ΚΑΒΟ ΜΑΛΕΑΣ: Ο τόπος που φόβιζε τους ναυτικούς και έγινε «Μικρό Άγιο Όρος»

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Όταν παρακάπησες τον Μαλέα, ξέχνα το σπίτι σου. Με αυτά τα ανατριχιαστικά λόγια περιέγραψε ο αρχαίος γεωγράφων στράβων τον Κάβο Μαλέα. Φανταστείτε να είστε ναυτικοί εκείνης της εποχής και να ακούτε αυτή τη φράση. Μιλάμε για ένα ακροτήριο τόσο άγριο, τόσο απρόβλεπτο, που γεωγραφία του έμοιαζε με θανατική καταδίκη. Κι όμως, ξέρετε ποιο είναι το πραγματικά συγκλονιστικό.

00:28 Το πώς ακριβώς αυτό το πραγματικό και αφιλόξενο τοπίο, που στην αρχαιότητα αποτελούσε σύμβολο του ναυτικού τρόμου, μεταμορφώθηκε σταδιακά σε έναν από τους πιο ιερούς και πνευματικούς τόπους της Ορθοδοξίας. Καλώς ήρθατε στο σημερινό μας ιστορικό διπορικό. Θα κάνουμε ένα εκπληκτικό ταξίδι μέσα στο χρόνο και στο χώρο, πηγαίνοντας στον Ανατολικό άκρο της Πελοποννήσου, στον Κάβο Μαλέα.

00:58 Θα μιλήσουμε για μια πορεία χιλιάδων ετών από την αρχαιότητα και τις γεωγραφικές συνθήκες, στους αρχαίους ναούς και τους μύθους, μέχρι να φτάσουμε στην τεράστια ασχητική και πνευματική δραστηρότητα της περιοχής και στους πνευματικούς φάρους της όπως ο Όσιος Στομάς. Πώς γεννήθηκε άραγε το λεγόμενο μικρό Άγιο Όρος. Σήμερα λοιπόν θα δούμε συνοπτικά το τρομακτικό ακροτήριο, την αρχαία Σίδη και τον Απόλλωνα, το μικρό Άγιο Όρος και τη συγκλονιστική μοναστική ζωή, τον Όσιο Θωμά και τέλος τη σύγχρονη Μονή.

01:38 Ενότητα πρώτη, το τρομακτικό ακροτήρι. Ο κάβο Μαλέας, η ακροτήριο του Αγίου Αγγέλου, ήταν από την αρχαιότητα ένα από τα πιο δύσκολα περάσματα του Μεσογείου. Ήδη στην Οδύσσια του Ομοίρου ο Οδυσσέας αναφέρει την προσπάθειά του να περάσει στον Μαλέα όταν η δύναμη του βοριά και των ευμάτων τον έσπρωξε έξω από την πορεία του Και ο Στράβων μας παραδίδει την περίφημη φράση «Μαλέαν δε κάμψας, επιλάθω τον Ίκαδε»

02:06 Αν περάσει στον Μαλέα, σέχνα την επιστροφή στο σπίτι Δεν είναι καθόλου υπερβολή Οι ιστορικές πηγές περιγράφουν ένα εκοφαντικό και επικίνδυνο τόπο Αρκεί να αναλογιστούμε ότι σε αυτή την περιοχή της Ελλάδος τα κύματα έσκαγαν επάνω στους απόκρινους βράχους που υψώνονταν κυριολεκτικά εκατοντάδες μέτρα πάνω από τη θάλασσα Ένα τοπίο επιβλητικό, άγριο και για τους ναυτικούς τρομακτικό Αν μη τι άλλο, ένας τέτοιος τόπος δεν προσφερόταν για εύκολη ζωή Κι όμως, οι άνθρωποι βρήκαν τρόπο να κατοικήσουν, να λατρεύσουν, να προσευχηθούν και τελικά να ασκητέψουν εδώ Ενότητα δεύτερη Ο Απόλλωνας, η αρχαία Σίδη και η αναζήτηση θεϊκής προστασίας Ποιοι λοιπόν θα τολμούσαν να κατοικήσουν σε μια τόσο άγρια περιοχή Κι όμως, εδώ αναπτύχθηκε η αρχαία Σίδη Ο τοπικός μύθος λέει ότι πήρε το όνομά της από τη Σίδη κόρη του Δαναού ή κατά άλλους του βασιλιά Ζάρακα.

