Ep.92 | «Βγήκε;» Η εποχή του φιλμ

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Γεια σας! Να βγάλεις το κινητό σου, να ανοίξεις τις φωτογραφίες και να δεις πόσες έχεις μέσα. Χίλιες, πέντε χιλιάδες, δέκα χιλιάδες και πόσες τράβηξες μόνο τον τελευταίο μήνα. Τώρα προσπάθησε να φανταστείς κάτι που σήμερα μοιάζει σχεδόν παράλογο Φεύγεις για διακοπές, για μια εκδρομή, για πενταήμερη με το σχολείο Και έχεις μαζί σου 36 φωτογραφίες Όχι 36 τη μέρα, 36 συνολικά Και όταν τελειώσουν, τελείωσαν Καλωσορίσατε στην εποχή του φιλμ Τότε, κάθε φορά που πατούσες το κουμπί, κάπου στο πίσω μέρος του μυαλού σου, μια μικρή φωνή ρωτούσε «Αξίζει αυτή η μία από τις 36»

01:20 Γιατί η φωτογραφία είχε όριο Το φιλμ μπορεί να ήταν 24 λήψεων, μπορεί 36 Και κάθε κλικ κατέβαζε τον μετρητή 35, 34, 33 Δεν υπήρχε delete, δεν υπήρχε δεύτερη προσπάθεια Δεν υπήρχε να τραβήξεις 17 φορές την ίδια πόζα και μετά να διαλέξεις την καλύτερη. Έβγαζες μία και ήλπισες. Αυτό ήταν όλο. Το πιο παράξενο όμως δεν ήταν ότι δεν μπορούσες να τη διαγράψεις.

01:51 Ήταν ότι δεν μπορούσες καν να τη δεις. Σήμερα, μόλις τραβήξουμε μία φωτογραφία, η πρώτη μας κίνηση είναι σχεδόν πάντα η ίδια. Κοιτάμε την οθόνη. Βγήκε? Τότε δεν υπήρχε απάντηση. Μπορεί να βγήκε, μπορεί και όχι. Μπορεί κάποιος να έκλεισε τα μάτια, μπορεί να μην έφτασε το φλάσσ, μπορεί να κουνήθηκε η μηχανή. Μπορεί ακόμα να είχες το δάχτυλο μπροστά στο φακό ή να έκοψες το κεφάλι του ανθρώπου που φωτογράφησες.

02:20 Αυτό θα το μάθαινες σε μερικές ημέρες. Υπήρχε δηλαδή μια σιωπηλή συμφωνία ανάμεσα σε σένα και τη μηχανή σου. Εγώ πατάω το κουμπί, εσύ κάνε ό,τι μπορείς και κάποια στιγμή θα δούμε τι έγινε. Σε πολλά σπίτια υπήρχε εκείνη η μικρή φωτογραφική που έβγαινε από το σιρτάρι μόνο στις μεγάλες περιστάσεις Γενέθλια, γιορτές, Χριστούγεννα, διακοπές, σχολικές εκδρομές Και φυσικά υπήρχαν τα φίλμ της Κόντακ και της Φούτζη Τα μικρά κουτάκια που έμπαιναν στη μηχανή και ξαφνικά έβαζαν όριο στις επόμενες 24 ή 36 στιγμές της ζωής σου Κάποια στιγμή ήρθαν και οι φωτογραφικές μίας χρήσης, ολόκληρο φωτογραφικό σύστημα μέσα σε ένα πλαστικό κουτί Η Fuji είχε παρουσιάσει την QuickSnap ήδη από το 1986 και λίγα χρόνια αργότερα κυκλοφορούσαν μοντέλα με 36 λήψεις Για τη γενιά μας η διαδικασία ήταν απλή, παίρνεις τη μηχανή, τραβάς, τελειώνει το φιλμ, την παραδίδεις και περιμένεις Αυτό το «περιμένεις» είναι μάλλον το σημαντικότερο κομμάτι της σημερινής ιστορίας.

