Στo «Σωτηρία» ζητούσαν θεραπεία οι φυματικοί της πόλης

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:30 Σήμερα το Μουσείο Σωτηρία ανοίγει ένα παράθυρο σε μια εποχή όπου η θυματίωση καθόριζε ζωές και κοινωνίες, αποκαλύπτοντας πώς η ιατρική, η αρχιτεκτονική και η ανθρώπινη εμπειρία συναντήθηκαν σε έναν από τους πιο εμφυληματικούς χώρους υγείας της Ελλάδας. Είμαι η Αγιά Τιμπενάρδου και σας καλωσορίζω σε ένα ακόμα επεισόδιο της σειράς Ιστορία Μιας Πόλης.

00:48 Σήμερα βρίσκεται μαζί μου εδώ στο στούντιο της ΛΑΙΦΟ η κυρία Σιμίνα Γρηγορίου για να μιλήσουμε για το Νοσοκομείο Σωτηρία και το μουσείο του Για να μην χάνετε κανένα επεισόδιο ακολουθήστε μας στο Spotify, στα Apple Podcasts και στο κανάλι της ΛΑΙΦΟ στο YouTube Είναι τα podcast της ΛΑΙΦΟ Ακολουθεί διαφημιστικό σποτ Για κάποιες αλήθειες πρέπει να τον μίσεις πιο πολύ να ψάξεις πιο βαθιά, με πιο πολλούς.

01:19 Αυτές τις αλήθειες ζητάς να μάθεις και δεν θα τις βρεις πουθενάλλου. Σκληρές αλήθειες on demand από τον Άρη Δημοκίδη. Ιστορίες που δεν ακούστηκαν ολόκληρες ποτέ πριν. Έρευνα σε βάθος, δεκάδες συνεντεύξεις και ντοκουμέντα για τα πιο σκοτεινά και ενδιαφέροντα πρόσωπα της ελληνικής πραγματικότητας. Σκληρές αλήθειες on demand από τον Άρη Δημοκίδη.

01:46 Ας ημίνα καλωσόρισες στο στούντι της Λάιφα και στην ιστορία μιας πόλης. Καλώς σας βρήκα και ευχαριστώ πολύ για την πρόσκληση. Η χαρά δική μας. Να σε ρωτήσω ξεκινώντας λοιπόν, πότε ιδρύεται το νοσοκομείο Σωτηρία και ποιο ήταν το ιστορικό πλαίσιο που οδήγησε στη δημιουργία του. Πρέπει να υποθέσουμε και να φανταστούμε ότι βρισκόμαστε γύρω στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα, Οπότε η φηματίωση αποτελεί ήδη μια κοινωνική μάστιγα Μάλιστα είναι μια εποχή που έχουν αρχίσει να εμφανίζονται οι πρώτες στατιστικές νοσηρότητας Όσο μπορούν να είναι βέβαια ακριβείς εκείνη την εποχή Οι οποίες μας δείχνουν ότι η φηματίωση σκοτώνει περίπου 35.000 με 40.000 ανθρώπους κάθε χρόνο Και μάλιστα στην ηλικία των 18 με 40 ετών, δηλαδή στην πιο παραγωγική ηλικία Ακριβώς. Μάλιστα βρισκόμαστε και λίγα χρόνια μετά το 1882, οπότε ο γερμανός γιατρός Ρόμπερτ Κόχ ανακαλύπτει και περιγράφει το ομικοβακτηρίδιο της φυματίωσης, το οποίο είναι γνωστό και ως βάκυλος του Κόχ, περιγράφει τα συμπτώματα της ασθένειας και επίσης αποδεικνύει πλέον ότι πρόκειται για μια ασθένεια μεταδοτική και όχι κληρονομική όπως πιστευόταν μέχρι τότε.

03:02 Είναι μια πάρα πολύ σημαντική ανακάλυψη φυσικά η οποία αλλάζει εντελώς τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε την ασθένεια και μάλιστα ανοίγει και το δρόμο σιγά σιγά προς την θεραπεία της Ταυτοχρόνως βρισκόμαστε σε μια εποχή κατά την οποία η βιομηχανική επανάσταση έχει μετατρέψει τις πόλεις σε μολυσματικά κέντρα Οι άνθρωποι ζουν σε κατοικίες οι οποίες είναι εντελώς ακατάλληλες, είναι σκοτεινές, δεν μπαίνει αέρας, δεν αερίζονται καθόλου.

