«Τεχνοφεουδαρχία» και Μαρξισμός

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:30 Φίλες και φίλοι, σήμερα θα συμμετάσχουμε και εμείς σε μια συζήτηση για ένα θέμα που απασχολεί αρκετούς αγωνιστές που ψάχνουν μια πολιτική διέξοδο από τη βαρβαρότητα του καπιταλιστικού συστήματος. Θα ασχοληθούμε με τη λεγόμενη θεωρία της τεχνοφαιουδαρχίας, την οποία προβάλλει διεθνώς ο Γιάννης Βαρουφάκης. Το έχει κάνει ειδικά μέσα από το σχετικό βιβλίο του που εκδόθηκε το 2023 στη Βρετανία με τον τίτλο «Τέχνο Φαιουδαρχία. Τι σκότωσε τον Καπιταλισμό»

01:04 και στην Ελλάδα στις αρχές του 2024 υπό τον τίτλο «Μιλώντας στον Πατέρα μου. Μια εισαγωγή στην Τέχνο Φαιουδαρχία» από τις εκδόσεις Πατάκη. Καταρχάς επιθυμούμε να δηλώσουμε ότι κατανοούμε απόλυτα το γιατί αυτές οι ιδέες του Γιάννη Βαρουφάκη βρίσκουν απίχυση Όταν ο Βαρουφάκης περιγράφει την τρομακτική δύναμη των τεχνολογικών καπιταλιστικών μονοπωλίων της Amazon, της Google και της Apple περιγράφει μια εφιαλτική πραγματικότητα περιγράφει την ακραία σημερινή συγκέντρωση πλούτου και τη δυνατότητα ψηφιακής επιτήρησης της καθημερινότητάς μας από τα τεχνολογικά μονοπώλια.

01:52 Όμως η θεωρία της τεχνοφεουδαρχίας δεν περιγράφει απλώς την πραγματικότητα. Ταυτόχρονα την διαστρεβλώνει. Ας εξετάσουμε επικραματικά από μαρξιστική παντασκοπιά τα βασικά σημεία αυτής της θεωρίας. Στον πρόλογο και στα πρώτα κεφάλαια του βιβλίου του, ο Γιάννης Βαρφάκης υποστηρίζει ότι ο καπιταλισμός πέθανε επειδή οι μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες έχουν αντικαταστήσει τις αγορές.

02:24 Λέει ότι οι τεχνολογικοί κολοσσοί δεν βγάζουν πια καπιταλιστικό κέρδος. Αντίθετα, υποστηρίζει ότι αντλούν μία νεφοπρόσοδο, ένα είδος ψηφιακού ενοικίου δηλαδή, από άλλες εταιρείες που χρησιμοποιούν τις πλατφόρμες τους. Το επαναλαμβάνει αυτό και σε όλες τις σχετικές ομιλίες του που υπάρχουν στο YouTube, παρομοιάζοντας μάλιστα την Amazon με έναν φεουδάρχη γεωκτήμονα του 14ου αιώνα.

02:56 Εδώ ο Βαροφάκης μπερδεύει τη μορφή με την ουσία ενός φαινομένου Το γεγονός ότι η Amazon ή η Apple χρεώνουν προμήθειες σε άλλες καπιταλιστικές επιχειρήσεις δεν σημαίνει ότι επιστρέψαμε στο μεσαίωνα Αν ανοίξουμε το βασικό σύγγραμμα του επιστημονικού σοσιαλισμού το κεφάλαιο δηλαδή του Καρλ Μάρξ και συγκεκριμένα τον τρίτο του τόμο εκεί όπου αναλύεται η μετατροπή της υπεραξίας σε κέρδος η δημιουργία του μονοπωλιακού υπερκέρδους και η θεωρία της γεωπροσόδου ο Μάρξ εξηγεί ότι η πρόσοδος δεν είναι ένα αυτόνομο οικονομικό φαινόμενο έξω από τον καπιταλισμό Είναι απλώς ένα τμήμα της συνολικής υπεραξίας που αποσπάται στον καπιταλισμό από την εργατική τάξη και η οποία στη συνέχεια διανέμεται ανάμεσα στα διάφορα τμήματα των ιδιοκτητών, σε βιομήχανους, εμπόρους και συνεπώς και στους τεχνολογικούς κολοσσούς.