03:30 Οι φωτογραφίες δεν ήταν άμεσες. Έπρεπε πρώτα να τελειώσει το φιλμ και αυτό καμιά φορά δημιουργούσε άλλο πρόβλημα. Είχες γυρίσει από τις διακοπές και είχαν μείνει πέντε πόζες. Τι κάνουμε, δεν θα τις πετάξουμε. Έτσι το ίδιο φιλμ μπορούσε να χωρέσει τις καλοκαιρινές διακοπές, ένα οικογενειακό τραπέζι δύο μήνες αργότερα και τα γενέθλια κάποιου το Νοέμβριο.

03:55 Ένα μικρό χρονολόγιο χωρίς καμία απολύτως υποχρέωση να ακολουθεί λογική. Και όταν επιτέλους τελείωνε το πήγαινες για εμφάνιση και ξεκινούσε η αναμονή. Δεν ήξερες τι ακριβώς είχες. Δεν θυμόσουν καν όλες τις φωτογραφίες που είχες τραβήξει. Κάποιες μπορεί να ήταν από εβδομάδες πριν. Και μετά ερχόταν εκείνη η στιγμή. Ο φάκελος από το φωτογραφείο. Έβγαζες τις φωτογραφίες μία-μία και η κάθε μία ήταν μια μικρή αποκάλυψη.

04:24 Α, αυτή βγήκε ωραία. Γιατί έχω κλείσει τα μάτια μου. Ποιος το τράβηξε αυτό. Γιατί είναι τόσο σκοτεινή. Ποιος έβαλε το δάχτυλο μπροστά. Και φυσικά, τα κόκκινα μάτια. Εκατομμύρια άνθρωποι στα οικογενειακά άλμπουμ των 80s και των 90s μοιάζουν σαν να μεταμορφώθηκαν για ένα κλάσμα του δευτερολέπτου σε δαίμονες. Δεν μας ένοιαζε, δεν υπήρχε φίλτρο, δεν υπήρχε εφαρμογή, δεν υπήρχε φτιάξε λίγο τα μάτια.

04:51 Αυτή ήταν η φωτογραφία. Τέλος. Κάπου εδώ πρέπει να σου πω και μια προσωπική ιστορία. Πενταήμερη σχολική εκδρομή, την εποχή που όλοι κουβαλούσαμε φωτογραφικές και ξέραμε ότι αυτές οι λίγες πόζες θα ήταν το μόνο μας ενθύμιο. Υπήρχε λοιπόν μια συμμαθήτριά μου που για κάποιο λόγο είχα αποφασίσει ότι ήταν εξαιρετικά αστείο να κάνω το λεγόμενο photobomb σημαίας φωτογραφίες της.

05:16 Όχι σε μία, σε αρκετές. Στην αρχή ήταν επίτηδες, αλλά όπως περνούσε ο καιρός, τύχαινε και έβγαινα πάντα πίσω, ακόμα και χωρίς να το επιδιώκω. Κάθε φορά λοιπόν που καταλάβανα ότι κάποιος ετοιμαζόταν να τη φωτογραφίσει, έβρισκα τρόπο να εμφανισώ κάπου πίσω της. Ένα κεφάλι από τη μία πλευρά, ένα πρόσωπο στο βάθος, μια παρουσία εκεί που δεν είχα κανένα λόγο να βρίσκομαι.

05:38 Εγώ φυσικά το θεωρούσα καταπληκτική ιδέα. Υπήρχε μόνο μια σημαντική λεπτομέρεια. Εκείνη δεν μπορούσε να δει τις φωτογραφίες. Δεν υπήρχε οθόνη για να κοιτάξει μετά τη λήψη και να πει «Πάλι μπήκε μέσα αυτός». Το πραγματικό αστείο όμως έσκασε αρκετές μέρες αργότερα. Όταν γυρίσαμε από την πενταήμερη, έδωσε το φιλμ για εμφάνιση και κάποια στιγμή κάθισε με τη μητέρα της να δουν τις φωτογραφίες.

06:02 Πρώτη φωτογραφία, εγώ. Δεύτερη, πάλι εγώ κάπου εκεί ανάμεσα. Τρίτη, εγώ ξανά. Κάποια στιγμή λοιπόν η μητέρα της, βλέποντας αυτόν τον άγνωσο για αυτήν τύπο να ξεφυτρώνει ξανά και ξανά δίπλα στην κόρη της, ρώτησε ποιος είναι αυτός που είναι μέσα σε όλες τις φωτογραφίες σου. Για μένα, ολόκληρη η εποχή του φιλμ χωράει σε αυτή την ιστορία.

