Κρίση Ηλικίας

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:01 Καλώς ήρθατε στο podcast Ανθρώπων Σχέσεις. Είμαι ο Ιωάννης Σιδηρόπουλος και εδώ εξερευνούμε τη ψυχολογία των σχέσεων, τις προκλήσεις της σύγχρονης ζωής και ανοίγουμε χώρο για σύνδεση με τον εαυτό μας και τους άλλους, με τη ψυχολογία ως οδηγό και την ποίηση ως γλώσσα. Καλώς ορίσατε σε ένα ακόμη επεισόδιο του Ανθρώπων Σχέσεις.

00:35 Σήμερα θα μιλήσουμε για ένα θέμα πολύ βαθύ, πολύ ανθρώπινο και συχνά πολύ παρεξηγημένο. Την κρίση ηλικίας. Όχι όμως ως μια επιφανειακή αγωνία για τα χρόνια που περνούν, αλλά ως μια εσωτερική σύγκρουση με τον χρόνο, με τις επιλογές μας, με το σώμα που αλλάζει, με τα όνειρα που έμειναν πίσω και με το ερώτημα αν η ζωή που ζούμε σήμερα μας εκφράζει πραγματικά.

01:05 Τι είναι τελικά η κρίση ηλικίας, γιατί εμφανίζεται, πώς επηρεάζει τον τρόπο που βλέπουμε τον εαυτό μας, τις σχέσεις μας και το μέλλον και μπορεί αυτή η κρίση, όσο δύσκολη κι αν είναι, να γίνει και αφορμή για πιο βαθιά αφύπνιση. Πάμε λοιπόν να το δούμε μαζί. Τι είναι πραγματικά η κρίση ηλικίας? Η κρίση ηλικίας δεν είναι απλώς μια φάση ανασφάλειας για τα χρόνια που περνούν.

01:47 Δεν είναι μόνο το άγχος για την εξωτερική εμφάνιση, ούτε μια επιφανειακή αγωνία απέναντι στο ότι μεγαλώνουμε. Πολύ συχνά είναι κάτι βαθύτερο. Είναι μια στιγμή όπου ο άνθρωπος αρχίζει να συγκρούεται πιο έντονα με τον χρόνο, με την πορεία της ζωής του και την εικόνα που είχε κάποτε για τον εαυτό του. Με απλά λόγια, η κρίση ηλικίας είναι μια εσωτερική ρογμή που ανοίγει όταν ο άνθρωπος αρχίζει να βλέπει πιο καθαρά ότι ο χρόνος περνά, ότι κάποια πράγματα ίσως δεν έγιναν, ότι κάποιες δυνατότητες περιορίζονται, ότι το σώμα αλλάζει, ότι η ζωή δεν είναι πια άπειρη και ότι δεν μπορεί να συνεχίζει να ζει μόνο με την ψευδαίσθηση πως έχει όλο το χρόνο μπροστά του.

02:28 Και αυτό είναι πολύ σημαντικό. Η κρίση ηλικίας δεν αφορά μόνο την ηλικία. Αφορά και την συνειδητοποίηση του χρόνου. Οπότε μπορεί να έρθει σε οποιαδήποτε φάση της ζωής μας. Δεν είναι ματαιοδοξία, είναι συχνά υπαρξιακή σύγκρουση. Πολλές φορές όταν ακούμε τη φράση κρίση ηλικίας σκεφτόμαστε κάτι σχεδόν γελιοποιημένο. Έναν άνθρωπο που θέλει να φαίνεται νεότερος, που κάνει βιαστικές κινήσεις, που δεν αποδέχεται το πέρασμα του χρόνου.

02:55 Αλλά αυτό είναι μια πολύ φτωχή περιγραφή. Στην πραγματικότητα πολλές φορές η κρίση ηλικίας κρύβει από κάτω πένθος για όσα πέρασαν, φόβο για όσα δεν πρόλαβαν να συμβούν, αγωνία για το αν η ζωή έχει ακόμα νόημα, ερωτήματα για το ποιος είμαι σήμερα, έστηση ότι ο παλιός μου εαυτός δεν με καλεί τι πια και φόβο ότι ίσως άργησα να γίνει αυτό που ήθελα.

03:18 Άρα δεν μιλάμε μόνο για ανασφάλεια, μιλάμε πολλές φορές για βαθιά υπαρξιακή αναμέτρηση. Η κρίση ηλικίας είναι συχνά σύγκρουση ανάμεσα στο πώς είμαι και στο όπως φανταζόμουν ότι θα είμαι. Αυτό είναι ίσως το πιο ουσιαστικό σημείο της ενότητας. Πολλοί άνθρωποι δεν πονάνε μόνο επειδή μεγαλώνουν, πονάνε επειδή συγκρίνουν αυτό που είναι σήμερα με αυτό που νόμιζαν κάποτε ότι θα είναι σε αυτή την ηλικία που βρίσκονται.

03:46 Σκέφτονται, νόμιζα ότι μέχρι τώρα θα είχα προχωρήσει αλλιώς ή περίμενα να είμαι πιο ήρεμος, πιο κατασταλαγμένος, πιο ολοκληρωμένος, φανταζόμουν άλλη ζωή, άλλη δουλειά, άλλη σχέση, άλλο σώμα, άλλη εκδοχή του εαυτού κ.ο.κ. Και εκεί ακριβώς είναι που γεννιέται μια βαθιά ένταση ανάμεσα στο πραγματικό και στο φαντασμένο βιογραφικό του εαυτού.

04:08 Δεν είναι απαραίτητα παθολογία, είναι πολλές φορές καμπή. Αυτό χρειάζεται να υποθεί από νωρίς. Η κρίση ηλικίας δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάτι έχει πάει λάθος ψυχικά. Συχνά είναι μια καμπή, μια στιγμή αναμέτρησης, μια περίοδος όπου ο άνθρωπος καλείται να ξαναδεί τη ζωή του όχι πια μέσα από το αίσθημα της απεριόρισης της δυνατότητας, αλλά μέσα από πιο πραγματικά όρια.

04:33 Και αυτό πονά. Αλλά μπορεί να είναι και ουσιαστικό. Άρα, τι είναι πραγματικά η κρίση ηλικίας? Είναι μια βαθιά εσωτερική σύγκρουση με τον χρόνο, τις επιλογές, τις ματαιώσεις, τις αλλαγές του σώματος και την εικόνα που είχαμε για τον εαυτό μας. Δεν είναι απλώς θέμα ηλικίας ή εμφάνισης. Είναι πολλές φορές μια υπαρξιακή στιγμή όπου ο άνθρωπος καλείται να ξαναδεί ποιος είναι και πώς θέλει να συνεχίσει.

05:01 Και ίσως η ουσιαστική μας φράση της ενότητας είναι η εξής. Η κρίση ηλικίας δεν είναι μόνο φόβος ότι μεγαλώνουμε. Είναι συχνά η στιγμή που καταλαβαίνουμε ότι ο χρόνος δεν είναι πια μια αφηρημένη υπόσχεση αλλά μια αλήθεια που ζητά να την κοιτάξουμε κατάματα. Γιατί εμφανίζεται Η κρίση ηλικίας δεν εμφανίζεται τυχαία Δεν είναι απλώς μια παραξενιά του ανθρώπου ούτε μια επιφανειακή ανασφάλεια που προκύπτει ξαφνικά χωρίς λόγο Συνήθως εμφανίζεται όταν αρχίζουν να συσσωρεύονται μέσα μας ορισμένες βαθιές συγκρούσεις γύρω από τον χρόνο, τη φθορά, τις επιλογές μας και την εικόνα που είχαμε κάποτε για τη ζωή Με απλά λόγια, η κρίση ηλικίας εμφανίζεται όταν ο άνθρωπος αρχίζει να νιώθει έντονα ότι ο χρόνος περνά και ότι δεν μπορεί πια να ζει με την αίσθηση πως όλα είναι ακόμη ανοιχτά, άπειρα και πάντα διαθέσιμα.

06:01 Πάμε όμως να τα δούμε ένα-ένα. Πρώτον, εμφανίζεται όταν συγκρουόμαστε με τον χρόνο. Όσο είμαστε νεότεροι, συχνά ζούμε με μια βαθιά σχεδόν αυτονόητη αίσθηση ότι έχουμε χρόνο, ότι μπορούμε να αποφασίσουμε αργότερα, ότι μπορούμε να αλλάξουμε αργότερα, ότι μπορούμε να ρισκάρουμε, να περιμένουμε, να αναβάλουμε κτλ. Κάποια στιγμή όμως αυτό αλλάζει.