04:15 ειδικά στο τέταρτο μέρος του τρίτου τόμου του κεφαλαίου ο Μάρξ ανέλησε πως το εμπορικό κεφάλαιο ιδιοποιείται μέρος του κέρδους χωρίς να αλλάζει ο χαρακτήρας του συστήματος όταν για παράδειγμα η Amazon σήμερα χρεώνει μια εταιρεία για να πουλάει τα προϊόντα της στην αγορά δεν δημιουργεί φαιουδαρχικές σχέσεις αυτό το ενίκιο είναι απλώς υπεραξία η οποία αποσπάστηκε από την εργατική τάξη στην παραγωγή και αναδιανέμεται ανάμεσα σε διαφορετικά τμήματα των καπιταλιστών, δηλαδή σε βιομήχανους, εμπόρους και τεχνολογικούς κολοσσούς.

05:03 Ο καπιταλισμός παραμένει καπιταλισμός, απλώς πλέον χρησιμοποιεί ψηφιακά μέσα παραγωγής για να εκμεταλλεύεται τη σύγχρονη εργατική τάξη. Οι ψηφιακές πλατφόρμες και το cloud δεν είναι θέουδα. Είναι το σύγχρονο, πανάκριβο, σταθερό κεφάλαιο για το οποίο μίλησε στο κεφάλαιο ο Μάρξ. Σταθερό κεφάλαιο στον 19ο αιώνα ήταν τα εργοστάσια, ήταν οι πρώτες σύλλες και οι ατμομηχανές.

05:37 στον 21ο αιώνα, σταθερό κεφάλαιο είναι πλέον και οι σερβέρς, τα data centers, οι οπτικές σύνες και οι αλγόριθμοι της τεχνητής νοημοσύνης. Το cloud δεν είναι άϊλο. Πατάει πάνω σε μία γιγαντιαία βιομηχανική υποδομή. Και όπως μία ατμομηχανή ήταν νεκρό σίδερο χωρίς τον εργάτη, έτσι και το cloud είναι νεκρή τεχνολογία χωρίς τη μεσολάβηση της ζωντανής μισθωτής εργασίας.

06:17 Οι τεχνολογικοί κολοσσοί δεν εισπράττουν φαιουδαρχικό ενίκιο. Ιδιοποιούνται μονοπωλιακό υπερκέρδος επειδή κατέχουν τα πιο εξελιγμένα βιομηχανικά και ψηφιακά μέσα παραγωγής της εποχής μας. Και πάμε τώρα στο δεύτερο σοβαρό λάθος της θεωρίας της τεχνοφαιουδαρχίας από μαρξιστική σκοπιά. Στο κεφάλαιο 3 του βιβλίου του, ο Βαρουφάκης εισάγει τον όρο «δουλοπάρικοι του κλάουντ».

06:50 Ισχυρίζεται ότι οι απλοί χρήστες των social media, όλοι εμείς, παράγουν δωρεάν πλούτο με κάθε like και κάθε ανάρτηση. Άρα συμπεραίνει η παραδοσιακή εργατική τάξη δεν είναι πια ο κύριος μοχλός της οικονομίας. Εδώ θα πρέπει να είμαστε ειλικρινείς. Αυτή είναι μια εντελώς αυθαίρετη και αντιεπιστημονική άποψη. Οι χρήστες των social media δεν είναι εργάτες.

07:23 Η δραστηριότητά τους είναι καταναλωτική. Το Facebook και η Google δεν βγάζουν δισεκατομμύρια επειδή εμείς κοιτάμε απλά τις οθόνες μας. Βγάζουν λεφτά επειδή μετατρέπουν τα δεδομένα σε εμπόρευμα. Πουλάνε διαφημιστικό χώρο και στοχευμένα δεδομένα σε παραδοσιακές καπιταλιστικές επιχειρήσεις. Συμφωνείς με τις ιδέες που ακούς στο Επανάσταση Podcast?

