Ep.91 | Ανατριχίλες: Τα βιβλία και η σειρά που μας τρόμαζαν όσο ακριβώς έπρεπε

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Μουσική Γεια σας, καλώς ορίσατε στον 21ο επεισόδιο του 10 λεπτά νοσταλγία. Είμαι ο Αντώνης Κατσαρός και κάθε εβδομάδα θυμάμαι και σας θυμίζω πράγματα που ζήσαμε στις δεκαετίες του 80, του 90 και λίγο του 2000. Νοσταλγούμε δηλαδή με όλους τους κιντήνους που αυτό συνεπάγεται. Αν σας αρέσει η παρέα μας, κάντε ένα follow στο Spotify ή στο Apple Podcast.

00:50 Κάθε νέο επεισόδιο βγαίνει κάθε Τετάρτη στις 10 το πρωί. Τι? Ούτε το σημερινό βγήκε στις 10. Ταξ ρε παιδιά, τετάρτη βγαίνει συνήθως, μπορεί όχι κάθε φορά στις 10 το πρωί, αλλά τις περισσότερες φορές εκείνη την ώρα βγαίνει. Λοιπόν, υπήρχαν κάποτε βιβλία που δεν χρειαζόταν να τα ανοίξεις για να σε πείσουν να τα αγοράσεις.

01:15 Αρκούσε μόνο το εξώφυλλο. Ένα σκοτεινό σπίτι, μία κούκλα με ένα παράξενο χαμόγελο, ένα χέρι που έβγαινε από εκεί που κανονικά δεν θα έπρεπε να βγαίνει κανένα χέρι και από πάνω με γράμματα που έμοιαζαν να στάζουν μία λέξη. Ανατριχίλες. Ο υπόλοιπος κόσμος τις ήξερε ως goosebumps. Εμείς, ας το πούμε για να λέμε και τα καλά, πετύχαμε καλύτερη μετάφραση. Από τις λίγες φορές βέβαια που έγινε μια καλή μετάφραση, ειδικά εκείνες τις εποχές έτσι, για να μην αδικώ τις προσπάθειες των παιδιών σήμερα.

01:52 Γιατί το ανατριχίλες δεν το διαβάζεις απλώς, το νιώθεις στον σβέρκο σου. Και αν ήσουν παιδί στα μέσα των 90's κάποια στιγμή κράτησες ένα στα χέρια σου ή ακόμα καλύτερα το κράτησες βράδυ, μόνος στο σπίτι με το πορτατήφ αναμένο. Τελείωνες ένα κεφάλαιο και μετά άκουγες κάτι στο διάδρομο. Ξαφνικά σκεφτώσουν ότι ίσως αυτή να μην ήταν η καλύτερη ώρα για να διαβάσεις ανατριχίλες Σήμερα λοιπόν θυμόμαστε τα βιβλία του R.L. Stine και την τηλεοπτική σειρά που ήρθε μετά Ιστορίες που μας τρόμαζαν χωρίς ποτέ να μας κάνουν να θέλουμε να σταματήσουμε Αυτό ήταν το μυστικό τους, μας τρόμαζαν όσο ακριβώς έπρεπε Πριν γίνει ο άνθρωπος που τρόμαξε μια ολόκληρη γενιά, ο Στάιν ήταν αστείος.

02:48 Στη Νέα Υόρκη έγραφε χιουμοριστικά βιβλία για παιδιά με το ψευδόνυμο Jovial Bob Stein, ο κεφάτος Bob δηλαδή. Κρατήστε το αυτό, θα μας χρειαστεί. Στα τέλη των 80's πέρασε στον τρόμο για εφήβους με τη σειρά Fear Street, την οδό του τρόμου δηλαδή. Και όταν η γυναίκα του, η Τζέιν και η συνεργάτη δάτης, η Τζόαν Ουαρίτσα, του πρότειναν να γράψει τρόμο για ακόμα μικρότερα παιδιά, ο Στάιν είπε όχι.

03:18 Φοβόταν ότι θα χαλάσει την Fear Street από τις λίγες φορές που ο Στάιν φοβήθηκε κάτι στη δουλειά του και έκανε λάθος. Τελικά είπε το ναι, αλλά με έναν όρο, να βρει πρώτα τον σωστό τίτλο και τον βρήκε σε ένα περιοδικό με το πρόγραμμα της τηλεόρασης σε μια διαφήμιση ενός καναλιού που ανακοίνωνε «Εβδομάδα Ανατριχύλας» «Goosebumps».

