«Κριτική του Προγράμματος της Γκότα» (Κ. Μαρξ) (2/2)

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:30 Στο προηγούμενο επεισόδιο ασχοληθήκαμε με την κριτική του Μάρξ στο πρόγραμμα της Γκώτα και συγκεκριμένα στο σημείο που αφορά την κατώτερη φάση της κομμουνιστικής κοινωνίας και τη διανομή των εμπορευμάτων σε εκείνη τη φάση. Μετά από αυτό ο Μάρξ ασχολείται με τη θέση του προγράμματος που αναφέρει. Η απελευθέρωση της εργασίας πρέπει να είναι έργο της εργατικής τάξης, που απέναντί της όλες οι άλλες τάξεις αποτελούν μονάχα μια αντιδραστική μάζα.

00:56 Αναφέρει ότι το πρώτο μισό της φράσης είναι λάθος, καθώς η εργατική τάξη δεν θα απελευθερώσει την εργασία γενικά, αλλά τον εαυτό της ως καταπιεσμένη τάξη. Σε ό,τι αφορά το δεύτερο μίσιο της φράσης, ο Μάρξ χαρακτηρίζει ανοησία την άποψη ότι οι μικραστοί, μαζί με την αστική τάξη και ακόμα και με τους φεουδάρχες, αποτελούν απέναντι στην αγκατική τάξη μονάχα μια αντιδραστική μάζα.

01:20 Αναφέρει ότι στο Κομινιστικό Μανιφέστο η αστική τάξη εξετάζεται ως επαναστατική τάξη ως φορέας της μεγάλης βιομηχανίας απέναντι στους φαιουδάρχες και τις μεσές τάξεις που θέλουν να διατηρήσουν όλες τις κοινωνικές μορφές που είναι δημιουργήματα απαρχιωμένου τρόπου παραγωγής Δεν αποτελούν λοιπόν μαζί με την αστική τάξη μονάχα μια δραστική μάζα Από την άλλη μεριά, σύμφωνα με το Μανιφέστο, το προληταριάτο είναι επαναστατικό απέναντι στην αστική τάξη γιατί είναι μεγαλωμένο το ίδιο στο έδαφος της σύγχρονης μεγάλης βιομηχανίας και επιδιώκει να απαλλάξει την παραγωγή από τον καπιταλιστικό της χαρακτήρα που η αστική τάξη ζητά να διαονήσει.

02:01 Αλλά το Μανιφέστο προσθέτει ότι οι μεσές τάξεις γίνονται επαναστατικές ενώπισης του επικείμενου περάσματός τους στο προληταριάτο. Από αυτή την άποψη λοιπόν είναι πάλι ανοησία να χαρακτήσονται όλες οι άλλες τάξεις απλά ως μια αντιδραστική μάζα. Ύστερα ο Μάρξ περνάει στη φράση του προγράμματος που λέει «Η εργατική τάξη δρά για την απελευθέρωσή της πρώτα μέσα στα πλαίσια του σημερινού εθνικού κράτους, έχοντας συνείδηση ότι το αναγκαίο αποτέλεσμα της επιδίωξής της, που είναι κοινή για τους εργάτες όλων των πολιτισμένων χωρών, θα είναι οι διεθνείς συναδέλφες των λαών.

02:37 Ο Μάρξεσοι εξηγεί ότι είναι τελείως ανόητο πως η εργατική τάξη για να μπορέσει γενικά να αγωνιστεί πρέπει να αργωνωθεί σαν τάξη στη χώρα της και ότι ο τόπος της είναι το άμεσο θέατρο του αγώνα της. Από αυτή την άποψη, ο ταξικός αγώνας είναι εθνικός όχι στο περιεχόμενο, αλλά όπως λέει το κομινιστικό μανιφέστο, στη μορφή.

02:57 Αλλά το εθνικό κράτος βρίσκεται οικονομικά μέσα στα πλαίσια της παγκόσμιας αγοράς και πολιτικά μέσα στα πλαίσια ενός συστήματος κρατών. Ο Μάρξ καταγγέλει το ότι το πρόγραμμα του κόμματος περιορίζει το διεθνισμό του στην αντίληψη ότι το αποτέλεσμα της προσπάθειάς του θα είναι η διεθνή συναδέλφηση των λαών. Αυτή, λέει ο Μάρξ, είναι μια φράση δανεισμένη από τον αστικό σύνδεσμο ειρήνης και ελευθερίας και δηλώνει τον αποτροπιασμό του για το γεγονός ότι αυτή τη φράση θέλουν να την περάσουν για ισοδύναμη με την πραγματική διεθνιστική ουσία του κομμουνισμού, η οποία είναι η έννοια της Διεθνούς Συναδέλφης των Εργατικών Τάξεων στον κοινό αγώνα ενάντια στη κυρίαρχη τάξη και τις κυβερνήσεις τους.