06:23 Σήμερα το αστείο θα τελείωνε στα τρία δευτερόλεπτα. Θα τραβούσε μια φωτογραφία, θα την κοίταζε, θα με έβλεπε, θα μου έλεγε φύγε από πίσω, delete και ξανά. Τότε όμως το photobomb είχε διάρκεια ζωής. Έμπαινε στο φιλμ, πήγαινε στο φωτογραφείο, εφανιζόταν, έμπαινε στο φάκελο, ταξίδευε μέχρι το σπίτι και τελικά έφτανε στα χέρια της μητέρας της.

06:43 Αυτό λέγεται δέσμευση στο αστείο. Και το καλύτερο, η αποτυχημένη φωτογραφία δεν σβηνόταν. Έμενε και πολλές φορές έμπαινε και στο άλμπουμ. Γι' αυτό σήμερα όταν ανοίγουμε τα παλιά οικογενειακά άλμπουμ δεν βλέπουμε μόνο τέλειες στιγμές. Βλέπουμε κάποιον που κοιτάζει αλλού, κάποιον που φτερνίζεται, κάποιον με μισό κεφάλι, κάποιον που πέρασε μπροστά από το φακό, κάποιον που δεν πρόλαβε να χαμογελάσει.

07:08 Αυτές οι φωτογραφίες έμειναν. Σήμερα πιθανότητα θα τις είχαμε διαγράψει. Νομίζω πως εδώ βρίσκεται κάτι που χάσαμε χωρίς να το καταλάβουμε. Έχουμε πολύ περισσότερες φωτογραφίες αλλά πολύ λιγότερες κακές γιατί τις σβήνουμε. Βγάζουμε άλλη και άλλη, περίμενε δεν μου αρέσω, άλλη, μισό είχα κλειστά τα μάτια, άλλη, κάτι πορτρέτο, άλλη, μετά φίλτρο, λίγο φως, σκροπ και τελικά κρατάμε την καλύτερη.

07:36 Τότε κρατούσαμε αυτή που υπήρχε. Ίσως γι' αυτό εκείνες οι φωτογραφίες έχουν κάτι που σήμερα δυσκολευόμαστε να αναπαράγουμε. Δεν είναι πάντα όμορφες, είναι όμως αληθινές. Γύρω από τις φωτογραφίες υπήρχε και μια ολόκληρη κοινωνική ζωή. Έβγαζες διπλά αντίτυπα, αυτή είναι για σένα, αυτή για σένα, έγραφες με στυλό από πίσω την ημερομηνία, το μέρος, τα ονόματα, καμιά φορά και κάποια αφιέρωση.

08:01 έδινε στη φωτογραφία σε ένα φίλο και από εκείνη τη στιγμή, η ίδια στιγμή, ζούσε σε δύο διαφορετικά σπίτια. Δεν υπήρχε share, υπήρχε κυριολεκτικά πάρε τη φωτογραφία. Και φυσικά υπήρχαν τα άλμπουμ με τις βαριές σελίδες και τις διάφανες θήκες. Γενέθλια δίπλα σε διακοπές, Χριστούγεννα, γάμοι, εκδρομές, σχολείο. κάποιος στο σπίτι είχε αναλάβει να χωρέσει τη ζωή μιας ολόκληρης οικογένειας μέσα σε ένα βιβλίο και όταν ερχόταν επισκέπτης ακουγόταν η γνωστή ατάκα να σας δείξουμε το άλμπουμ με τις φωτογραφίες και το άλμπουμ ανοίγε σήμερα κουβαλάμε δεκάδες χιλιάδες εικόνες στην τσέπη και πολλές από αυτές δεν τις ξαναβλέπουμε ποτέ τότε μπορεί να έχεις 100 φωτογραφίες από ολόκληρη τη χρονιά αλλά τις είχες δει δεκάδες φορές Ήξερες το άλμπουμ απ' έξω, ήξερες ποια φωτογραφία ακολουθεί ακόμα και ποια είχε μπει στραβά στη θήκη της.

