Επεισόδιο 19 Μέρος Α: Στράτος Καλαφάτης - Ο Άθως, το αρχιπέλαγος, το γουρούνι και άλλες ιστορίες

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 15 χρόνια μου πήρε να μάθω την αρφαβήτα της φωτογραφίας. Η φωτογραφία είναι ένα εργαλείο, ένα διαβατήριο, είναι ο τρόπος να έρθουμε κοντά στους ανθρώπους και στην πραγματική ζωή. Ήξερα ότι έπρεπε να ταξιδέψω και να βρεθώ κάπου όπου θα πάρω πληροφορίες για αυτό που θα να κάνω, για τη φωτογραφία. Νομίζω όταν τα πράγματα λίγο κατασταλάξουν Επιστρέφεις σε αυτό που είσαι Και κάνεις αυτό που μπορείς να κάνεις Δηλαδή οι επιλογές φωτογραφικές σου Προκύπτουν μέσα από τα άλλα που δεν μπορείς να γίνεις εσύ Μεγάλωσα με πάρα πολλά μη Μη στη φωτογραφία Μη Όχι Δεν έπρεπε να ακροπάρουμε τις φωτογραφίες μας Δεν έπρεπε να χρησιμοποιούμε φλάσσ Μη βάζεις φλάσσ Δεν έπρεπε να φωτογραφίσουμε έχρωμα Υπήρχαν πολλά μη Το 1982, με μια παρέα φιλών πολύ μεγαλύτερη από εμένα όλη στην ηλικία, δημιουργήσαμε το φωτογραφικό όμιλο Καβάλας.

01:05 Εγώ εκείνα τα χρόνια είμαι μαθητής στο Λίκιο. Ζω στην Καβάλα, γεννήθηκα στην Καβάλα και φεύγω στα 17 μου να έρθω στη Θεσσαλονίκη και να ξεκινήσω σπουδές πάνω στο πρώτο όνειρο που είχα που είχε να κάνει με τον αθλητισμό, με τον κλασσικό αθλητισμό, ήμουν αθλητής τύπου για πολλά χρόνια, οπότε βρέθηκα εδώ στα ΤΕΦΑ, στο Τμήμα Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού.

01:31 Αυτή όμως η αλλαγή πόλης από την καβάλα στη Θεσσαλονίκη με έφερε την ίδια στενή σε επαφή με ένα κομμάτι της φωτογραφίας το οποίο γεννιόταν εδώ στην πόλη. Όταν ήρθα το 1983 το πρώτο πράγμα που βρήκα και γνώρισα ήταν η Λευκίθ σε ένα υπόγειο στην Οδό Εθνικής Αμήνης μαζευότανε ερασιτέχνες φίλοι της φωτογραφίας ήταν αυτής η σχολής και της συλλογικής που είχε και η Ελληνική Φωτογραφική Εταιρεία ερασιτέχνες που σκότανε μοιραζότανε την παρέα τους ήταν ο πρώτος όρος που βρήκα αλλά χωρίς να το έχω αντιληφθεί γεννιόταν η φωτογραφία στη Θεσσαλονίκη με την παράλαξη που ήταν Είναι ο πρόβολος της φωτογραφικής συγκυρίας που εξελίχθηκε μετά σε Φωτομιανάλε.

02:23 Έχω την ευκαιρία αφενός να αρχίσω να βλέπω κάποιες εκθέσεις φωτογραφίας και κάπως να αντιλαμβάνουμε όσο μπορούσα να αντιληφθώ εκείνη την εποχή και μπορεί να προσφέρει αυτό το μέσο. Αλλά γνώρισα και τους πρώτους μου δασκάλους, τον Γιάννη Παναγή Παντρίκιο και τον Γιάννη Παπαγιπολάμ. Περάσαν τα χρόνια, αλλάξαν τα πράγματα.

02:41 αποφύτησα από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο πέρασα σχεδόν δύο χρόνια στην παραμεθόρια της Ελλάδος υπηρετώντας τη θητεία μου έκανα ένα μεγάλο ταξίδι στην Ευρώπη με αφορμή τη συμμετοχή μου σε μια μπιενάλα νέων καλλιτεχνών στη Μασσαλία εκπροσωπώντας την Ελλάδα το 1990 αυτή η συμμετοχή και αυτό το ταξίδι μου έδεσε το δικαίωμα να ονειρεύομαι θα μπορούσα να ακολουθήσω αυτόν τον άγνωστο δρόμο της φωτογραφίας.

03:12 Ταξίδεψα στην Ευρώπη, ένα μεγάλο ταξίδι στην τότε Σοβιτική Ένωση με τον φίλο μου τον Ανδρέα και επιστρέφοντας αποφασίζω κάποια στιγμή να φύγω στην Αμερική, στις Ηνωμένες Πολιτείες. Είχε μέσα σε δύο χρόνια, σε λίγο, σε ένα μικρό χρονικό διάστημα. Είδα, άκουσα και έμαθα πολλά. Παρακολούθησα κάποια μαθήματα στο Art Institute, σαν Ινστιτούτος στην Φιλανδέφεια αλλά κυρίως ταξίδευσα από την Φαλιφόρνιδα μέχρι τη Λόριντα δούλεψα με τα περιοδικά μέσω ενός φίλου φωτογράφη που ήταν εκεί ο φίλε Κασάγγελός μου ο Κένο Γενόβιακ επέστρεψα στην Ελλάδα γνώρισα τη Λία ανέλαβα ένα τμήμα φωτογραφικού ένα παράρτημα του φωτογραφικού κύκλου στη Θεσσαλονίκη και έχω την τύχη κυρία Ταχρόνια να ακούσω πολλές φορές τον Βλάναντο Ριβέλη να μιλάει για τη φωτογραφία και για τους φωτογράφους κυρίως, τους οποίους δεν γνωρίζαμε και από τότε μέχρι σήμερα ο χρόνος ήταν μια άστραπη περάσαν 40 χρόνια και είμαστε εδώ για να συζητήσουμε πάλι για τη φωτογραφία.

04:25 Καλησπέρα Στράτον. Λοιπόν, τώρα δεν σε καλωσορίζω Εσύ μας καλωσόρισες στο στούντιό σου Στην καρδιά, στα λαδάρδικα Σε ευχαριστούμε πολύ Στρατό, πώς και σταμάτησες Στο στίβο και είπες από όσο τη φωτογραφία Πώς έγινε αυτή η αλλαγή Στο τρίτο έτος Άρχισε κάτι να αλλάζει Συνειδητοποίησα ότι Όταν κάνεις κάτι από έρωτα Και από μεγάλη επιθυμία Αλλάζει όταν Αυτό αρχίζει να έχει την προοπτική μιας επαγγελματικής εξέλιξης.

04:56 Ενώ συνέχισα να είμαι αθλητής του Στίβου μέχρι που τέλειωσε και τη θητεία μου στο στρατό η φωτογραφία άρχισε να παίρνει χώρο από αυτό το όραμα που υπήρχε του αθλητισμού. Η τομή έγινε το 1990 όταν πραγματικά είχα αυτή τη τύχη να βρεθώ στη Μασσαλία με πολλούς νέους καλλιτέχνες και να αποφασίσω ότι θα ακολουθήσω αυτή τη διαδρομή.

05:23 ποτέ δεν ξέρεις πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα αλλά το λιγότερο που είχα να κάνω ήταν να δώσω μια ευκαιρία σε όλη αυτή την περιπέτεια και τα πράγματα εξελίχθηκαν μάλλον καλά αυτή η μετάβαση ουσιαστικά έγινε χωρίς να το καταλάβω πως πολλά πράγματα στη ζωή μας νομίζω εκ των υστέρων μπορούμε να έχουμε άλλες ερμηνείες αλλά κάπως σε οδηγούν οι συγκυρίες, η ζωή, μια τυχαία συνάντηση φαντάζομαι από μικρό παιδί επέμβες πάρα πολύ χρόνο στο να κάνεις στίβο για να πας στον πρωτοαθλητισμό μετά όταν είπες ότι εγώ θα το αφήσω αυτό και θα πάω να κάνω κάτι καινούργιο είχες τύψεις για όλο αυτό το χρόνο που είχες αφιερώσει και πιστεύεις ότι ο αθλητισμός σου έβασε πράγματα που στη συνέχεια έχουν διαμορφώσει τον χαρακτήρα σου και να αξιοποιήσει καν ο φωτογράφος Τύψεις δεν είχα, είχα όμως μια μεγάλη περίοδο δύσκολη αφήνοντας το πρωτοαθλητισμό και το στίβο.

06:15 Ο πρωτοαθλητισμός είναι δύσκολος, σκυρό πράγμα. Υπήρχαν προπονήσεις καθημερινά, μία το πρωί, μία το απόγευμα, πολλές ώρες. Και ενδιάμεσα ήταν όταν ήμουν εδώ και τα μαθήματα της σχολής. Άρα όλο το πρόγραμμα και η ζωή μου ήταν γύρω από αυτή την ιδέα. Ο αθλητής είναι ένας στρατιώτης σταγμένος σε ένα στόχο. Δυσκολεύτηκα γιατί σταμάτησα αυτή την ασχολία, αυτή την επαφή με το προτεχνισμό κυρίως λόγω του στρατού γιατί αυτά τα δύο χρόνια ένας αθλητής που είναι σε ένα τόσο σφιχτό πρόγραμμα είναι πολύ δύσκολο να επανέλθει οπότε ήταν ακόμα μία αιτία ή ένα κίνητρο να πω έχει τελειώσει αυτό το κεφάλαιο για μένα και θα ανοίξω ένα καινούριο παρόλα αυτά μέχρι σήμερα ο τρόπος που οργανώνω τη ζωή μου τη φωτογραφία μου τα project μου, οι συνήθειες που έχω σε αυτό το διαφορετικό αντικείμενο που ξεκίνησα, ασύζονται απολύτως σε όλα αυτά που έμαθα και κουβαλάω από τα χρόνια του αθλητισμού, που έχουν να κάνουν με πολλά μεγάλα και μικρότερα πράγματα, όπως έχει να κάνει με τη συνέπεια, με τον προγραμματισμό, με την ακρίβεια,

07:30 με τους στόχους, με πίθες ότι πρέπει να χαιρόμαστε λίγο, να στενοχωριόμαστε λίγο και ότι ο δρόμος είναι μακρύς και αυτό που στο τέλος μας δικαιώνει είναι αυτή η συνέχεια και η προσπάθεια που είναι ένας μαραθώνιος δρόμος. Αυτό που έκανα τότε, αυτό που κάνουμε και σήμερα, ένας καλλιτέχνης έχει μια πορεία που μετριέται με κάποιες δεκαετίες.

07:54 Κάτι άλλο που μου έδωσε ο Στίβος, κάνοντας πρωταθυρισμό και έβοταν εις πράξη χαρές από εκεί, θα μπορούσα να πω κατά κάποιο τρόπο ήμουν λίγο χρωτάτος από αυτή τη νέα, τι σημαίνει επιτυχία ή τι σημαίνει ακόμα και αποτυχία, θεωρώ ότι με βοήθησε στα χρόνια που απολούθησα με τη φωτογραφία. Άρα τίποτα είχαμε, ό,τι κανένα κάνουν, κάτι μαθαίμουμε.

08:16 Ένα μεγάλο ταξίδι σε όλη την Ευρώπη, όπου ήσουν, είπες, σε μια καλλιτεχνική πιενάλε. Πώς ήταν αυτή η εμπειρία και από εκεί πέρα έχει βγει κάποιο project, κάποια φωτογραφία. Η συμμετοχή μου στην πιανάλη της Μασσαλίας του 1990 ήταν αφιτερία ενός μεγάλου ταξιδιού, όπως εξήγησε και προεκλογουμένως. Θέλω να αναφέρω ότι τότε, σε αυτή την πιανάλη, ήταν μια συνάντηση καλλιτεχνών από όλες τις μεσογεικές χώρες.

