Ep.84 | Το Τηλέφωνο του Σπιτιού

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Μουσική Δηλαδή, ανθρώπους, αντικείμενα, συνήθειες, μικρές στιγμές από τα χρόνια που πέρασαν. Σήμερα θα θυμηθούμε έναν ήχο. Αυτόν. Το τηλέφωνο χτυπά και κάπου μέσα στο σπίτι ακούγεται σχεδόν αμέσως. Ποιος είναι? Δεν ξέρουμε. Δεν υπάρχει οθόνη ή ένα όνομα ή μια φωτογραφία. Δεν υπάρχει κανένας τρόπος να μάθεις ποιος σε καλεί πριν σηκώσεις το ακουστικό.

01:17 Και το σημαντικότερο, δεν ξέρεις καν αν παίρνει εσένα. Γιατί αυτό δεν είναι το δικό σου τηλέφωνο. Είναι το τηλέφωνο του σπιτιού. Ένα τηλέφωνο, ένας αριθμός, μία ολόκληρη οικογένεια. Σήμερα λοιπόν επιστρέφουμε σε μια εποχή που δεν τηλεφωνούσαμε σε ανθρώπους, τηλεφωνούσαμε σε σπίτια και ελπίζαμε να βρούμε μέσα τον άνθρωπο που θέλαμε.

01:43 Για τα παιδιά των 80 και των 90 το σταθερό τηλέφωνο ήταν από τα πιο σημαντικά αντικείμενα του σπιτιού. Είχε πάντα τη θέση του, ένα τραπεζάκι στο χολ, στο σαλόνι, στην κουζίνα, κάπου δηλαδή όπου δυστυχώς για εμάς μπορούσαν να βρίσκονται και όλοι οι υπόλοιποι. Και το καλώδιο φυσικά δεν σου άφηνε πολλά περιθώρια διαφυγής.

02:08 Αν ήθελες να μιλήσεις με ένα φίλο Ωραία Ήθελες να πεις κάτι λίγο πιο προσωπικό Ε, εκεί ξεκινούσαν τα προβλήματα Έπαιρνες το ακουστικό Και προσπαθούσες να απομακρυνθείς Όσο μπορούσες Ένα βήμα, δύο, τρία Μέχρι εκεί που έφτανε το καλώδιο Εσύ μισός το χολ Μισός το δωμάτιο Και η μητέρα σου τρία μέτρα πιο πέρα να ακούει Χωρίς βέβαια να ακούει πραγματικά Εντάξει μαμά μπορείς να πας λίγο πιο μέσα». «Μα δεν ακούω τίποτα», σου απαντούσε. «Φυσικά, κανείς ποτέ δεν άκουγε τίποτα».

02:44 «Όταν ήμασταν μικρότεροι, το να χτυπήσει το τηλέφωνο ήταν σχεδόν γεγονός. Έτρεχες να το σηκώσεις, όχι απαραίτητα επειδή περίμενες κάποιον, απλώς επειδή χτύπησε». «Ναι» και μετά η απογοήτευση. «Τον πατέρα σου σε παρακαλώ. Δεν ήταν για σένα. Πάλι. Κάποτε όμως μεγάλωσες λίγο, άρχισαν να τηλεφωνούν φίλοι, συμμαθητές και κάπου εκεί εμφανίστηκε μια φράση που σήμερα ακούγεται σχεδόν παράξενη.

03:14 Πάρε με μετά τις 9. Δεν σήμαινε στείλε μου μήνυμα ούτε κάνε μου μια κλίση και θα σε πάρω πίσω. Σήμαινε κυριολεκτικά ότι σε 9 έπρεπε ο ένας να είναι στο σπίτι του και ο άλλος στο δικό του σπίτι. αλλιώς η επικοινωνία απλά δεν γινόταν. Κι αν περίμενες ένα συγκεκριμένο τηλεφώνημα δεν έφευγες να πας πουθενά. Έμενες εκεί κοντά στο τηλέφωνο γιατί αν σε έπαιρναν και έλειπες τελείωσε.

03:42 Ίσως να άφηνα το μήνυμα στη μητέρα σου πράγμα που μπορούσε να είναι ακόμα χειρότερο. Σε πήρε ένας Γιώργος. Ποιος Γιώργος? Δεν ξέρω. Τι σου είπε? Να τον πάρεις. Σε ποιον αριθμό? Α, δεν μου είπε. υπέροχα. Υπήρχε βέβαια και η άλλη πλευρά να πρέπει εσύ να πάρεις κάποιον και εκεί ξεκινούσε μια μικρή κοινωνική δοκιμασία γιατί σήμερα παίρνεις τον φίλο σου και σου απαντάει ο φίλος σου.

