόκληρο το αρχείο ήταν άχρηστο.

10:24 Ήταν σαν να μετέφερες ένα πάζλ από σπίτι σε σπίτι γνωρίζοντας ότι αν χαθεί ένα κομμάτι στο δρόμο δεν θα μπορούσες ποτέ να φτιάξεις ολόκληρη την εικόνα. Κάπως έτσι μεταφέρονταν παιχνίδια, μουσικά αρχεία, φωτογραφίες και προγράμματα. Από φίλο σε φίλο, από σχολείο σε σπίτι, από το πανεπιστήμιο στον προσωπικό υπολογιστή. Η μεταφορά δεδομένων δεν γινόταν με ένα πάτημα.

10:51 Γινόταν με περπάτημα. Όταν τα CD-ROM άρχισαν να γίνονται συνηθισμένα στους οικιακούς υπολογιστές, η διαφορά ένοιαζε αδιανόητη Από το 1,44MB της δισκέτας, περάσαμε στα περίπου 650MB ενός συνηθισμένου CD και λίγο αργότερα στα 700 Ένα μόνο CD μπορούσε να χωρέσει όσα εκατοντάδες δισκέτες Δεν χρειάζονταν πλέον να αλλάζεις δισκέτα κάθε φορά Τα παιχνίδια είχαν περισσότερα γραφικά, μουσική, βίντεο και ηχογραφημένες φωνές Οι εγκυκλοπέδιες μπορούσαν να περιέχουν χιλιάδες εικόνες, ηχητικά αποσπάσματα και μικρά βίντεο Και τα περιοδικά υπολογιστών απέκτησαν τα δικά τους συνοδευτικά CD Για πολλούς το δισκάκι που ερχόταν μαζί με το περιοδικό ήταν εξίσου σημαντικό με το ίδιο το τεύχος Περίεχε διδοκιμαστικές εκδόσεις παιχνιδιών, δωρεάν προγράμματα, οδηγούς, ενημερώσεις, εικόνες, μουσική για κάθε είδους μικρούς ψηφιακούς θησαυρούς Σε μια εποχή που το διαδίκτυο ήταν αργό, ακριβό ή και ανύπαρκτο, ένα τέτοιο CD ήταν ένας ολόκληρος κόσμος Η συλλογή του ελληνικού περιοδικού PC Master περιλάμβαινε σχεδόν 300 συνοδευτικά CD και DVD τα οποία χρόνια αργότερα ψηφιοποιήθηκαν και διασώθηκαν στο Internet Archive.

12:17 Όμως και τα CD είχαν τις δικές τους παγίδες. Γρατζουνιές, δαχτυλιές, θήκες που έσπαγαν, δίσκοι που έμεναν εκτεθειμένοι πάνω στο γραφείο και φυσικά οι πρώτες απόπειρες εγγραφής. Η αγορά ενός CD writer άλλαζε τα πάντα. Ξαφνικά μπορούσες να δημιουργήσεις τα δικά σου CD, να αντιγράψεις τις φωτογραφίες σου, να φυλάξεις τα εγγραφά σου, να φτιάξεις μια συλλογή μουσικής, να κάνεις επιτέλους ένα σοβαρό αντίγραφο ασφαλείας στο υπολογιστή.

12:51 Αλλά πρώτα έπρεπε να μάθεις να γράφεις σωστά ένα CD. Άνοιγες λοιπόν τον έρο. Επέλεγες τα αρχεία, παρακολουθούσες τη γραμμή χωρητικότητας να γεμίζει, πρόσεχες να μην ξεπεράσεις το όριο και μετά επέλεγες την ταχύτητα εγγραφής. Τέσσερις φορές, οχτώ, δεκαέξι. Όσο μεγαλύτερη η ταχύτητα, τόσο γρηγορότερα θα τελείωνει η διαδικασία.

13:17 αλλά στο μυαλό μας τόσο μεγαλύτερος ήταν και ο κίνδυνος να αποτύχει. Μόλις ξεκινούσε η εγγραφή, απαγορευόταν να αγγίξεις τον υπολογιστή. Δεν άνοιγες πρόγραμμα, δεν μετακινούσες αρχεία, δεν άκουγες μουσική, σχεδόν δεν ανέπνεες. Κοιτούσες το ποσοστό. 30% 52% 87% 99% Και αν κάτι πήγαινε στραβά, το CD μετατρεπόταν σε ένα άχρηστο και γυαλιστερό σουβέρ. Έπαιρνε στο επόμενο άδειο δισκάκι και ξανά από την αρχή.