06:23 Ο άνθρωπος αρχίζει να νιώθει ότι δεν είναι όλα περιόριστα, κάποια πράγματα ίσως δεν θα συμβούν ποτέ, κάποια όνειρα έχουν ήδη απομακρυνθεί, ο χρόνος δεν είναι θεωρητικός αλλά πολύ συγκεκριμένος και αυτή η συνειδητοποίηση μπορεί να φέρει τεράστια εσωτερική αναστάτωση. Δεύτερον, εμφανίζεται όταν αναμετριόμαστε με όσα δεν ζήσαμε.

06:44 Οι τρεις ηλικίες δεν αφορά μόνο όσα έγιναν. Πολύ συχνά αφορά όσα δεν έγιναν, πολλές φορές τα αποκαλούμε και αποθυμένα. Τις ζωές που δεν δοκιμάσαμε, τις επιλογές που δεν τολμήσαμε, τις σχέσεις που δεν χτίσαμε, τα επαγγελματικά μονοπάτια που δεν ακολουθήσαμε, την εκδοχή του εαυτού μας που ίσως δεν προλάβουμε να ζήσουμε. Και τότε δεν πονά μόνο το παρόν, πονά και το ανεκπλήρωτο.

07:12 Τρίτον, εμφανίζεται μέσα από τις συγκρίσεις. Ένας ακόμη πολύ ισχυρός παράγοντας είναι οι συγκρίσεις Ο άνθρωπος κοιτά γύρω του και βλέπει άλλους που προχώρησαν, που πέτυχαν Άλλους που φαίνονται πιο νέοι, πιο ήρεμοι, πιο επιτυχημένοι Άλλους που μοιάζουν να είναι εκεί που πρέπει και ούτω καθεξής Και αυτό μπορεί να γεννήσει ένα σκληρό εσωτερικό αφήγημα Έμεινα πίσω, αργήσα, δεν καταφέρα όσα έπρεπε, στην ηλικία μου θα έπρεπε να είμαι αλλού κτλ Οι συγκρίσεις δεν δημιουργούν από μόνες τους την κρίση ηλικίας, αλλά τη δυναμώνουν πολύ.

07:48 Τέταρτον, εμφανίζεται όταν αλλάζει το σώμα και η εικόνα μας. Το σώμα είναι ένα πολύ σημαντικό κομμάτι αυτής της κρίσης, γιατί κάποια στιγμή ο άνθρωπος δεν βλέπει μόνο εσωτερικές μετατοπίσεις, βλέπει και εξωτερικές αλλαγές. Αλλαγές στην ενέργεια, στην αντοχή, στην εμφάνιση, στην αίσθηση νεότητας, στη σχέση με τη φθορά. Και αυτό μπορεί να λειτουργήσει σαν καθρέφτης που του λέει ο χρόνος δεν είναι μόνο ιδέα, φαίνεται, γράφεται, υπάρχει.

08:16 Ίσως σε μια εποχή που εξιδανικεύει υπερβολικά τη νεότητα, αυτό μπορεί να γίνει ακόμα πιο πιεστικό. Και πέμπτον, εμφανίζεται όταν η ζωή που ζούμε δεν μας μοιάζει πια. Πολλές φορές η κρίση ηλικίας ξεσπά όχι μόνο επειδή μεγαλώνουμε αλλά επειδή ξαφνικά κοιτάζουμε τη ζωή μας και δεν αναγνωρίζουμε πια μέσα της τον εαυτό μας Μπορεί να έχουμε μια δουλειά που δεν μας εκφράζει μια σχέση που δεν μας χωρά μια καθημερινότητα που μας έχει αδειάσει μια εικόνα επιτυχίας που εξωτερικά φαίνεται σωστή αλλά εσωτερικά μοιάζει ξένη Και τότε η κρίση ηλικίας γίνεται και κρίση ταυτότητας Άρα, γιατί εμφανίζεται η κρίση ηλικίας?

08:59 Εμφανίζεται όταν ο άνθρωπος συγκρούεται πιο έντονα με τον χρόνο, με όσα δεν έζησε, με τις συγκρίσεις, με τις αλλαγές του σώματος και με την αίσθηση ότι ίσως η ζωή που ζει δεν τον εκφράζει πια όπως παλιά Και ίσως η φράση της ενότητας είναι η εξής Η κρίση ηλικίας εμφανίζεται συχνά εκεί όπου ο χρόνος συναντά το ανεκπλήρωτο και ο άνθρωπος αρχίζει να αναρωτιέται όχι μόνο πόσο μεγάλωσε, αλλά και πώς έζησε μέχρι εδώ.

09:36 Πώς εκδηλώνεται Η κρίση ηλικίας δεν εμφανίζεται πάντα με τον ίδιο τρόπο. Δεν έχει μία μόνο εικόνα και δεν μοιάζει το ίδιο σε όλους τους ανθρώπους. Για κάποιους φαίνεται πιο εξωτερικά, για άλλους πιο εσωτερικά. Για κάποιους βγαίνει ως άγχος, για άλλους ως τιμός. Για άλλους ως παρορμητικότητα και για άλλους ως μια πιο σιωπηλή αλλά βαθιά αίσθηση και νου.

09:59 Και αυτό είναι σημαντικό γιατί πολλοί άνθρωποι περνούν κρίση ηλικίας χωρίς να τη λένε έτσι. Απλώς νιώθουν ότι κάτι μέσα τους έχει αρχίσει να ταράζεται. Πάμε όμως να τα δούμε επιμέρους. Πρώτον, εκδηλώνεται ως άγχος για τον χρόνο. Ένα από τα πιο συχνά σημάδια είναι μια αυξημένη αγωνία γύρω από τον χρόνο. Ο άνθρωπος αρχίζει να σκέφτεται πιο έντονα πόσο γρήγορα περνούν τα χρόνια, τι δεν πρόλαβε, πόσους χρόνους απομένει, αν είναι αργά για αλλαγές, αν μπορεί ακόμη να ξεκινήσει κάτι καινούριο.

10:28 Αυτό το άγχος δεν είναι απλή σκέψη Μπορεί να γίνει πολύ πιεστικό, σχεδόν αιμονικό Σαν χρόνος να έχει ξαφνικά γίνει εχθρός Δεύτερον, εκδηλώνεται ως υπαρξιακή δυσφορία Πολλές φορές η κρίση ηλικίας δεν βγαίνει πρώτα ως φόβος για την εμφάνιση Ή για τα χρόνια Βγαίνει ως μια αίσθηση ότι κάτι μέσα στη ζωή δεν κουμπώνει πια Ο άνθρωπος μπορεί να νιώθει ένα κενό Το ανικανοποίητο δυσκολία να χαρεί, μία αίσθηση ότι ζει μηχανικά, ακόμη βαθιά ερωτήματα για το νόημα της ζωής του.

11:03 Δεν ξέρει πάντα τι ακριβώς φταίει, ξέρει όμως ότι αυτό που ζει δεν τον γεμίζει όπως παλιά ή ότι έχει αρχίσει να ακούει πολύ πιο δυνατά ερωτήματα που πριν κρατούσε στο περιθώριο. Τρίτον, εκδηλώνεται ως παρορμητικότητα ή βιαστικές κινήσεις. Σε κάποιους ανθρώπους η κρίση ηλικίας βγαίνει προς τα έξω, σαν μια ξαφνική ανάγκη να αλλάξουν τα πάντα.

11:27 Μπορεί να εφανιστεί ως βιαστικές αποφάσεις, ανάγκη να αποδείξουν ότι είναι ακόμη νέοι, έντονη αναζήτηση επιβεβαίωσης, παρόρμηση για μεγάλες αλλαγές χωρίς αρκετή απεξεργασία, ξαφνική δυσανεξία σε οτιδήποτε θυμίζει σταθερότερη ρουτίνα. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε αλλαγή είναι λάθος, σημαίνει όμως ότι μερικές φορές η κίνηση δεν έρχεται από καθαρή επιθυμία, αλλά από πανικό απέναντι στον χρόνο.

11:54 Τέταρτον, εκδηλώνεται ως αιμονή με την εικόνα και το σώμα. Η κρίση ηλικίας συχνά αγγίζει και πολύ έντονα τη σχέση με το σώμα και με την εξωτερική εικόνα. Ο άνθρωπος μπορεί να γίνεται πιο ευάλωτο σε φόβο για τη φθορά, σύγκριση με νεότερους ανθρώπους, υπερβολική ανησυχία για την εμφάνιση, δυσκολία να αποδειχτεί τις φυσικές αλλαγές, αίσθηση ότι χάνει κάτι πολύτιμο μαζί με την νεότητα.