03:39 Ο Μάρξ τονίζει ότι δεν υπάρχει στο πρόγραμμα ούτε λέξη για τις διεθνείς λειτουργίες και τα καθήκοντα της γερμανικής εργατικής τάξης. Στην πραγματικότητα αναφέρει ειρωνικά ότι το διεθνές πιστεύω του προγράμματος βρίσκεται ακόμα άπειρες φορές πιο χαμηλά από το πιστεύω του αστικού κόμματος του ελεύθερου εμπορίου. Συνεχίζοντας ο Μάρξ περνάει σε κριτική σε μια επόμενη φράση του προγράμματος, η οποία αναφέρει «Για να ανοίξει το δρόμο προς τη λύση του κοινωνικού ζητήματος, το Γερμανικό Εργατικό Κόμμα απαιτεί να ιδρυθούν παραγωγικοί συνεταιρισμοί με κρατική βοήθεια κάτω από το δημοκρατικό έλεγχο του εργαζόμενου λαού.

04:15 Οι παραγωγικοί συνεταιρισμοί πρέπει να δημιουργηθούν για τη βιομηχανία και τη γεωργία σε τέτοια έκταση που από αυτούς να ξεπηδήσει η Σοσιαλιστική Οργάνωση της Ενωλικής Εργασίας. Εδώ αντανακλάται η λασαλική πανάκια των συνεταιρισμών, η δημιουργία των οποίων με κρατικά χρήματα υποτίθεται πως θα ενσάρκωνε το πέρασμα του σοσιαλισμού.

04:35 Ο Μάρτς διαμαρτύρεται ότι στη θέση της έννοιας της ταξικής πάλης μπαίνει μια δημοσιογραφική φράση, το κοινωνικό ζήτημα. Ο σοσιαλισμός γράφει, αντί να ξεπηδά από την επαναστατική διαδικασία μετατροπής της κοινωνίας, ξεπηδά από την κρατική βοήθεια που δίνει το κράτος σε παραγωγικούς συνεταιρισμούς τους οποίους τους δημιουργεί το ίδιο το κράτος και όχι ο εργάτης.

05:01 Ο Μάρξ ηρωνεύεται εδώ το πρόγραμμα λέγοντας ότι ο συγγραφέας του φαντάζεται πως με κρατικά δάνεια μπορεί κάποιος να χτίσει μια καινούρια κοινωνία ακριβώς όπως φτιάχνει ένα καινούργιο σιδηρόδρομο. Λέει μάλιστα ότι από ένα υπόλοιμο αντροπής ο συγγραφέας βάζει την κρατική βοήθεια κάτω από το δημοκρατικό έλεγχο του εργαζόμενου λαού.

05:22 Ο Μάρξ χαρακτηριστικά αναφέρει ότι το γεγονός πως οι εργάτες θέλουν να δημιουργήσουν τους όρους της συνεταιριστικής παραγωγής σε κοινωνική κλίμακα σημαίνει ότι δουλεύουν για την ανατροπή των τωρινών όρων παραγωγής και δεν έχει τίποτα το κοινό με την ίδρυση συνεταιριστικών οργανώσεων με κρατική βοήθεια. Και για τις συνεταιριστικές οργανώσεις μέσα στον καπιταλισμό, ο Μάρξ τονίζει ότι έχουν κάποια αξία μόνο εφόσον είναι ανεξάρτητα δημιουργήματα των εργατών και δεν τις προστατεύουν ούτε οι κυβερνήσεις ούτε οι αστεί.