13:55 Όταν η εγγραφή ολοκληρωνόταν επιτυχώς, έπρεπε να γράψεις πάνω του. Με ειδικό μαρκαδόρο κατά προτίμηση. Backup υπολογιστή. Φωτογραφίες διακοπών. Programs. Διάφορα. Η λέξη διάφορα ήταν και η πιο επικίνδυνη από όλες. Μπορούσε να περιέχει τα πάντα και συνήθως, χρόνια αργότερα, περιείχε πράγματα που δεν είχες ιδέα γιατί τα έχεις κρατήσει.

14:23 Η δισκέτα σαδιακά εξαφανίστηκε από τους υπολογιστές μας. Τα CD ακολούθησαν, ήρθαν τα DVD, τα USB, οι εξωτερικοί σκληροί δίσκοι και τελικά η αποθήκευση στα cloud στο διαδικτύο. Σήμερα μπορούμε να γράψουμε ένα κείμενο στο κινητό μας, να το ανοίξουμε αμέσως στον υπολογιστή και να το συνεχίσουμε από άλλη συσκευή Πολλές φορές δεν γνωρίζουμε καν πού ακριβώς βρίσκεται αποθηκευμένο Κι όμως ένα κομμάτι της εποχής των δισκετών παραμένει ακριβώς μπροστά μας Το εικονίδιο της αποθήκευσης Ακόμα και σήμερα σε πολλά προγράμματα το κουμπί αποθήκευση απεικονίζεται με μια δισκέτα των 3,5 Ιντσών Παιδιά που δεν έχουν δει ποτέ πραγματική δισκέτα, πατούν πάνω στο σχέδιό της για να αποθηκεύσουν ένα αρχείο.

15:12 Η εικόνα επέζησε περισσότερο από το αντικείμενο. Έγινε σύμβολο. Όπως το ακουστικό του παλιού τηλεφώνου που χρησιμοποιούμε για τις κλήσεις ή ο χαρτινοσφάκελος που συμβολίζει το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο. Και ίσως η δισκέτα να είναι το ιδανικό σύμβολο της αποθήκευσης. Γιατί μας θυμίζει μια εποχή κατά την οποία το να κρατήσεις κάτι δεν ήταν αυτονόητο.

15:37 Έπρεπε να επιλέξεις τι θα σώσεις. Έπρεπε να βρεις το χώρο, να διαμορφώσεις το αντίγραφο, να γράψεις σωστά την ετικέτα. Και έπρεπε να ελπίζεις ότι όταν θα το χρειαζόσουν ξανά, το αρχείο θα άνοιγε. Σήμερα έχουμε περισσότερο αποθηκευτικό χώρο από όσο θα μπορούσαμε τότε να φανταστούμε. Κρατάμε χιλιάδες φωτογραφίες, βίντεο, μηνύματα και έγγραφα Και όμως πολλές φορές δυσκολευόμαστε περισσότερο να βρούμε αυτό που ψάχνουμε Ίσως επειδή τότε μέσα σε εκείνα τα 1,44MB γνωρίζαμε ακριβώς τι είχαμε αποφασίσει να κρατήσουμε Εσείς άραγε θυμάστε την πρώτη σας δισκέτα Ή είχατε κουτί με δισκέτες οργανωμένες ανακατηγορία Ή ένα σιρτάρι γεμάτο δισκέτες που έγραφαν όλες διάφορα Πόσες φορές χάσατε κάτι επειδή η δισκέτα δεν άνοιγε Και πόσα παλιά CD έχετε ακόμα φυλαγμένα Παρόλο που δεν διαθέτεται πλέον συσκευή για να τα διαβάσετε Αυτό ήταν λοιπόν το 81ο επεισόδιο της σειράς podcast 10 λεπτά νοσταλγία Μέχρι την επόμενη φορά να είστε όλοι καλά Κρατήστε τις αναμνήσεις σας ασφαλείς

16:53 Και... θα δημιουργήσετε και ένα δεύτερο αντίγραφο γιατί ποτέ δεν ξέρεις.