08:44 Από τη Βόρεια Αφρική, από την Κύπρο και τα λοιπά. Πολλές να γνωριζόμασταν, συναντηθήκαμε μια γενιά, μια φουνιά νέων ανθρώπων εκεί. με τους περισσότερους όπου μέχρι σήμερα επαφή ο καθένας ήταν από ένα διαφορετικό τομέα δεν ήταν μια γενάλε φωτογραφίας υπήρχαν όλοι οι τομείς της τέχνης υπήρχαν φωτογράφοι υπήρχαν εικαστικοί καλλιτέχνες χορευτές, υπήρχε κυματογράφος μέχρι λογοτεχνία, πίεση δηλαδή πολύ διαφορετικοί τομείς εκπρόσωποι από αυτές τις χώρες που συναντηθήκαμε εκεί ήταν ένα μεγάλο πάρτι οι παλαιότεροι θα θυμούνται αυτός ο θεσμός πέρασε από τη Θεσσαλονίκη το 84-85 νομίζω που ήταν ένα μεγάλο πάρτ στην πόλη άνοιξε η Ρωτώτα για πρώτη φορά και είχε μια μεγάλη εκτιστογραφία άνοιξε το Νιμάρι για πρώτη φορά και είχε συναυλίες με συγκροτήματα η πόλη ζωντάνεψε εξατμικά με όλο αυτόν τον ενό κόσμο εγώ το θυμάμαι, ήμουν φοιτητής τότε εδώ στη Μασάγκη λοιπόν μεταξύ άλλων συνάντησαν ο οποίος είναι λίγο ο πατέρας της γραφιστικής στην Ελλάδα.

09:56 Ήταν ο Δημήτρης Μπαπαϊβάνου εκπροσωπούς στην Ελλάδα με την ομάδα του στο χορό. Ήταν ο Μπίστηκας που έκανε κινηματογράφο εφηγενωρίς. Ήταν ο Γιμπαράκης στα εχαστικά, έκανε κατασκευές, κοσμήματα και διάφορα άλλα. Ήταν μια γενιά που για κάποιο λόγο μέχρι σήμερα ο καθένας στον χώρο του συνεχίζει, εργάζεται. ο Αλέξανδρος Ψυχούλης στα αισθηκαστικά μια σπουδαία γενιά ανθρώπων που για κάποιο λόγο γιατί δεν επαναλήθηκε νομίζω και τις επόμενες χρόνια μέχρι σήμερα είναι στον χώρο τους συνεχίζουν να δημιουργούν και μετά από αυτό έφυγες σε Αμερική, έφυγες στη Σύμπρε έφυγα, όχι έφυγα στο Παρίσι έφυγα στη Γερμανία στο Μπίλεμς Χάφεν είχα πάει ήδη νομίζω στη Σοβιτική Ένωση ήξερα ότι έπρεπε να ταξιδέψω και να βρεθώ κάπου όπου θα πάρω πληροφορίες για αυτό που θα να κάνω, για τη φωτογραφία.

10:52 Ήμουν πεπισμένος γι' αυτό γιατί ζούμε ακόμη στην εποχή που δεν υπάρχει το διαδίκτυο. Άρα η πληροφορία έρχεται μπερδεμένη. Δεν είμαστε σίγουροι ότι είναι η σωστή πληροφορία. Και για να έρθει κανείς σε επαφή με τη φωτογραφία έπρεπε να βρει ένα καλό βιβλίο ή να δει μια καλή έκθεση. και θα διόταν εξαιρετικά σπάνια. Η συνάρτησή μου με το πλάτονα το βιβλίο και με το κύκλο έλυσα από τα δυο προβλήματα και με έφερε σε επαφή με μια εξαιρετική δουλειοθήκη που είχε ο φωτογραφικός κύκλος στην Αθήνα, στην Σακάλνοφ με χιλιάδες βιβλία που θα μπορούσε κάποιος άμεσα, καθημερινά όσες φορές ήθελε να ξεφυγήσει και να δει όλους αυτούς τους σπουδαίους φωτογράφους που έπρεπε να μάθουμε για να μάθουμε την γλώσσα της φωτογραφίας.

11:38 Το 1993 επιστρέποντας από τις Ηνωμένες Πολιτείες δημιουργήθηκε και αυτό το παράρτημα του φωτογραφικού κύκλου σε Θεσσαλονίκη, μια μικρότερη βιβλιοθήκη με σκοτεινούς θαλάμους, με θέσεις. Ο Πλάτων ερχόταν κάθε μήνα τρεις-θέσεις μέρες, οργάνωναν τα σεμιναριά του. Όλη αυτή η ιστορία κράτησε τρία-τέσσερα χρόνια, αλλά εγώ είχα την ευκαιρία να ακούσω και να ξανακλώσω το Ριβέλ να μιλάει για όλα αυτά που στη συνέχεια αποδειχθήκαν εξαιρετικά χρήσιμα.

12:12 Ναι, ο Ριβέλς είναι μεγάλο κεφαλή στην κη φωτογραφία, ειδικά εκεί το 1990, 2000 και έχουν βγει και πολλοί φωτογράφοι. Άρα, φτιαγόντας στην Ευρώπη, είμαστε πραγματικά έναν άλλο κόσμο φωτογραφίας. Είδα έναν άλλο κόσμο φωτογραφίας γιατί υπάρχει μια μεγάλη διαφορά από την ευρωπαϊκή φωτογραφία. Η διαφορά έχει να κάνει και ουσιαστικά πράγματα.

12:33 Το πώς έχουν αυτή τη σχέση με την τεχνική. Έχουν άλλη παιδεία και έχουν και άλλη ιστορία πίσω τους οι Αμερικάνοι. Ο Walker Evans, ο Robert Frank, οι Arbus, ο Gary Winogrand, η Dorothea Blank, Paul Strand, ο Weston. είναι μια γενιά φωτογράφων που δεν ξέρω πόσο είναι σε άμεση συνομιλία με την ευρωπαϊκή φωτογραφία. Εδώ υπάρχουν επίσης τα αντίστοιχα ιερά τέρατα, αλλά νομίζω υπάρχει μια διακριτή διαφορά μεταξύ της φωτογραφίας που εξελίσσεται εδώ και στην Αμερική.

13:05 Για να πάμε και λίγο πιο μακριά, την ίδια εποχή υπάρχει και μια μεγάλη σχολή στη Σκανδιναβία και μια τεράστια σχολή στην Ιαπωνία. νομίζω λόγω των αποστάσεων και λόγω της έλλειψης αυτής της άμεσης κοινωνίας που έχουμε σήμερα με το διαδίκτυο υπήρχαν ουσιαστικά σχολές που ήταν λίγο απομονωμένες στο χώρο τους. Αυτό το βλέπουμε πιο εύκολα σήμερα αν ανατρέξουμε στην χορογραφία που γυρώταν στην Απονία εκείνα τα χρόνια, το 40, το 50, το 60 καταλαβαίνουμε ότι υπάρχει μια σχολή η οποία αναπτύσσεται λίγο περιχαρακωμένη στα γεωγραφικά πλαίσια του μεγάλου αυτού νησιωτικού συγκροτήματος.

13:38 Άρα υπήρχαν διαφορές. Πήγα διψασμένος στην Αμερική, στην Ανατολική Ακτή. Ήμουν τυχερός που ήμουν στη Φιλαδέλφια γιατί ήταν μια μικρή πόλη και γνώρισα ωραίους ανθρώπους, γνώρισα τον Γκέν. Ήταν πολύ κοντά μου στη Νέα Υόρκη. Πηγαίναμε σχεδόν κάθε μήνα. Περνούσαμε πάντα από το ICP, από το Μόμα, από γαλερί θυμάμαι ήταν ένα μεγάλο πάρτι μια μεγάλη γιορτή τότε δεν είχε καμία σχέση επίσης η Αμερική που έζησα τότε με την Αμερική που υπάρχει σήμερα οπότε ακόμα και αυτές η ελευθερία θέλης και ακόμα και αυτή η απλόσφαιρα που χάθηκε νομίζω ήταν αυτό που με κάνει να θυμάμαι πάντα έτσι με αγάπη και τα χρόνια ήταν και τα χρόνια που ουσιαστικά με ενηλικίωσαν στην φωτογραφία δεν πήρα πτυχίο από τη σχολή που ήμουν ήταν πολύ λόγιοι και πρακτικοί και οικονομικοί αλλά αποκόμισα μια μεγάλη εμπειρία και από τη διδασκαλία και τον τρόπο διδασκαλίας αλλά κυρίως με την επαφή που είχα με τους φωτογράφους και με την ίδια τη φωτογραφία επιστρέφοντας πίσω μου ήρθε και μια υποτροφή από το Νάσιο

14:45 υπήρχε ένα μεγάλο δίλημα θα έπρεπε να φύγω να επιστρέψω να τελειώσω τις σπουδές μου ή να συνεχίσω εδώ είχα συμφωνήσει με τον Ριβέλη να ξεκινήσουμε αυτό το χώρο εδώ πέρα και αποφάσισα να μείνω στην Ελλάδα γνώρισα τη Λία χτίσαμε εδώ το χώρο μας και η ζωή που ακολούθησε από ό,τι καταλαβαίνω από αυτά που μου έχεις πει έχει από πέρα, έχει δημιουργηθεί μια κοινότητα, μια φωτογραφική κοινότητα η καλλιτεχνική αυτό φίλος ότι είναι σημαντικό να υπάρχει το να είσαι μέσα ανάμεσα στους φωτογράφους να νιώθεις κάποτε ότι ανήκεις.

15:21 Δεν είναι σημαντικό, είναι απαραίτητο. Σημαντικά είναι άλλα πράγματα. Είναι απαραίτητο να αισθάνομαστε ότι δεν είμαστε μόνοι. Γιατί δεν είμαστε μόνοι. Είναι απαραίτητο να μοιραζόμαστε. Είναι απαραίτητο να ανταλλάσσουν σκέψεις και χαρά, φόβο, σαντιναμία. Είναι απαραίτητο να υπάρχουν γύρω σου άνθρωποι οι οποίοι χρειάζονται τα ίδια πράγματα με σένα.

15:46 Υπήρξε και ο λόγος ότι αυτή την κοινότητα θέλω να είναι μέλος, ότι φοβόσου να μην τη χάσεις. Γιατί, όπως σου πω, προσωπική μου εμπειρία, όταν εγώ το 2016 έφυγα, ήσαρα ότι η μέρα είναι καλύτερο, ήθελα να πάω να δω κάτι άλλο, αλλά φοβόμουν κιόλας να αφήσω την κοινότητά μου. Επειδή είμαστε φωτογράφοι, υπήρχε η παρέα, υπήρχε η δαστέκια μας.

