Η μυστική ιστορία του ναυαγίου στο Μόδι
Ιστορία μιας πόληςΣχετικά με αυτό το επεισόδιο
Λίγα μίλια από τον Πόρο, η μικρή βραχονησίδα Μόδι έκρυβε για τρεις χιλιάδες χρόνια ένα από τα σημαντικότερα μυκηναϊκά ναυάγια του Αιγαίου. Ο ειδικός στη Ναυτική Αρχαιολογία Χρήστος Αγουρίδης «βουτά» στην ιστορία μιας ανακάλυψης που ίσως αλλάξει όσα γνωρίζαμε για το τέλος της μυκηναϊκής εποχής.
Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.
Και είναι ένα πολύ ιδιαίτερο σημάδι για την αυσιπλοεία στην περιοχή. Είναι πάνω σε έναν πολύ σημαντικό ναυτικό δρόμο που συνδέει ουσιαστικά τον Σαρονικό με τον Αργολικό κόλπο. Και το σχήμα του είναι ορατό ακόμα και από το κροτήριο του Σουνίου και αποτελεί σημαντικό σημάδι για όποιους θέλουν να πλέψουν από την ανατολική πλευρά του Σαρονικού ή από τις κυκλάδες προς τον αργολικό και αντιστρόφως.
Ξέρουμε τι σημαίνει μόδι. Μόδι ήταν η πιθανότατα μονάδα μέτρησης στα ενέτικα χρόνια ή μπορεί να προέρχεται και από την αρμανίτικη λέξη μόντα που είχε κάποια σχέση με τη γεωγραφία της περιοχής. Γιατί τη συναντάμε την ονομασία και αλλού και στην Κορινθία το χίλιο μόδι και τα λοιπά. Ναι, και στην Κρήτη το έχω συναντήσει. Πώς ξεκινάνε οι έρευνες στο μόδι.
Όταν το Ινστιτούτο Εναλλείων Αρχαιολογικών Ερευνών που είναι ο φορέας που διενεργεί για την έρευνα αυτή στο Μόδι που τη διεύθυνσή μου ολοκλήρωσε τις ευληματικές έρευνες του ναυαγίου της Δοκού 3.000 π.Χ. 2.200 π.Χ. και του ναυαγίου του Αγροτηρίου Ηρίων 1.000 χρόνια αργότερα 1.200 π.Χ. τα οποία βρίσκονται στο Μουσείο Σπετσών σήμερα προέκυψαν μέσα από αυτή την έρευνα πολλά ερωτήματα και προβληματισμοί σχετικά με την αυσυπλοεία στην περιοχή κατά τους προϊστορικούς χρόνους αλλά και μεταγενέστερα και κατά τους ιστορικούς χρόνους.
Οι συνθήκες γεωγραφικές δεν αλλάζουν. Ένα άλλο μεγάλο θέμα που μας απασχόλησε ήταν ο ρόλος των νησίδων και των βραχονησίδων του Αργοσαρονικού στην αυσυπλοεία και στο διαμετρικό μυστικό εμπόριο κατά τη διάρκεια των αιώνων. γιατί συναντήσαμε και τοπίσαμε αρκετά ναυάγια στην περιοχή αυτή, ειδικά κοντά σε βραχονισίδες που προφανώς προκάλεσαν τα ναυτικά ατυχήματα.
Οι βραχονισίδες αυτές όμως κατοικήθηκαν κατά τη διάρκεια των αιώνων γιατί ακριβώς φαίνεται ότι εξυπηρετούσαν την διαδικασία του διαμετακομιστικού εμπορίου σε ιδιαίτερα τα γραγμένες περιοχές όπου υπήρχε μεγάλη ανασφάλεια στην ενδοχώρα. Μάλιστα. Επομένως αυτοί όλοι οι προφηματισμοί μας οδήγησαν και συγκεκριμένα τον Μιλούντα στην οργάνωση μιας αναγνωριστικής έρευνας καταρχήν σε επιλεγμένες θέσεις από νησίδες και βραχονησίδες του Αργοσαρονικού προκειμένου να διαλευκάνουμε κάποια από αυτά τα ερωτήματα που είχαν δημιουργηθεί κάτω παρελθόν.
Άρα δεν εστιάσατε απευθείας στο Μόδι, είδατε και άλλες βραχονησίδες. Ακριβώς. Έτσι ξεκίνησε η έρευνα και ακολουθώντας και τις αρχαιολογικές και ιστορικές μαρτυρίες για την περιοχή της οποίας μέσα από τη μελέτη και τη δουλειά μας γνώριζαμε πάρα πολύ καλά, από τις πληροφορίες που συγκεντρώσαμε από τους ψαράδες από την περιοχή, πολύ σημαντικό.
Οι ψαράδες γνωρίζουν Και έχουν ανελκύσει κατά καιρούς Διάφορα αντικείμενα από το βυθό Τα οποία είτε παραδίδουν είτε δεν παραδίδουν Είναι πολύ σημαντικό να έχεις πολύ καλές σχέσεις Μαζί τους έστω μπορεί να αντλήσεις Σημαντικές πληροφορίες Και βεβαίως από τη δουλειά Συναδέλφων αρχαιολόγων χερσαίων Οι οποίοι δουλεύουν Σε αρχαιολογικούς χώρους της ταιριά Που συγκροτούν όλες αυτό το ιστορικό και αρχαιολογικό πλαίσιο της περιοχής που δουλεύουμε.