03:41 Η ιστορία ξεκίνησε δηλαδή από μια σελίδα τηλεοπτικού προγράμματος. Κάπου εκεί η μοίρα σημείωσε ότι κάποτε θα επέστρεφε και στην τηλεόραση. Τον Ιούλιο του 1992 κυκλοφορεί το πρώτο βιβλίο, το Welcome to Dead House που εμείς θα το μαθαίναμε ως το σπίτι των νεκρών. Το συμβόλαιο ήταν για τέσσερα βιβλία. Μέχρι το 1997 είχαν γίνει 62.

04:10 Στην αρχή πουλούσαν ένα εκατομμύριο αντίτυπα το μήνα, στα μέσα της δεκαετίας τέσσερα εκατομμύρια το μήνα. και ο Στάιν έβγαζε ένα καινούριο βιβλίο κάθε μήνα με τη συνέπεια που έρχεται ο λογαριασμός του ρεύματος. Και μια λεπτομήρια που λίγοι ξέρουν, ο ίδιος ο Στάιν θεωρεί ακόμα και σήμερα ότι εκείνο το πρώτο βιβλίο ήταν πολύ τρομακτικό για τη σειρά.

04:34 Το λέει λοιπόν ο άνθρωπος που αργότερα μας έδωσε μια κούκλα κυλιολόγου με δική της βούληση. Στην Ελλάδα, οι ανατριχίλες έφτασαν το 1995 από τις εκδόσεις Κέντρος που κυκλοφόρησαν τα πρώτα 50 βιβλία της σειράς. Το σπίτι των νεκρών, το Μην πλησιάζεται στο υπόγειο, το πράσινο αίμα, το αόρατος για πάντα, η νύχτα της ζωντανής κούκλας, η κατασκήνωση εφιάλτης, η στοιχειωμένη μάσκα.

05:04 Οι τίτλοι έφταναν. Έβλεπες ένα βιβλίο που λεγόταν «Μην πλησιάζεσαι στο υπόγειο» και η πρώτη σου σκέψη ήταν προφανής «Θέλω να μάθω τι έχει στο υπόγειο». Και αυτό δεν ήταν τυχαίο. Ο Στάιντ δουλεύει ανάποδα από τους περισσότερους συγγραφείς. Πρώτα βρίσκει τον τίτλο και μετά σκέφτεται ποια ιστορία ταιριάζει από κάτω. Πρώτα λοιπόν μπαίνει η ταμπέλα του μαγαζιού και μετά το μενού.

05:30 Εμείς λοιπόν διαλέγαμε τα βιβλία από τον τίτλο γιατί ακριβώς έτσι είχαν γραφτεί. Οι ιστορίες δεν ξεκινούσαν σε κάποιον γοθικό πύργο της Τανσυλβανίας. Ξεκινούσαν σε ένα σπίτι, ένα σχολείο, μια κατασκήνωση, ένα οικογενειακό ταξίδι, μια εντελώς φυσιολογική μέρα και μετά κάτι άρχιζε να μην πηγαίνει καλά. Ένας καινούριος γείτονας που κάνει παράξενα πράγματα, μία φωτογραφική μηχανή που δείχνει όσα δεν έχουν συμβεί ακόμα, μία κούκλα που είναι σχεδόν σίγουρο ότι πριν από λίγο κοίταζε αλλού, ακόμα και ένα σφουγγάρι κάτω από τον νεροχύτη. Ναι, ο Στάιν κατάφερε να κάνει τρομακτικό το σφουγγάρι της κουζίνας. Η μαμά μας απλώς το έλεγε βρώμικο.

06:17 Και φυσικά το υπόγειο, γιατί ας το παραδεχτούμε, όταν είσαι 10 χρονών, το υπόγειο δεν χρειάζεται καμία βοήθεια για να γίνει τρομακτικό Πολλές ιδέες ο Στάιν της έπαιρνε από το ίδιο το σπίτι Η στοιχειωμένη μάσκα, που είναι και το αγαπημένο του βιβλίο, γεννήθηκε όταν ο γιος του, ο Ματ, δεν μπορούσε να βγάλει μια αποκριάτικη μάσκα από το κεφάλι του Ο Ματ πάλευε με τη μάσκα. Ο πατέρας κοίταζε από την πόρτα και σκεφτόταν «Τι ωραία ιδέα για το βιβλίο».

