Ep.82: X Files - Η αλήθεια ήταν εκεί έξω

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Μουσική Γεια σας. Καλωσορίσατε στο 82ο δεύτερο επεισόδιο της σειράς podcast 10 λεπτά νοσταλγία. Είμαι ο Αντώνης Κατσαρός και κάθε εβδομάδα θυμάμαι και σας θυμίζω, νοσταλγούμε δηλαδή, πράγματα που ζήσαμε στις δεκαετίες του 80, του 90 και λίγο του 2000. Αν σας αρέσει η παρέα μας κάντε ένα follow στο Spotify ή στο Apple Podcast για να βλέπετε πότε βγαίνει το νέο επεισόδιο, άσχετα αν γνωρίζετε πως αυτό βγαίνει κάθε Τετάρτης 10 το πρωί.

00:58 Λέμε τώρα. Σήμερα θα επιστρέψουμε στα βράδια της Δευτέρας, στις βιντεοκασέτες που έπρεπε να είναι έτοιμες την κατάλληλη στιγμή, στους σκοτεινούς διαδρόμους, στα ανεξήγητα πλάσματα και σε εκείνο το χαρακτηριστικό σφύριγμα που αρκούσε για να αλλάξει ολόκληρη την ατμόσφαιρα του δωματίου. Σήμερα θυμόμαστε το X-Files. Υπήρχε μια εποχή που για να παρακολουθήσεις την αγαπημένη σου σειρά έπρεπε να βρίσκεσαι μπροστά στην τηλεόραση τη σωστή ημέρα και τη σωστή ώρα.

01:50 Δεν υπήρχε κάποια εφαρμογή για να ανοίξεις το επεισόδιο όποτε σε βόλευε, δεν υπήρχε επιλογή να συνεχίσεις από το σημείο που είχες σταματήσει, δεν υπήρχε ολόκληρη σεζόν διαθέσιμη από την πρώτη μέρα, υπήρχε μόνο το πρόγραμμα του καναλιού και υπήρχε και η βιντεοκασέτα. Για μένα το X-Files ήταν συνδεδεμένο με τα βράδια της Δευτέρας Εκείνες τις ώρες όμως συνήθως είχα προπόνηση από τις 7 μέχρι τις 9 το βράδυ Έπρεπε λοιπόν να έχω προνοήσει Να βρω μια κασέτα με αρκετό κενό χώρο Να βεβαιωθώ ότι δεν περιείχε κάτι που δεν έπρεπε να σβηστεί Να ρυθμίσω το βίντεο ή να ζητήσω από κάποιον στο σπίτι να πατήσει το κουμπί της εγγραφής την κατάλληλη στιγμή Και όταν τελείωνε η προπόνηση, άρχιζε η δική μου μικρή τελετουργία. Επίστοφη στο σπίτι, μπάνιο, κάτι γρήγορο για φαγητό και η κασέτα έμπαινε στο βίντεο, πατούσα επαναφορά και περίμενα να γυρίσει στην αρχή.

02:49 Ύστερα εμφανίζονταν στην οθόνη τα παράσιτα, οι ασταθείς γραμμές και για λίγα δευτερόλεπτα κάποιο κομμάτι από την εκπομπή που είχε προηγηθεί. Μέχρι που άρχιζε εκείνο το σφήριγμα Μία από τις πιο αναγνωρίσιμες τηλεοπτικές μελωδίες όλων των εποχών Από τις πρώτες νότες ήξερες ότι κάτι παράξενο επρόκειτο να συμβεί Κάτι που δεν θα μπορούσε να εξηγηθεί εύκολα Κάτι που πιθανότατα κρυβόταν σε ένα σκοτεινό δάσος Σε έναν εγκαταλειμμένο χώρο Σε έναν αεραγωγό ή σε κάποιο υπόγειο όπου κανένας λογικός άνθρωπος δεν θα κατέβαινε μόνος του.