12:19 Σε μια εποχή που υπερπροβάλλει την νεότητα, την απόδοση και την εξωτερική εικόνα, αυτό μπορεί να γίνεται ακόμη πιο οξύ. Και πέμπτον, εκδηλώνεται ως ένταση στις σχέσεις. Πολλές φορές η κρίση ηλικίας δεν μένει μόνο μέσα στον άνθρωπο, βγαίνει και στις σχέσεις του. Μπορεί να γίνει μεγαλύτερη ευρεθιστότητα, αφισβήτηση της σχέσης, ανάγκη για περισσότερη επιβεβαίωση, ξαφνική αίσθηση ασφυξίας, απόσταση από τον σύντροφο ή θυμός απέναντι σε μια ζωή που μέχρι τότε φαινόταν κανονική.

12:49 Γιατί όταν ο άνθρωπος αρχίζει να αμφισβητεί τον εαυτό του και τη ζωή του, συχνά αμφισβητεί και τους δεσμούς μέσα στους οποίους ζει. Άρα, πώς εκδηλώνεται η κρίση ηλικίας, μπορεί να εκδηλωθεί ως άγχος για τον χρόνο, ως υπαρξιακή δυσφορία, ως παρορμητικότητα, ως έντονη αγωνία για το σώμα και την εικόνα, αλλά και ως αποσταθεροποίηση μέσα στις σχέσεις και στην καθημερινή ζωή.

13:14 Και ίσως η πιο συστικημάς φράση εδώ είναι η εξής. Η κρίση ηλικίας δεν φαίνεται πάντα ως φόβος για το ότι μεγαλώνουμε. Πολύ συχνά φαίνεται ως μια βαθιά ανησυχία ότι η ζωή, ο εαυτός και ο χρόνος δεν είναι πια τόσο δεδομένα όσο νομίζαμε. Όταν ακούμε τη φράση κρίση ηλικίας, πολύ συχνά το μυαλό πηγαίνει αυτόματα στη λεγόμενη μέση ηλικία, σαν να είναι κάτι που αφορά μόνο τους ανθρώπους μετά τα 40 ή τα 50.

14:13 Όμως, αυτό είναι πολύ περιορισμένο και σε μεγάλο βαθμό παραπλανητικό. Η κρίση ηλικίας δεν αφορά μόνο μια συγκεκριμένη δεκαετία της ζωής. αφορά κάθε περίοδο που ο άνθρωπος αρχίζει να συνειδητοποιεί πιο έντονα ότι ο χρόνος περνά, ότι κάτι τελειώνει, ότι κάτι αλλάζει ή ότι ο εαυτός που έχει φανταστεί δεν ταυτίζεται πια με αυτόν που ζει.

14:36 Πάμε να τα δούμε ένα-ένα. Πρώτον, μπορεί να εμφανιστεί και νωρίτερα. Υπάρχουν άνθρωποι που βιώνουν μια κρίση ηλικίας ήδη στα 30 ή και νωρίτερα. Όχι επειδή μεγάλωσαν πολύ, αλλά επειδή εκείνη την περίοδο αρχίζουν να συγκρίνουν τη ζωή τους με κάποια εσωτερικά ή κοινωνικά ορόσημα ή ακόμη και να συνειδητοποιούν το χρόνο και την ύπαρξή μας στη ζωή.

14:58 Σκέφτονται, στην ηλικία μου νόμιζα ότι θα είχα προχωρήσει αλλιώς. Περίμενα να έχω βρει πιο καθαρά τον δρόμο μου. Νόμιζα ότι μέχρι τώρα θα ήξερα ποιος είμαι ή νιώθω ότι ήδη άργησα και ούτω καθεξής. Εδώ η κρίση δεν γεννιέται από την βιολογική ηλικία μόνο. Γεννιέται από τη σύγκρουση ανάμεσα στις προσδοκίες και στην πραγματική εμπειρία ζωής.

15:20 Δεύτερον, στα 40 ή στα 50 γίνεται πιο έντονη η συνείδηση του πεπερασμένου. Σε άλλους ανθρώπους η κρίση αυτή γίνεται πιο έντονη αργότερα, όταν ο χρόνος πάβει να μοιάζει ανοιχτός και απειριόριστος. Εκεί η ερώτηση δεν είναι μόνο τι έχω κάνει μέχρι τώρα, γίνεται και τι μπορώ ακόμη να κάνω, τι έχει κλείσει, τι έχει χαθεί, πόσος χρόνος υπάρχει ακόμη για αλλαγή, για έρωτα, για δημιουργία, για νόημα και ούτω καθεξής.

15:47 Και αυτή η συνειδητοποίηση του πεπερασμένου είναι πολύ ισχυρή γιατί αναγκάζει τον άνθρωπο να δει ότι η ζωή δεν είναι απλώς μια συνεχής αναβολή δυνατοτήτων. Τρίτον, μπορεί να εμφανιστεί σε φάσεις μετάβασης όχι μόνο σε στρόγγυλες ηλικίες. Η κρίση ηλικίας δεν συνδέεται μόνο με 30, 40, 50 ή 60. Μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε φάση έντονης μετάβασης.

16:09 Για παράδειγμα, μετά από έναν χωρισμό, μετά από απολύεργασία στις σπουδών, μετά από μια ασθένεια ή όταν τα παιδιά μεγαλώνουν και φεύγουν, όταν αλλάζει το σώμα, όταν έρχεται αντιμέτωπος ο άνθρωπος με πένθος, φθορά ή μοναξιά, όταν ακόμη διαλύεται μια παλιά ταυτότητα κ.ο.κ. Δηλαδή, η κρίση ηλικίας ενεργοποιείται συχνά όχι μόνο από το πόσων χρονών είμαι, αλλά από το σε ποιο σημείο ζωής βρίσκομαι και τι σημαίνει αυτό για εμένα.

16:38 Και τέταρτον, αυτό που αλλάζει κάθε φορά είναι η σχέση με τον εαυτό και με το μέλλον. Σε όποια ηλικία και αν εμφανιστεί, η κρίση αυτή έχει κάτι κοινό. Ο άνθρωπος δεν βλέπει πια το μέλλον με τον ίδιο τρόπο. Ίσως κάποτε το μέλλον ήταν υπόσχεση, τώρα γίνεται ερώτημα. Ίσως κάπου ήταν ανοιχτό, τώρα μοιάζει πιο συγκεκριμένο, πιο περιορισμένο, πιο αληθινό.

16:58 Και εκεί η κρίση ηλικίας πάβει να είναι θέμα δεκαετίας, γίνεται βαθύτερη αλλαγή στον τρόπο που ο άνθρωπος στέκεται απέναντι στον χρόνο και στον εαυτό του. Άρα, η κρίση ηλικίας δεν αφορά μόνο τη μέση ηλικία. Μπορεί να εμφανιστεί νωρίτερα ή αργότερα, σε διαφορετικές φάσεις ζωής, κάθε φορά που ο άνθρωπος συγκρούεται πιο έντονο με τον χρόνο, με τα όρια του, με τις προσδοκίες του ή με μια μεγαλύτερη εσωτερική μετάβαση.

17:25 Και ίσως η φράση της ενότητας είναι η εξής. Η κρίση ηλικίας δεν ανήκει σε μια συγκεκριμένη ηλικία. Ανήκει στις στιγμές όπου ο άνθρωπος πάβει να βλέπει τη ζωή του σαν ετελείωτη δυνατότητα και αρχίζει να τη βλέπει σαν πραγματική, συγκεκριμένη και πεπερασμένη διαδρομή. Οι κρίσεις ηλικές δεν είναι μόνο μέσα στον άνθρωπο που το βιώνει το είπαμε και πριν πολύ συχνά περνά και μέσα στις σχέσεις του γιατί όταν αρχίζει να αλλάζει ο τρόπος που κάποιος βλέπει τον εαυτό του τον χρόνο, το σώμα του, τις επιλογές του και φυσικά το μέλλον του αλλάζει αναπόφευκτα και ο τρόπος που σχετίζεται και αυτό είναι πολύ σημαντικό γιατί πολλές φορές οι κρίσεις ηλικές δεν εμφανίζεται μόνο σε εσωτερική αγωνία εμφανίζεται και ως αποσταθεροποίηση μέσα στον έρωτα, στη συντροφικότητα, στον γάμο, στην οικογένεια, ακόμη και στις φιλίες.