06:46 Χρόνια μετά παραδέχθηκε, μισοαστία, ότι ίσως θα έπρεπε να τον είχε βοηθήσει. Το άλλο μεγάλο κόλπο του Στάιν ήταν το τέλος του κεφαλαίου. Ένας θόρυβος, μία πόρτα που ανοίγει, κάποιος βλέπει κάτι που δεν θα έπρεπε να υπάρχει και τέλος κεφαλαίου. Σήμερα το λέμε cliffhanger Τότε το λέγαμε άντε άλλο ένα και κλείνω Και μετά ακόμα ένα Και άλλο ένα Κάπως έτσι ένα παιδί που υποτίθεται ότι δεν αγαπούσε το διάβασμα Κατέληγε να διαβάζει 150 σελίδες για να μάθει αν η κούκλα ήταν τελικά ζωντανή Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο κατόρθωμα των ανατριχήλων Δεν μας έπεισαν ότι το διάβασμα είναι σημαντικό γιατί αυτό θα ήταν βαρετό Μας έπεισαν ότι το διάβασμα μπορεί να έχει αγωνία. Ένα άλλη μία σελίδα που κρατάει 40 λεπτά. Ο ίδιος ο Στάιν όταν τον ρωτούν τι θέλει να πετύχει με αυτό δίνει πάντα μία απλή απάντηση. Να βάλει τα παιδιά στο διάβασμα.

07:48 Και εδώ θυμηθείτε τον κεφάτο Μπομπ. Οι ανατριχίλες δεν προσπαθούσαν να γίνουν Stephen King για δεκάχρονα. Ο Στάιν της ήθελε εξίσου τρομακτικές και αστείες. Είχαν τέρατα, φαντάσματα, έναν λυκάθροπο στον καυτό βάλτο, αλλά είχαν και ένα όριο. Και στο τέλος, συνήθως, νικούσαν τα παιδιά με το μυαλό και τη φαντασία τους. Ήταν ένα ασφαλές παιχνίδι φόβου. Δεν θέλαμε να τρομοκρατηθούμε. Θέλαμε να φοβηθούμε λιγάκι, να κοιτάξουμε για ένα δευτερόλεπτο προς την πόρτα, να ακούσουμε κάτι και να σκεφτούμε «Οκ, τι ήταν αυτό τώρα»

08:25 Να κλείσουμε το βιβλίο και να μαζέψουμε το πόδι κάτω από την κουβέρτα για κάθε ενδεχόμενο. Και την επόμενη μέρα πάλι εκεί να δούμε τι γίνεται Μετά ήρθε η τηλεόραση. 27 Οκτωβρίου του 1995, τέσσερις μέρες πριν από το Halloween, η σειρά κάνει πρεμιέρα στην Αμερική στο Fox Kids. Γυρίστηκε κυρίως στον Καναδά, κάτσε τέσσερις σεζόν μέχρι το 1998 και έβγαλε 74 επεισόδια.

08:53 Στην Ελλάδα τον έπαιζε ο Αντένα Σαββατοκύριακα το πρωί και όσα είχες φανταστεί μέσα από τις σελίδες ξαφνικά απέκτησαν πρόσωπο. Πριν καν ξεκινήσει η ιστορία, υπήρχαν οι τίτλοι της αρχής. Αν τους θυμάστε, μάλλον ακούτε ήδη τη μουσική στο κεφάλι σας. Εκείνο το σήμα ότι για τα επόμενα 20 λεπτά κάτι περίεργο θα συμβεί. Η σειρά είχε και το σύνθημά της.

09:20 «Viewer beware, you are in for a scare» «Πρόσεχε θεατή, γιατί θα τρομάξεις» Στα βιβλία ήταν «Reader beware» Ο Στάιν απλώς άλλαξε τον αναγνώστη σε θεατή Αν τη δείτε σήμερα, πολλά εφέ έχουν πάρει τα χρόνια τους Κάποια τέρατα είναι πιο αστεία αποτρομακτικά Κάποιες μάσκες δεν θα τρόμαζαν ούτε παιδί του νηπιαγωγείου Τότε όμως δούλευαν, γιατί τη μισή δουλειά την έκανε η φαντασία μας και το μπάτζετ της φαντασίας ήταν πάντα περιόριστο.

09:51 Και μετά υπήρχαν τα εξώφυλλα. Για πολλούς από εμάς αυτή είναι η πρώτη εικόνα που έρχεται στο μυαλό πριν από οποιαδήποτε ιστορία. Τα ζωγράφιζε ο Αμερικανός εικονογράφος Τιμ Τζάκομπους και ήταν τόσο αναγνωρίσιμα που από την άλλη άκρη του βιβλιοπολίου ήξερες σε ποια σειρά ανήκε το βιβλίο. Το διαλέγαμε χωρίς κριτικές, χωρίς τρέιλερ. Από το εξώφυλλο, από το τίτλο και από δύο γραμμές στο πιστόφυλλο. Αυτός ήταν ο αλγόριθμός μας. Αυτό φαίνεται τρομακτικό, το παίρνω.