Ακριβώς. Οπότε θυμάσαι τη στιγμή που εντοπίζετε το Ναυάγιο. Βεβαίως θυμάμαι πάρα πολύ καλά. Να πω ότι οδηγηθήκαμε εκεί γιατί ήδη τα προηγούμενα δύο χρόνια εργαζόταν με έναν συνάδελφος αρχαιολόγος επάνω στο νησάκι, στο Μόδι όπου ο γνωστός ιστορικός ερευνής Άδωνης Κύρου είχε ανακαλύψει και είχε υποδείξει μια πολύ εκτεταμένη μη κοιναϊκή εγκατάσταση.
Επάνω στο Μόδι. Επάνω στο Μόδι. Λοιπόν, η Ελένη Κονσολάκη Γιάννοπούλου ήταν υπεύθυνη της περιοχής από την εφορία αρχιετήτων του Πειραιά. Για πότε λέμε τώρα. Με τη βοήθεια του Άδωνη του Κύρου το 2000 και το 2001 έκανε δύο ερευνητικές περιόδους σύντομε σχετικά αλλά είχε εντυπωσιακά ευρήματα. Αυτό λοιπόν ήταν ένα κριτήριο και ένα κίνητρο για μας να ερευνήσουμε και την θαλάσσια περιοχή γύρω από το Μόδι.
Δηλαδή σκεφτήκαμε ότι σε αυτόν τον αφιλόξενο βράχο που ήταν πάρα πολύ πυκνοκατοικημένος κατά τη Μικεναϊκή εποχή ήταν ένας ερυπιώνας στην κυριολεξία. Ήταν πολύ πιθανό να εντοπίσουμε κάποιο ναυάγιο που να σχετίζεται ενδεχομένως ή να μην σχετίζεται με αυτή την εγκατάσταση. Και όντως το 2003 σε μια κατάδυσή μου και μάλιστα νομίζω ήταν η τελευταία εκείνης η περίοδο.
Ξέρεις, συμβαίνουν πολλά την τελευταία μέρα, Παρασκευή Μεσημέρι. Ήταν όντως Παρασκευή Μεσημέρι? Όχι, το λέω. Αυτό, ξέρεις, χαριστολογώντας. Αλλά στο τέλος, τέλος. Ήταν στο τέλος της έρευνας, σε μια βαθιά κατάδυση που έκανα με έναν συνεργάτη μου, το Αλέξανδρο Σωτηρίου. Τι σημαίνει βαθιά κατάδυση? Είχαμε χωρίσει την περιοχή έρευνας σε ζώνες και σε αυτή την κατάδυση είχαμε λάβει εγώ με τον συνεργάτη μου, τον Αλέξανδρο Σιντηρίου, τη βαθύτερη ζώνη.
Από τα 50 μέτρα, 60-50 μέτρα κάτω. Και προς το τέλος αυτής της κατάδυσης, όταν αρχίσαμε να ανεβαίνουμε και να ξεκινήσουμε τη διαδικασία ανάδυσης και πλησιάσαμε από την αποχή στα βράχια της ακτής, στα 40 μέτρα, 37 περίπου, διέκρινα επάνω στην επιφάνεια των βράχων ένα μεγάλο θράψμα από μεγάλο πίθο. Αυτό ήταν σηματοδότης αμέσως στο ενδιαφέρον μου, οπότε πήγα πιο κοντά, άρχισα να ερευνώ πολύ προσεκτικά όλη την περιοχή, να αποκαλύπτω σιγά-σιγά με το χέρι μου και άλλα.
Επιτόπου εκείνη την ώρα. Επιτόπου εκείνη την ώρα. κατάλαβα ότι είναι κάτι πολύ σημαντικό το αφήσαμε όπως ήταν έτσι ώστε να οργανώσουμε κάτι πιο συστηματικό και να επανέλθουμε στη συνέχεια για συστηματική έρευνα Και επανέρχεστε πότε? Επανερχόμαστε το 2005 με σκοπό να αποκαλύψουμε και να τεκνηριώσουμε καταρχήν όλα τα επιφανειακά ευρήματα τα οποία ήταν εκτεθειμένα στον Διθό είτε εκτεθειμένα είτε μη εκτεθειμένα και αφού τεκμηριώθηκαν με διάφορες μεθόδους ανελκίστηκαν και αυτό έγινε και την επόμενη χρονιά και το 2006 φυσικά με την απαραίτητη υποστήριξη που έπρεπε να οργανωθεί και τις απαραίτητες άδειες που έπρεπε να ληφθούν του Υπουργείου Πολιτισμού και στην συνέχεια σκεφτήκαμε ότι πραγματικά αξίζει να προχωρήσουμε σε μια συστηματική ανασκαφή αυτού του χώρου ο οποίος υποσχόταν πάρα πολλά.