05:56 Συμφωνείς με τις ιδέες που ακούς στο Επανάσταση Podcast? Μη μένεις παθητικός ακροατής. Γίνε ενεργός υποστηριχτής. Στο marxismos.com κάθετος οργανώσου. Πάνω στο ζήτημα του κράτους, το πρόγραμμα προπαγανδίζει το ελεύθερο λαϊκό κράτος. Σε αυτό το καθοριστικό ζήτημα, ο Μάρξ γράφει ότι δεν είναι καθόλου σκοπός των εργατών να κάνουν το κράτος ελεύθερο.

06:26 Ελευθερία είναι να μεταβάλουμε το κράτος από όργανο που στέκεται πάνω από την κοινωνία, σε όργανο πέρα για πέρα υποταγμένο στην κοινωνία. Το πρόγραμμα, λέει ο Μάρξ, κάνει μεθοδολογικό λάθος όταν εξετάζει το κράτος πιο πολύ ως μια ανεξάρτητη οντότητα που έχει τις δικές του πνευματικές, ηθικές, ελεύθερες βάσεις, αντί να θεωρεί την υπάρχουσα κοινωνία ως βάση του υπάρχοντος κράτους.

06:49 Ο Μάρξ επίσης εξηγεί ότι το κρίσιμο ζήτημα του ποιες μεταβολές θα υποστεί το κράτος σε μια κομμουνιστική κοινωνία μπορεί να απαντηθεί μόνο επιστημονικά και αυτό δεν λύνεται ούτε στο ελάχιστο όσες χιλιάδες φορές και αν συνθέσουμε τη λέξη λαός με τη λέξη κράτος Έτσι διευκρινίζει διατυπώνοντας τη βάση της μαρξικής αντίληψης για τις σχέσεις του κράτους και της επανάστασης πώς Ανάμεσα στην καπιταλιστική και την κομιστική κοινωνία βρίσκεται η περίοδος της επανστατικής μετατροπής της μιας στην άλλη.

07:18 Και σε αυτή την περίοδο αντιστοιχεί μια πολιτική μεταβατική περίοδος όπου το κράτος της δεν μπορεί να είναι τίποτα άλλο παρά η επανστατική δικτατορία του πολιταριάτου. Ο Μάρξ ψέγγει το πρόγραμμα για το ότι δεν ασχολείται ούτε με τη δικτατορία του πολιταριάτου ούτε με το ομολογικό κράτος της κομιστικής κοινωνίας. από την πασίγνωστη δημοκρατική λιτανεία, όπως την αποκαλεί ο Μάρξ, δηλαδή το καθολικό εκλογικό δικαίωμα, άμεση νομοθέτηση, λαϊκή δικαιοσύνη, λαϊκή άμνα κλπ.

07:53 Όλα αυτά, λέει ο Μάρξ, είναι γενικές διεκδικήσεις που είχαν κιόλας πραγματοθεί από τους αστούς στην Ελβετία, στις ΗΠΑ και σε άλλα κράτη. Κατηγορεί τους γραφείς του προγράμματος ότι δεν τολμούν να διεκδικήσουν ρητά την ανατροπή του στρατοκρατικού δεσποτισμού του Bismarck σε Γερμανία και δεν ζητούν ούτε καν τη λαοκρατική δημοκρατία.

08:13 Την πιο προχωρημένη δηλαδή μορφή αστικής δημοκρατίας. Σχετικά με τον όρο «Λαϊκή εκπαίδευση από το κράτος» που υπάρχει στο πρόγραμμα, ο Μάρξ λέει ότι είναι εντελώς για πέταμα καθώς ανακηρύσει το κράτος ως ελαϊκό εκπαιδευτή ενώ ο Μάρξ τονίζει ότι μάλλον θα έπρεπε να αποκλειστούν τόσο η κυβέρνηση όσο και η εκκλησία από κάθε επιρροή στο σχολείο.

08:34 Ο Μάρξ μπεραίνει ότι ολόκληρο το πρόγραμμα, παρόλα τα δημοκρατικά κουδουνίσματα, είναι πέρα για πέρα μολυσμένο από τη ραγιά δική πίστη της λασαλικής αίρεσης στο κράτος. Το πρόγραμμα επίσης διεκδικούσε την ελευθερία συνείδησης σχετικά με τη θρησκεία στα πρότυπα όλων των αστικών φιλελεύθερων συνταγμάτων. Αλλά ο Μάρξ σχολιάζει ότι ο εργατικό κόμμα θα έπρεπε να εκφράσει την πεποίθησή του ότι η αστική ελευθερία συνείδησης δεν είναι τίποτα άλλο παρά ανοχή της κάθε λογής της θρησκευτικής συνείδησης και ότι το ίδιο, αντίθετα, επιδιώκει να ελευθερώσει τις συνειδήσεις από το φάντασμα της θρησκείας.