10:22 Και όταν ένα βιβλίο έχει αριθμό στηράχη, δημιουργεί αμέσως ένα πρόβλημα. Θέλεις και το επόμενο. Ξαφνικά δεν έχεις ένα βιβλίο, έχεις συλλογή με κενά που σε κοιτάνε από το ράφι. Έχεις το 15? Όχι. Να το δανειστώ? Κάπως έτσι, μια ανατριχίλες έγιναν και κοινωνικό πράγμα. Δανεικά, ανταλλαγές και ατελείωτη κουβέντα στο διάλειμμα για το ποιο ήταν το πιο τρομακτικό και ποιο είχε την καλύτερη ανατροπή.

10:50 Γιατί ο Στάιν λάτρευε τις ανατροπές. Νόμιζες ότι όλα τελείωσαν, ο ήρωας σώθηκε, το τέρας εξαφανίστηκε και πάμε όλοι για ύπνο και μετά ερχόταν η τελευταία παράγραφος. Α, τελικά όχι. Από τις ανατριχίλες μάθαμε κάτι χρήσιμο για όλη μας τη ζωή. Ποτέ μην εμπιστεύεσαι το τέλος. Μια σειρά παιδικών βιβλίων του 1992 έγινε τελικά κάτι πολύ μεγαλύτερο.

11:19 Ήρθαν spin-off, βιβλία που διάλεγες εσύ τι θα γίνει, βιντεοπαιχνίδια και το 2015 η πρώτη ταινία με τον Jack Black να υποδίεται τον ίδιο τον Stein, ένα συγγραφέα που κρατάει τα τέρατά του κλειδωμένα μέσα στα χειρόγραφα, μέχρι που φυσικά ξεκλειδώνονται. Σήμερα οι ανατριχίλες έχουν ξεπεράσει τα 400 εκατομμύρια αντίτυπα σε 35 γλώσσες Και δεν έμειναν στα 90's Το Disney Plus έφτιαξε καινούρια σειρά Και στη δεύτερη σεζόν, τον Ιανουάριο του 2025 Πρωταγωνιστούσε ο David Schwimmer Ο Ρος από τα φιλαράκια Νοσταλγία πάνω στη νοσταλγία Και ξέρετε ποιο βιβλίο ήταν ανάμεσα σε αυτά που την ενέπνευσαν Το Μην πλησιάζεται στο υπόγειο 30 χρόνια μετά κάποιος ακόμα λέει στα παιδιά να μην κατέβουν και εκείνα φυσικά κατεβαίνουν, αλλιώς δεν έχουμε επεισόδιο.

12:15 Όσο για τα παλιά βιβλία του κέντρου με τις σελίδες τους πια ακυτρινισμένες αλλάζουν ακόμα χέρια στα παλαιό βιβλιοπολία. Κάποιος κάπου συμπληρώνει ακόμα τη συλλογή του. Για όσους τις γνωρίσαμε τότε οι ανατριχίλες είναι κάτι περισσότερο από ιστορίες τρόμου. Είναι το βιβλίο πάνω στο κομμοδίνο, το εξώφυλλο που κοίταζες λίγο περισσότερο από όσο έπρεπε, η απόφαση να διαβάσεις ακόμα ένα κεφάλαιο ενώ ήξερες ότι το πρωί έχει σχολείο.

12:44 Ήταν ο παιδικός τρόμος, ο φόβος πριν γνωρίσεις το πραγματικό φόβο, όταν το πιο σκοτεινό μέρος του κόσμου ήταν ο διάδρομος από το δωμάτιο μέχρι την τουαλέτα στις δύο ταξιμερώματα. Όταν έσβηνες το φως και τα δύο τελευταία μέτρα μέχρι το κρεβάτι Τα έκανες λίγο πιο γρήγορα από όσο χρειαζόταν Χωρίς κανέναν απολύτως λόγο Απλώς για σιγουριά Γιατί το βιβλίο το κλείνεις Το μυαλό όμως όχι Η κούκλα ήταν ακόμα εκεί Το τέρας ήταν ακόμα κάτω από το κρεβάτι Και ο θόρυβος που ακούστηκε μόλις τώρα από την κουζίνα Εντάξει μπορεί να ήταν και το ψυγείο Μπορεί όμως και όχι Ίσως αυτό να νοσταλγούμε περισσότερο Όχι τον φόβο, την αθωότητά του Την εποχή που μπορούσαμε να φοβηθούμε από ένα βιβλίο Και ξέραμε ταυτόχρονα ότι αν τα πράγματα ζόριζαν Απλώς το κλείνουμε Ανάβουμε το φως, ρίχνουμε μια ματιά κάτω από το κρεβάτι έτσι για σιγουριά Και μετά κοιμόμαστε Ή τουλάχιστον προσπαθούμε Αυτό ήταν λοιπόν το 91ο επεισόδιο της σειράς podcast 10 λεπτά νοσταλία μέχρι την επόμενη φορά να είστε όλοι καλά.