18:21 Πάμε να τα δούμε επιμέρους. Πρώτον, μπορεί να γεννήσει αμφιβολία για τη σχέση. Όταν ο άνθρωπος περνά κρίση ηλικία, συχνά αρχίζει να αναρωτιέται όχι μόνο για τον εαυτό του, αλλά και για τη ζωή που έχει χτίσει. Και τότε μπορεί να εμφανιστούν ερωτήματα όπως Είμαι στη σωστή σχέση, σε αυτή που θέλω. «Είναι αυτή η ζωή που θα ήθελα»

18:41 «Με εκφράζει ακόμα αυτός ο δεσμός» «Μήπως έχω συμβιβαστεί» «Μήπως έζησα πιο λίγο από όσο θα ήθελα» Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητο ότι η σχέση είναι πραγματικά λάθος. Σημαίνει όμως ότι ο άνθρωπος αρχίζει να τη βλέπει μέσα από ένα πιο ταραγμένο, πιο ανήσυχο εσωτερικό βλέμμα. Δεύτερον, μπορεί να φέρει ανάγκη για επιβεβαίωση.

19:02 Η κρίση ηλικίας συχνά αγγίζει πολύ την αυτοεικόνα και όταν ο άνθρωπος νιώθει ότι χάνει κάτι από την νεότητα, την ελκυστικότητα, τη ζωντάνια ή την αίσθηση δυνατοτήτων, μπορεί να γίνει πιο ευάλωτος στην ανάγκη για επιβεβαίωση. Αυτό μπορεί να φανεί ως μεγαλύτερη εξάρτηση από το πώς τον βλέπει ο σύντροφος ως ανάγκη να νιώθει επιθυμητός, ως ευαισθησία απέναντι στην αδιαφορία ως φόβος ότι δεν είμαι πια αρκετός ή ως έντονη αναζήτηση επιβεβαίωσης και έξω από τη σχέση και εκεί η σχέση αρχίζει να φορτώνεται με ένα επιπλέον ψυχικό βάρος Τρίτον, μπορεί να φέρει απόσταση ή ευρεθιστότητα Δεν αντιδρούν όλοι οι άνθρωποι με τον ίδιο τρόπο Κάποιοι όταν περνούν κρίση ηλικίας δεν ζητούν περισσότερο των άλλων αλλά απομακρύνονται Γίνονται πιο κλειστοί, πιο ευερέθιστοι, πιο ανυπόμονοι, πιο δύσκολοι στην επικοινωνία ή νιώθουν ότι ασφιχτιούν μέσα στη σχέση ακόμα και αν πριν δεν το βίωναν έτσι Γιατί πολλές φορές ο άλλος δεν είναι το πρόβλημα αλλά γίνεται το πιο κοντινό πρόσωπο πάνω στο οποίο πέφτει η εσωτερική αναστάτωση

20:10 Τέταρτον, μπορεί να ξυπνήσει τον φόβο ότι η ζωή περνά Σε μια μακροχρόνια σχέση αυτό μπορεί να φανεί πολύ έντονα Ο άνθρωπος κοιτά τη σχέση του και μπορεί να μην βλέπει μόνο τον σύντροφο Μπορεί να βλέπει και τα χρόνια που πέρασαν, τη ζωή που χτίστηκε, τις επιλογές που έγιναν Αυτά που κλείδωσαν, αυτά που δεν θα γίνουν πια με τον ίδιο τρόπο Και εκεί η σχέση μπορεί να αρχίσει να συμβολίζει κάτι μεγαλύτερο όχι μόνο τον δεσμό αλλά και το πέρασμα του χρόνου.

20:39 Και αυτό είναι πολύ βαρύ γιατί τότε δεν αμφισβητείται μόνο η σχέση, αμφισβητείται ολόκληρη η πορεία ζωής. Και πέμπτον, μπορεί όμως να γίνει και αφορμή για πιο βαθιά αλήθεια. Αυτό είναι πολύ σημαντικό να υποθεί για να μην δούμε την κρίση ηλικίας μόνο ως απειλή για τις σχέσεις. Μερικές φορές αυτή η κρίση, όσο δύσκολη κι αν είναι, φέρνει στην επιφάνεια αλήθειες που είχαν καιρό να υποθούν.

21:01 Μπορεί να κάνει έναν άνθρωπο να μιλήσει πιο καθαρά, να δει τι του λείπει, να ξανακοιτάξει τη σχέση του με ειλικρίνεια, να ξαναζητήσει σύνδεση, να ξαναβρει τον εαυτό του μέσα στον δεσμό με πιο όριμο τρόπο. Άρα ναι, η κρίση ηλικίας μπορεί να αποσταθεροποιήσει τη μία σχέση, μπορεί όμως και να την αφυπνήσει να υπάρξει αλήθεια και εσωτερική δουλειά.

21:23 Άρα, πώς επηρεάζεται η σχέση της κρίσης ηλικίας? Μπορεί να γεννήσει αμφιβολία, ανάγκη για επιβεβαίωση, απόσταση, ευρεθιστότητα και φόβο ότι η ζωή περνά, αλλά μπορεί ταυτόχρονα να γίνει και αφορμή για βαθύτερη ειλικρίνεια, επαναξιολόγηση και πιο ουσιαστική επαφή. Και ίσως η πιο ουσιαστική φράση αυτής της ενότητας είναι η εξής.

21:46 Η κρίση ηλικίας δεν ταράζει μόνο τον άνθρωπο απέναντι στον χρόνο, ταράζει και τις σχέσεις του γιατί τον αναγκάζει να δει πιο καθαρά όχι μόνο ποιος είναι αλλά και με ποιον και πώς ζει. Το σώμα, η εικόνα και ο φόβος της φθοράς. Αυτό είναι ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία της κρίσης ηλικίας γιατί ο χρόνος δεν γίνεται αντιληπτός μόνο εσωτερικά γίνεται αντιληπτός και μέσα από το σώμα.

22:19 Μέσα από την εικόνα, την ενέργεια, την αντοχή, το βλέμμα που ρίχνουμε στο καθρέφτη και τη σύγκριση ανάμεσα σε αυτό που ήμασταν, σε αυτό που νομίζουμε ότι ήμασταν και σε αυτό που βλέπουμε τώρα. Και εδώ χρειάζεται πολύ προσοχή. Ο φόβος της φθοράς δεν είναι απαραίτητα ρηχός ή ματαιόδοξος. Πολύ συχνά είναι βαθιά υπαρξιακός.

22:39 Γιατί το σώμα γίνεται μια ορατή απόδειξη ότι ο χρόνος προχωρά και ότι τίποτα δεν μένει αμετάβλητο. Πάμε να τα δούμε ένα ένα. Πρώτον, το σώμα γίνεται καθρέφτης του χρόνου. Σε κάποια φάση της ζωής ο άνθρωπος αρχίζει να βλέπει πιο καθαρά ότι το σώμα αλλάζει. Αλλάζει η επιδερμίδα, αλλάζει η αντοχή, αλλάζει ο ρυθμός, αλλάζει η κόποση, αλλάζει η αίσθηση της νεότητας.

23:05 Και τότε το σώμα δεν είναι μόνο σώμα, γίνεται μήνυμα. Σαν να λέει, ο χρόνος περνά, κάτι φεύγει, κάτι μετακινείται, κάτι δεν είναι πια όπως πριν. Αυτό μπορεί να γεννήσει μεγάλη αναστάτωση Ειδικά όταν ο άνθρωπος έχει ταυτίσει πολύ την αίσθηση αξίας του Με την νεότητα, την εμφάνιση ή τη σωματική δύναμη Δεύτερον, η κρίση δεν είναι μόνο για το πώς φαίνομαι Αλλά και για το τι σημαίνει αυτό που αλλάζει Αυτό είναι πολύ ουσιαστικό Γιατί πολλές φορές ο άνθρωπος δεν πονά μόνο επειδή βλέπει μια ρητίδα Μια αλλαγή στο σώμα ή μια απώλεια ενέργειας Πονά γιατί αυτές οι αλλαγές συμβολίζουν κάτι μεγαλύτερο.

23:45 Συμβολίζουν το ότι δεν είναι πια στην αρχή, το ότι η ζωή προχωρά, το ότι η νεότητα δεν είναι μόνιμη κατάσταση, το ότι κάποια πράγματα δεν θα επιστρέψουν, το ότι ο χρόνος γράφεται πάνω του. Άρα, ο φόβος της φθοράς δεν είναι μόνο αισθητικός, είναι πολλές φορές υπαρξιακός και ψυχικός. Τρίτον, η εποχή μας εντείνει πολύ αυτή την αγωνία.