09:11 Αλλά όπως ηρωνικά αναφέρει ο Μάρξ, οι συγγραφείς δεν τους αρέσει καθόλου να ξεπερνάνε το αστικό επίπεδο. Πιο κάτω, το πρόγραμμα εκφράζει τη διεκδίκηση για μια κανονική εργάσιμη ημέρα και ο Μάρτς αναφέρει πως σε καμιά άλλη χώρα το εργατικό κόμμα δεν περιορίθηκε σε μια τόσο αόριστη διεκδίκηση, αλλά πάντα αόριζε τη διάρκεια της εργάσιμης ημέρας που τη θεωρεί κανονική στις δεδοσμένες συνθήκες.

09:35 Για τη θέση του προγράμματος που μιλάει για τη ρύθμιση της εργασίας στις φυλακές ο Μάρξ χαρακτηρίζει τίποτε μια διεκδίκηση για ένα γενικό εργατικό πρόγραμμα Λέει ότι θα έπρεπε να πούν καθαρά πως οι εργάτες δεν θέλουν να μεταχειρίζονται τους κοινούς οικληματίες σαν ζώα και ότι ιδιαίτερα δεν θέλουν να τους στερήσουν το μόνο μέσο βελτίωσής τους, δηλαδή την παραγωγική εργασία Σε ένα γράμμα του προς τον Μπέμπελ, ο Μάρκ εξηγούσε ειδικά για το θέμα του κράτους που το θεωρεί καθοριστικό, καθώς μια και το κράτος είναι ένας προσωρινός θεσμός που το χρησιμοποιεί κανείς στον αγώνα, στην επανάσταση για να καταστήλει με τη βία τους αντιπάλους του, είναι καθαρή ανοησία να μιλάει κανείς για ελεύθερο λαϊκό κράτος όσο καιρό το προλευταριάτο χρειάζεται ακόμα το κράτος, το χρειάζεται όχι προς το συμφέρον της ελευθερίας αλλά της καταστολής των αντιπάλων του.

10:24 Και από τη στιγμή που θα μπορεί να μιλάει κανείς για ελευθερία πάβει να υπάρχει το κράτος ως τέτοιο. Γι' αυτό θα προτείναμε να βάλουν παντού στη θέση της λέξης κράτος τη λέξη κοινότητα. Μια παλιά καλή γερμανική λέξη που μπορεί πολύ άνετα να αντιστοιχεί στη γαλλική λέξη κομούνα. Ο Μάρξ στην επιστολή του στο Μπέμπελ συμπερασματικά με το πρόγραμμα της Γκώτα λέει ότι αποτελεί γονεκκλησία μπροστά στους λασαλικούς και ότι η ενότητα με αυτούς θα έπρεπε να εξαρτηθεί με το κατά πόσο θα έχουν εξαρτηθεί από τις λαθεμένες τους απόψεις.

10:56 Μάλιστα, τελειώνοντας την επιστολή αυτή αναφέρει ότι αν δεν αλλάξει το πρόγραμμα αυτός και ο Έγγελς δεν θα πούν ποτέ στο κόμμα και δεν δεσμεύονται ότι θα το υποστήριξουν δημόσια. Έτσι, χαρακτηρίζοντας το πρόγραμμα ενός κόμματος μια δημόσια υψωμένη σημαία, κάνει ξεκάθαρα αντιληπτό το πόσο σημαντικό είναι ένα σωστό πολιτικό πρόγραμμα για ένα εργατικό κόμμα.

11:18 Με αυτή την έννοια, θα μπορούσαμε να πούμε ότι το πρόγραμμα αυτό και κάθε αντίστοιχό του σημερινό μέσα στο εργατικό κίνημα αποτελούν δημόσια υψωμένες σημαίες που είναι κυλιδωμένες με τα στίγματα του ρεφορμισμού, δηλαδή του συμβασμού με τις ιδέες και τις πολιτικές αρχές της αστικής τάξης. Το μόνο που έχεις να κάνεις είναι να συμπληρώσεις τη φόρμα στο marxismos.com κάθετος οργανός σου.