16:06 Αυτό το ένιωσες εσύ, ότι το χρειάζεσαι. Δεν το σκέφτηκα ποτέ Η Θεσσαλονίκη πάντα ήταν η βάση στην οποία επιστρέφαμε Έχουμε ζήσει στη Σκόπερο τέσσερα πέντε χρόνια Είχα φύγει στην Αμερική Είναι ο τόπος που με περιμένει να γυρίσω πίσω Οι κοινότητες Οι χαβάλες είναι πατρίες, δεν άλλο πράγμα Και είναι το αίμα Είναι διαφορετικό Εδώ είναι ο χώρος, μην φωλιάμαι Εδώ θα έρθω να συνεχίσω τη ζωή μου Μετά από μία μικρή ή μεγάλη περίοδο αποσίας οι κοινότητες αλλάζουν η Θεσσαλονίκη είναι ένας σωστός μέγεθος είναι όσο μεγάλη και όσο μικρή χρειάζεται αλλά εδώ έχουμε το στούντιό μας το χώρο μας, τα αρχεία μας, τα βιβλία μας η μνήμα μας κινείται εδώ γύρω γύρω στο Θερμαϊκό και πάντα ήταν μια πόλη που σαν να φωτογράφει και να προσφέρει πράγματα ιστορικά πρέπει να πω ότι στη Θεσσαλονίκη ξεκίνησε το πρώτο περιοδικό φωτογραφίας από το Σταύρο του Αγωμορισσόπουλου σε ένα διαμέρισμα στην Τόλεγας φοιτητής από τη Γαβάνα και έπαιρνα τέφτια από αυτό το διαμέρισμα στη Θεσσαλονίκη ξεκίνησε

17:12 η πρώτη σχολή η ΕΣΠ, η πρώτη επίσημη σχολή στη Θεσσαλονίκη ξεκίνησε το πρώτο φεστιβάλ η παράναξη που έλεγε η φωτογραφική συγκύρια και στη Θεσσαλονίκη ξεκίνησε το πρώτο μουσείο φωτογραφίας που υπάρχει μέχρι σήμερα. Άρα η Θεσσαλονίκη σε σχέση με την Αθήνα θεσμικά, ας το πούμε θεσμικά, ήταν λίγο μπροστά και ανοίγει κάπως τους δρόμους.

17:36 Πιστεύεις πραγματικά ότι η Ελλάδα ή τα Βαλκάνια ταιριάζουν περισσότερο σαν φωτογραφικά, διότι εδώ πρέπει να μεγαλώσεις, εδώ είσαι στη μνήμη σου, είναι ο τόπος σου. Ή μπορείς να φωτογραφείς παντού πιστεύεις. μπορώ να φωτογραφήσω παντού έχω φωτογραφήσει στην Ιαπωνία έχω φωτογραφήσει στην Αμερική έχω φωτογραφήσει εδώ στην περιοχή μας αλλά είμαι ένας φωτογράφος που γοητεύομαι από τα Βαλκάνια και από το φως που έχουμε εδώ από το ταπεραμέντο που έχουμε εδώ και από τη σχέση που έχουμε με τους ανθρώπους εδώ ήταν πιο δύσκολο στην Ιαπωνία κυρίως γιατί ήταν ένας τόπος και μία κοινωνία πολύ τακτοποίημένη και μου έλυσε αυτή η αναρχία και το μπέρδεμα η σύγχυση των παγκανιών.

18:22 Αυτό πάντα είναι βιταμίνες για να φωτογράφω, για να μπεις σε ένα, τουλάχιστον για τη φωτογραφία όπως την αντιλαμβάνω εγώ, ένας ένα περιβάλλον που συμβαίνουν πράγματα τα οποία μπορεί να τον οδηγήσουν σε μια κατεύθυνση που ψάχνει. Και στην Ιαπωνία που θυμάμαι έχεις πάει στη Ζάκα. Ναι. Και πρέπει να έχεις πάει με ένα πρόγραμμα.

18:42 Στην Ιαπωνία έφτασα μέσω ενός προγράμματος, μέσω ενός project μεγάλου, το οποίο λέγεται The European Eyes of Japan, όσοι Ευρωπαίοι βλέπουν την Ιαπωνία και τους Ιαπωνέζους. Ξεκίνησα με έναν επιμελητή του Γαμπριέλ Μπόρε και μετά από δύο χρόνια έλεγε μια επιμελήτρια από την Ιαπωνία που λέγεται Μικίχο Κικούτα η Μικίχο με έψαξε κάποια στιγμή και μου πρότεινε ήταν τα πρώτα χρόνια του project να της απαντήσω αν με ενδιαφέρει να βρεθώ στην Ιαπωνία για τρεις εβδομάδες να φωτογραφήσω αυτό που θα επιθυμούσαν έχοντας μοναδική δέσμευση ότι θα πρέπει να κινηθώ στα στενά όρια μιας περιφέρειας, μιας νομαρχίας.

19:25 Και μου πρότεινε δύο περιφέρειες που ήταν επιλεγμένες εκείνη τη χρονιά. Είναι η Σάγκα στο νοτιότερο νησί που είναι το Κιούσου, αναφερέσουμε την Οκινάουα που είναι μια βάση πολύ μακριά. Και η δεύτερη λογή που είχα ήταν η Φουκουσίμα. Δεν είχες δει αυτό το τραγικό γεγονός και δεν ήξερα τι σημαίνει η Φουκουσίμα. έχοντας πάλι πολύ λίγες πληροφορίες επέλεξα να πάω στη Σάκα που είναι νότια γιατί βρέθηκα εκεί το Νοέμβριο και ήξερα ότι θα έχω καλύτερο και περισσότερο φως τρεις εβδομάδες στη Σάκα με διχάσια μπλάτ μου και τα φίλ μου πολλά φίλ μου και επέστρεψα με ένα πρόσδευμα μια εργασία η οποία μαζί με άλλους τρεις φωτογράφους εκείνης της χρονιάς αρουσιάστηκε στη Σάκα και στη Πουσίμα η Αθήνα στο φεστιβάλ τότε του Μορισόπουλ και αντίσχεση στη Θεσσαλονίκη μέσω του Μουσείου Φωτογραφίας στο χώρο που ήταν εκεί στο Κόδρα.

20:24 Εσύ πώς ελκάζεσαι στην Ιαπωνία? Την Ιαπωνία την είδα με τα μάτια του νεογέννητου παιδιού που έχει την επιτυμία να ανακαλύψει τον κόσμο. Νομίζω ότι ήταν καλή επιλογή να πάω με πολύ λίγες πληροφορίες και να αφαιθώ να βρω τα πράγματα όταν θα ξεκινήσω με τη μηχανή μου την πρώτη μέρα να ανακαλύψω το καινούργιο αυτό σύμπαν. Είναι ένα σύμπαν γιατί οι Ιαπωνές δεν έχουν καμία σχέση με τον υπόλοιπο κόσμο, ούτε κάνουν με τους Ασιάτες, τους Ινέζους κλπ.

20:59 Ήταν πολύ δύσκολο στην αρχή όλο αυτό το εγχείρημα, ήταν δύσκολο γιατί υπήρχε απόλυτη αδυναμία επικοινωνίας με τη γλώσσα, ελάχιστοι μιλούσαν ελάχιστα γλυκά. παρόλα αυτά την δεύτερη ή τρίτη μέρα συνάντησα επίσης τον άνθρωπο που μου ξεκλείδωσε εκεί την πόλη ο Φίξερ Σρέξ ο Φίξερ μου δεν υπήρχε αυτή η λέξη δεν την ήξερα, δεν ήξερα τι σημαίνει Φίξερ ήξερα αλλά δεν ήταν κάτι τελείως άγνωτος για μας ο Φίξερ μου λοιπόν, ο Αλτού ένας πολύ νέος Τούρκος από την Καπαδοκία ήταν από τους πρώτους γάμους που γίνανε μέσω διαδικτύου αδρέφθηκε μια νέα Γαπωνέζα, την Τόμε τον πέτυχα ένα βράδυ σε ένα σάκεμπαρ πιάσανε με την κουβέντα γιατί οι Καυκάσοι, οι μη Γαπωνέζοι ήμασταν εκεί σαν τις μύζες αμέσως καταλάβαινες ότι αυτός ο άνθρωπος μπορεί να μιλήσει μαζί σου και από πού ήσαν την Τουρκία μιλούσε αγγλικά μιλούσε και εγώ αγγλικά, δεν μιλούσε πολλά αγγλικά εγώ μιλούσα και ήξερα κάποιες λέξεις τουρκικής από τις γιαγιάδες που με βρίζανε στα Τούρκη όταν αργούσα το βράδυ να γυρίσω

22:09 μιλούσε και λέει για Ιαπωνέζικα αυτό είναι πολύ σημαντικό και είχε και αυτοκίνητο, τα είχε όλα οπότε από εκείνη τη μέρα ο Αλτού ήταν ο άνθρωπος που έκανε τα πράγματα να κυλούσουν εύκολα οι Ιαπωνέζοι είναι πολύ κλειστοί ως άνθρωποι, ως λαός αλλά όλα αυτά ήταν πολύ συγκινητικό τη μέρα που έφευγαν στο αεροδρόμιο είχαν μαζευτεί 20-30 άτομα φίλοι, άνθρωποι που φωτογράφησαν άνθρωποι που με φιλοξενήσαν που με φιλέψαν που με αγαπήσαν και τους αγάπησαν και νομίζω ότι εκεί εκπληρώθηκε ο πραγματικός στόχος ενός project της ίδιας φωτογραφίας γιατί οι κόρες από μόνες τους καλές είναι αλλά δεν φτάνουν νομίζω ότι η φωτογραφία δεν το νομίζω είναι το λένε όλοι οι φωτογράφοι είναι ένα εργαλείο, ένα διαβατήριο, είναι ο τρόπος να έρθουμε κοντά στους ανθρώπους και στην πραγματική ζωή.

23:02 Και αυτό έγινε στην Ιαπωνία. Επιστρέψαμε για τις εκθέσεις, επέστρεψα με φίλους εκεί και ήταν μία από τις καλύτερες εμπειρίες που είχα γιατί ήταν η οργάνωση, η συνέπεια, η εκτέλεση, η αμοιβή και η παρουσίαση της εργασίας που έγινε εκεί πέρα με τέτοιο τρόπο που για μας ήταν λίγο μακρινό όνειρο. έχουν αλλάξει τα πράγματα αλλά ήταν μια εμπειρία που για μένα ήταν εντυπωσιακή τότε Ήταν υπόλοιπο η επαφή και με την Ιαπωνική φωτογραφία Ξέραμε τον Μωριγιάμα, ξέραμε τον Αράκη που ήταν σταρ, ξέραμε κάποιους άλλους φωτογράφους ξέραμε τον Γκέι Σταχάρα ή ξέρα κάποιους φωτογράφους αλλά η πραγματική επαφή έγινε τότε ουσιαστική επαφή, δηλαδή ήταν διαζώσεις δεν ήταν απλά μέσα από τα βιβλία ή μέσα από τις εκθέσεις Τράτο, το ανέφερες κιόλας ότι τα μέσα του 90 ήσουν στην συμβουλευτική επιτροπή του Μουσείου Φωτογραφίας της Αλωνίκης.

23:59 Κάτι που είναι ένα πραγματικό διαμάντι για την ελληνική φωτογραφία, όχι μόνο της Αλωνίκης. Οπότε αυτό το ταξίδι πώς ξεκίνησε η ιδέα και μέχρι σήμερα τώρα και τέτοια χρόνια. Το Μουσείο Φωτογραφίας είναι ο μοναδικός θεσμός που υπάρχει στο χώρο μας που υποσοποιεί τη φωτογραφία και τους φωτογράφους. Η αλήθεια είναι ότι το παρακολούθησα από τα πρώτα χρόνια που υπήρξε σαν ιδέα το Μουσείο Φωτογραφίας.

24:21 Οι προτεργάτες πρέπει να αναφέρουμε ότι είναι ο Απόστολος Μαρούλης, ο Γιάννης Βανίδης, λίγο αργότερα ο Άρης Γεωργίου, μια παρέα δηλαδή ανθρώπων, που είχαν ένα δωμάτιο με ένα κλειδί που έπρεπε να γράφει Μουσείο Φωτογραφίας και μέσα είχαν καταφέρει να αποκτήσουν κάποιες φωτογραφίες, κάποια αρχή από την Έλληνη και κάποιες άλλες φωτογραφίες.