03:18 Η Σίδη, σύμφωνα με το μύθο, κατέφυγε στα βράχια του Μαλέα για να γλιτώσει από την οργή της θεάς Σύρας. Βλέπετε πως η γεωγραφία συναντά το μύθο. Μας δίνει με έναν τρόπο μια εικόνα για το τι σήμαινε ο Μαλέας στην αρχαιότητα. Ήταν ένα μέρος τόσο δυσπρόσιτο που μπορούσε να λειτουργήσει ακόμη και ως καταφύγιο. Λογικό, σωστά.

03:40 Αν περνάς από εκεί, θες κάθε βοήθεια που μπορείς να πάρεις. Ο αρχαίος περιηγητής Παυσανίας μας πληροφορεί ότι υπήρχαν δύο σημαντικά ιερά πάνω στο ακροτήριο, για να εξευμενήσουν τις δυνάμεις της φύσης. Στα δυτικά, ένας ναός του Ποσειδώνα, του Θεού της θάλασσας, και στα ανατολικά, ένας ναός του Απόλλωνα. Οι αρχαίοι ναυτικοί προσπαθούσαν με κάθε θυσία να εξασφαλίσουν προστασία, πριν ρισκάρουν το διάπλου αυτού του ιδιαίτερα επικίνδυνου τόπου.

04:16 Αλλά εδώ ακριβώς είναι που η ιστορία μας δίνει μια εκπληκτική, σχεδόν παράδοξη στροφή. Για σκέφτετε το. Πώς περνάμε από τρομοκρατημένους ναυτικούς που παρακαλούσαν τον Ποσειδώνα να μην τους πνίξει σε ορθόδοξους ασκητές που εθελοντικά επέλεγαν να ζήσουν μια ζωή στερήσεων πάνω σε αυτούς τους απόκλιμους βράχους. Πώς γεννιέται μέσα στο απόλυτο χάος της φύσης ένας πνευματικός φάρος, ενότητα τρίτη, το μικρό Αγιο Όρος και η μεταμόρφωση του τόπου.

04:52 Προσέξτε αυτή την απίστευση λεπτομέρεια, η οποία δείχνει την αδιάλειπτη ιερότητα του χώρου μέσα στους αιώνες. Υκάζουμε ότι το μικρό βυζαντινό εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου εκεί στα Βελανίδια είναι πολύ πιθανό να χτίστηκε ακριβώς πάνω στα ερήπια ενός αρχαίου ναού του Απόλλωνα. Εκεί λοιπόν που λατρευόταν ο Θεός του Φωτός, πήρε τη θέση του ο τροπεοφόρος Άγιος Γιώργιος.

05:17 Τα βράχια και η θάλασσα έμειναν ίδια. Η πίστη όμως άλλαξε μορφή. Και η δραστηρότητα που ακολούθησε ήταν πραγματικά εντυπωσιακή. Ο τόπος γέμισε κυριολεκτικά με μικρά βυζαντινά εξοκλήσια. Από τον 12ο μέχρι και τον 14ο αιώνα κτίστηκαν δεκάδες μικροί ναοί και εξοκλήσια Πολλά ήταν ασκηταριά Το εκκλησάκι του Αγίου Μύρωνα για παράδειγμα λέγεται πως στήστηκε από αντικυθύριους ναυτικούς που σώθηκαν από θαύμα ευχαριστώντας έτσι την προστασία του Αγίου Βέβαια τα πράγματα δεν ήταν ήρεμα Ο κίνδυνος πλέον δεν ήταν μόνο τα κύματα αλλά και αυτοί που τα αντιμετώπιζαν από την άλλη πλευρά.