Θέλεις να μας πεις λίγα λόγια για τη συστηματική ανασκαφή, τόσο μεθοδολογικά αν θέλεις, αλλά και ποια ήταν τα ευρήματα και τελικά τι συνέβαινε στο Μόδι. Η συστηματική ανασκαφή ξεκινάει το 2009. Οργανώνεται μια πολύ μεγάλη επιχείρηση και ό,τι αυτή προϋποθέτει μέσα υποστήριξης και την αναγκαία χρηματοδότηση. και πάλι εδώ ήρθε αρωγός του Ινστιτούτου Αγιακής Προσοριογίας του Ινστιτούτου Φορ Ιντζιαν Πε Χίστροι του Σουσέρ Μάλκομ Βίνερ ο οποίος έχει χρηματοδοτήσει πάνω από 150 πρότζεκτ στην Ελλάδα μέχρι σήμερα και άλλοι πολύ σημαντικοί χορηγοί, το Ίδρυμα Νιάρχου, η Μοτορόιλ τους οποίους εμείς κινητοποιήσαμε και ανέλαβαν την υποστήριξη υποβάλαμε λοιπόν το αίτημα για ένα πενταετές ερευνητικό πρόγραμμα στο Υπουργείο εγκρίθηκε και έτσι ξεκινήσαμε το 2009 τη συστηματική ανασκαφή του προχωρώντας πλέον στη διάνοιξη διαρευνητικών τομών σε επιλεγμένα σημεία αφού είχαμε αφαιρέσει πλέον τα επιφανειακά και όντως ήδη από την πρώτη χρονιά είχαν αρχίσει να αποκαλύπτονται
στους τομείς που ανασκάπταμε πολύ περισσότερα αντικείμενα από αυτά που μπορούσαμε να φανταστούμε. Και μιλάμε για ένα βάθος εκεί που μας είπες γύρω στα 40 με 37 μέτρα. Είναι το βαθύτερο σημείο του Ναυαγίου αυτό. Ο βυθός είναι πάρα πολύ απόκριμνος και βραχώδης όπως είναι ακριβώς και η αυτοί της βραχονισίδας και τα αντικείμενα του φορτίου του Ναυαγίου έχουν κατακριμνιστεί στην κυριολεξία στο βυθό και έχουν συγκεντρωθεί σε μικρά με κλωσσάνα βαθμούς όπου συγκεντρώνεται άμμος και βράχοι και έχουν καλύψει, ουσιαστικά έχουν δημιουργήσει θύλακες που έχουν καλύψει τα αντικείμενα του ναυαγίου.
Ο πρώτος αναβαθμός είναι ο ρηχότερος, πολύ κοντά στην βραχώδη ακτή, είναι στα 25 μέτρα. Πολύ κοντά. Αυτά σε εμάς ακούγονται πάρα πολύ βαθιά βεβαίως. Οι τελευταίοι τομείς που ανασκάπτουμε τα τελευταία χρόνια είναι στα 30 μέτρα και θα προχωρήσουμε και βαθύτερα που είναι το βαθύτερο σημείο του ναυαχείου που είναι στα 36-37.
Έχουμε ευρύ και ατικείμενα που έχουν κατρακυλήσει σε μεταγενέστερες φάσεις και στα 40 μέτρα. Πότε χρονολογούνται τα ευρήματα και τι γνωρίζουμε για το πλοίο που τα μετέφερε Το ναυάγιο λοιπόν χρονολογείται σε μια πάρα πολύ κρίσιμη φάση για την Αιγαία Κύπρο ιστορία στον 12ο αιώνα προ Χριστού αμέσως μετά την καταστροφή και την εγκατάλειψη των Μηκυναϊκών Βασιλείων και τη διάλυση της συγκεντρωτικής της οικονομίας άρα μιλάμε για μια περίοδο παρακμής μιλάμε για μια περίοδο παρακμής που δεν είναι ακριβώς έτσι ποτέ δεν είναι έτσι ήδη η έρευνα έχει δείξει ότι είναι μια περίοδος ανασυγκρότησης ήδη ας πούμε στην Τίρινθα κατοικείται και οργανώνεται η κάτω πόλη αφού έχει καταστραφεί η Ακρόπολη και έχουν ξεκινήσει ήδη οι επαφές και οι εμπορικές σχέσεις με τις κυκλάδες, με την Ανατολική Μεσόγειο κλπ.
Έτσι λοιπόν αυτοί που έχουν ναυτική δύναμη εξακολουθούν και ταξιδεύουν εμπορεύονται αλλά μέσα σε ένα πιο ασταθές περιβάλλον το οποίο διαμορφώνει μια νέα κατάσταση. Οχυρώνονται λοιπόν πολλές από αυτές τις νησίδες και της Βαχωνησίδης της περιοχής του Αργοσερωνικού αλλά και των και άλλων περιοχών εφόσον υπάρχει μεγάλη αναστάτωση και κίνδυνο στην Ενδοχώρα και συνεχίζουν να διενεργούν το διαμετακομιστικό εμπόριο χρησιμοποιώντας αυτούς ως ναυτικούς σταθμούς για την επικοινωνία με τις άλλες περιοχές.