24:09 Ζούμε σε μια εποχή που εξαιδανικεύει υπερβολικά την νεότητα, τη διαρκή φρεσκάδα, τη διαθεσιμότητα, την εικόνα, την απόδοση Σαν να πρέπει ο άνθρωπος να παραμένει συνεχώς καινούριος, ελκυστικός, ενεργός, ακούραστος Αυτό κάνει το πέρασμα του χρόνου να μοιάζει όχι μόνο φυσικό γεγονός, αλλά σχεδόν προσωπική αποτυχία Και έτσι ο άνθρωπος μπορεί να αρχίσει να νιώθει ότι χάνει αξία, ότι γίνεται λιγότερο ορατός, ότι δεν είναι πια τόσο επιθυμητός, ότι μένει πίσω σε έναν κόσμο που λατρεύει τον νέο.

24:42 Αυτό είναι πολύ σκληρό ψυχικά γιατί μετατρέπει τη φυσική ανθρώπινη πορεία σε πεδίο συνεχούς πίεσης. Τέταρτον, ο φόβος της φθοράς αγγίζει και τον έρωτα και την επιθυμία. Σε πολλούς ανθρώπους αυτή η κρίση δεν μπαίνει μόνο στη σχέση με το καθρέφτη. Μπαίνει και στη σχέση με το αν νιώθουν ακόμη επιθυμητοί, αγαπητοί, ζωντανοί, ερωτικά.

25:04 Μπορεί να εμφανιστούν σκέψεις όπως «με βλέπει ακόμη ο άλλος», «είμαι ακόμη ελκυστικός», «χάνω τη δύναμη που είχα», «μήπως ο χρόνος με βγάζει έξω από το παιχνίδι της επιθυμίας» και ούτω καθεξής. και εκεί ο φόβος της φθοράς συναντά πολύ βαθιά την ανάγκη για αγάπη, για επιβεβαίωση και για ορατότητα. Και πέμπτον, η πιο δύσκολη απώλεια είναι καμιά φορά η εικόνα που είχαμε για τον εαυτό μας.

25:31 Ίσως αυτό είναι το πιο βαθύ σημείο της ενότητας. Ο άνθρωπος δεν πένθει μόνο αυτό που αλλάζει στο σώμα, πένθει και την εικόνα που είχε κάποτε για τον εαυτό του. πενθεί το σώμα που ένιωθε αβίαστο, την νεότητα που θεωρούσε αυτονόητη, την αίσθηση ότι έχει άπειρο χρόνο, τον εαυτό που φανταζόταν πιο αλόβητο από τη φθορά. Και αυτή η απώλεια είναι πολύ αληθινή, ακόμη κι αν δεν λέγεται εύκολα.

26:00 Άρα, τι συμβαίνει με το σώμα, την εικόνα και τον φόβο της φθοράς μέσα στην κρίση ηλικίας? Το σώμα γίνεται καθρέφτης του χρόνου, οι αλλαγές αποκτούν συμβολικό βάρος, η κοινωνική πίεση εντείνει την ανασφάλεια και ο άνθρωπος δεν συγκρούεται μόνο με το πώς φαίνεται, αλλά και με το τι σημαίνει για τον ίδιο ότι δεν είναι πια όπως κάποτε.

26:23 Και ίσως η φράση μας εδώ είναι η εξής. Ο φόβος της φθοράς δεν αφορά μόνο αυτό που αλλάζει στο σώμα. Αφορά πολλές φορές το πένθος για την εικόνα του εαυτού που νομίζαμε που θα κρατούσαμε περισσότερο. Και πάμε να δούμε τι πραγματικά κρύβεται από κάτω. Πίσω από την κρίση ηλικίας πολύ συχνά δεν βρίσκεται απλώς ο φόβος του αριθμού.

26:56 Δεν είναι μόνο το πόσο χρονών έγινα, δεν είναι μόνο το πέρασμα του χρόνου σε ημερολογιακή μορφή. Αυτό που συχνά κρύβεται από κάτω είναι πολύ βαθύτερο. κρύβεται πένθος, φόβος, το ανεκπληρωτό, κρύβεται η θνητότητα και κρύβεται η ανάγκη να νιώσουμε ότι η ζωή μας έχει ακόμη νόημα. Και ίσως αυτό είναι το πιο ουσιαστικό σημείο όλου του επεισοδίου.

27:19 Η κρίση ηλικίας συχνά δεν είναι θέμα ηλικίας, είναι θέμα νοήματος και ύπαρξης. Πάμε όμως να τα δούμε επί μέρους. Πρώτον, κρύβεται πένθος για τον χρόνο που πέρασε. Πολλές φορές ο άνθρωπος δεν πονά μόνο επειδή μεγαλώνει Πονά επειδή αρχίζει να πενθεί κομμάτια της ζωής που έχουν ήδη φύγει Πενθεί τη νεότητα που πέρασε, τις παλιές δυνατότητες Την αίσθηση ότι όλα είναι ακόμη μπροστά Τον παλιό εαυτό που κάποτε πίστευε ότι έχει άπειρο χρόνο Αυτό το πένθος δεν είναι πάντα ξεκάθαρο Δεν λέγεται εύκολα αλλά υπάρχει και πολλές φορές η κρίση ηλικίας είναι ακριβώς η στιγμή που ο άνθρωπος αρχίζει να το αισθάνεται πιο δυνατά.

28:00 Δεύτερον, κρύβεται ανεκπλήρωτο. Από κάτω μπορεί να υπάρχει και ένα βαθύ ανεκπλήρωτο. Όχι μόνο για όσα δεν έγιναν πρακτικά, αλλά και για όσα δεν επέτρεψε ποτέ ο άνθρωπος τον εαυτό του να ζήσει. Επιθυμίες που καταπιέστηκαν, επιλογές που δεν τολμήθηκαν, πλευρές του εαυτού που έμειναν στο περιθώριο, δημιουργικότητα που δεν βγήκε, σχέσεις που δεν χτίστηκαν, ζωή που έμεινε περισσότερο σωστή παρά αληθινή.

28:29 Και τότε η κρίση ηλικίας δεν λέει μόνο μεγαλώνω, λέει και τι έκανα τελικά με τη ζωή που μου δόθηκε. Τρίτον, κρύβεται φόβος θνητότητας. Αυτό είναι ίσως από τα πιο βαθιά και πιο δύσκολα σημεία. Κάποια στιγμή η ηλικία δεν θυμίζει μόνο φθορά ή αλλαγή θυμίζει και κάτι πιο σιωπηλό αλλά πολύ ισχυρό ότι η ζωή είναι απεπερασμένη Ο άνθρωπος αρχίζει να έρχεται πιο κοντά στην αλήθεια ότι δεν είναι αθάνατος, δεν θα προλάβει τα πάντα η ζωή έχει όρια, κάποια κεφάλια θα κλείσουν χωρίς να ανοίξουν ξανά και αυτό μπορεί να γεννήσει τεράστια εσωτερική αναστάτωση όχι πάντα ως καθαρή σκέψη για τον θάνατο αλλά μια υπαρξιακή πίεση και βιασύνη.

29:16 Τέταρτον, κρύβεται η ανάγκη να νιώσουν ότι η ζωή έχει ακόμη νόημα. Πίσω από πολλές κρίσεις ηλικίας υπάρχει και αυτό το ερώτημα. Η ζωή μου έτσι όπως τη ζω τώρα έχει νόημα για μένα. Όχι γενικά, όχι θεωρητικά αλλά υπαρξιακά, καθημερινά και αληθινά. Γιατί όταν ο άνθρωπος αρχίζει να νιώθει ότι ο χρόνος δεν είναι άπειρος τότε γίνεται πιο επιτακτική και η ανάγκη να μη ζει απλώς μηχανικά.

29:41 Να μη λειτουργεί μόνο, να μη συνεχίζει μόνο από κεκτημένη ταχύτητα. Θέλει να νιώσει ότι αυτό που ζει τον αφορά, τον εκφράζει, τον δικαιώνει κάπως βαθύτερα. Και πέμπτον, κρύβεται η ανάγκη για επανασύνδεση με τον αληθινό εαυτό. Σε πολλές περιπτώσεις η κρίση ηλικίας είναι και σήμα ότι ο άνθρωπος έχει απομακρυνθεί από τον εαυτό του.

30:02 Όχι απαραίτητα επειδή έκανε λάθη, αλλά επειδή έζησε για χρόνια μέσα σε πρέπει, ρόλους, υποχρεώσεις, προσαρμογές και αναβολές. Και τότε η κρίση, όσο επίπονη κι αν είναι, φέρνει στην επιφάνεια μια βαθιά ανάγκη. Να ξαναβρω ποιος είμαι, τι θέλω, τι έχει σημασία για εμένα τώρα και πώς θέλω να συνεχίσω χωρίς να προδώσω όλο αυτό που νιώθω αληθινό.