03:31 Εγώ βέβαια παρακολουθούσα μόνος. Το X-Files έκανε πρεμιέρα στις Ηνωμένες Πολιτείες το Σεπτέμβριο του 1993. Δημιουργός του ήταν ο Κρυς Κάρτερ, ο οποίος πήρε την παλιά γοητεία των ιστοριών για το ανεξήγητο, την ένωσε με την καχυποψία απέναντι στις κυβερνήσεις και στους θεσμούς και δημιούργησε μια σειρά που έμοιαζε να έχει φτιαχτεί ειδικά για τη δεκαετία των 90.

03:56 Μια δεκαετία που κοιτούσε προς το τέλος της χιλιετίας. Η τεχνολογία εξελισσόταν. Οι προσωπικοί υπολογιστές έμπαιναν στα σπίτια. Το διαδίκτυο άρχιζε να συνδέει ανθρώπους που μέχρι τότε πίστευαν ότι ήταν μόνοι με τις παράξενες θεωρίες και τις αιμονές τους. Παράλληλα όμως υπήρχε ακόμη αρκετό σκοτάδι. Δεν μπορούσες να αναζητήσεις μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα εάν μία ιστορία ήταν αληθινή.

04:24 Δεν μπορούσες να βρεις άμεσα την εξήγηση ενός επεισοδίου, να διαβάσεις όλες τις θεωρίες ή να παρακολουθήσεις ένα βίντεο που ανέλυε κάθε κρυμμένο στοιχείο. Μπορούσες μόνο να αναρωτιέσαι. Και το X-Files ήταν μία σειρά χτισμένη πάνω στην αμφιβολία. Στο κέντρο της βρίσκονταν δύο πράκτορες του FBI, ο Φόξ Μόλτερ και η Ντέινα Σκάλι.

04:48 Ο Μόλτερ πίστευε. Πίστευε στους εξωγήνους, στις απαγωγές, στα παραφυσικά φαινόμενα και κυρίως σε μια τεράστια συνωμοσία όπου έκρευε την αλήθεια από τον κόσμο. Η εξαφάνιση της αδερφής του όταν ήταν παιδί είχε μετατρέψει αυτή την αναζήτηση σε προσωπική αποστολή. Η Σκάλη, από την άλλη, αμφισβητούσε. Ήταν γιατρός, επιστήμονας και πράκτορας.

05:13 Είχε τοποθετηθεί δίπλα στον Μόλντερ για να εξετάζει τη δουλειά του με τη λογική και την επιστημονική μέθοδο. Ζητούσε στοιχεία. Έψαχνε φυσικές εξηγήσεις. Δεν δεχόταν ότι κάθε ανεξήγητο περιστατικό αποτελούσε απόδειξη του υπερφυσικού. Εκεί βρισκόταν η μεγάλη δύναμη της σειράς. Ο Μόλτερ και η Σκάλη δεν ήταν απλώς δύο συνεργάτες με διαφορετικούς χαρακτήρες, ήταν δύο διαφορετικοί τρόποι με τους οποίους μπορούσαμε να κοιτάξουμε τον κόσμο.

05:44 Από τη μία η ανάγκη μας να πιστέψουμε ότι υπάρχει κάτι περισσότερο από όσα βλέπουμε, από την άλλη η ανάγκη μας να ζητούμε αποδείξεις πριν παραδοθούμε στον φόβο ή στη φαντασία μας. Και οι δύο είχαν δίκιο και οι δύο έκαναν λάθος. Ο Μόλτερ έβλεπε συνωμοσίες ακόμα και εκεί όπου πιθανότατα δεν υπήρχαν. Η Σκάλι από την άλλη συνέχιζε να αναζητά λογικές απαντήσεις ακόμα και όταν είχε δει με τα μάτια της πράγματα που καμία γνωστή επιστήμη δεν μπορούσε να εξηγήσει.

06:15 Αυτό το παιχνίδι δεν κουράστηκε εύκολα επειδή δεν στηριζόταν μόνο στα σενάρια. Στηριζόταν στη χημεία του Ντέιβιν Νουκόβνη και της Γκίλιαν Άντερσον. Δεν χρειαζόταν να λένε πολλά. Ένα βλέμμα της Σκάλη ήταν αρκετό για να καταλάβουμε ότι ο Μόλτερ είχε μόλις διατυπώσει άλλη μία εξωφρενική θεωρία. Ένα μικρό χαμόγελο του Μόλτερ έδειχνε ότι γνώριζε ακριβώς τι σκεφτόταν εκείνη.