06:05 Οι πειρατές. Κουρσάροι όπως ο διαβόητος και αδίστακτος Σαρίνγκαλης λαϊλατούσαν τις ακτές και τρομοκρατούσαν τους κατοίκους. Τι σήμαινε αυτό πρακτικά? Ότι οι τσοπάνιδες και οι μοναχοί αναγκάστηκαν να πάρουν τα σκηταριά τους και να σκαρφαλώσουν ακόμα ψηλότερα, κρυμμένοι στα πιο δύσβατα σημεία του βουνού. Και φτάνουμε τώρα στην κεντρική μορφή της ιστορίας μας τον Όσιο Θωμά, τον Ενμαλαιό Σκεφτείτε έναν άνθρωπο που έζησε πριν από περίπου 10 αιώνες έναν άνθρωπο που σύμφωνα με την παράδοση καταγόταν από σημαντική οικογένεια και είχε γνωρίσει τη δύναμη και τις τιμές του κόσμου Είχε πλούτο, δύναμη και στρατιωτικά αξιώματα Κι όμως επέλεξε να τα πετάξει όλα Εγκατέλειψε τα εγκόσμια Ενδύθηκε το απέρυτο σχήμα του μοναχού Και πήγε να απομονωθεί στις χηματοδαρμένες σπηλιές του Μαλέα Σε σπηλιές που έμιαζαν στην κυριολεξία με αετοφωλιές Αδιανόητη θυσία, έτσι δεν είναι?

07:26 Και βέβαια δεν καθόταν απλώς εκεί. Τα συναξάρια μας μιλούν για τα εκπληκτικά πνευματικά ύψη στα οποία έφτασε. Τα θαύματα του έγιναν γνωστά. Θράπευε ανθρώπους που προσέτρεχαν σε εκείνον. Έδιωχνε δαιμόνια. Και ανάμεσα στα θαυμαστά γεγονότα που συνδέθηκαν με τον Όσιο, ξεχωρίζει ένα ιδιαίτερα συγκλονιστικό. Κάποια στιγμή σαν άλλος Μωυσής λέγεται ότι χτύπησε ένα βράχο και από μέσα άρχισε να αναβλύζει νερό Και ξέρετε κάτι, αυτή η πηγή εξακολουθεί να υπάρχει μέχρι και σήμερα Το νερό αναβλύζει αδιάκοπα και θεωρείται αγίασμα, συνδεδεμένο με την παράδοση του Οσίου Θωμά Η παράδοση μάλιστα αναφέρει κάτι ακόμη Απέναντι, στα κήθυρα, οι κάτοικοι έβλεπαν κάποιες νύχτες μια υπερφυσική πύρινη στήλη να υψώνεται από το σημείο όπου ασκήτευε ο Όσιος.

08:24 Και σύμφωνα με τους βιογράφους του, ο Όσιος Θωμάς αξιώθηκε να οδηγηθεί στο όρος Μαλεός με στήλο πυρός από τον προφήτη Ηλία. Μια παράδοση που συνδέει ακόμη περισσότερο τον Όσιο με τον προφήτη, του οποίου τον τρόπο ζωής μιμήθηκε με ζήλο. Ο ασκητισμός που συνεχίστηκε. Αιώνες μετά, η φλόγα αυτού του ασκητισμού παρέμεινε ζωντανή.

08:54 Έχουμε μια φοβερή περιγραφή από τον Ιούνιο του 1829. Ένας Γάλλος συνταγματάρχης, ο Σενβενσάν, παρατηρούσε με τη διόπτρα του το ακροτήριο και κατέγραψε μια εικόνα που μοιάζει πραγματικά με ζωγραφικό πίνακα. Είδε έναν μοναχό ντυμένο στα κουρέλια. αλλά πλημμυρισμένο από το φως της Ανατολής. Να στέκεται με φόντο τα σκοτεινά σύννεφα, να κοιτάζει τον ήλιο και να τον χαιρετά.

09:26 Είναι μια υπέροχη μαρτυρία. Μια εικόνα που δείχνει ότι το πνεύμα του ασκητισμού δεν είχε σβήσει από αυτούς τους βράχους. Η περιγραφή του Σένβεν Σαν για τον ερημίτη του Μαλέα τον Ιούνιο του 1829 καταγράφεται και στην ανάρτηση στο blog Βελανίδια για τα ασκεταριά του Κάβου Μαλέα. Ενότητα 5. Η επιστροφή και η σύγχρονη μονή.