30:27 Άρα, τι πραγματικά κρύβεται κάτω από την κρίση ηλικίας? κρύβεται πένθος για τον χρόνο που πέρασε ανεκπλήρωτο για όσον δεν ζήσαμε φόβος θνητότητας, ανάγκη για νόημα και μια βαθιά επιθυμία επανασύνδεσης με τον αληθινό εαυτό. Και η φράση της ενότητας είναι η εξής «Η κρίση ηλικίας δεν φέρνει μόνο φόβο για το ότι παίρνουν τα χρόνια φέρνει στην επιφάνεια το ερώτημα αν η ζωή που ζούμε μας μοιάζει αληθινά πριν ο χρόνος περιορίσει και άλλο τις δυνατότητές μας.

31:07 Όταν ένας άνθρωπος νιώθει ότι περνά κρίση ηλικίας, το πρώτο που χρειάζεται είναι να μην γελιοποιήσει αυτό που του συμβαίνει, αλλά και να μην το αφήσει να τον παρασύρει αμέσως σε βιαστικές κινήσεις. Γιατί αυτή η κρίση, όσο έντονη κι αν είναι, δεν είναι απαραίτητα ένδειξη ότι όλα καταραίουν. Είναι πολλές φορές ένδειξη ότι κάτι μέσα του ζητά να ακουστεί πιο καθαρά.

31:26 Και αυτό είναι πολύ σημαντικό. Πάμε να τα δούμε ένα-ένα. Πρώτον, δεν ακυρώνω αυτό που νιώθω. Πολλοί άνθρωποι όταν αρχίζουν να περνούν κρίση ηλικίας λένε στον εαυτό τους «Υπερβάλλω, είναι βλακία να τα σκέφτομαι αυτά, όλοι μεγαλώνουν τι έπαθα τώρα, πρέπει απλώς να συνέλθω» και πάρα πολλά άλλα τα και παραδείγματα. Όμως, όταν ένα εσωτερικό θέμα επιτρέφει ξανά και ξανά, δεν βοηθά να το προσβάλλεις, να το μειώσεις, να το γελιοποιήσεις.

31:54 χρειάζεται να αναγνωρίσεις ότι κάτι σε αγγίζει βαθιά. Όχι για να φυθιστείς στο δράμα φυσικά αλλά για να μην ζήσεις επιφανειακά κάτι που είναι υπαρξιακά σημαντικό. Δεύτερον, δεν παίρνω μεγάλες αποφάσεις μόνο πάνω στον πανικό. Αυτό είναι ίσως το πιο κρίσιμο πρακτικά. Όταν ο άνθρωπος νιώθει ότι ο χρόνος τον πιέζει μπορεί πολύ εύκολα να μπει σε κατάσταση βιασύνης.

32:18 Να θέλει να αλλάξει τα πάντα αμέσως, να φύγει από σχέσεις, να κάνει ακραίες επιλογές, να κυνηγήσει επιβεβαίωση, να προσπαθήσει να αποδείξει ότι είναι ακόμη νέος, είναι ακόμη ζωντανός, ότι δεν τελείωσε τίποτα και ούτω καθεξής. Κάποιες αλλαγές μπορεί πράγματι να χρειάζονται, αλλά είναι πολύ σημαντικό να ξεχωρίσουμε την καθαρή επιθυμία από τον πανικό.

32:38 γιατί οι αποφάσεις που παίρνονται μόνο για να αναιρέσουμε τον φόβο του χρόνου δεν είναι πάντα οι πιο αληθινές ούτε οι πιο σωστές. Τρίτον, προσπαθώ να καταλάβω τι ακριβώς πονά. Είναι πολύ διαφορετικό να λες γενικά πριν να έχω κρίση ηλικίας και πολύ διαφορετικό να ρωτήσεις πιο συγκεκριμένα τι είναι αυτό που με πονά περισσότερο, το σώμα που αλλάζει, οι επιλογές που δεν έκανα, η σχέση μου, η δουλειά μου, η αίσθηση ότι δεν ζω αληθινά, Ο φόβος ότι ο χρόνος περνά χωρίς νόημα.

33:10 Όσο πιο καθαρά ονομάζεται το πραγματικό σημείο του πόνου, τόσο πιο ουσιαστικά μπορεί να δουλευτεί. Τέταρτον, μειώνω τις συγκρίσεις. Η κρίση ηλικίας τρέφεται πολύ από τις συγκρίσεις. Από το τι έχουν κάνει οι άλλοι, από το πώς φαίνονται οι άλλοι, από το πού έπρεπε να βρίσκομαι εγώ σε αυτή την ηλικία. Όμως, οι συγκρίσεις σχεδόν ποτέ δεν δίνουν αλήθεια.

33:33 Δίνουν μόνο πίεση γιατί δεν συγκρίνεις μόνο ζωές. Συγκρίνεις και αόρατα βάρη, ιστορίες, τραύματα, συνθήκες και διαφορετικές πορείες που δεν φαίνονται εξωτερικά. Άρα ένα πολύ σημαντικό βήμα είναι να επιστρέψεις από το «η άλλη» στο «εγώ». Στο «τι είναι αληθινό για εμένα», στο «τι λείπει σε εμένα», στο «τι χρειάζομαι εγώ να δω καθαρά».

34:00 Πέμπτον, μπαίνω σε διάλογο με τη ζωή μου όχι μόνο με το φόβο μου Η κρίση ηλικίας γίνεται πιο ουσιαστική όταν δεν τη ζούμε μόνο σαν απειλή αλλά και σαν ερώτημα Τι θέλω από εδώ και πέρα, τι δεν μπορώ άλλο να γνώω, τι χρειάζεται να πενθύσω, τι χρειάζεται να αλλάξω, τι χρειάζεται να αποδεχτώ, τι χρειάζεται να ξαναζωντανέψω Αυτός ο διάλογος είναι πολύ πιο γόνιμος από το να προσπαθεί κανείς απλώς να ξεφορτωθεί την κρίση και έκτον όπου χρειάζεται ζητάω βοήθεια.

34:35 Κάποιες φορές η κρίση ηλικίας δεν είναι απλώς μια φάση σκέψης, μπορεί να συνοδεύεται από μεγάλη ψυχική πίεση, άγχος, θλίψη, σύγχυση ή απορρίθμιση. Εκεί είναι πολύ σημαντικό ο άνθρωπος να μην μείνει μόνος. Η στήριξη από έναν ειδικό μπορεί να βοηθήσει πολύ όχι για να διορθώσει την ηλικία, αλλά για να βοηθήσει τον άνθρωπο να καταλάβει τι πραγματικά ενεργοποιείται μέσα του και πώς μπορεί να σταθεί πιο όρημα και καθαρά απέναντι σε αυτό.

35:03 Άρα, τι κάνω όταν νιώθω ότι περνάω κρίση ηλικίας? Δεν ακυρώνω αυτό που νιώθω. Δεν βιάζομαι να πάρω μεγάλες αποφάσεις μόνο πάνω στον πανικό. Προσπαθώ να καταλάβω τι ακριβώς με πονά. Μειώνω τις συγκρίσεις. Μπαίνω σε πιο τίμιο διάλογο με τη ζωή μου και όπου χρειάζεται ζητάω σου αισθητική βοήθεια. Η φράση της ενότητάς μας λοιπόν είναι η εξής.

35:28 Η κρίση ηλικίας δεν χρειάζεται ούτε να τη φοβηθείς ούτε να τη γελιοποιήσεις. Χρειάζεται να τη διαβάσεις σωστά. Γιατί πολλές φορές δεν έρχεται για να σε καταστρέψει, αλλά για να σου δείξει τι δεν μπορείς πια να ζεις μηχανικά. Η κρίση ηλικίας μπορεί να γίνει και ευκαιρία αφύπνισης. Κλείνοντας τις ενότητες αυτού του επεισοδίου, ίσως το πιο ουσιαστικό που χρειάζεται να μείνει είναι ότι η κρίση ηλικίας, όσο δύσκολη κι αν είναι, δεν είναι μόνο κατάρρευση.

36:07 Δεν είναι μόνο πανικός, απώλεια, φόβος ή ματέωση. Μπορεί να είναι και κάτι ακόμη. Μπορεί να γίνει μια βαθιά στιγμή αφύπνισης. Γιατί πολλές φορές ο άνθρωπος δεν αρχίζει να αλλάζει όταν όλα κυλούν άνετα και προβλέψιμα. αρχίζει να αλλάζει όταν δεν μπορεί πια να αγνοεί αυτό που μέσα του έχει συσσωρευτεί. Όταν ο χρόνος, το σώμα, οι ματαιώσεις, οι συγκρίσεις και η υπαρξιακή αγωνία τον αναγκάζουν να σταθεί και να δει πιο καθαρά.