24:44 Οπότε εκεί έπεσε ο σπόρος του Μουσείου Φωτογραφίας. Το 1997 που η Θεσσαλονίκη περιμένει με πολλές προσδοκίες την πολιτική πρωτεύουσα της Ευρώπης να έρθει εδώ στην πόλη. Μεταξύ άλλων ξεκινάει και μια προσπάθεια να χτίσει σάρακα καιροστά το Μουσείο Φωτογραφίας και δημιουργείται τότε μια συμβουλευτική επιτροπή από διάφορους φωτογράφους της πόλης και από διαφορετικούς χώρους να βοηθήσει με τη σκέψη και την εμπειρία του ο καθένας να υλοποιηθεί αυτή η επιθυμία της δημιουργίας του μουσείου.

25:18 Το μουσείο ξεκίνησε το 1997. Τότε με διευθυντή τον Γιώργο Κατσάγγελο ακολούθησε ο Άρης Γεωργίου, ακολούθησε ο Χρυσής Αντωνιάδης. Για μια μεγάλη περίοδο, μια δεκαετία τουλάχιστον να θυμάμαι καλά ο Βαγγέλης του Αικιμίδης και μετά πέρασε στα χέρια του Βυρακίτου Βαϊωάνου που παραμένει εκεί επιμελητής. Η τελευταία διευθύντρια η Ρώη Κατσαρίδου, δυστυχώς έμεινε λίγο έχει αποχωρήσει και για ένα μεγάλο διάστημα τώρα. Κάποιοι ενδιάμεσα το Μουσείο Φωτογραφίας παραμένει ακέφαλο και αδύναμος ουσιαστικά.

25:55 Έχει περάσει διάφορες φάσεις θα μπορούσα να πω. έχει πέρασει μεγάλες δόξες με εκθέσεις, με πολλοί κόσμο με αναθέσεις με μεγάλη κινητικότητα θέλω να ελπίζω γιατί πρέπει να είμαστε αισιόδοξοι ότι θα βρει το δρόμο του ξανά και θα καταφέρει να ευπροσωπήσει αυτό το μεγάλο χώρο της φωτογραφίας γιατί η φωτογράφη μανάγει θεσμικά ενός ζωντανού μουσείου έχει βοηθήσει και πάρα πολύ και σε workstops και έτσι νομίζω οι νέοι φωτογράφοι Σαλονίκη μόνο που μπορούν να κριτήσουν όχι μόνο. Αυτό δεν είναι ένα πισί που θα πρέπει να εκπροσωπεί τους νέους φωτογράφους της Σαλονίκης. Είναι ένα πισί που θα πρέπει να εκπροσωπεί τους φωτογράφους της Αλάδρας, τους Άξιδων.

26:33 Αυτό που πρέπει να κάνει, αν μου πέφτει λόγος, είναι να βοηθήσει την ίδια την παραγωγή της φωτογραφίας. Δηλαδή είναι καλό να μας φέρει μια έκθεση της Φρίντα Κάλλο. Αλλά δεν μας λείπει αυτό. δεν μας τυπικά είναι μια έκθεση του Μπερσόν, της Νέλης, του Τρούπα και του Μπαλάφα. Λείπει όμως από τον θεσμό αυτό να στηρίζει έμπρακτα νέους φωτογράφους.

26:54 Υπάρχουν πολλοί τρόποι να δοθούν μικρές αναθέσεις που δεν προσθέσουν τίποτε, αλλά είναι τεράστιο κίνητρο, το έχω ζήσει εγώ αυτό το πράγμα, κίνητρο να νιώσω, για να νιώσουν και οι γονείς μου, το περιβάλλον μου, ότι αυτό που κάνω έχει λόγο να υπάρχει, είναι σημαντικό. γιατί είναι σημαντικό γιατί είναι ένα θεσμός και μου λέει να σου δώσω το ελάχιστο για να μου φτιάξεις μια εργασία.

27:16 Στο εξωτερικό, όταν μιλάμε για μουσεία, μου έχουν πει για το Μουσείο Φωτογραφίας Αλωνίκης και είναι πάρα πολύ γνωστό. Δεν μπορεί να είναι και πιο γνωστό από άλλα μουσεία στην Ελλάδα. Κατάφερε μέσα από τις πολλές δράσεις που ανέφερα να γίνει πάρα πολύ γνωστό. Είναι πολύ εύκολο όμως να γίνει και τελείως άγνωστο. Εγώ σήμερα που συζητώ για το φωτογραφικό κέντρο Σκοπέλου, που για μια δεκαετία έκανε τεράστιες εκθέσεις εκείνη την εποχή, έκανα το ΜΚΙΑ, έκθεσε έφερε το Κουντέλχα, έφερε εκθέσεις από μουσεία, έφερε έργα φωτογράφων που δεν τα φανταζόμαστε ποτέ, σήμερα οι νεότεροι δεν το ξέρουν το φωτογραφικό κέντρο Σκοπέλου γιατί χάθηκε πίσω στον χρόνο.

27:50 Οι θεσμοί και τα πράγματα και τα μουσεία και τα φεστιβάζ έρχονται και παρέρχονται Είναι πολύ δύσκολο κάτι να αποκτήσει δύναμη και έργη και πολύ εύκολο να τη χάσει Νομίζω ο Στράτομ μπορεί να ήταν μια συζήτηση μόνο για το φωτογραφικό χώρο μαζί σου Αλλά ας πάμε λίγο και στη συνοικιά σου Η πρώτη δουλειά, σύμφωνα άμα ξέξεις κάτι στο βιογραφικό που έχεις κάνει Είναι η αρχέτη παισικόντα, σωστά?

28:15 Ναι, είναι η πρώτη δουλειά που καταλήγησε Όχι, δεν είναι το πρώτο μου βιβλίο. Το πρώτο μου βιβλίο γίνεται το 1990. Ο τίτλος είναι «Η Λάηρα», είναι η θεά του Φεγγαριού. Ήταν ένα βιβλίο με φωτογραφίες της πολύ πρώημης περιόδου. Οι πρώτες ασπρώνωτες εικόνες με την αθότητα και την αφέλεια που θα μπορούσε να έχει ένας φωτογράφος τότε.

28:38 Και οι φωτογραφίες συνοδεύονται με ποιήματα της Αγγέλας Μάρτζου. Δηλαδή είναι μια συνομιλία. υπόθηκε τότε, εκείνα τα χρόνια στη Θεσσαλονίκη, στο δημογραφείο του Αλτίτζη με φιλμ του Αρνάλντο είναι ένα κομμάτι εκείνης της εποχής το πρώτο βιβλίο όμως που γίνεται με την ομπρέλα και τη βοήθεια του Σταύρου του Πετσόπουλου και της εκδόσης Άγρα που μέχρι σήμερα είναι μια βαθιά σχέση και μακρά σχέση, Σταύρο και με την Άγρα είναι οι αρχαίτες φυσικόδες που είναι ασπρόμαζες φωτογραφείς γίνανε με ένα σιλίνο κουτί με μια pinhole κάμερα μια κάμερα obscure με ένα κουτί που είχα φέρει από την Αμερική επέναντι από πίσω σας είναι 10-12 πλάκες αυτό το μεγάλο ενεργητικό εξορροπούσε κάπως τη φτωχή ποιότητα του κουτιού αυτού της pinhole κάμερας και αυτή η πρώτη μεγάλη ενότητα τοπίων από την ελληνική ύπεθρο γίνεται ένα βιβλίο το 1997 είναι το πρώτο βιβλίο που κάνω η πρώτη πραγματική συνεργασία με τις Εκδόρες Σάγραξη.

29:41 Και χρονολογικά πότε βρούσες αυτή τη δουλειά? Αυτή η δουλειά χρειάστηκε τριάδες χρόνια, κυρίως γιατί ήταν χρονοβόρα η διαδικασία. Έβγαινα έξω με το χουτί αυτό το οποίο δεν βλέπεις τη φωτογραφή σου, αλλά αρχίζεις και αντιλαμβάνεσαι και ελέγχεις λίγο το αποτέλεσμα. Φωτογράφιζα με έξι, οχτώ, δέκα πλάκες μεγάλες, δέκα, δεκάμιση.

30:07 επέστρεφα στο σκοτεινό μου θάλαμο με φάνιζα στο χέρι στεγνώναν τα έκανα κοντάκτ, τα κοιτούσα ήταν όλα για πέταμα, ξανά έβγαινα έξω που και που, λύτωνα και καμιά φωτογραφία αυτή η διαδικασία μέσα από αυτή τη βραδύτητα χρειάζεται τρία-τρία χρόνια κάποια στιγμή υπήρχε και μία κόπωση, αλλά από τα χούκια που λέγαμε το αθλητισμό έχω μάθει ότι όταν ξεκινάς κάτι να το τελειώσεις Ολοκληρώθηκε αυτή η δουλειά Παρουσιάστηκε αυτή η δουλειά σε μια γαλερή Τότε ήταν η πρώτη μου συνεργασία Με γαλερίς στη Θεσσαλονίκη που λεβότανε Γαλέρι Φόκα Και μετά παρουσιάστηκε στο φωτογραφικό κέντρο Αθηνών Που ήταν Από τους ελάχιστους Αμοιβώς φωτογραφικούς χώρους Που υπήρχαν στην Ελλάδα Το φωτογραφικό κέντρο στην οδό Σίνα Φιλοξένησε πολλές εκθέσεις και πολλούς φωτογράφους Έλληνες και πολλούς από το εξωτερικό. Εκεί λοιπόν ως τα τελευταία χρόνια του φωτογραφικού κέντρου αυτή η δουλειά φιλοξενήθηκε το 1998 νομίζω για δύο μήνες.

31:09 Είπες τρία-τέσσερα χρόνια εσύ που πρέπει να δουλεύεις θέματα και για δέκα χρόνια αλλά τρία χρόνια δεν είναι πολλά για σένα. Όχι είναι πολλά. Αλλάζει η φωτογραφία αλλάζουν οι φωτογράφοι αλλάζω και εγώ. με ρωτούν πολλές φορές πόσο χρειάζεται υπάρχουν εργασίες υπάρχουν αναθέσεις έχω την τύχη να διαχειριστώ να μου δουλούν πολλές τέτοιες αναθέσεις η ανάθεση που είχα στην Ιαπωνία ή στο Αιγαίο ήταν για τρεις εβδομάδες άρα ξέρει ο φωτογράφος ότι σε τρεις εβδομάδες θα πρέπει να πει όλη την ιστορία έχει και αυτό μια χρησιμότητα δηλαδή ο περιορισμός του χρόνου σε οδηγεί και σε αναγκάζει να δεις τα πράγματα με άλλη ταχύτητα και να δημιουργείς μια αφήγηση.

31:51 Οι μεγάλες εργασίες που διαχειρίστηκα ξεκινώντας από τη Σκόπελο που χρειάστηκαν τέσσερα χρόνια και άλλα δύο είναι το μοντάζ και την υλοποίηση της έκθεσης και του βιβλίου επαναλήφθηκε αυτή η ιστορία στον Άθο, στο Αγιό Όρος επίσης ήταν μια πενταετής περιπέτεια με 30 ταξίδια με 200 μέρες εκεί σήμερα που βρισκόμαστε στη μέση ενός καινούριου ταξιδιού, μιας μεγάλης περιπέτειας.