09:02 Είχε σημασία και ποιος κρατούσε τη μηχανή γιατί αυτός είχε συνήθως ένα μεγάλο πρόβλημα. Δεν υπήρχε στις φωτογραφίες. Ο οικογενειακός φωτογράφος μιας ολόκληρης δεκαετίας μπορεί σήμερα να έχει τα λιγότερα αποδεικτικά στοιχεία ότι ήταν πράγματι σε όλες εκείνες τις διακοπές. Και όταν θέλατε να μπείτε όλοι στο κάδρο, ερχόταν η μεγάλη στιγμή. Συγγνώμη, μπορείτε να μας βγάλετε μια φωτογραφία. Έδινες τη μηχανή σε έναν παντελώς άγνωστο, του εξηγούσες ποιο κουμπί να πατήσει, έτρεχες στη θέση σου και στεκόσασταν όλοι μαζί.

09:34 Θα μογελούσατε, κλικ, μετά έπαιρνες πίσω τη μηχανή χωρίς την παραμικρή ιδέα αν ο άνθρωπος σας είχε βγάλει φωτογραφία ή αν είχε αποθανατήσει κατά λάθος το πεζοδρόμιο. Απόλυτη εμπιστοσύνη θα το μαθαίναμε στην εμφάνιση. Αυτός ήταν ο κόσμος πριν από την άμεση εικόνα. Φωτογράφιζες χωρίς να ξέρεις αν το πέτυχες. Περίμενες και όταν επιτέλους το έβλεπες δεν μπορούσες να το διορθώσεις.

09:59 Πορούσες μόνο να το αποδεχτείς Δεν θέλω να προσποιηθώ ότι ήταν καλύτερα Δεν ήταν Σήμερα έχουμε συνεχώς μαζί μας μια μηχανή εξαιρετικής ποιότητας Μπορούμε να φωτογραφίζουμε τα παιδιά μας κάθε μέρα Καθώς μεγαλώνουν Να μετράμε στιγμές που παλιότερα απλώς θα χάνονταν Να έχουμε φωτογραφίες και βίντεο ανθρώπων που αγαπάμε Σε ποσότητες που οι προηγούμενες γενιές ούτε να τις φανταστούν δεν μπορούσαν Αυτό είναι τεράστιο δώρο Η αυθονία όμως άλλαξε για τη σχέση μας με τη φωτογραφία. Όταν είχες μόνο 36 λήψεις, κοιτούσες λίγο περισσότερο πριν πατούσες το κουμπί. Είναι αυτή η στιγμή, αξίζει, είναι στο σωτοκάδρο, είναι όλοι μέσα. Και όταν τελικά πατήσεις, τέλος, αυτό ήταν. Μία φωτογραφία, μία στιγμή, καμία δεύτερη ευκαιρία.

10:50 Ίσως γι' αυτό οι παλιές φωτογραφίες έχουν σήμερα τέτοια δύναμη. Τεχνικά είναι συνήθως πολύ χειρότερες αλλά είναι λίγες και η κάθε μια κουβαλάει ένα μεγαλύτερο κομμάτι της ζωής μας. Μια φωτογραφία είναι οι διακοπές του 1993, μία άλλη το σχολείο, μία άλλη πενταήμερη. Και μέσα σε μία από αυτές μπορεί να κρύβεται ένας ενοχλητικός συμμαθητής που είχε αποφασίσει να εμφανίζεται σε όλες τις φωτογραφίες σου.

11:18 30 χρόνια αργότερα ευτυχώς που δεν υπήρχε delete Τότε μπορεί να θέλαμε όλες οι φωτογραφίες να βγαίνουν τέλειες Σήμερα όμως όταν ανοίγουμε εκείνο το παλιό άλμπουμ οι ατελείς είναι συνήθως αυτές με την καλύτερη ιστορία Αυτό ήταν λοιπόν το 92ο επεισόδιο της σειράς podcast 10 λεπτά νοσταλγία Αν σας αρέσει η προσπάθειά μας κάντε ένα like σε Spotify και Apple Podcast για να ακούτε τα νέα μας επεισόδια.

11:49 Εμείς ανανεώνουμε το ραντεβού μας για την επόμενη Τετάρτη. Μέχρι τότε, να είστε όλοι καλά.