07:55 Μη μένεις παθητικός ακροατής. Γίνε ενεργός υποστηριχτής. Στο marxismos.com κάθετος οργανώσου. Και ποιος παράγει την αξία? Πίσω από τους αλγόριθμους κρύβεται ένας τεράστιος ζωντανός στρατός σκληρά εκμεταλλευόμενης εργατικής τάξης. Είναι οι μισθωτοί προγραμματιστές, είναι οι μηχανικοί δεδομένων, είναι οι τεχνικοί στους σερβέρς, είναι οι εκατοντάδες χιλιάδες εξευτελιστικά αμοιβόμενοι εργάτες στον λεγόμενο αναπτυσσόμενο κόσμο που φιλτράρουν χειροκίνητα δεδομένα και εκπαιδεύουν την τεχνητή νοημοσύνη.

08:48 Από τη σκοπιά της αληθινά μαρξιστικής πολιτικής οικονομίας οι εργαζόμενοι αυτοί πουλούν την εργατική τους δύναμη στους καπιταλιστές της τεχνολογίας εναντί ενός μισθού, παράγουν το σταθερό κεφάλαιο των εταιριών δηλαδή τους αλγόριθμους, τον κώδικα και τα συστήματα διαχείρισης δεδομένων υφίστανται εκμετάλλευση καθώς η αξία που παράγουν με την πνευματική και τεχνική τους εργασία είναι πολλαπλάσια από το μισθό που λαμβάνουν και η διαφορά αυτή, η υπεραξία δηλαδή, γίνεται μονοπωλιακό κέρδος και για τα αφεντικά της Silicon Valley.

09:33 Και φυσικά είναι οι εκατοντάδες χιλιάδες εργάτες στις αποθήκες της Amazon, οι οδηγοί της Uber και οι deliverades που δουλεύουν σε συνθήκες σύγχρονης γαλέρας, όλοι αυτοί οι άνθρωποι δεν είναι δουλοπάρικοι, είναι το σύγχρονο προλεταριάτο, αυτή είναι η μοναδική παραγωγή του πλούτου, χωρίς αυτούς η τεχνολογική κολοσσή θα παρέλειαν.

10:00 Το τρίτο σοβαρό λάθος του Βαρουφάκη είναι η θέση ότι η παρούσα ισχύς των τεχνολογικών κολοσσών είναι μια πρωτόγνωρη κατάσταση η οποία μας υποχρεώνει να μιλήσουμε για το ίδιο το τέλος του καπιταλισμού Το υποστηρίζει αυτό στο αμερικάνικο αριστερό περιοδικό Τζάκομπιν τόσο στην αναλυτική του συνέντευξη εκεί το Φλεβάρι του 1924 όσο και στο ειδικό άρθρο του τον Αύγουστο του 2026.

10:37 Όμως αυτό που βλέπουμε δεν είναι ο φάνατος του καπιταλισμού αλλά η επιβεβαίωση της κλασικής τάσης του καπιταλισμού προς το μονοπώλιο. Όπως ακριβώς τα μονοπόλια των σιδηροδρόμων του πετρελαίου το 19ο και 20ο αιώνα έλεγχαν τις υποδομές της οικονομίας έτσι σήμερα οι τεχνολογικοί κολοσσοί ελέγχουν τις ψηφιακές υποδομές. Αυτό δεν είναι φεούδα αρχεία. Είναι ο μονοπωλιακός καπιταλισμός, ακριβώς όπως τον ανέλησε ο Λένιν το 1916 στο εξαιρετικό του έργο «Ημπεριαλισμός. Το ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού».

11:23 Ο Λένιν εκεί είχε εξηγήσει ότι ο ελεύθερος ανταγωνισμός νομοτελειακά οδηγεί στη συγκέντρωση του κεφαλαίου. Γεννάει γιγαντιαία μονοπόλια τα οποία ελέγχουν ολόκληρους κλάδους της οικονομίας, όμως ο ανταγωνισμός δεν πεθαίνει, έχει γίνει πιο άγριος, πιο κανιβαλικός και πιο παγκόσμιος από ποτέ. Το αποδεικνύει σήμερα ο αδυσόπιτος τεχνολογικός πόλεμος ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Κίνα για τα microchip και τη τεχνητή νοημοσύνη.