Αλλά ήταν επικίνδυνη η σταθμή αυτή. Ήταν επικίνδυνη γιατί το μόνο αν το γνωρίζει κανείς ή αν το δεις στους χάρτες είναι μια πάρα πολύ απόκριμη και βραχώδης αλίμενη με ένα-δύο μόνο σημεία πρόσβασης όταν με συνθήκες νεαμίας δεν μπορείς να πλησιάσεις διαφορετικά στην βόρεια πλευρά στην οποία εντοπίστηκε το ναυάγιο η οποία δέρνεται από τους βόρειους ανέμους έχουμε εντοπίσει σε όλο το μήκος της ακτογραμμής του Μοδιού πάρα πολλές λίθινες προϊστορικές σιάγγυρες ο οποίος αυτό δείχνει γιατί υπήρχε μια συστηματική προσπάθεια προσέγγισης του νησιού από τη βόρεια πλευρά προκειμένου να εξυπηρετήσει τις ανάγκες των αναπτυκόντων.
Πολλές από αυτές τις έκοβαν και τις άφηναν όταν δεν μπορούσαν πια να τις σηκώσουν και δεν μείναν εκεί. Έτσι και λοιπόν τις βρήκαμε εμείς στη θέση τους. Τι μετέφραν τα αγκία που ανασύρατε. Μέχρι στιγμής, γιατί λέω μέχρι στιγμής, γιατί η έρευνα είναι σε εξέλιξη. Από το 2009 η ανασκαφή δεν έχει ολοκληρωθεί γιατί η υποβρύχια έρευνα προϋποθέτει μια υπάρκεια ανθρώπινων πόρων και μέσων και οικονομικών.
Προκειμένου να οργανωθεί λοιπόν όλη αυτή η επιχείρηση πρέπει να υπάρχουν τα απαραίτητα μέσα. Αυτό δεν είναι δυνατό να γίνεται κάθε χρόνο. Επιπλέον ένα πολύ σημαντικό στοιχείο είναι ότι ανελκύοντας τα ευρήματα από το βυθό Αυτά πρέπει να ακολουθήσουν μια πολύ συγκεκριμένη διαδικασία συντήρησης Η πρώτη φάση είναι η αφαλάτωση Πρέπει να τοποθετηθούν δηλαδή μέσα στις δεξαμενές Στην αρχή θαλασσινού, μετά υφάλμινου και στη διαδικασία Αυτό αντικαθίσταται από το γλυκό νερό της βρύσης προκειμένου να αποβληθεί τα άλατα από το εσωτερικό του πυλού, προκειμένου να μην προκαλέσει θράψεις με τη στερεοποίησή του.
Μάλιστα. Οπότε αφού ολοκληρωθεί η διαδικασία φαλάτους, τότε θα βγουν από τις δεξαμενές, θα στεγνώσουν και στη συνέχεια θα ακολουθήσει η διαδικασία μελέτης, συντήρησης, συμπλήρωσης. Άρα είναι μια χρονοβόρα διαδικασία. Είναι μια πολύ χρονοβόρα και ευρωβόρα διαδικασία και θα πρέπει να την παρακολουθούμε. Δηλαδή αν πηγαίνουμε κάθε χρόνο ας πούμε και σκάβουμε και ανελκύουμε και τα φέρνουμε στο εργαστήριο που δεν μπορούν να στεγαστούν γιατί ξέρετε όλα αυτά μεταφέρονται στις εγκαταστάσεις της εφορίας εναλλήλων αρχαιοτήτων σύμφωνα με τον νόμο και τις αποφάσεις οπότε εκεί δεν υπάρχουν επαρκείς φόροι ακριβώς και το προσωπικό είναι πάρα πολύ απασχολημένο έχει τεράστιο φόρτο και με άλλα αντικείμενα βγάζεις υλικό το οποίο δεν μπορείς στη συνέχεια να μελετήσεις. Κατάλαβα.
Κατάλαβα. Μέχρι σήμερα λοιπόν, τι γνωρίζουμε για το πλοίο που βυθίστηκε. Το πλοίο αυτό μετέφερε ένα αρκετά μεγάλο φορτίο, μεγαλύτερο από αυτό των ηρίων το οποίο είχαμε ανασκάψει την προηγούμενη δεκαετία του 1990 με το τριεθνές φορτίο του από την Κύπρο και την Κρήτη και τις Μυκήνες το οποίο συνίστατο κυρίως από μεγάλα μεταφορικά αγκία. Μέχρι τώρα έχουμε ανελκύσει 11 μεγάλους πιθανφορείς.
Ο πιθανφορέας είναι ένας πίθος με δύο λαβές. Μη κοιναϊκής προέλευσης. Ένας από αυτούς είναι χωρίς λαβές, που έχουν αρκετά μεγάλη χωρητικότητα, κυρίως για την πιταφορά υγρών ή στερεών προϊόντων. Και κάποιοι φέρουν και μια ανάγλυφη και εν χάρακτη διακόσμηση. Το δεύτερο πολύ σημαντικό σύνολο αγκίων του φορτίου είναι οι ιδρείες 36 ιδρείες έχουμε ανέλκει σήμερα είναι ένα αγκίο το οποίο συνδέεται όπως και το όνομά του με τη μεταφορά υγρών, όχι μόνο, όχι νερού έχει συνήθως τρεις λαβές δηλαδή είναι όπως ο αφορέας αλλά δεν έχει δύο λαβές από το λαιμό προς το σώμα έχει τρεις λαβές στο σώμα και μία δηλαδή κατακόρυφη από το χείλος προς το σώμα του αγγίου.