04:12 Τότε παίρνατε το σπίτι του φίλου σου και μπορούσε να απαντήσει οποιοςδήποτε η μητέρα του, η αδερφή του, ο αδερφός του ή στη χειρότερη περίπτωση για έναν τροπαλό έφηβο ο πατέρας του. Παρακαλώ Καλησπέρα σας, ο Μάριος είναι εκεί Και αν δεν ήταν απλός φίλος Αν ήθελες να μιλήσεις με κάποιο κορίτσι που σου άρεσε Εκεί το πράγμα δυσκόλευε ακόμα περισσότερο Έπρεπε πρώτα να περάσεις από τον πατέρα Καλησπέρα σας, μπορώ να μιλήσω με τη Μαρία Ποιος είσαι Άντε τώρα τι να πεις Ο Αντώνης Ποιος Αντώνης Ο Αντώνης από το σχολείο Ποιο σχολείο Μέχρι να φτάσει η Μαρία στο τηλέφωνο είχες ήδη περάσει από προφορική εξέταση και μετά έπρεπε να μιλήσεις ξέροντας ότι κάπου γύρω βρισκόταν ολόκληρη οικογένεια.

05:05 Η ιδιωτικότητα ήταν σχετική έννοια, ειδικά όταν υπήρχε και δεύτερη συσκευή στο σπίτι, γιατί υπήρχε και εκείνο το μαγικό φαινόμενο. Μιλούσες και άξαυνα άκουγες ένα μικρό κλικ με σιωπή. «Μαμά, σήκωσες το άλλο τηλέφωνο» «Όχι» «Φυσικά και όχι, το πνεύμα του τηλεφωνικού δικτύου πρέπει να ήταν» Και μετά υπήρχαν οι ατελείωτες κουβέντες «Σήμερα γράφουμε δεκάδες μηνύματα μέσα σε μία μέρα»

05:37 «Τότε μπορούσες να μιλάς μία ώρα στο τηλέφωνο χωρίς ουσιαστικά να λες τίποτα» «Μία ώρα, δύο ώρες με το ακουστικό κολλημένο στο αυτί και το καλώδιο τυλιγμένο γύρω από το δάχτυλο» ενώ κάπου στο βάθος ακουγόταν η φωνή «κλείσε επιτέλους το τηλέφωνο» γιατί δεν ήσουν ο μόνος που το χρειαζόταν, κάποιος άλλος περίμενε ένα τηλεφώνημα, κάποιος άλλος ήθελε να πάρει κάπου.

05:59 Το τηλέφωνο ήταν κοινό αγαθό. Και υπήρχε και ένας ήχος που μπορούσε να σε τρελάνει περισσότερο από τον κάθε άλλο. Το κατηλημένο. Τουτ, τουτ, τουτ. Ξανά. Κατηλημένο. Μετά από δύο λεπτά. Ξανά. Κατηλημένο. Και συνέχιζες. μήνυμα, δεν υπήρχε είναι σε άλλη κλίση, δεν μπορούσες να γράψεις πάρε με όταν τελειώσεις απλώς ξαναδοκίμαζες και ξαναδοκίμαζες μέχρι κάποια στιγμή να ελευθερωθεί η γραμμή κάπως έτσι μάθαμε και κάτι που σήμερα έχουμε σχεδόν ξεχάσει τους αριθμούς τηλεφώνους τους ξέραμε απ' έξω τον αριθμό του σπιτιού σου, του παππού σου, της γιαγιάς σου του καλύτερου σου φίλου των θείων σου 2, 3, 5, 10 αριθμοί μέσα στο κεφάλι μας χωρίς να χρειάζεται να πατήσουμε επαφές.

06:55 Για τους υπόλοιπους υπήρχε το σημειωματάριο, ένα μικρό τετράδιο δίπλα στο τηλέφωνο γεμάτο ονόματα, αριθμούς, διορθώσεις, βυσίματα και υπήρχε φυσικά ο τηλεφωνικός κατάλογος, εκείνος ο τεράστιος τόμος που μπορούσε να χρησιμεύει σχεδόν και ως σκαμνάκι. Στην Ελλάδα και στην Κύπρο κυκλοφορούσε για δεκαετίες και για πολλούς ήταν βασικό αντικείμενο του σπιτιού.

07:21 Έψαχνες επίθετο, αρχικό ονόματος, περιοχή και προσπαθούσες να καταλάβεις ποιος από όλους αυτούς ήταν αυτός που έψαχνες. Οι νεότεροι μας ίσως δυσκολεύονται σήμερα να φανταστούν ότι υπήρχε εποχή που έβρισκε στον αριθμό κάποιου ανοίγοντας ένα τεράστιο βιβλίο. Και οι παλιότεροι θυμούνται ίσως και κάτι ακόμα. Το λουκέτο στο τηλέφωνο. Ένα μικρό λουκέτο πάνω στον περιστροφικό δίσκο για να μην μπορείς να πάρεις τηλέφωνο χωρίς άδεια.