06:40 Η σχέση τους δεν μετατράπηκε βιαστικά σε ένα συνηθισμένο τηλεοπτικό ειδήλιο. Χτίστηκε αργά, μέσα από το σεβασμό, την αφοσίωση και την εμπιστοσύνη. Σε μια σειρά που μας προειδοποιούσε να μην εμπιστευόμαστε κανέναν, ο Μόλτερ και η Σκάλη κατέληξαν να εμπιστεύονται ο ένας τον άλλον περισσότερο από οποιονδήποτε άνθρωπο στον κόσμο.

07:01 Η Σκάλη μάλιστα ξεπέρασε τα όρια ενός τηλεοπτικού χαρακτήρα. Σε μια εποχή κατά την οποία οι επιστήμονες στην τηλεόραση παρουσιάζονταν συχνά ως άντρες κλεισμένοι σε κάποιο εργαστήριο, εκείνη ήταν μια έξυπνη, ψύχρεμη και δυναμική γυναίκα που βρισκόταν στο κέντρο της δράσης. Χρόνια αργότερα, η επιρροή της θα ονομαζόταν το φαινόμενο σκάλι.

07:24 Πολλές γυναίκες που ακολούθησαν επαγγέλματα στις επιστήμες αναγνώρισαν την Τέινα σκάλι ως πρότυπο και ως μία από τις μορφές που της βοήθησαν να φανταστούν τον εαυτό τους σε έναν χώρο που θεωρούνταν κυρίως ανδρικός. Το X-Files όμως δεν θα ήταν το ίδιο χωρίς την ατμόσφαιρά του. Τα πρώτα χρόνια γυριζόταν στο Βανκούβερ. Η βροχή, οι ομίχλοι, τα πυκνά δάση και ο συνεφιασμένος ουρανός έγιναν κομμάτι της ταυτότητάς του.

07:51 Πολλά επεισόδια έμοιαζαν σαν να διαδραματίζονται σε έναν κόσμο όπου ο ήλιος είχε σταματήσει να εμφανίζεται. Οι χώρες ήταν μισοφωτισμένοι, οι διάδρομοι έμοιαζαν ατελείωτοι, οι φακοί του μόλντερ και της σκάλη έκοβαν το σκοτάδι, αποκαλύπτοντας κάθε φορά μόνο ένα μικρό κομμάτι από όσα βρίσκονταν μπροστά τους. Η σειρά δεν σου έδειχνε αμέσως το τέρας.

08:13 Σε άφηνε να το ακούσεις. Ένα τρίξιμο, μια ανάσα, κάτι που κινήθηκε πίσω από έναν τείχο, μια σκιά που πέρασε για ένα δευτερόλεπτο από το βάτος της εικόνας και μετά ερχόταν η μουσική του Mark Snow. Ο Snow δημιούργησε μια μελωδία απλή, παράξενη και σχεδόν υπνοτική. Το χαρακτηριστικό σφύριγμα έγινε τόσο δημιουφυλές, ώστε το μουσικό θέμα κυκλοφόρησε ως ξεχωριστό τραγούδι και γνώρισε επιτυχίες στα ευρωπαϊκά τσάρτ.

08:42 Το εντυπωσιακό είναι ότι δεν χρειαζόταν στίχους, κιθάρες ή ντραμς. Μερικές νότες αρκούσαν για να δημιουργήσουν έναν ολόκληρο κόσμο. Μαζί με τη μουσική εμφανίζονταν οι εικόνες των τίτλων. Ένα παραμορφωμένο πρόσωπο, ένα χέρι, ένα ανεξήγητο σώμα, μια φιγούρα που έπεφτε προς το έδαφος, η ταυτότητα του Μόλντνερ και της Κάλι.

09:05 Και στο τέλος η φράση «The truth is out there». Η αλήθεια βρίσκεται εκεί έξω. Άλλες φράσεις ακολούθησαν και έγιναν μέρος της pop κουλτούρας. «Trust no one» «Μην εμπιστεύεσαι κανέναν» «I want to believe» «Θέλω να πιστέψω». Η τελευταία βρισκόταν γραμμένη κάτω από την εικόνα ενός υπτάμενου δίσκου στην Αφίσα όπου είχε ο Μόλντερ στο γραφείο του.