32:18 Είναι στον έκτο χρόνο και νομίζω ότι όπως πάντα πράγματα, αν δεν αλλάξει κάτι δραματικά θα χρειαστεί μια δεκαετία για να ολοκληρώσω όλη αυτή την εργασία. Είναι πολύ μεγάλη η διαδρομή, είναι ένας δρόμος που δημιουργήθηκε πριν από 2.500 χρόνια, είναι η ιδέα των Ρωμαίων να ενώσουν τη Ρώμη με το Βυζάντιο Παύλα Κωνσταντινούπολη, Παύλα Ιστανπούλ σήμερα είναι ένας δρόμος που μου φανερώθηκε μέσα από μια ανάθεση που είχα από την πατρίδα μου, εκεί από περιφέρεια της Καβάλλας, από το Δήμο της Καβάλλας να φωτογραφίσω τα ταινάκια του Φιλίππο την περιοχή του Φιλίππο όταν το μνήμιο μπήκε κάτω από την ομπρέλα της Ουνέσκο Πέρασα ένα διάστημα, δύο-τρία χρόνια και κάποια στιγμή συνειδητοποίησα ότι είμαι στο μέσο αυτής της μεγάλης διαδρομής.

33:10 Δηλαδή Θεσσαλονίκη και Καβάλα, αυτοί είναι το σημείο που συναντούνται οι δύο πολιτισμοί. Ξεκινάμε από το Δυράκιο και από την Αυλώνα. Είναι γύρω στα 1100-1200 μέτρια του Κωνσταντινούπολη. Μεγάλωσα, έσυσα και ζω στο κέντρο του Μεγάλου Γρόμου. που μου επιτρέπει να κινηθώ προς Ανατολάς ή προς Δυσμάς εύκολα με σχετική ταχύτητα.

33:34 Αυτός ο δρόμος μου έδωσε επίσης μεγάλη χαρά αλλά κυρίως μου έδωσε ένα καινούνιο κίνητρο να ξαναμπώ στη διαδικασία μιας καινούργιας εργασίας. Είναι πάντα δύσκολο τελειώνοντας κάτι που σου παίρνει πολύ χρόνο να ξεκινήσεις από το 0. Η μεγαλύτερη δυσκολία είναι ότι δεν είσαι σίγουρος ότι θα έχεις την ίδια περιέργεια για τη ζωή και για τα πράγματα.

33:58 Την ίδια περιέργεια να απαντήσεις ή να θέσεις ερωτήματα ή να ανακαλύψεις πράγματα. Συνέβη αυτό. Έχω πολύ χαρά για αυτό που βλέπω να μεγαλώνει. Η φωτογραφία πάντα είναι ο τρόπος που περιγράφω τις ιστορίες μου. Αλλά για πρώτη φορά υπάρχει μια πολύ εκτενής έρευνα. Ενδέχεται να έγινε τόσο μεγάλη έρευνα και λόγω του COVID και της καραντίνας γιατί ξεκινώντας αυτή τη διαδρομή, αυτή την καινούργια εργασία, ευλογηστήκαμε λόγω της καραντίνας.

34:29 Οπότε είχα πολύ χρόνο να ψάξω και να σκεφτώ και να δουλέψω στο κομμάτι της υποδομής και να συλλέξω όλες αυτές τις χρήσιμες πληροφορίες. Έλαβα μια υποτροφία από το Υπουργείο Πολιτισμού. Τότε δοθήκαν 80 υποτροφίες σε εικαστικούς καλλιτέχνες για να κάνουν έρευνα για τα project τους γιατί είμαστε στα σπίτια μας και ήταν ένας τρόπος να μείνουμε ενεργοί και να έχουμε και μία στήριξη.

34:54 Και πράγματος. Είμαι ευγνώμων βέβαια πρέπει να τα λέμε αυτά τα πράγματα. Θα έπρεπε να γίνονται τέτοιες κινήσεις που έχει πολύ ανάγκη ο χώρος και είναι ασφαλώς και το οικονομικό αλλά κοινίο κυρίως νομίζω είναι ηθική τόνωση για τους ανθρώπους του πολιτισμού να μην αισθάνονται ότι είναι απολύτως στην τύχη τους. Δεν υπάρχουν άλλα κίνητρα, έτσι ή καλλιώς, για να δημιουργώσει ένας φωτογράφος πέρα από τη χαρά που θα πρέπει να έχει, πέρα από την επιτμία να ξημερώσει και να συνεχίσει το ταξίδι του.

35:26 Δεν υπάρχει κάποιο άλλο κίνητρο ουσιαστικό. Ναι, είναι σημαντικό ότι το Υπουργείο Πολιτισμού αποφάσισε μέσω COVID να στηρίξει 80 εκατοσμούς καλλιτέχνες. Πολύ το. Και αυτή η βοήθεια μου έδωσε τη δυνατότητα να προχωρήσω και να οργυρώσω αυτή την έρευνα. Αυτό το ταξίδι σήμερα, εκτός από τις πολλές φωτογραφίες που προκύπτουν, μου έχει δημιουργήσει την περίεργεια να μαζεύω κείμενα, ιστορικά γεγονότα, πολλά αντικείμενα από τα ταξίδια μου, μικρά ή μεγάλα, χάρτες, παλιές φωτογραφίες, καρποστάλ.

35:59 ήρθα σε επαφή με το έργο τριών συγκλονιστικών φωτογράφων. Εδώ στην Ελλάδα έχουμε τον Λεωνίδα Παπάζογλου, η αδερφή Μανάκια που γεννιούνται στην Αυδέλα αλλά κυρίως εργάζονται στο μοναστήρι στα Μπίτολα και στη Λιπούπολη και η δυναστή Αμαρούμπη που είναι στη Σκόδρα πάνω στην Αλβανία. Υπάρχουν και δύο Τούρκοι επίσης που μπαίνουν σε αυτή τη συζήτηση, ο Ζουλιέλ και ο Σεμπάχ.

36:23 Αυτοί όλοι οι φωτογράφοι γεννιούνται κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και συνεχίζουν και τελειώνουν το έργο τους όταν δημιουργούνται τα έθνη κράτη των Βαλκανίων με αυτή τη βία η μετάβαση στη νέα συνθήκη και το έργο τους, οι ίδιες φωτογραφίες, οι παλαιότερες αλλά και αυτές που προκύπτουν χρησιμοποιούνται με πολλούς τρόπους και διαφορετικούς τρόπους σε μια εθνικιστική προπαγάνδα που μου επιτρέπει να εντάξω όλη αυτή τη δουλειά και όλη αυτή τη σκέψη εκτός ότι έχουν εξαιρετικό έργο όλοι αυτοί οι φωτογράφοι αλλά είναι πολύ σημαντικές εικόνες που χρησιμοποιούνται για να μπούμε σε αυτό το κομμάτι της προπαγάνδας που μας οδηγεί και στον ψυχρό πόλεμο και μας οδηγεί μέχρι σήμερα.

37:04 Οπότε είναι ένας Ρώμος με διαστρωματώσεις που ξεκινάει και περνάει τρεις μεγάλες αυτοκρατορίες Ρωμαϊκή, Πυζαντινή, Οθωμανική και φτάνει μέχρι σήμερα Υχογραφώ τους ανθρώπους που συναντώ και προσπαθώ να δημιουργήσω και ελικό που αργότερα θα μπορούσα να φτιάξω ένα μικρό ντοκιματέρ για όλο αυτό το ταξίδι και όλη αυτή τη διαρρικασία Και ανεπομονώ να δαχτωδιώσω κόσμος όχι μόνο το έργο αλλά και ο τρόπος που δουλεύεις Στρατό, τώρα μια ερώτηση λίγο κλεισένοτηση είπες πριν ότι μετά έφυγες πήγες σε Σκόπελο ήσουν νέος, έφυγες με τη Λία και νομίζω τότε έχεις μόνο μία την κόρη σου, σωστά νέος και ωραίος ναι, φύγαμε στη Σκόπελο όταν η δάφη, η πρώτη μας κόρη γίνεται δύο ετών γιατί Σκόπελος γιατί είχαμε φίλους εκεί τον Νίκο τον Μάρκο, ένα κεραμίστα ο οποίος δεν είναι κοντά μας σήμερα, έφυγε ήταν ένας πολύ ωραίος άνθρωπος και μια πολύ καλή παρέα εκεί ο Απόστολος Γεωργίου ένα ζωγράφος ο οποίος καθημερινά μας έδινε τη δυνατότητα που βετιάζουμε για να είμαστε κοντά σε έναν άνθρωπο που

38:09 είναι ένας σπουδαίος δημιουργός, ένας σπουδαίος ζωγράφος ο Απόστολος Γεωργίου και υπήρχε ήδη όπως ανέφερα και πριν το φωτογραφικό κέντρο της Κοπέλου που η υποδομή του, η σκοτεινή θάλαμη που υπήρχαν και η ύπραξή του μας βοηθούσε να κάνουν την κλουτινιά μας χωρίς να στήσουμε από την αρχή κάποια πράγματα. Άρα υπήρχε μια κουβέντα και μια στιγμή, δεν θυμάμαι πότε, ήταν κάποιο χειμώνα, μιλούσαμε με τον Απόστολο και λέει, και δεν έρχεσαι σκόπιρο, υπήρχε παράλληλα η ανάγκη να αλλάξουμε αυτά που κάναμε μέχρι τότε.

38:40 Το 97 είχε περάσει, ήταν μια μεγάλη αποβότηση για την πόλη, όλοι αυτοί διαχείρισαν, έφυγαν ελάχιστα πράγματα σε σχέση με τις προσδοκίες και τα χρήματα που σωδεύτηκαν. Οπότε το 1998 το 1998 παίρνουμε τη δάφνη και τις βαλίτσες μας και πηγαίνουμε να ζήσουμε στη Σκόπολο όπου περάσαμε μια τετραετία υπήρχε η ανάγκη να δουλέψουμε συστηματικότερα και περισσότερο με τη φωτογραφία.

39:04 Και μας δόθηκε αυτή η ευκαιρία. Ήταν ένα περιβάλλον που ο χρόνος περίσσευε με την έννοια ότι δεν είχαμε να παρκάρουμε, να κάνουμε πολλά πράγματα το βράδυ. Ήτανε συγκεντρωθήκαμε, δουλέψαμε και νομίζω αυτή η επένδυση χρόνου και πιο συστηματικής φωτογράφησης φάνηκε και στη δική μου την εργασία με το ημερολόγιο αλλά και στο βιβλίο της Λίας που έκανε αμέσως μετά επιστρέποντας από την νησί της κοπέλου.

39:32 Και εκεί πέρα είναι η ερώτησή μου κλισέ πώς και δεν πήγες στην Αθήνα. Γιατί πολλοί νέοι, όλοι νέοι και τότε και τώρα, οι φωτογράφοι, καλλιτέχνες θέλουμε να πάμε στην Αθήνα γιατί εκεί πέρα πιστεύουμε ότι συμβαίνουν όλα εσύ πως το βλέπεις δεν το σκέφτηκα ποτέ δεν είχα ποτέ ένα λόγο να πάω στην Αθήνα απροέκυπτε ο λόγος είναι πολύ επιθανό να σκεφτόμουν και να αποφασίζαμε να κατέβουμε προς τα κάτω δεν αισθάνθηκα ποτέ ότι έχει κάτι περισσότερο από αυτά που συμβαίνουν στο Θεσσαλονίκη η πραγματική μου ανάγκη είναι να έχω τις συνθήκες να παράγω έργο Η Αθήνα είναι μια πόλη που δεν σου επιτρέπει να παράγεις έργο. Ίσως σου επιτρέπει να διαχειριστείς καλύτερα το αποτέλεσμα του έργου σε σχέση με τις γαλαρίες ή κάτι άλλο. Ούτε αυτό έλειψε από τη ζωή μας.