09:53 Ρίξτε μια ματιά σε αυτό το χρονοδιάγραμμα. Από το 10ο αιώνα και τον Όσιο Θωμά, στους αιώνες των Βυζαντινών Αών και των Ασκητών, μέχρι που φτάνουμε σχεδόν στο σήμερα, στον 20ο αιώνα. Και τότε συμβαίνουν δύο γεγονότα που αναζουπηρώνουν την πνευματική ζωή του Μαλέα. Το 1990 μετά από ενέργειες του Μητροπολίτη Μονεβασίας και Σπάρτης κυρίου κυρίου Ευσταθίου επιστρέφει ένα τμήμα των Ιερών Λειψάνων του Οσίου Θωμά Αυτό δεν ήταν απλώς μία μεταφορά Ο Άγιος ουσιαστικά επέστρεψε στο σπίτι του Τοποθετήθηκε δίπλα στην πηγή στο Αγίασμα, στον ίδιο τόπο όπου σύμφωνα με την παράδοση είχε ασκητέψει και θαυματουργήσει αιώνες πριν.

10:44 Και η αποκορύφωση αυτού του μεγάλου έργου ήρθε ακριβώς δέκα χρόνια αργότερα. Στις 7 Ιουλίου του 2000, ανήμερα της εορτής του Οσίου, μπήκε ο θεμέλιος λίθος για την Ιερά Ανδρώα Κοινοβιακή Μονή του Οσίου Θωμά Εν Μαλαιώ. Έτσι, το άγριο αυτό τοπίο γύρω από τα Βελανίδια απέκτησε ξανά έναν οργανωμένο, ζωντανό, πνευματικό πυρήνα. Ένα χώρο προσβάσιμο σε όσους έρχονται όλο το χρόνο για να αποσκηνήσουν.

11:17 Ο Μαλέας σήμερα. Και βέβαια, η ιστορία του Οκρητηρίου δεν σταματά στα εκκλησιαστικά. Εκεί δίπλα και γύρω από τον τόπο της ασχετικής ζωής συνυπάρχουν μνημεία από τελείως διαφορετικές εποχές. Ο πανέμορφος ιστορικός φάρος του Μαλέα. Κατάλοιπα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, όπως το γερμανικό παρατηρητήριο του 1942, το λεγόμενο έργο.

11:45 Και μέσα σε όλα αυτά, τα μνημεία του πολέμου και της ναυτοσύνης, η ορθόδοξη λατρεία συνεχίζεται. Μια τρομερή συνύπαρξη άγριας φύσης, ιστορίας και βαθιάς θρησκευτικότητας. Ολοκληρώνοντας το σημερινό μας οδηπορικό, νομίζω πως αξίζει να κρατήσουμε αυτή τη σκέψη. Για σκεφτείτε το Από τους απεγνωσμένους αρχαίους ναυτικούς που οικέτευαν τους θεούς της θάλασσας Φτάσαμε στους σημερινούς προσκυνητές που ανεβαίνουν στα Βελανίδια για το θαυματουργό αγίασμα του Οσίου Θωμά Πώς τελικά ένα τόσο επικίνδυνο ακροτήριο, ένα σκοτεινό τοπίο που φόβιζε όσους τολμούσαν να το διασχίσουν κατάφερε να διαμορφώσει την πίστη τόσων ανθρώπων.

12:37 Ίσως η απάντηση να κρύβεται ακριβώς εκεί, εκεί που η ανθρώπινη αδυναμία συναντά την απόλυτη μανία της φύσης. Γεννιάνται πολλές φορές η πιο βαθιά ανάγκη για το θαύμα και το φως. Ας το θυμόμαστε την επόμενη φορά που θα ακούσουμε το όνομα αυτού του θρηλυκού ακροτηρίου, του Κάβο Μαλέα. Σας ευχαριστούμε που ήσασταν μαζί μας σε αυτή την αναδρομή