36:37 Και αυτή η στάση, όσο επώδυνη κι αν είναι, μπορεί να γίνει αφιτηρία. Πρώτον, μπορεί να γίνει στιγμή αλήθειας. Η κρίση ηλικίας συχνά φέρνει στην επιφάνεια αλήθειες που για χρόνια έμεναν στην άκρη. Αλήθειες για το τι δεν μας εκφράζει πια, για το τι μας λείπει, για το τι κουβαλάμε από συνήθεια, για το ποια ζωή χτίσαμε και αν αυτή η ζωή μας μοιάζει αληθινά.

37:06 Και αυτό είναι πολύ σημαντικό. Γιατί χωρίς αυτές τις στιγμές αλήθειας ο άνθρωπος μπορεί να συνεχίζει για χρόνια μια ζωή που λειτουργεί εξωτερικά αλλά εσωτερικά τον αφήνει όλο και πιο ξένο προς τον εαυτό του. Δεύτερον, μπορεί να γίνει στιγμή επαναπροσδιορισμού. Μερικές φορές η κρίση ηλικίας δεν έρχεται για να μας πει μόνο ότι χάσαμε.

37:26 Έρχεται και για να μας ρωτήσει και τώρα τι έχει σημασία, πώς θέλεις να συνεχίσεις, τι δεν θέλεις πια να προδώσεις και εκεί μπορεί να αρχίσει ένας επαναπροσδιορισμός. Όχι απαραίτητα θεαματικός, όχι πάντα από έξω ορατός, αλλά πολύ ουσιαστικός. μπορεί να σημαίνει πιο εληθινές σχέσεις, διαφορετική στάση απέναντι στον χρόνο, λιγότερες ψεύτικες υποχρεώσεις, περισσότερη πίστη σε ό,τι έχει σημασία για εσένα και μεγαλύτερη ελευθερία να υπάρχουμε όπως πραγματικά είμαστε.

38:02 Τρίτον, μπορεί να γίνει στιγμή ορίμανσης. Οι τρεις ηλικίες δεν είναι μόνο φόβος ότι δεν είμαστε πια νέοι. μπορεί να γίνει και το σημείο που ο άνθρωπος περνά σε μια πιο όριμη σχέση με τον χρόνο. Δηλαδή, να μην χρειάζεται να είναι τα πάντα ανοιχτά για να έχει νόημα ζωή, να μην εξαρτά όλη του την αξία από τη νεότητα ή από τις ατελειώτες δυνατότητες, να μπορεί να πει, ναι, κάτι χάθηκε, αλλά κάτι άλλο μπορεί ακόμη να γεννηθεί.

38:31 Ναι, ο χρόνος περνά, αλλά εγώ μπορώ να σταθώ μέσα του πιο συνειδητά. «Ναι, δεν θα τα ζήσω όλα, αλλά μπορώ να ζήσω πιο αληθινά αυτά που είναι δικά μου». Αυτό είναι ορίμανση, όχι παρέτηση, αλλά βαθύτερη σχέση με την πραγματικότητα. Τέταρτον, η αφύπνιση δεν σημαίνει ότι όλα γίνονται εύκολα. Χρειάζεται να το πούμε και αυτό.

38:55 Το ότι μια κρίση ηλικίας μπορεί να γίνει αφύπνιση δεν σημαίνει ότι γίνεται όμορφη, εύκολη, λυτρωτική από μόνη της. Μπορεί να περάσει μέσα από σύγχυση, μέσα από πένθος, μέσα από θυμό, μέσα από δύσκολες παραδοχές. Αλλά αυτό δεν αναιρεί την αξία της. Αντίθετα, πολλές φορές η αφύπνιση έχει βάθος ακριβώς επειδή πέρασε μέσα από αλήθειες που δεν ήταν εύκολες.

39:19 Και πέμπτον, το ζητούμενο δεν είναι να γίνουμε ξανά νέοι, αλλά να γίνουμε πιο παρόντες. Ίσως αυτή είναι η πιο καθαρή και αληθινή μορφή οριμότητας που μπορεί να φέρει μια κρίση ηλικίας. Όχι να παλέψεις να αποδείξεις ότι δεν πέρασε ο χρόνος Όχι να αρνηθείς τη φθορά Όχι να κυνηγήσεις πανικόβλητα μια χαμένη εκδοχή του εαυτού σου Αλλά να γίνεις πιο παρόν, πιο αληθινός, πιο συνειδητός, πιο τίμιος άνθρωπος Απένεται σε αυτό που ζεις και σε αυτό που θέλεις να συνεχίσεις να υπηρετείς μέσα στη ζωή σου Άρα, η κρίση ηλικίας μπορεί να γίνει και ευκαιρία αφήπνισης, φυσικά Μπορεί να γίνει στιγμή αλήθειας, επαναπροσδιορισμού, ορίμανσης και βαθύτερης παρουσίας.

40:08 Όχι επειδή είναι εύκολη, αλλά επειδή αναγκάζει τον άνθρωπο να δει πιο καθαρά τι δεν μπορεί πια να αγνοεί και πώς θέλει πραγματικά να συνεχίσει. Και η φράση της ενότητας είναι η εξής. Η κρίση ηλικίας δεν έρχεται μόνο για να μας τρομάξει με το πέρασμα του χρόνου, μπορεί να έρθει για να μας ξυπνήσει ώστε ο χρόνος που απομένει να γίνει πιο αληθινός, πιο συνειδητός και πιο δικός μας.

40:40 Και τώρα θα περάσουμε στην ενότητα της ποίησης. για την αγάπη που μαράθηκε, για τα όνειρα που χάθηκαν, για τη μνήμη και για τα κουρέλια της ευτυχίας που μένουν όταν ο άνθρωπος αρχίζει να αναμετριέται με όσα δεν κράτησαν. Λορένζος Μαβίλης. Ελπίδες που εστανιάτα. Ελπίδες που αισθανιάτα γύρω μου ευτερουγίζεται Ονείρα τα ροδάτα που με ενανουρίζεται Γιατί είσαστε φευγάτα Αγάπη με τα μύρια χαριτωμένα θάματα Με τα άπατα μυστήρια Με τες χαρές τα κλάματα Με τα γλυκά μαρτύρια Αγάπη με της νιώτης το μάι και σήμα ράθηκες Έρωση είσαι προδότης μετά λαόνιρα εχάθηκες Της νιώτης μου της πρώτης Πού είναι τώρα η μουσα ομήρα που τρέμοντας αγκάλιαζα Γιατί να σπάσει λύρα οκρούοντας αναγάλιαζα Της ομορφιάς τη θύρα Σύπνον θανάτου τέλεια την ψυχή μου αποκοίμησες Κι αν δεις φιλιά και γέλια Μ' άφησες τες ενθύμησες της ευτυχίας κουρέλια Ο πρώτος κιόλας στίχος, «Ελπίδες που στα νιάτα γύρω μου ευτερουγίζεται», ανοίγει αμέσως το βασικό ψυχικό τοπίο του εψουδίου.

43:09 Ο Μαβίλης φέρνει μπροστά μας τις ελπίδες της νιώτης σαν κάτι ελαφρύ, φωτεινό, ζωντανό και κινούμενο γύρω από τον άνθρωπο. Αυτή η εικόνα ταιριάζει πολύ βαθιά με την κρίση ηλικίας γιατί και εκεί ο άνθρωπος κοιτά συχνά προς τα πίσω και έρχεται αντιμέτωπος όχι μόνο με τα χρόνια που πέρασαν αλλά και με τις προσδοκίες που κάποτε τον περιέβαλαν.

43:30 Ο στίχος «γιατί είσαστε φευγάτα» είναι πολύ δυνατός γιατί συμπυκνώνει ακριβώς το πένθος που συζητήσαμε στις προηγούμενες ενότητες. η κρίση ηλικίας δεν αφορά μόνο το τι αλλάζει το παρόν. Αφορά και το ότι ο άνθρωπος συνειδητοποιεί πως κάτι από τα αρχικά του όνειρα, από την αίσθηση δυνατότητας και από την ψυχική υπόσχεση της νεότητας, έχει πια απομακρυνθεί.