Και όπως είπαμε συνδέεται με την μεταφορά υγρών. Όλες αυτές οι ιδρύες που είναι διαφορετικών μεγεθών είναι διακοσμημένες. Φέρνουν από τη διακόσμηση. Πολλές ανελκύστηκαν σε ακέραια, σε καλή κατάσταση και οι περισσότερες αποσπαλματικά. Όσο προχωρεί όμως η συντήρηση και η μελέτη του υλικού όλο και περισσότερα αγκία συγκροτούνται ακέραια κολλάνε δηλαδή τα κομμάτια τα οποία βρίσκουμε από διαφορετικές περιοχές και διαφορετικές χρονικές στιγμές στην έρευνα και συγκροτούν νέα αγκία.
Επομένως όσο προχωρεί η έρευνα αυτός ο αριθμός των 36 που σας είπα θα μεγαλώσει και άλλο και υπάρχουν και άλλοι τύποι αγκίων στο φορτίο σκύφι, σκυφοκρατήρες που είναι πιο λεκυπτή κεραμική πάλι διακοσμημένη η οποία θα βοηθήσει και στην ακριβέστερη χρονολόγηση. Γιατί ξέρετε, τώρα μιλάμε για μια εποχή που έχει σημασία και ο προσδιορισμός ακριβίας δεκαετιών.
Επειδή είμαστε σε μια πολύ κρίσιμη περίοδο. Ναι, είναι μια καμπή. Ναι, είναι μια καμπή. Ξέρουμε από πού ήρθε αυτό το καράβι. Το φορτίο του μέχρι στιγμής μας δείχνει ότι είναι αμυγός ελλαδικό. Δηλαδή μη κοιναϊκό. Πρέπει να προέρχεται από κάποιο μη κοιναϊκό κέντρο της περιοχής της Αργολίδας. Μάλιστα. Δεν έχουμε κάτι αντίστοιχο που είχαμε στο Ναυάγιο το Ακροτηρίο των Ηρίων, το οποίο ήταν μεν φτωχότερο σε όγκο και αριθμό, αλλά...
Κλουσιότερο σε προέλευση. Κλουσιότερο σε προέλευση. Εδώ έχουμε ένα αμυγέσφο μη κοιναϊκό φορτίο, που πιθανόν μεταφέρεται σε κάποιο άλλο μεγάλο κέντρο της περιοχής ή είναι για εξαγωγή προς μια ευρύτερη θαλάσσια περιοχή. Άρα το καραβί, το πλοίο αυτό κατευθύνεται βόρεια, σωστά. Δεν μπορούμε να πούμε ασφάλεια. Αν πήγαινε να μπει προς τον αργολικό κόλπο ή έβγαινε.
Μάλιστα. Με αυτόν. Μάλιστα. Υπάρχει κάποιο εύρημα που να είναι εντυπωσιακότερο από άλλα. Στα άλλα σημαντικά ευρήματα του ναυαγίου που έχουμε βρει μέχρι τώρα, τα οποία πιθανόντας συνδέονται και με τα προσωπικά αντικείμενα του πληρώματος είναι δύο πύληνα ειδώλια το ένα είναι τύπου ψή και το άλλο είναι τύπου αυτοί οι τύποι τέλος πάντων είναι στην αρχαιολογία οι ορισμοί να μην κουράσουμε τους δύο ειδώλια λοιπόν και δύο χάλκινα ειχυρίδια τα οποία είναι στη φάση και αυτά της συντήρησης ακόμα Όπως σας είπα, η διαδικασία συντηρήσεται ιδιαίτερα χρονοβόρα.
Και για να δώσω ένα παράδειγμα, να καταλάβουν και οι απροαντές τι εννοούμε. Όταν ξεκινήσαμε την ανασκαφή το 2016, μίλησα με τους συντηρητές στα εργαστήρια της εφορίας Εναλλή Ωρχιετήτων και μόλις είχαν βγει από τα νερά τα ευρήματα του 2013. Α, μάλιστα. Η ροή εργασιών έχει πολύ μεγάλο κύκλος. Ναι, έχει μεγάλο κύκλος. Επομένως αυτό το κύκλο πρέπει να τον παρακολουθείς για να μπορείς να είσαι πιο σωστός στην πορεία της μελέτης.
Γιατί αν συσσωρεύεται ηλικό χωρίς να μπορείς να το μελετήσεις είναι μάταιο. Φυσικά, φυσικά. Και αυτό και όπως είπαμε η ανασκαφή δεν μπορεί να γίνεται κάθε χρόνο. Βεβαίως και καλά, κανείς δεν το ξημένει σε αυτό. Θέλω να σε ρωτήσω, μιλάμε για την πτώση των ανακτόρων ή περίπου εκείνη την περίοδο. Ένα ναυάγιο σαν αυτό στο Μόδι επιβεβαιώνει τις θεωρίες αυτής της ύφεσης ή όχι κατά ανάγκη.