40:19 Οπότε νομίζω ότι το μέγεθος αυτής της πόλης, της Θεσσαλονίκης, είναι μια πόλη που μου δίνει τη δυνατότητα να μετακινούμε εύκολα. Έχουμε το χώρο μας στο στούντιό μας, υπήρξαν σιρήνες για να κατέβουμε στην Αθήνα, δεν το κάναμε ποτέ, παρόλο που όλη μας η επαγγελματική ενασχόληση είχε να κάνει με την Πρωτένουσα. Οι πελάτες μας στα περιοδικά, τα πρότζετα, τα εφαρμοσμένα που έχουμε διαχειριστεί, σχεδόν όλα είναι στην Αθήνα.

40:53 Την περίοδο της Ολυμπιάδος είχα μια πρόταση πολύ δελαστική, να κατέβω και να αναλάβω, να δουλέψω για το μήμα που διαχειριζόταν την τηλεόραση και τους φωτογράφες. Ήταν μια πρόταση που για ένα διάστημα τη σκέφτηκα. ήμουν χρήσιμος σε αυτό το κομμάτι γιατί ήξερα κανάντι φωτογραφία αλλά είχα περάσει και από το κομμάτι του αθλητισμού οπότε υπήρχαν φωτογράφοι που δεν είχαν πει ποτέ στο στουρ σε ένα γήπεδο δεν ξέρω πώς θα κινηθούν ή τι συμβαίνει ή τι σημαίνει σε αυτό το κομμάτι το αθλητικό και θα μπορούσαν να υπάρχουν γυμναστές ή άνθρωποι του αθλητισμού που δεν ξέρω τις ανάγκες και πώς είναι να φωτογράφουν συμπτοματικά εγώ και κάποιοι άλλοι Ενδεχομένως συνδυαζόγηκε τα δύο.

41:29 Παρόλα αυτά είχαμε μόλις γυρίσει από τη Σκόπελο και το να ξαναβρούμε στη διαδικασία, να ξαναξεσπιτωθούμε, να φύγουμε στην Αθήνα, να ξαναβρούμε σπίτι, τα σχολιά της μικρής και όλα αυτά, ήταν ένα πράγμα το οποίο δεν μας έδωσε τη βεβαιότητα ότι έχουμε κάποιο λόγο να μεταφερθούμε εκεί. Πολλοί φίλοι, νεότεροι, έχουν φύγει στην Αθήνα.

41:48 Ενδεχομένως χαλακάνε, ενώ καθένας αφορούνται λίγο τις ανάγκες του. Απλά σου λέω ότι μήπως κανένα φορά πέφτουμε στην παγίδα, ότι έχω περισσότερες ευκαιρίες να βρω δουλειά, τελικά έχεις τις ευκαιρίες να φωτογραφήσεις εκεί πέρα. Είναι διαφορετικά πράγματα. Δουλειά θα βρεις στην Αθήνα. Να φωτογραφήσεις δεν ξέρω αν μπορείς να φωτογραφήσεις περισσότερο ή καλύτερα να ζεις στην Αθήνα.

42:10 σκέφτομαι καμιά φορά χαζά πρακτικά πράγματα αν είσαι στην Αθήνα και ζεις στο Κουκάτι ή στο Παγράτι όπου θέλεις να ζεις για να βγεις μόνο από την πόλη και να πας σε ένα περιβάλλον όχι αστικό και να κάνεις εικόνα, μπορεί να θέλεις μια-δύο ώρες και δεν θέλεις να γύρισες εδώ που μιλάμε σε 10 λεπτά είμαστε στη Λίμνη του Μαγκαδάκης άλλα 10 λεπτά είμαστε στα φωτάμια της Αλωνίκης είναι πρακτικοί λόγοι είναι λόγοι που ίσως γι' αυτό και οι περισσότεροι φωτογράφες στην Αθήνα, νομίζω, φωτογραφίζουν κάτι οικείο, εσωτερικό, βαστικό τοπίο, θέματα τα οποία τους δίνουν τη δυνατότητα καθημερινά και οπότε θέλουν να μπορέσουν να φωτογραφίσουν.

42:51 Ένα πολύ σημαντικό κεφάλαιο, το φωτογραφικό και το Σκοπέλου. Έχει φέρει πάρα πολλούς μεγάλους φωτογράφους σε ένα μικρό νησί. Πώς θα καταφέρατε το? Είναι μεγάλη ιστορία, θα προσπαθήσω να την πω γρήγορα. Ο Νίκος Μάρκου που ανέφερα πριν, ο κεραμίστας, ένα βράδυ σε ένα μπαρ συνάντησε το διευθυντή ενός μεγάλου μουσείου της Ελβετίας, το μουζέν Τελίζε, το τωρατικό μουσείο.

43:16 Και μεταξύ ο ίσκι και κουβέντας, κάποια στιγμή έπεσε ιδέα να φέρνουμε μια μεγάλη έκθεση που έχουμε στο μουσείο από τη Λοζάνη Σισκόπελο. Και την επόμενη χρονιά ήρθε αυτή η έκθεση. Ήτανε. Ήτανε η έκθεση του Ρόμπερτ Κάπα και του Μπάλοκ, ενός Αμερικανού που φωτογραφίζει ζώα, σαν σε μια αστική στούντιο, και του Ρόμπερτ Κάπα, που ήταν γνωστό μεγάλο όνομα.

43:40 Μια πολύ μεγάλη έκθεση με παραγωγή ιδιότητα που είχε ένα μουσείο. Έφτασε στις Σκόπερρος, στο γυμναστήριο. Καλέσαν τότε δημοσιογράφους και τον κόσμο της φωτογραφίας, τους παράβελτες ή τους ενδυνάμει παράβελτες. Περάσανε κανόνιοι αυτοί, φάγανε ψάρια, έδανε την έκθεση. Ήταν τότε ο Μικρούτσικος, ήρθε και ο Μικρούτσικος, ο συμφαλγός εδώ.

43:59 Και μεταξύ ψαριού και κουβέντας και όλα αυτά, είπε, α, θα κάνουμε δυσκόπερο το φωτογραφικό εμισή της Ελλάδος. Υπήρχε ένα δίχτυο πόλεων, το Επιδηπή, όπου με αυτό το πρόγραμμα πολλές πόλεις της επαρχίας στην Ελλάδα αναπτύξαν και ενισχύσαν ένα καλλιτεχνικό θεσμό. Η Βέρεια, τη Βιβλιοθήκη, η Δράμα, τους Μικρομικάδες, η Καλαμάτα, το Φορό, το Ρέθινο και η Λάρισα, τα Εκαστικά, η Σκόπερος, τη Φωτογραφία.

44:27 Ήταν καμιά κοσσαριά αυτές οι πόλεις. Αυτό ήταν ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα. υπήρχε μια συμφωνία μέσω του προγράμματος ότι η τοπική κοινωνία ο Δήμος χρηματοδοτεί κατά 50% και η 50% του Υπουργείου τις δράσεις αυτούς τους θεσμού κάποια στιγμή αυτό το πρόγραμμα του Ευρωπαϊκού σταμάτησε γιατί οι Ευρωπαίοι δικαιώσεις είπαν όλο αυτό το σύστημα είναι πολύ ωραίο αναφορά μόνο τη χώρα σας δεν υπάρχουν ανταλλαγές με άλλες χώρες και τα λοιπά ατόνισαν λίγο κάποιοι από αυτοί οι θεσμοί σταματήσανε μάλλον οι χρηματοδοτήσεις ήταν δύσκολη η επιλογή σε ένα νησί να υπάρχει ένα δικαιοκέντρο γιατί όλα έρχονται από μακριά δύσκολα, αργά και με μεγάλο κόστος Αρρώλα αυτά, για αρκετά χρόνια η Σκόπινος είχε να δείξει ένα σπουδαίο έργο μια μεγάλη έκθεση του Κουντέλκα μια μεγάλη έκθεση με θέμα το Αιγαίο μια μεγάλη έκθεση που έφερε πολλούς Έλληνες και ξένους φωτογράφους επίσης στο νησί σαν ηθιντής κάποια χρόνια από εκεί.

45:28 Ήταν μια χρονιά που ασχολήθηκε με το θέμα της οικογένειας, με το θέμα της θρησκείας και με το θρέμα της παγκοσμιοποίησης. Αυτή είναι η σύντομη ιστορία του κέντρου της Κοπέλου. Αυτό που είναι πραγματικά ενδιαφέρον σαν σκέψη είναι ότι μετά από τα χρόνια που περάσανε αυτό που είναι εντυπωσιακό και έχει ενδιαφέρον το κέντρο έκλεισε και σήμερα κανένας λεωτρός φωτογράφος δεν έχει καν αφούσει την υπαρξή του ή το έργο που άφησε πίσω.

45:54 Συμβαίνει αυτό με τους θεσμούς, συμβαίνει γενικότερα με τα φεστιβάλ και πολλά πράγματα που κάνουν. Το δύσκολο πράγμα είναι να υπάρξει διάρκεια σε ένα περιοδικό, σε ένα φεστιβάλ, σε ένα μουσείο ή σε ένα κέντρο όπως είναι οι Σκόπερους. Αυτό είναι το πιο σημαντικό. Θες μια δεκαετία για να υπάρξεις και να δημιουργήσεις το κοινό σου, να δημιουργήσεις το όνομά σου, να δημιουργήσεις τις συνθήκες να υπάρχει αυτή η εξωστρέφεια.

46:22 Και πολλές φορές, για λόγους που μπορεί να μην είναι μόνο οικονομικοί, αυτά τα πράγματα δεν προχωράουν όπως θέλετε. Θυμάμαι, με τον Θάνο Μικούτσικο, είχαμε συζητήσει και μου το είχε πει αυτό το πράγμα, αλλά είναι πως το πραγματικό, ο Θάνος έχει κάνει σημαντικό έργο. Είχε κάνει σημαντικό έργο, όχι στην φωτογραφία μόνο, και όχι μόνο στο χορό ή στο θέατρο ή στη μουσική που βρέθηκε αλλά ήταν από τους υπουργούς που περάσανε και αφήσανε από πίσω το στίγμα το ανάφησαν και έργο γιατί είναι μουσικός και μπορούσε να έχει στηρίξει μόνο τη μουσική αλλά είχε στηρίξει πολύ και τη φωτογραφία και βράβο του και άρα σε Σκόπελο κάνεις το ημερολόγιο και αυτό εφίσεις εκδίδεται και από την άγρα Στη Σκόπελο φωτογραφίζω πολύ περισσότερο από ό,τι συνήθιζα πριν φτάσουμε εκεί. Παίρνω μια απόφαση να ξεκινήσω την καινούργια μου εργασία με έκρωμα φιλμπιόδιας πρώμαυρα.

47:14 Όχι γιατί πιστεύω ότι το χρώμα θα προσθέσει κάτι βουδαίο στην πουλιά μου. Είναι μια επιλογή η οποία ξέρω θα μου δώσει περισσότερο χρόνο στη διαδικασία της παραγωγής των εικόνων, στη φωτογράφηση και θα με γλύττωνα από το πολλοί χρόνο που χρειαζόταν έως κοντούνος θάλαμος για την εφάνιση από ντάκτυβο, τις εκτυπώσεις κτλ. Είναι δύσκολο το χρώμα, δεν το ξέρω το χρώμα.