03:34 Επίσης ζουν σε συνθήκες ακραίου συνοστισμού και εργάζονται με τον ίδιο τρόπο. Άρα λοιπόν δημιουργείται στις πόλεις το καταλληλότερο έδαφος για την εξάπλωση της ασθένειας. Η φηματίωση έχει ταυτιστεί με την ανθρώπινη κατοικία και τη ζωή στην πόλη όσο καμία άλλη ασθένεια. Έχοντας λοιπόν στο μυαλό μας αυτά τα δεδομένα, φτάνουμε στο 1901, οπότε γίνεται και το πρώτο Πανελλήνιο Ιατρικό Συνέδριο και ξεκινάει επισήμως και ο Ελληνικός Αντιφηματικός Αγώνας.

04:03 Στο συνέδριο αυτό τίθεται πλέον ξεκάθαρα, διατυπώνεται μάλλον ξεκάθαρα η ανάγκη ίδρυσης σανατορίων και αντιφηματικών ιατρίων για τον περιορισμό της ασθένειας. Πράγματι αυτό αρχίζει και γίνεται πραγματικότητα σιγά σιγά και φτάνουμε στο 1902, ένα χρόνο μετά δηλαδή. Οπότε ιδρύεται το Σανατόριο της Σωτηρίας. Ως σανατόριο. Ως σανατόριο ακριβώς.

04:31 Είναι το πρώτο σανατόριο στην Ελλάδα και το πρώτο αστικό σανατόριο. Δηλαδή δημιουργείται μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της πόλης σε αντίθεση με τα ορεινά σανατόρια τα οποία ξέρουμε κυρίως μέχρι τότε από την Ευρώπη. Αν και βρίσκεται στο βουνό, βρίσκεται μέσα στο δάσος Βρίσκεται, αλλά δεν είναι σε πάρα πολύ μεγάλο υψόμετρο Βέβαια πρέπει να φανταστούμε ότι η Μεσογείου εκείνη την εποχή δεν είναι αυτό που ξέρουμε σήμερα Ούτε όλη η περιοχή του Παπάγου Ακριβώς Οπότε λοιπόν, όπως είπαμε το 2002 η Σοφία Σλίμανη, η οποία είναι και ιδρύτρια της Σωτηρίας Ιδρύει την Αγαθοεργό Εταιρεία με την επωνυμία Σωτηρία μαζί με άλλες κυρίες της Αθηναϊκής Κοινωνίας και το 1905 ιδρύεται και λειτουργεί το πρώτο κτίριο του σανατορίου το οποίο αρχικά δέχεται 40 ασθενείς.

05:25 Ποια είναι η συμβολή της Σοφία Σλίμαν στην ίδρυση και στην εξέλιξη του νοσοκομείου? Η Σοφία Σλίμαν η οποία βέβαια για τον περισσότερο κόσμο είναι γνωστή ως σύζυγος του Ερίκου Σλίμαν είναι μια πάρα πολύ σημαντική προσωπικότητα η οποία ξεκινάει το φιλανθρωπικό της έργο κυρίως μετά το 1890 οπότε ο Ερίκος πεθαίνει. Η Σλίμαν είναι αυτή η οποία συνειδητοποιεί ότι οι φηματικοί ασθενείς την εποχή εκείνη απλώς στηβάζονται σε κάποια νοσοκομεία της Αθήνας δεν έχουν καμία ελπίδα φυσικά να θεραπευτούν και την χάνουν μιας κάποιας στοιχειώδους ας πούμε φροντίδας.

06:05 Έτσι αποφασίζει να ιδρύσει ένα θεραπευτήριο το οποίο απευθύνεται αποκλειστικά σε αυτούς τους ασθενείς. Το θετικό είναι ότι η Σλίμαν έχει και το όραμα, αλλά έχει και τα μέσα να το πετύχει φυσικά, λόγω της θέσης της στην Αθηναϊκή κοινωνία. Γι' αυτό μέσα σε πάρα πολύ μικρό χρονικό διάστημα καταφέρνει να εξασφαλίσει την παραχώρηση μιας πάρα πολύ μεγάλης έκτασης γης από τη Μονή Πετράκη.