Όχι κατά ανάγκη. Θα έλεγα ότι ενισχύει την άποψη ότι ναι μεν έχουμε κρίση αλλά δεν έχουμε πλήρη παρακμή. Και ότι υπάρχουν οι ναυτικές δυνάμεις οι οποίες συντηρούν τη ζωή, το εμπόριο, τη δραστηριότητα στην ευρύτερη περιοχή. Επίσης υπάρχει μεγάλη διάσπαση και διασπορά των δυνάμεων προς την περιφέρεια. Παραγμάζουν τα μη κοινάϊκά κέντρα, τα βασίλεια, με την οικονομία τους και τις συντεχνίες που συγκεντρώνονταν γύρω από αυτά.
Αυτοί όμως φεύγουν και σκορπάνε στην ευρύτερη περιοχή και κατοικούν και δραστηριοποιούνται σε κάποιες άλλες περιοχές, στα νησιά των Κυκλάδων, που παρουσιάζουν κάποια ακμία αυτή την εποχή, αμέσως μετά την κρίση των κοινωνικών βασιλείων και η Ανατολική Μεσόγειος. Βεβαίως. Οι Σαλαμίς στην Κύπρο. Στην Κύπρο, ναι. Να ρωτήσω, Χρήστο, για εμάς που δεν γνωρίζουμε.
Πόσο δύσκολο να δουλεύει κανείς κάτω από το νερό και σε τέτοιες συνθήκες, γιατί μας μιλάς για φραχώδεις περιοχές, για δυσπρόσιτες κοβρήχες περιοχές. Ναι, όπου όλα τα καιρικά φαινόμενα εντύνονται και συμβάλλουν στο ναυτικό ατύχημα. Γι' αυτό και πρέπει να υπάρχει πάρα πολύ σωστή οργάνωση και αρκετά εκπαιδευμένο προσωπικό, το οποίο η ομάδα μου και το Ινστιτούτο διαθέτουν, γιατί έχουν μεγάλη εμπειρία από τα χρόνια που έχουμε δολέψει και γνωρίζουμε και την περιοχή πάρα πολύ καλά.
Βέβαια, αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχουν τεράστιες δυσκολίες. Για παράδειγμα, ότι η αποδοτικότητα και η παραγωγικότητα της ομάδας εξαρτάται καθαρά από τις κυρικές συνθήκες. Όποια τεχνικά μέσα και να διαθέτεις, θα πρέπει κάθε μέρα να πας, να δέσεις και να μείνεις αγκυρογονημένος σε ένα σημείο πολύ κοντά στα βράχια της ακτής.
όπως καταλαβαίνεις αυτό από μόνο του είναι προβληματικό όταν έχει λίγο κυματισμό δεν μπορείς να σταθείς εκεί επομένως θα πρέπει να έχεις καλές καιρικές συνθήκες αυτό είναι θεματήχης να ρωτήσω κάτι ακόμα σε μια ανασκαφή στη Στεριά κανείς μπορεί να σταθεί σε μια τομή κάμπος στις ώρες όσο επιτρέπει ο ήλιος οι αντοχές όχι χαρί το λόγο αλλά κάμπος στις ώρες σε μια ενάλλεια ανασκαφή πώς είναι ώρα κανείς μπορεί να είναι κάτω από το νερό ανασκάποντας.
Να ξεκινήσω λέγοντας ότι και εμείς είμαστε από ήλιο με ήλιο στη θέση της έρευνας. Από εκεί και πέρα, εφόσον οι καιρικές συνθήκες το επιτρέπουν, θα φύγουμε με το τελευταίο φως του ήλιου. Είμαστε χωρισμένοι σε ομάδες, ζεύγιδιτών κυρίως, πάντα, οι οποίοι είναι προγραμματισμένοι να εκτελούν μια συγκεκριμένη εργασία. Και αυτό προσδιορίζεται κάθε πρωί που βγαίνει το πρόγραμμα από την επιτελική ομάδα της ανασκαφής, από μένα και από τη Μιρτώ Μιχάλη που είναι η υποδιευτήτα της έρευνας και η ψυχή της ανασκαφής.
Άρα πας συντεταγμένα. Πηγαίνουμε συντεταγμένα, βγαίνει το πρόγραμμα, γίνεται το briefing για το τι, ποιες είναι οι εργασίες της ημέρας και ανακοινώνονται και τα ζευγάρια των διτών τα οποία θα υλοποιήσουν συγκεκριμένες δουλειές. και ξεκινάει λοιπόν η διαδικασία των καταδύσεων οι οποίες επαναλαμβάνονται μέχρι σχεδόν τη δύση του ήλιου.
Και κάτω το νερό πόσο, μπράβο. Η παραμονή στο βυθό λοιπόν εξαρτάται από το βάθος που επιχειρούμε. Αν τα τελευταία χρόνια δουλεύουμε σε κάποιους τομείς στα 30 μέτρα αυτό μας επιτρέπει μια παραμονή στο βυθό και στις 45 λεπτά και βέβαια με άλλα 15 λεπτά τη διαδικασία της αποσυμπίεσης. είναι δηλαδή μία ώρα κατάδυση από την στιγμή που θα αφήσουμε το σκάφος υποστήριξης φύγουμε για το βυθό μέχρι την ανάδυση μας. Και όταν ανέβεις πάλι στην επιφάνεια κάνεις την αποσυμπίεση μέσα στην ίδια μέρα θα ξαναβουτήξεις Παλιά το κάναμε αυτό το είχαμε στο πρόγραμμα δύο καταδύσεις δηλαδή την ημέρα όταν ήμασταν μικρή ομάδα είναι πολύ κουραστικό αυτό. Το φαντάζομαι γι' αυτό ρωτάω Και γι' αυτό το καλύτερο είναι τώρα το που φεύγουμε τα τελευταία χρόνια, να έχουμε μεγαλύτερη ομάδα, το οποίο βέβαια σημαίνει πιο καλή οργάνωση, μεγαλύτερο κόστος, αλλά θα διευκολύνει τη δουλειά και είναι και μεγαλύτερη ασφάλεια.