07:51 Γιατί κάποτε οι κλήσεις κόστιζαν και οι γονείς ήξεραν πολύ καλά ότι αν άφηναν δύο εφήβους ανεξέλεκτους με ένα τηλέφωνο, ο λογαριασμός μπορούσε να αποκτήσει δική του προσωπικότητα. Μετά ήρθαν τα σύρματα τηλέφωνα και ξαφνικά αποκτήσαμε κάτι που έμοιαζε με ελευθερία Μπορούσες να πάρεις το ακουστικό, να πας στο δωμάτιό σου, να κλείσεις την πόρτα και να μιλήσεις χωρίς ολόκληρο το σπίτι να συμμετέχει στη συζήτηση Ή τουλάχιστον έτσι πιστεύαμε Λίγο αργότερα εμφανίστηκε και ένας νέος εχθρός του τηλεφώνου Το ίντερνετ Οι πρώτες συνδέσεις με μόντεμ και εκείνος ο αδιανόητος σήμερα ήχος εσύνδεσης και όσο κάποιος ήταν στο ίντερνετ η τηλεφωνική γραμμή ήταν απασχολημένη.

08:38 «Κλείσε το ίντερνετ, περιμένω τηλέφωνο» άλλη μια φράση που ένας σημερινός 15χρονος μάλλον θα ακούσει και θα αναρωτηθεί τι ακριβώς σημαίνει. Στην Κύπρο μάλιστα υπήρχε και μια ακόμα μικρή συλλογική ανάμνηση. Το 2001 όταν οι τηλεφωνικοί αριθμοί άλλαξαν και από εξαψήφιοι έγιναν οχταψήφιοι, ξαφνικά οι αριθμοί που είχαν μάθει απ' έξω έπρεπε να ξαναγραφτούν μέσα στο μυαλό.

09:05 Και μετά σιγά σιγά το σταθερό άρχισε να χάνει τη σημασία του. Ήρθαν τα κινητά, στην αρχή ως κάτι ακριβό και σχεδόν εξωτικό, μετά ως κάτι χρήσιμο και στο τέλος ως κάτι απολύτως απαραίτητο. Και χωρίς να το καταλάβουμε καλά καλά συνέβη μια τεράστια αλλαγή. Ο αριθμός τηλεφώνου έπαψε να ανήκει σε ένα σπίτι και άρχισε να ανήκει σε έναν άνθρωπο. Δεν έπιανες πια την οικογένεια, έπιανες τον Γιώργο, τη Μαρία, τον Αντώνη.

09:36 Και μαζί με αυτό κερδίσαμε κάτι τεράστιο. Την ιδιωτικότητα, την αμεσότητα, την ευκολία, την δυνατότητα να βρούμε οποιονδήποτε σχεδόν οπουδήποτε. Χάσαμε όμως και κάτι. Την δυνατότητα να μην είμαστε διαθέσιμοι. Κάποτε αν σε έπαιρνε κάποιος τηλέφωνο και δεν ήσουν σπίτι, αυτό ήταν όλο. Δεν ήσουν σπίτι. Δεν υπήρχε απέτηση να απαντήσεις ή δεύτερη κλίση ή τρίτη κλίση ή μήνυμα που είσαι γιατί δεν απαντάς.

10:10 Κάποτε μπορούσες απλώς να λείπεις. Και ίσως τελικά αυτό να είναι που νοσταλγούμε περισσότερο. Όχι το καλώδιο ή τον περιστροφικό δίσκο, όχι το κατηλημένο, ούτε καν εκείνο το δυνατό dream που ακουγόταν σε όλο το σπίτι. Νοσταλγούμε μια εποχή όπου η επικοινωνία είχε λίγο περισσότερη αναμονή, λίγο περισσότερη αβεβαιότητα και ίσως ακριβώς γι' αυτό λίγο περισσότερη προσμονή.

10:36 Γιατί κάποτε ένα τηλέφωνο μπορούσες πραγματικά να το περιμένεις, να κάθεσαι σπίτι και να αναρωτιέσαι θα πάρει και όταν τελικά χτυπούσε να τρέχεις προς το ακουστικό πριν προλάβει κάποιος άλλος. «Δρίν, δρίν, το σηκώνω εγώ». Αυτά λοιπόν για σήμερα. Ήταν το 24ο επεισόδιο του podcast «10 λεπτά νοσολγία». Είμαι ο Αντώνης Κατσαρός και την επόμενη εβδομάδα θα επιστρέψουμε σε κάτι που κάποτε ήταν απολύτως συνηθισμένο και σήμερα μοιάζει να ανήκει σε έναν άλλον κόσμο.

11:09 Μέχρι τότε όμως, προσπαθήστε να θυμηθείτε πόσους αριθμούς τηλεφώνου ξέρατε κάποτε απ' έξω και πόσους ξέρετε σήμερα.