09:27 Δεν έλεγε «πιστεύω», έλεγε «θέλω να πιστέψω». Και αυτή η μικρή διαφορά περιέγραφε ολόκληρη τη σειρά. Η επιθυμία να υπάρχει κάτι περισσότερο, ακόμα και όταν οι αποδείξεις δεν ήταν αρκετές. Στην Ελλάδα το X-Files εμφανίστηκε αρχικά στον Antenna, χωρίς να καταφέρει αμέσως να βρει τη θέση που θα αποκτούσε αργότερα. Για ένα διάστημα εξαφανίστηκε από την ελληνική τηλεόραση.

09:53 Τον Ιούνιο του 1996 επέστρεψε από το Star, το οποίο άρχισε να προβάλλει τη σειρά από την αρχή. Η πρεμιέρα έγινε στις 9 το βράδυ, ημέρα Δευτέρα. Έτσι το θυμάμαι και εγώ δηλαδή, Δευτέρα βράδυ Αυτό σήμερα ακούγεται σαν μια ασήμαντη πληροφορία Τότε όμως η ημέρα προβολής γινόταν μέρος της ίδιας της σειράς Περίμενες όλη την εβδομάδα Διάβαζες την περιγραφή στον τηλεοπτικό οδηγό Πρόσεχες τις διαφημίσεις του καναλιού Προσπαθούσες να μαντέψεις από λίγα δευτερόλεπτα εικόνας Τι θα αντιμετώπιζαν αυτή τη φορά ο Μόλντερ και η Σκάλη και αν δεν μπορούσες να βρίσκεσαι εκεί, έπρεπε να εμπιστευτείς στην βιντεοκασέτα.

10:34 Πράγμα επικίνδυνο επειδή οι κασέτες δεν ήταν πάντα αξιόπιστες. Μπορεί να τελείωνε ο διαθέσιμος χώρος λίγο πριν το τέλος. Μπορεί η εγγραφή να άρχιζε αργά. Μπορεί το κανάλι να άλλαζε την ώρα προβολής. Μπορεί κάποιος να είχε πειράξει τον προγραμματισμό. Και βέβαια υπήρχε πάντα ο μεγάλος φόβος. να έχει γραφτεί κάτι άλλο πάνω στο επεισόδιο.

10:56 Από τις δύο βασικές κατηγορίες ιστοριών του X-Files, προτιμούσα πάντοτε τα αυτοτελή επεισόδια. Η μεγάλη ιστορία με τον Ξεγίνους, τη Συνομοσία, τον Καπνιστή και τα μυστικά κυβερνητικά προγράμματα ήταν συναρπαστική, ιδιαίτερα στα πρώτα χρόνια. Σου δημιουργούσε την αίσθηση ότι κάθε απάντηση οδηγούσε σε ένα μεγαλύτερο μυστήριο.

11:16 Με τον καιρό όμως, η μυθολογία γινόταν όλο και πιο περίπλοκη. Οι αποκαλύψεις αναιρούσαν προηγούμενες αποκαλύψεις. Οι σύμμαχοι γινόταν εχθροί και οι εχθροί ίσως τελικά να μην ήταν ακριβώς εχθροί. Κάποιος γνώριζε την αλήθεια, αλλά πριν προλάβει να τη μοιραστεί, συνήθως εξαφανιζόταν ή σκοτωνόταν. Τα αυτοτελή επεισόδια ήταν διαφορετικά.

11:39 Κάθε εβδομάδα μπορούσες να συναντήσεις κάτι καινούργιο. Ένα μεταλλαγμένο άνθρωπο που μπορούσε να χωρέσει μέσα στους αεραγωγούς και ξυπνούσε κάθε 30 χρόνια για να τραφεί. Ένα πλάσμα που ζούσε στους υπονόμους. Ένα παράξενο οργανισμό παγιδευμένο στους πάγους, ο οποίος προκαλούσε παράνοια και έστρεφε τους ανθρώπους τον έναν αντίον του άλλου.