Κατανοητό. Οι καταδύσεις οι διπλές ενέχουν κινδύνους νόστον διτών. Νόστον διτών, μάλιστα. Χριστό, τι τεχνολογία χρησιμοποιείτε σήμερα που δεν υπήρχε παλιότερας υποβρύχες έρευνες? των καθεαυτών έχει εξελιχθεί φυσικά, αλλά όχι δραματικά, γιατί χρησιμοποιούμε κυρίως τις συσκευές ανοιχτού κυκλώματος, τις φιάλες δηλαδή, οι οποίες είναι γεμάτες με επεπιεσμένο αέρα, οι οποίες γεμίζουν από τις αεροσυμπιεστές που βρίσκονται πάνω στο σκάφος υποστήριξης και χρησιμοποιούμε και κάποια μείγματα αερίων, προκειμένου να παρατείνουμε την παραμονή μας στον θηθό και να κάνουμε πιο ασφαλή την αποσυμπίεση.
υπεροξηγωνομένα αγμήγματα αυτά δεν συνιστούν κάποιες τεχνολογικές εξελίξεις απλώς ο εξοπλισμός έχει βελτιωθεί πάρα πολύ τα τελευταία χρόνια και διευκολύνει πάρα πολύ σε αυτό. Επίσης τελευταία χρόνια χρησιμοποιούνται και οι συσκευές κλειστού κυκλώματος τις οποίες εμείς χρησιμοποιούμε γιατί είναι πάρα πολύ ακριβές θέλουν ειδική εκπαίδευση και πάρα πολύ σχολαστική συντήρηση Επομένως τα logistics εδώ δεν μας επιτρέπουν να εξελιχθούμε εκτός από τον εξοπλισμό τον καταδυτικό υπάρχει και ο εξοπλισμός της καταγραφής και της τεκμηρίωσης αυτός πόσο έχει αλλάξει τα τελευταία χρόνια αυτός έχει αλλάξει πολύ με την εξέλιξη των ψηφιακών φωτογραφικών μηχανών και την εξέλιξη των λογισμικών σε τέτοιο βαθμό που πλέον μπορούν να κάνουν τα πάντα Δηλαδή και ένας μη εξειδικευμένος δίτης φωτογράφος μπορεί να παράγει ένα φωτομοσαϊκό, το οποίο όμως στη συνέχεια θα πρέπει να το παραλάβει κάποιος εξειδικευμένος από την ομάδα τοπογράφος μηχανικός που έχει διαθέτει το software και μπορεί να κάνει την ανάλυση και τη σύνθεση όλων αυτών των φωτογραφικού λυκείων,
το οποίο μπορεί να είναι και εκατοντάδες φωτογραφίες από μια κατάδυση έτσι ώστε να παράξει ένα φωτομοσαϊκό και ένα της διάστατο μοντέλο του βυθού και των ευρημάτων με απόλυτη ακρίβεια θέσης αυτό είναι το πιο σημαντικό βέβαια γιατί αυτό είναι μέρος του τεκμηρίου όταν ξεκινήσαμε την ανασκαφή στις αρχές της δεκαετίας του 90 και του 80 τότε δουλεύαμε ακόμα με μετροτενίες τότε καταλαβαίνετε τι χρονοβόρο ήταν αυτό να στήσουμε σταθερά σημεία ένα κάναβο που θα ορίσει την περιοχή και πιο επικίνδυνο πιο απαιτητικό σε χρόνο αυτό φυσικά συνεπάγεται και κινδύνους άλλους θέλω να μείνουμε λίγους κινδύνους και να σε ρωτήσω αν υπάρχει κινδύνος για το ναυάγιο και στο Μόδια αλλά και ευρύτερα από φυσικούς ή ανθρώπινους παράγοντες δηλαδή υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι κινηθάνε τα ναυάγια είναι μια δύσκολη κατάσταση το να βουτήξεις για να συλλήσεις υπάρχουν, υπήρχαν και θα υπάρχουν απλώς τώρα πλέον τα πράγματα είναι πιο δύσκολα για τους συστηματικούς αρχαιοκάπηλους γιατί κάποιος που μπορεί να πάρει
ας πούμε κάποιο ενθύμιο από το βυθό, ναι είναι είναι άσχημο αυτό είναι κατακριτέρω αλλά δεν θα μπορούσα να τον χαρακτηρίσω συστηματικό αρχαιοκάπηλο αυτό είναι θέμα παιδείας πλέον από εκεί και πέρα πρέπει όλοι να συνειδητοποιήσουν ότι πρέπει να σεβόμαστε το περιβάλλον είτε πρόκειται για το φυσικό περιβάλλον είτε για το ανθρωπογενές πολιτισμικό περιβάλλον.