47:34 Είναι αποτελέσματα στην αρχή σχεδόν απογοητευτικά. Και η Ελλάδα τότε είναι μια χώρα όπου επικρατεί μόνο το ασπρόμαυρο, αν δεν κάνω λάθος. Δεν επικρατεί μόνο το ασπρόμαυρο, αλλά είναι μια μεγάλη έκθεση εκείνα τα χρόνια, που λέγεται «Ηκώνα και Ήδωρο», που είναι όλη η ελληνική φωτογραφία, εδώ να ξεκινάει μέχρι τότε και οι περισσότερες δουλειές είναι ασπρόμερες ασφαλώς υπάρχουν ελάχιες δουλειές που γίνονται με τετράγωνο φορμά δεν είναι αφέλις αγαπητό πολύ το τετράγωνο και οι δουλειές που γίνονται με χρώμα κάνουν ένα χρώμα το οποίο είναι σε κάποιες αποχρώσεις πιο γήινες ένα πιο απαλό χρώμα θα έλεγα δηλαδή σαν να υπάρχει μια φορματοφοβία από τους φωτογράφους χωρίς να το επιλέξω για αυτούς τους λόγους, αλλά η καινούργια μου μηδιά ξεκινάει με τετράγωνο φορμά, ήταν δύσκολο, έχρωμες εικόνες, με περίεργο χρώμα που προκύπτει μέσα από μια αντιστροφή που γίνεται στην εφάνιση και με φλάσσα.

48:33 Οπότε είναι κάτι τελείως λάθος για εκείνη την εποχή. Με εμένα με δίνει χαρά, πιστεύω πάρα σε αυτή τη διαδικασία. Αν δεν χαιρόμαστε και αν δεν παίρνουμε ευχαρίστηση από αυτό που κάνουμε, δεν θα γίνει καλό. μου δίνει χαρά αυτό που κάνω, μου δίνει χαρά ότι δεν έχω μία θεματική κατεύθυνση. Φωτογραφίζω θάλασσες, λουόμενους, την οικογένειά μου, τους φίλους μας, τη Δάφνη, κάνω φωτοπροτρέτα, φωτογραφίζω λεπτομέρειες της ζωής μας.

48:59 Προέκυψε αυτό να δημιουργήσει ένα έργο σε μία μορφή ημερολογίου και μου επιτρέπει να φωτογραφίζω όλα αυτά τα διαφορετικά πράγματα το ότι αρχίζω και δημιουργώ μια φωτογραφική δαυτότητα, μια γλώσσα, μια οπτική πάνω σε αυτά τα διαφορετικά πράγματα που κάποιος μπορεί να διαγνώσει, να δει ότι πίσω αυτές τις εικόνες υπάρχει ένας φωτογράφος.

49:18 Αυτό έγινε μέσα από τα πρώτα 15 χρόνια που έχουν προηγηθεί στην φωτογραφία, δοκιμάζοντας πολλά διαφορετικά πράγματα, δοκιμάζοντας διαφορετικές τεχνικές, δοκιμάζοντας να υπάρξω διαφορετικός φωτογράφος από αυτός που ήμουνα, ακολουθώντας αν θέλεις φωτογράφους και δουλειές που αγαπούσα και με εγωίτευα νομίζω όταν τα πράγματα λίγο κατασταλάξουν επιστρέφεις σε αυτό που είσαι και κάνεις αυτό που μπορείς να κάνεις δηλαδή οι επιλογές φωτογραφικές σου προκύπτουν μέσα από τα άλλα που δεν μπορείς να γίνεις εσύ οπότε επέστρεψα μια φωτογραφία που νομίζω βεθεριάζει υπάρχει ένας έλεγχος θα έλεγα τον επιβάλλει και το τετράγωνο το φορμά το χρώμα εξελίχθηκε περάσανε τέσσερις κύκλοι, τέσσερα χρόνια στη Σκόπενο όταν επιστρέψαμε στη Θεσσαλονίκη είχα ένα πολύ μεγάλο υλικό για τα δικά μου τα δεδομένα με τον τρόπο που ήξερα να χειρίζομαι τις εικόνες μου από τότε και μέχρι σήμερα πώνω όλες τις φωτογραφίες σε μικρά πόματα σε μικρά χαρτάκια ο Δημήτρης ο Παπάζογλου φίλος και πολύ ταλαντούχος

50:17 και νέος γραφίστας εκείνη την εποχή μου παραχωρεί τα πατώματα του σπιτιού του που ήταν άδεια και εκεί πέρα αρχίζουμε και μοντάνουμε αυτή τη δουλειά κάνουμε αυτό που λέγαμε εμείς editing τότε τώρα ελευθερώνουν την επεξεργασία αλλά το editing, το μοντάς των φωτογραφιών μια διαδικασία που δεν υπήρχε εμπειρία δεν υπήρχε αυτή η γνώση και η έννοια της αφήγησης αλλά ήταν το πρώτο μεγάλο σχολείο να προσπαθήσω να βάλω σε τάξη αυτό το ανομοιογενές θεματικά υλικό και προέκυψε μετά από 4-5 ψηφιακά τεστ αντίγραφα που κάναμε με τη δουλειά ένα μικρό βιβλιαράκι σε σχήμα το βιβλίο του ημερολογίου ήμουν τυχερός και ευγνώμων που ο Χριστιάκος Ζολ ένας σπουδαίος άνθρωπος φωτογραφίας στο Παρίσι έγραψε το κείμενο του βιβλίου βοήθησε πολύ αυτή η γερονομία και το ημερολόγιο με την έκνωση και την έκνωση μεγάλη που γίνεται και την παραγωγή την κάνει το Μουσείο Φωτογραφίας ένας σύνολος 80 φωτογραφιών ξεκινάει εδώ από το Γαλλικό Ινστιτούτο από την φωτογραφική συγκυρία το 2004 νομίζω

51:18 και από τότε είναι η πρώτη έκθεση που ταξιδεύει αρκετά και θα μπορούσα να πω ότι είναι η δουλειά που μου επιτρέπει να αποκτήσω μια εξωστρέφεια ταξιδεύει πολύ αυτή η έκθεση μετά από το Γαλλικό Ινστιτούτο και τη συγκυρία για τα δεδομένα της εποχής μου επιτρέπει και εγώ να βρεθώ στην Ισπανία, στο Φωτοεισπένα, στη Βναδία, στο Παρίσι, οι οφορέες.

51:40 Δηλαδή είναι η δουλειά που με βλέπεις προς τα έξω. Και μετά τα πράγματα εξελίσσονται πιο γρήγορα και πιο έτσι. Δηλαδή κάπως ανοίγουν οι δρόμοι που για αυτό που θα ακολουθήσει ακολουθούν οι μεγάλες παραγωγές του Χιπελάγους, της Σάγκα, του Άθου, το Βουλούνι που παρουσιάζω κάποια στιγμή στη Γαλέρη Μπερινιέ και φτάνουμε σήμερα σε αυτά που συζητάμε.

52:01 Άρα σου πήρε να κάτσει αυτό το breakthrough, ας πούμε, 15 χρόνια. Όχι, 15 χρόνια μου πήρε να μάθω την αλφαβήτα της φωτογραφίας. Σήμερα αυτός ο χρόνος έχει μειωθεί πολύ γιατί η πληροφορία, αυτό που λέμε από την αρχή, υπάρχει. Υπάρχει. Ναι. Και υπάρχουν και επίσης φωτογράφοι που έχουν τη διάθεση και την ικανότητα να βοηθήσουν τους νεότερους.

52:24 θα μπορούσε κάποιος να χάσει ή να τελεπορηθεί κάποια χρόνια γιατί έχει πάρει έναν λάθος δρόμο. Σήμερα κανείς δεν μπορεί να πει δεν ήξερα. Επιλέγεις, μπορείς να επιλέξεις κάτι που σου αρέσει και είναι διαφορετικό από κάποιον άλλο αλλά τα έχεις όλα σαν αντιπολογιστή. Υπάρχουν πολλά σεμινάρια, υπάρχουν πολλοί χώροι, υπάρχουν πολλοί νέοι δάσκαλοι, υπάρχουν tutors, υπάρχουν πολλά πράγματα που κάποιος που θα δουλέψει πολύ και θα είναι χειλόδοξος και αποφασίζει να πει σε αυτή την ιστορία αυτά τα 15 χρόνια να τα συμπληκνώσεις σε 3 ή 5.

52:58 Αυτό που δεν μπορείς να συμπληκνώσεις είναι αυτές οι δεκαετίες που έρχονται που θα πρέπει βιωματικά να αποκτήσεις αυτή τη γνώση που θα σε κάνει η φωτογράφη. Και δεν υπάρχει και παραπληροφόρηση όμως που να σε παίρνεις λάθος σε... Πάντου υπάρχει. Σε σχέση με παλιά. Γι' αυτό διαλέγεις. Υπάρχουν πολλοί χώρες. Πάντα υπήρχαν. Δεν υπάρχει μόνο στην φωτογραφία.

53:17 Διαλέγεις ποιον θα είσαι δάσκαλός σου. Μπορείς να διαλέξεις και να πας σε έναν χώρο που περνάς καλά και σε κολακεύει και ακούς ωραία λόγια. Μπορείς να διαλέξεις έναν χώρο που ακούς ωραία λόγια, αλλά η προτεραιότητα είναι αυτός που είχα αναλάβει να κάνει τον δάσκαλο να είναι περισσότερο χρήσιμος παρά ευχάριστος. Ο στόχος και η δυσκολία να είσαι και χρήσιμος και ευχάριστος.

53:39 Υπάρχουν πολλές διαφορετικές ανάγκες. Δεν είναι όλοι για να γίνουν καλλιτέχνες φωτογράφοι. Εκπαιδεύεται ένα κοινό. Κάποιος πηγαίνει για να μάθει να κυρίζει καλύτερα τη μηχανή του ή το κινητό του. Κάποιος βρίσκεται σε ένα σεμινάριο γιατί του δίνει χαρά. Κάποιος βρίσκεται σε σεμινάριο γιατί νομίζει ότι είναι εύκολα τα πράγματα.

53:59 Είπες κάτι για την ημερολόγη. ότι φωτογράφησες λάθος. Λάθος χρώμα, φλάσσ, με συμμαζένεται. Αλλά τώρα αυτό είσαι ο καλαφάτης. Έχεις δημιουργήσει μια δικιά σου γλώσσα. Εδώ δεν ξέρουμε ότι βλέπουμε εικόνες και λέμε, α, αυτή είναι η καλαφάτης, τέλος. Επειδή αυτό το πράγμα που λες ότι είναι λάθος το έχεις χτίσει όμως. Ναι, δεν ξέρω πόσο καλό είναι να βλέπεις κάποιον φωτογραφίτη να λέει, α, προσπαθώ και εγώ να το αλλάξω να αλλάξω τη φόρμα μου, να εξελίξω τη σκέψη μου πίσω από τις εικόνες οι επιλογές μου ήταν λάθος σε σχέση με αυτό που ήταν η μέση πρακτική γύρω από τις φωτογραφίες αυτό ήταν το λάθος αυτό ήταν το λάθος αυτό ήταν το λάθος με την έννοια ότι υπήρχε μια πιο συντηρητική προσέγγιση μεγάλωσα με πάρα πολλά μη μη στη φωτογραφία, μη μη, όχι δεν έπρεπε να ακροπάρουμε τις φωτογραφίες μας και έπρεπε να καταστρέφουμε τους καλούς μας μεγεθυντήρες για να φέρνει τη μαύρη γραμμή.