11:59 Έναν άνθρωπο που μπορούσε να επιβάλλει τη θέλησή του στους άλλους. ένα δάσος γεμάτο με μικροσκοπικά πλάσματα που εμφανίζονταν όταν έπεφτε το σκοτάδι. Δεν ήξερες τι είδους ιστορία θα παρακολουθούσες. Μπορεί να ήταν καθαρός τρόμος, μπορεί να ήταν αστυνομικό μυστήριο, μπορεί να είχε μαύρο χιούμορ, μπορεί να ήταν λυπητερή, παράξενη ή ακόμα και συγκινητική.

12:21 Και μερικές φορές το πραγματικό τέρας δεν ήταν κάποιο υπερφυσικό πλάσμα. Ήταν ο άνθρωπος. Κανένα επεισόδιο δεν το απέδειξε καλύτερα από το Χόουμ. Για μένα παραμένει ίσως το πιο τρομακτικό επεισόδιο ολόκληρης της σειράς. Δεν είχε εξωγήινους διαστημόπλια ή κάποιο πλάσμα με ανεξήγητες δυνάμεις. Είχε μία απομονωμένη οικογένεια σε μία μικρή Αμερικανική πόλη.

12:47 Το επεισόδιο ξεκινούσε μέσα στη βροχή με μία γένα και με την ταφή ενός νεογέννητου παιδιού. Από τα πρώτα λεπτά καταλάβαινες ότι αυτή τη φορά η σειρά είχε περάσει ένα όριο. Ο Μόλτερ και η Σκάλη αναλάβαναν την έρευνα και οδηγούνταν στο σπίτι της οικογένειας Πίκοκ. Τρία αδέρφια ζούσαν απομονωμένα από τον υπόλοιπο κόσμο, μέσα σε ένα σπίτι που έμοιαζε να έχει παραμείνει ανέγκυκτο για δεκαετίες.

13:13 Όσο προχωρούσε η ιστορία, αποκαλυπτόταν μια πραγματικότητα πολύ πιο ενοχλητική από οποιαδήποτε ιστορία εξωγήινης απαγωγής. Το Χόουμ δεν προσπαθούσε απλώς να σε τρομάξει με ξαφνικές εμφανίσεις. Σε έκανε να αισθάνεσαι ότι είχες μπει σε ένα χώρο όπου δεν έπρεπε να βρίσκεσαι. Μία από τις πιο βίαιες σκηνές του επεισοδίου συνοδευόταν από το χαρούμενο τραγούδι «Wonderful, Wonderful».

13:39 Η αντίθεση ανάμεσα στη γλυκιά μουσική και σε όσα συνέβαιναν στην οθόνη έκανε τη σκηνή ακόμα πιο ανατριχιαστική. Το FOX προειδοποίησε τους θεατές το περιεχόμενο του επεισοδίου και έπειτα απέφυγε το συμπεριλάβησης κανονικές επαναλήψεις για περίπου τρία χρόνια. Όταν τελικά προβλήθηκε ξανά, παρουσιάστηκε ως ένα επεισόδιο τόσο ακραίο, ώστε μπορούσε να επιστρέψει μόνο την περίοδο του Halloween.

14:08 Βλέποντας το μόνος αργά το βράδυ μέσα από μια βιντεοκασέτα, η εμπειρία ήταν ακόμα πιο έντονη. Δεν μπορώ να πω ότι φοβήθηκα τόσο ώστε να μην κοιμηθώ, όμως το home έμεινε στο μυαλό μου. Όχι μόνο για τη βία του, αλλά επειδή δεν σου έδινε την ασφάλεια ότι όλα αυτά ανήκαν στην σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας. Οι εξωγήινοι μπορούσαν να βρίσκονται χιλιάδες έτη φωτός μακριά.