12:01 Το αποδεικνύουν οι άγριοι κλειδονισμοί στις μετοχές των μεγάλων εταιριών της τεχνητής νοημοσύνης όπως της NVIDIA ή της DeepSeek. Ο καπιταλισμός δεν έχει πεθάνει, βρίσκεται απλώς στο μονοπωλιακό, παρασιτικό και απόλυτα αντιδραστικό του στάδιο. Ας έρθουμε τώρα στο πιο ουσιαστικό ζήτημα. Γιατί ο Γιάννης Βαρουφάκης έχει τόση ανάγκη να κηρύξει το θάνατο του καπιταλισμού.

12:35 Για τον μαρξισμό κάθε οικονομική θεωρία υπηρετεί και μια πολιτική στρατηγική. αν δεχτούμε τη θέση ότι το σύστημα στο οποίο ζούμε δεν είναι πια καπιταλισμός τότε η εργατική τάξη πάβει να είναι το επαναστατικό υποκείμενο και μια εργατική αντικαπιταλιστική επανάσταση θεωρείται πλέον παροχημένη. Στην πραγματικότητα ο Γιάννης Βαροφάκης χρησιμοποιεί τον όρο τεχνοφεουδαρχία για να δικαιολογήσει τον ρεφορνισμό του και τη συνήθι ακαδημαϊκή αλλά καθόλου μαρξιστική έλλειψη εμπιστοσύνης από την πλευρά του στον επαναστατικό ιστορικό ρόλο της εργατικής δάξης.

13:25 Αφού ο εχθρός είναι οι ψηφιακοί φεουδάρχες, η λύση εμφανίζεται να είναι ουτοπικές συμμαχίες καταναλωτών, χρηστών πλατφορμών και μικρομεσαίων επιχειρήσεων και οι μεταρρυθμίσεις για τον εξανθρωπισμό των πλατφορμών. Ο Γιάννης Βαρουφάκης μας καλεί να εκδημοκρατήσουμε το cloud για να επιστρέψουμε τάχα σε έναν υγιή καπιταλισμό του ελεύθερου συναγωνισμού.

14:03 Πρόκειται για μια καθαρή ουτοπία. Σε κάθε σκεπτόμενο αγωνιστή λοιπόν που εγκλωβίζεται πιθανά σε τέτοιες θεωρίες, οι μαρξιστές λέμε «Μην ψάχνετε για νέους εχθρούς, ο εχθρός μας παραμένει ο ίδιος. Είναι το καπιταλιστικό σύστημα που έχει σαπίσει. Η τεχνολογία του cloud, των ρομπότ και της τεχνητής νοημοσύνης δεν μας επιστρέφει στο μεσαίωνα.

14:35 Αντίθετα, αποδεικνύει ότι οι παραγωγικές δυνάμεις έχουν ανατεχθεί τόσο πολύ που το καπιταλιστικό τους περίβλημα, αυτό δηλαδή των μονοπωλίων και του κέρδους, δεν μπορεί να τις χωρέσει. Η μόνη διέξοδος δεν είναι η μεταρρύθμιση των πλατφορμών Είναι η επαναστατική απαλωτρίωση τους Είναι η κοινωνικοποίηση των τεχνολογικών κολοσσών Των τραπεζών και της βιομηχανίας Με εργατικό και κοινωνικό έλεγχο Είναι δηλαδή ο σοσιαλισμός Η αριστερά από τη φύση της είναι ταυτός με τη μιζέρια Συμφωνείς με τις ιδέες που ακούς στο Επανάσταση Podcast Μη μένεις παθητικός ακροατής Γίνε ενεργός υποστηρικτής Έλα να αγωνιστούμε μαζί για αυτές τις ιδέες σε κοινό συντονισμό με επαναστάτες από 70 χώρες του κόσμου Το μόνο που έχεις να κάνεις είναι να συμπληρώσεις τη φόρμα στο marxismos.com κάθετος οργανός σου