Την συστηματική αρχαιοκαπηλεία αυτή και αυτή έχει περιοριστεί γιατί και τα αστυνομικά μέτρα είναι άλλα αλλά και υπάρχουν περισσότεροι άνθρωποι στη θάλασσα πλέον. Και ναυτικοί και ψαράδες και αυτοδίτες. Επομένως είναι δύσκολο να μην γίνει αντιληπτό κάποιο περιστατικό συστηματικής αρχαιοκαπηλείας. Τώρα, για το μόδι συγκεκριμένα, δεν μπορούμε να ξέρουμε τι είχε αποσπαστεί στο παρελθόν.
Πιθανότητα από κάποια επιφανειακά ορατά αντικείμενα, κάποια να απομακρύνθηκαν. Όμως, στο σημείο στο οποίο έχει εξελιχθεί πλέον η ανασκαφή, δεν υπάρχει τίποτα ορατό. Και όταν αποχωρούμε από το χώρο, το χώρο τον ασφαλίζουμε, τον σφραγίζουμε. δηλαδή καλύπτεται με ένα γεωήφασμα και από πάνω πέφτει χοντρό κοκκιάμος και πολλές πέτρες ώστε δεν είναι τίποτα εκτεθειμένο Ένα σκαφί συνεχίζεται και η έρευνα θέλω να σε ρωτήσω κλείνοντας αρχικά γιατί το ναυάγιο έχει τόσο μεγάλη σημασία και ποιες θα έλεγες όταν θα ήταν οι μελλοντικές κατευθύνσεις της έρευνας στο Μόδι Οι μελλοντικές κατευθύνσεις είναι καταρχήν Τώρα βρισκόμαστε στη φάση που πρέπει να οργανώσουμε το επόμενο πενταετές πρόγραμμα.
Με το καλό. Και να το καταθέσουμε στο Υπουργείο Πολιτισμού για έγκριση. Όπως σας είπα, δεν είναι δυνατόν κάθε χρόνο να ανασκάπτουμε τη συγκεκριμένη θέση, λόγω των δυσχεριών που αναφέραμε. Παράλληλα, όμως, γίνεται και μια ευρύτερη έρευνα στην θαλάσσια περιοχή του Αργοσαρωνικού, γιατί έχουμε εντοπίσει και τεκμηριώνουμε και άλλα ναυάγια στην περιοχή.
Επομένως, η μία ανασκαφική περίοδος διαδέχεται μία αναγνωριστική ερευνητική φάση στην ευρύτερη περιοχή. Και θέλουμε, σκοπός μας είναι και με τη λήξη του επόμενου πενταετρούς προγράμματος να ολοκληρώσουμε την ανασκαφή του μη κοινωνικού ναυαγίου. Έχει προχωρήσει αρκετά και μάλιστα σημαντικό είναι ότι έχει επιλεγεί από τους μελετητές που κάνουν δημοσιολογική μελέτη για το Εθνικό Μουσείο Εναλλήνων Αρχαιοτήτων που θα συγκεντρώσει πολύ μεγάλο, πλούτο εναλλήνων αρχαιοτήτων.
Επιμελείται η εφορία εναλλήνων αρχαιοτήτων για αυτό και σε μία από τις ενότητες της έκθεσης προβλέπεται να εκτεθεί και το φορτίο από το Μόδι ως μίζον έβριμα. Μάλιστα. Σήμερα προς το παρόν δεν μπορεί κανείς να το δει Όχι, είναι ακόμα υποσυντήρηση και μελέτη Ο στόχος είναι στο τέλος της πενταετίας να ολοκληρωθεί η ανασκαφή Και μακάρι να έχει ολοκληρωθεί και η συντήρησή του Η σημασία του ευρήματος είναι πολύ μεγάλη γιατί εντάσσεται σε μία πολύ κρίσιμη περίοδο για τη μελέτη της προϊστορίας στο Αιγαίο, η οποία περίοδο συνδέεται με την παρακμή και τη διάλυση της συγκεντρωτικής οικονομίας των Μικυναϊκών Βασιλείων.
Αυτό δημιούργησε μία μεγάλη κρίση στην οικονομική και κοινωνική ζωή στο Αιγαίο και ευρύτερα στη Μεσόγειο και πιστεύουμε ότι η μελέτη του φορτίου του ναυαγίου θα ρίξει περισσότερο φως σε μια τέτοια πολύ κρίσιμη φάση. Σας εύχομαι καλή συνέχεια. Ευχαριστώ πολύ. Να ολοκληρωθεί. Σας περιμένουμε να μας ευχευτείτε στην επόμενη ανασκαφή επιτόπου.
Α, με χαρά. Αν και λίγο δύσκολο, αλλά με χαρά. Και πάλι ευχαριστώ πάρα πολύ. Ευχαριστώ.
Σχόλια
Χωρίς σχόλιαΣυνδεθείτε για να συμμετάσχετε στη συζήτηση
Σύνδεση για ΣχολιασμόΔεν υπάρχουν σχόλια ακόμα