14:32 Η οικογένεια Πίκοκ όμως μπορούσε να ζήσει στο εγκατελειμμένο σπίτι έξω από τη δική σου πόλη. Αυτή ήταν η δύναμη των καλύτερων αυτοτελών επεισοδίων Έπαιρναν κάτι γνώριμο και το μετέτρεπαν σε απειλή Έναν αεραγωγό, ένα δάσος, ένα μικρό χωριό, ένα δωμάτιο ξενοδοχείου, έναν άνθρωπο που στεκόταν δίπλα σου Μετά το τέλος η τηλεόραση έκλεινε αλλά η ιστορία δεν τελείωνε πραγματικά Την επόμενη μέρα μπορούσες να τη συζητήσεις με άλλους που την είχαν δει να προσπαθήσετε να καταλάβετε τι συνέβη, τι είχε μείνει ανεξήγητο και αν ο Μόλντερ είχε τελικά δίκιο.

15:11 Στις ΗΠΑ και σε άλλες χώρες, οι φίλοι της σειράς άρχισαν να συγκεντρώνονται σε διαδικτυακές κοινότητες, σε ομάδες συζητήσεων και σε εράσι τεχνικές ιστοσελίδες. Ονομάστηκαν X-Files με PH και αποτέλεσαν μία από τις πρώτες μεγάλες τηλεοπτικές κοινότητες του πρωίμου διαδικτύου. αντάλλασαν θεωρίες, αναζητούσαν στοιχεία, συζητούσαν τη σχέση του Μόλτερ με τη Σκάλη έγραφαν δικές τους ιστορίες και ανέλυαν κάθε επεισόδιο με έναν τρόπο που προανήγγειλε τη σημερινή κουλτούρα των σειρών μόνο που τότε όλα κινούνταν πιο άργα Η σειρά σου έδινε 7 μέρες για να σκεφτείς ένα επεισόδιο πριν έρθει το επόμενο Σήμερα μπορούμε να παρακολουθήσουμε 10 επεισόδια μέσα σε ένα Σαββατοκύριακο μπορούμε να σταματήσουμε την εικόνα, να επιστρέψουμε σε μια σκηνή και να βρούμε αμέσως όλες τις απαντήσεις.

16:03 Έχουμε περισσότερη πρόσβαση. Ίσως όμως έχουμε και λιγότερη αναμονή. Και χωρίς την αναμονή ένα μικρό κομμάτι της μαγείας χάνεται. Το X-Files δεν ήταν απλώς μια σειρά για εξωγήινους, τέρατα και κυβερνητικές συνωμοσίες. Ήταν μια σειρά για την πίστη και την αμφιβολία. Για την ανάγκη μας να μάθουμε την αλήθεια και για τον φόβο ότι ακόμα κι αν την βρούμε να μην είμαστε έτοιμοι να την αντιμετωπίσουμε.

16:31 Ήταν επίσης μία σειρά που δεν υποτιμούσε το κοινό της. Συνδύαζε την επιστημονική φαντασία, τον τρόμο, το αστυνομικό μυστήριο, το δράμα και το χιούμορ. Μπορούσε να σε φοβήσει τη μία εβδομάδα και να αυτοσαρκαστεί την επόμενη. Κυρίως όμως δημιουργούσε αναμνήσεις που δεν συνδέονται μόνο με όσα συνέβαινα στην οθόνη. Συνδέονται με το δωμάτιο όπου καθόμασταν, με την ώρα που προβαλόταν, με το κουμπί της εγγραφής, με τον ήχο της κασέτας για μένα που επέστρεφε στην αρχή, με εκείνα τα βράδια της Δευτέρας όταν γύριζα από την προπόνηση, έκανα μπάνιο και καθόμουν μόνος μπροστά στην τηλεόραση, πατούσα το κουμπί της αναπαραγωγής, τα παράσυτα εξαφανίζονταν, το δωμάτιο σκοτίνιαζε και ακουγόταν εκείνο το σφύριγμα.

17:15 Η αλήθεια βρισκόταν εκεί έξω, αλλά τότε για να τη βρούμε έπρεπε να περιμένουμε μέχρι την επόμενη Δευτέρα. Αυτά είχαμε λοιπόν από το σημερινό επεισόδιο του podcast 10 λεπτά νοσταλγία. Αν σας αρέσει η προσπάθειά μας κάντε ένα like σε Spotify και Apple Podcast. Εμείς θα τα πούμε την επόμενη εβδομάδα. Μέχρι τότε να είστε όλοι καλά.