43:53 Εδώ κάνω μια ερημινευτική σύνδεση του ποίηματος με το θέμα του επεισοδίου, αλλά στηρίζεται καθαρά στην ίδια την κίνηση του ποίηματος, που χτίζεται πάνω στη φυγή των ελπίδων και στη ματέωση της νιώτης. Πολύ ουσιαστικό είναι και το πέρασμα «Αγάπη με της νιώτης, το Μάη και εσύ μαράθηκες». Εδώ η αγάπη δεν παρουσιάζεται απλώς σε σχέση με άλλο πρόσωπο, αλλά ως συνολική εμπειρία ζωής, έρωτα, ορμής και νεότητας.

44:18 Ο Μάης της νιώτης είναι μια εξαιρετικά ισχυρή εικόνα γιατί παραπέμπει σε ακμή, σε άνθηση, σε άνοιγμα δυνατοτήτων. και όταν ο ποιητής λέει πως και αυτή μαράθηκε αγγίζει ακριβώς τον φόβο της φθοράς και της απώλειας του εσωτερικού αντίσματος που συνοδεύει συχνά την κρίση ηλικίας. Ο στίχος «Έρωσή είσαι προδότης» είναι εξαιρετικά σημαντικός γιατί φέρνει στο προσκήνιο και την αίσθηση προδοσίας που συχνά συνοδεύει αυτή την κρίση.

44:49 Ο άνθρωπος δεν πενθεί μόνο αυτό που χάθηκε, πολλές φορές νιώθει σαν να τον πρόδωσε η ίδια η ζωή, το ίδιο του το σώμα, ο χρόνος ή ακόμη και οι ίδιες οι υποσχέσεις που κάποτε πίστεψε. Αυτό συνδέεται πολύ άμεσα με το συνέστημα του ανεκπλήρωτου που αναλύσαμε στο επεισόδιο. Από τα πιο συγκλονιστικά σημεία του ποίηματος είναι το ερώτημα «Πούν τώρα η μουσα ομήρα που τρέμοντας αγκάλιαζα»

45:16 Εδώ ο ποιητής δεν πενθεί μόνο τον έρωτα ή τα όνειρα. Πενθεί και την ίδια τη δημιουργική εσωτερική φλόγα. Αυτό είναι πολύ κοντά στο ψυχικό βίωμα της κρίσης ηλικίας όπου ο άνθρωπος αναρωτιέται όχι μόνο τι έχασε εξωτερικά αλλά και πού πήγε εκείνο το κομμάτι του εαυτού του που κάποτε αισθανόταν πιο ζωντανό, πιο ανοιχτό, πιο κοντά στην ομορφιά, στην επιθυμία, στην δημιουργία.

45:38 Το τέλος του ποίηματος είναι για αυτό το επεισόδιο εξαιρετικά δυνατό «Και αν δεις φιλιά και γέλια, μ' άφησες τες ενθύμησες της ευτυχίας κουρέλια» Εδώ ο Μαβίλης μιλά πια καθαρά για τα απομεινάρια Όχι για την πλήρη καταστροφή, αλλά για τα κουρέλια της ευτυχίας για εκείνα τα σπαράγματα από κάτι που κάποτε ήταν ζωντανό και πλήρες Και αυτό ταιριάζει πολύ βαθιά με την κρίση ηλικίας γιατί πολλές φορές ο άνθρωπος δεν νιώθει ότι έχασε ολοκληρωτικά τη ζωή του αλλά ότι έμεινε με κομμάτια, με μνήμες, με αποσπάσματα από μια παλιότερη αίσθηση αυτού και ευτυχίας.

46:17 Άρα το ποίημα του Μαβίλη δεν είναι εξαιρετικά με το σημερινό θέμα γιατί μιλά για το πένθος της νεότητας, για την προδοσία των ονείρων για την απώλεια της εσωτερικής φλόγας και για τη στιγμή όπου ο άνθρωπος συνειδητοποιεί ότι δεν κρατά πια τα ίδια πράγματα όπως τα κρατούσε κάποτε και αυτό είναι ακριβώς μία από τις πιο βαθιές ρίζες της κρίσης ηλικίας.

46:39 Ίσως τελικά αυτό να είναι και ένα από τα πιο βαθιά σημεία της κρίσης ηλικίας. Ότι δεν πονάμε μόνο επειδή περνά ο χρόνος, αλλά και επειδή κάποια όνειρα, κάποιες ελπίδες και κάποιες εκδοχές του εαυτού μας δεν έμειναν όπως τις φανταστήκαμε. Και τότε δεν πενθούμε μόνο τη νιώτη, πενθούμε και το ανεκπλήρωτο, το μαραμένο, το φευγάτο, τα κουρέλια της ευτυχίας που έμειναν από κάτι που κάποτε φάνταζε ολόκληρο.

47:56 Πενθώ περισσότερο το πέρασμα του χρόνου ή πενθώ όσα δεν έζησα, δεν τόλμησα ή δεν επέτρεψα ποτέ πραγματικά στον εαυτό μου. Και τελικά αυτό που ζητά μέσα μου να ακουστεί είναι να γίνω ξανά όπως πριν ή να αρχίσω να ζω πιο αληθινά από εδώ και πέρα. σαν ματαιοδοξία, σαν αδυναμία αποδοχής του χρόνου. Όμως, στην πραγματικότητα, πολλές φορές είναι κάτι πολύ βαθύτερο.

49:05 Είναι η στιγμή που ο άνθρωπος συγκρούεται με το πέρασμα του χρόνου, με το σώμα που αλλάζει, με τις επιλογές που έκανε, με τις ζωές που δεν έζησε, με τις εκδοχές του εαυτού του που έμειναν πίσω και με το δύσκολο ερώτημα αν αυτό που ζει σήμερα τον εκφράζει πραγματικά. και ίσως γι' αυτό αυτή η κρίση πονά τόσο πολύ γιατί δεν μας φέρνει μόνο αντιμέτωπους με την ηλικία μας φέρνει αντιμέτωπους με την αλήθεια με την αλήθεια ότι ο χρόνος δεν είναι άπειρος ότι δεν θα τα προλάβουμε όλα ότι κάποια πράγματα χάθηκαν ότι κάποια άλλα ίσως δεν θα γίνουν ποτέ και ότι όσο περνούν τα χρόνια τόσο πιο καθαρά χρειάζεται να αποφασίσουμε πώς θέλουμε να ζήσουμε το κομμάτι της ζωής που έχουμε μπροστά μας Αν υπάρχει κάτι ουσιαστικό που αξίζει να κρατήσουμε από αυτό το επεισόδιο είναι το εξής.

49:55 Η κρίση ηλικίας δεν είναι μόνο φόβος για το ότι μεγαλώνουμε. Είναι πολλές φορές η στιγμή που ο εαυτός μας δεν αντέχει άλλο να ζει χωρίς αλήθεια. Και αυτή είναι μια πολύ σημαντική διάκριση. Γιατί τότε η κρίση πάβει να είναι μόνο απειλή. Μπορεί να γίνει και κάλεσμα, κάλεσμα να ξαναδούμε τη ζωή μας, να ξεχωρίσουμε τι είναι δικό μας και τι όχι, τι είναι αληθινό και τι ζήσαμε από συνήθεια, από φόβο ή από κοινωνική προσδοκία, τι χρειάζεται να απενθήσουμε και τι χρειάζεται ακόμη να διεκδικήσουμε.

50:30 Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα λύνονται εύκολα, ούτε ότι κάθε κρίση είναι όμορφη. Μπορεί να περάσει μέσα από θλίψη, σύγχυση, θυμό, απογοήτευση και πολύ βαθιά ερωτήματα. Όμως, ίσως εκεί ακριβώς κρύβεται και η σημασία της. ότι μας αναγκάζει να σταματήσουμε, να ακούσουμε, να μην συνεχίσουμε μόνο μηχανικά, να μην αρκεστούμε μόνο στο ότι η ζωή περνά, αλλά να αναρωτηθούμε αν η ζωή που περνά είναι ζωή που μας μοιάζει.

51:01 Και ίσως τελικά αυτό να είναι ένα από τα πιο όριμα βήματα της ψυχής. Να μπορέσουμε κάποια στιγμή να μην μετράμε μόνο πόσα χρόνια πέρασαν, αλλά να αρχίσουμε να μετράμε και πόσο παρόντες είμαστε μέσα σε αυτά που ζούμε. Σε ευχαριστώ που ήσουν μαζί μου σε αυτό το επεισόδιο του Ανθρώπων Σχέσης και ίσως πριν κλείσουμε να μείνει μέσα μας αυτή η σκέψη.

51:27 Ο χρόνος περνά για όλους. Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν μεγαλώνουμε. Το ερώτημα είναι αν μεγαλώνοντας ερχόμαστε πιο κοντά σε μια ζωή που μας είναι αληθινή. Γεια χαρά!