54:59 Άρα ο φωτογράφος που κροπάρει από το ειστερό δεν είναι κάποιος φωτογράφος. Δεν έπρεπε να χρησιμοποιούμε φλάσ. Το φλάσ ήταν για τους επαγγελματίες. Μη βάζεις φλάσ. Δεν έπρεπε να μπερδεύουμε ό,τι να μπερδεύουμε. Δεν έπρεπε να φωτογραφίσουμε έχρωμα. Το έχρωμα ήταν για τους μεγάλους για τις βαφτίσεις και οι καλλιτέχνες κάναν ένας πράγμα. Υπήρχαν πολλά μη πολλά μη. Σήμερα ζούμε μια μεγάλη ελευθερία στον χώρο της εικόνας και της φωτογραφίας. Έχουμε περάσει στην εποχή του AI δηλαδή η εξέλιξη είναι ραγδαία από το φιλμ και μετά την ψυχιακή εποχή, τους υπολογιστές δεν υπάρχουν μη ο καθένας αποφασίζει και πρέπει να βάλει τα δικά του όρια δεν υπάρχει δημιουργός και τέχνη χωρίς όρια αλλά τα όρια δεν θα τα βάλει ούτε ο δάσκαλος ούτε ο άνθρωπος που σε συμβουλεύει πρέπει να βάλεις όρια δεν υπάρχει τίποτα χωρίς όρια να παίρνεις γνώμες όχι ναι ακούς παίρνεις γνώμες αλλά κυρίως δουλεύεις και σκέφτεσαι είναι πρακτικό και η γλώσσα είναι εμπειρική μετά η δική μας είναι αυτή η εξαιρετική

56:10 διαδικασία. Βγαίνω στο πεδίο φωτογραφίζω ένα πραγματικό κόσμο το βλέπω στον υπολογιστή μου αυτόν τον πραγματικό κόσμο πως μεταμοφώνεται από κόσμος σε ψηφιακή εικόνα γιατί αντιλαμβάνομαι τι πρέπει να κρατήσω και τι πρέπει να αφήσω. Και την επόμενη φορά που ξαναβγαίνω έξω στο πεδίο αυτή η εμπειρία και αυτή η γνώση με οδηγεί στην επόμενη εικόνα.

56:34 Αυτή η διαδικασία δυστυχώς πρέπει να είναι συχνή για να μπορέσει να κρατάει τις συλλογές της. Αλλιώς χάνεται. Δεν είναι ότι ξεχνάμε να κάνουμε εικόνα μετά από ένα μήνα, αλλά χάνουμε αυτή την πολύ ωραία συνέχεια του πραγματικού κόσμου. Γίνεται εικόνα, η οποία μας δίνει την πληροφορία για την επόμενη φορά που θα βγούμε ξανά στο πεδίο.

56:54 Είναι καθημερινή αυτή η διαδικασία, ότι πρέπει να αυτό αφήσεις καθημερινά. Είναι καλό να είναι όσο πιο συγκλειώσεις. Όσο πιο σπαγέντρα. Αυτή είναι η δική μου λάβωση, δεν είναι μοναδική, ούτε είναι ο μοναδικός τρόπος, ούτε ο μοναδικός τρόπος. Στατιστικά ή εμπειρικά από τη δική μου διαδικασία ξέρω ότι είναι ο τρόπος που έχει τα καλύτερα αποτελέσματα.

57:12 Αλλά ταυτόχρονα όμως είναι σημαντικό να παίρνεις κι άλλες προσλαμβάνουσες, να διαβάζεις, να ακούς μουσική, να κάνεις άλλα πράγματα, να ξεκουράζεσαι. Να περπατάς, να κάνεις ποδήλατο, να μαγειρεύεις, να μεγαλώνεις τα παιδιά σου αν έχεις, να μιλάς με φίλους, να βλέπεις τον Πάοκ το βράδυ. Να ζεις. Ναι, γιατί η τέχνη και ο καλλιτέχνης δεν είναι σε κάψουλα.

57:34 Από το πραγματικό κόσμο και από τη ζωή αδλούμε γεροφορίες και μεταφέρουμε τη δουλειά μας. Πώς καταφέρνεις εσύ το να φωτογραφίζεις κάθε μέρα, έχεις κάποιο κόμπο. Δεν φωτογραφίζω κάθε μέρα. όχι το συχνά το να μην ξεφάει το να μην πέσει σαν να τα να πει και να μην ξεκόνει δεν υπάρχει ούτε κόλπο ούτε τεχνική ο μόνος τρόπος είναι να μην μπορείς χωρίς αυτό δεν γίνεται αλλιώς και ο μόνος τρόπος είναι να συνεχίζεις να δmonth χαρά και ο μόνος τρόπος για να είσαι χαρά είναι να συνεχίζεις να είσαι πειραιόρια για τα πράγματα υπάρχει μια αυγή λογική αλληλουχία σ' όλα αυτά που σου λέω έχω πολύ χαρά για τα ταξίδια που κάνω και για τις εικόνες που βρίσκω οι εικόνες μπορεί να είναι κλεισέ και αυτό είναι η αφορμή για όλο το άλλο έτσι νομίζω εγώ και το project, το τι θα φωτογραφείς πάει είναι αφορμή για να βγεις εκεί έξω έχει τύχει τώρα που κάνεις την εργατία να πας κάπου και να γυρίσεις με μηδέν εικόνες πολλές φορές και πως το διαχειρίζεις μηδέν όχι ο ψαράς δεν πιάνει για ψάρια πάνω

58:35 σωστό. Θεωρείς πάρα πολύ ωραία. Ναι, δεν είναι. Το να γυρίσεις με τις καλές ή τις σωστές εικόνες, εξαρτήθηκε από πολλά πράγματα διαφορετικά. Κατάλαβες? Ναι. Ελπίσεις να... Η εικόνα είναι το αποτέλεσμα όλης της διαδικασίας. Κάποια στιγμή τα πράγματα πηγαίνουν καλύτερα ή κάποια στιγμή αυτό που πρέπει να ξέρεις ότι αυτό είναι να συνεχίζεις. Να ξαναβγείς, να πας, να ξαναγυρίσεις.

58:58 Οπότε Στράτο, εφόσον φτάσαμε και μιλήσαμε για τη Σκόπελο και μετά ανοίγει ένα καινούριο κεφάλαιο στη ζωή σου, ξαναγυρνάς στη Σαλονίκη λέω εδώ πέρα να κάνουμε παύση στο πρώτο επεισόδιο και περισσότερο θα μάθει ο κόσμος για σένα στο δεύτερο επεισόδιο που θα μιλήσουμε για τη Σαλονίκη για το μεγάλο έργο το Άθος το Βουρούνι, την Ερηνατία έχει πολλή πράγμα Είμαι έγνωσος Ήθελα να σε ρωτήσω, φιλμ ψηφιακό, αυτογκόρλ που...

59:27 Ψηφιακό, ψηφιακό. Πες το, μπορείς να με πατήσεις στην σέντρα που γίνεσαι από πέρα με φιλμ. Όχι, ο Κριθάλης Κοντά, σήμερα, μετάξει, υπάρχουν φωτογράφοι, ακούς, άκουσε εκεί, υπάρχουν φωτογράφοι που συνεχίζουν και κάνουν τη δουλειά τους πολύ καλά με φιλμ. Αλλά αυτοί οι φωτογράφοι συνεχίζουν και κάνουν τη δουλειά τους πολύ καλά με φιλμ.

59:44 Για να μάθει κάποιος το φιλμ, για να μάθει κάποιος το σκοτεινό θάδαμο, θα πρέπει για πολλά χρόνια να φωτογραφήσει πολύ με αυτά τα ειδικά, για να δηληφθεί τις πιθανές αρετές που έχουν τα πληροεκτήματα σε σχέση με τον ψηφιακό κόσμο. Τα φιλμ που βλέπουμε σήμερα δεν είναι φιλμ. Το να πάρει κάποιος ένα φιλμ που είναι και λίγο λιγμένο ή δεν είναι λιγμένο, και να τραβήξει χωρίς να ξέρει να φωτογραφήσει με το φιλμ.

01:00:04 και να είναι όταν λίγο κακοφωτισμένα, με πολύ λάθος χρώματα, με λίγο σκουπίδια και ένα μουστάκι από τρίχα που την αφήσαμε στους κανέζευμα γιατί είναι ωραίο, γιατί αυτά μου λένε, και ένα χρώμα το οποίο δεν θυμίζει τίποτα, απλά είναι πολύ λάθος. Όσο πιο λάθος, τόσο πιο ωραία. Αυτή είναι μία πολύ λάθος άποψη για το φιλμ, που νομίζουμε ότι επειδή όλα είναι λίγο θολά και λίγο γρατζουνισμένα, θα είναι ωραία.

01:00:25 Μόνο αυτό βλέπουμε στο φιλμ. Εγώ δεν ξέρω κανένα φωτογράφο, τόσο από ελάχιστες εξαιρέσεις, που μάθανε το φιλμ, πήραν μια μηχανή 12,5 και πήραν τη μηχανή αυτή και κάνανε παραγωγή με φιλμ όπως γυμνόταν πάντα, με την έννοια ότι αυτό το αναλογικό το μέσο μπορεί να σου δώσει κάποια πράγματα που είναι καλύτερα από το ψηφιακό.

01:00:42 αλλά η μουτζούρα του φιλμ δεν είναι φιλμ είναι μια μόδα όπως περνάει φορές δεν είναι εύκολη λύση δεν είναι αυτό που θα έπρεπε να κάνει ένας φωτογραφός είναι και μια παγίδα γιατί ό,τι όλο είναι λίγο φωλόγωρο, κάκο σκαναρισμένο με λάθος χρώμα είναι και ωραίο άρα ψηφιακό και για λόγους χρόνου, οικονομίας χρόνου και κόστους σήμερα εγώ φωτογράφηκα 500-600 φιλμ το χρόνο σήμερα αυτό το πράγμα θα έπρεπε εγώ να έχω ένα μηχάνημα να μου βγάζει φίλμι χρήματα για σένα η μετάβαση από το αναλογικό στο ψηφιακό ήταν δύσκολη ήταν δύσκολη να βρω μια μηχανή, δυσκολή αυτή ήταν που θα μπορούσε να μου επιτρέψει να κάνω το ίδιο καλά αυτό που έκανα με τον φίλο μου είχα καιρό αυτή την ανάγκη και η ανάγκη πάλι είχε να κάνει όπως στη Σκόπερ που πέρασα στο χρώμα για να δουλέψω πιο γρήγορα έπρεπε να περάσω γι' αυτό λέω ψηφιακή ευσυδιακή μηχανή εγώ στα ταξίδια που κάνω πια ορίζω να φωτογραφίζω πάρα πολύ σε ποσότητα δηλαδή δηλαδή δηλαδή δηλαδή πάρα πολλές εικόνες αυτό το κομμάτι αν συνέχιζε να πρέπει να τα στείλω για εμφάνιση

01:01:47 να γυρίσουν πίσω να τα κάνω κοντάκ να τα βάζω στους γράνιδες να σκανάρουν να πάρω τα σκανάρισματα τέλειος αυτή η ιστορία είναι και θέμα χρόνου είναι και θέμα και πόσο χρόνο αισθάνεσαι ότι μπορείς να διαχειριστείς πια σε αυτή την ιστορία. Βρήκα μια μηχανή, βρήκα μια μηχανή με σεο φορμά. Δεν είναι θέμα διαφύλησης, είναι μια Fuji film 100 megapixel με μια πολύ ωραία μηχανή.

01:02:10 Επίσης πρέπει να πω ότι με ευγνώμουν γιατί αυτή η εταιρεία μου παραχωρεί εξοπλισμό για να μπορέσω να κάνω και δουλειά μου. Πρέπει επίσης να πω ότι γι' αυτό σε με ευγνώμουν. Άρα υπάρχει ένα δίκτυο που σε στηρίζει. Ναι. Σε ευχαριστώ πάρα πολύ και τα λέμε σύντομα ξανά Εγώ ευχαριστώ