06:35 Α, στη Μονή Πετράκη ανήκε εκεί με το κομμάτι. Ακριβώς. Και ταυτοχρόνως συγκεντρώνει γύρω της μηχανικούς και αρχιτέκτονες της εποχής, οι οποίοι εργάζονται κατά κανόνα φιλοκερδός και χτίζουν τα πρώτα κτίρια της σωτηρίας. Χρηματοδοτεί και όλας η ίδια. Χρηματοδοτεί και η ίδια, αλλά η χρηματοδότηση έρχεται από πολλές πλευρές.

06:59 Είναι μια εποχή την οποία τη χαρακτηρίζουμε ως εποχή της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, διότι τα χρήματα μάλλον συγκεντρώνεται κατόπιν δωρεών από ευεργέτες ή από εράνους, φιλανθρωπικές δράσεις και άλλα τέτοια παρόμοια μέσα. Το κράτος δεν συμμετέχει ακόμα σε αυτό το εγχείρημα. Αυτό γίνεται το 1919, οπότε η σωτηρία γίνεται τότε ένα κρατικό...

07:22 Να πάμε στους ασθενείς Θέλω να σε ρωτήσω πώς λειτουργούσε το σανατόριο στις αρχές του 20ου αιώνα Και ποιες συνδίκες νοσηλείας των ασθενών και τι ξέρουμε για τους ίδιους Λοιπόν, η νοσηλεία σε ένα σανατόριο στις αρχές του 20ου αιώνα Φυσικά είναι κάτι πολύ μακρινό από αυτά που έχουμε συνηθίσει εμείς πλέον Οι ασθενείς εισέρχονται στα σανατόρια και μένουν εκεί για πάρα πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα η νοσηλεία τους μπορεί να κρατήσει μήνας ακόμη και χρόνια και μάλιστα πολλές φορές ενώ βελτιώνει την κατάστασή τους και βγαίνουν από τα σανατόρια υποτροπιάζουν και γυρίζουν πίσω.

08:02 Θεραπεία εκείνη την εποχή δεν υπάρχει συγκεκριμένη. Το σύστημα των σανατορίων βασίζεται στην υγιεινοδιατητική αγωγή. Άρα ξεκούραση, καλή διατροφή, καθαρός αέρας και ήλιος. Γι' αυτό και η συστηματική θεραπεία της εποχής είναι η αεροθεραπεία και η ηλιοθεραπεία, διότι έχουν γίνει ήδη μελέτες και έχει αποδειχθεί ότι το κλίμα έχει πάρα πολύ θετική επίδραση στην υγεία των ασθενών.

08:30 Δεν είναι τόσο ότι τους θεραπεύει, όσο ότι θωρακίζει τον οργανισμό για να μην μολυνθεί περισσότερο ή για να μην χειροτερέψει η υγεία των ασθενούς. Τα σανατορίου έχουν πολύ αυστηρό πρόγραμμα Φυσικά Περιλαμβάνεται όπως είπαμε Η συστηματική διατροφή, η ξεκούραση Η ύπια άσκηση Και έτσι χτίζεται μια δεύτερη ζωή Μια δεύτερη κοινωνία Πίσω από τα τείχη Των σανατορίων Η οποία διαφέρει Σε πολλά από την κοινωνία των Έξω ανθρώπων αλλά και σε πολλά άλλα Μοιάζει φυσικά Ανέφερες ότι εκείνη την εποχή Στις αρχές του 20ου αιώνα καταγράφονταν πολλές χιλιάδες θανάτων από τη φηματίωση στην Ελλάδα.

09:15 Όμως ανέφερες ότι όταν ξεκίνησε να λειτουργεί το σανατόριο Ζωτηρία, οι πρώτοι ασθενείς ήταν 40. Γνωρίζουμε πώς επιλέγονταν οι ασθενείς. Ποιοι ήταν αυτοί οι οποίοι είχαν το προνόμιο να μπουν σε ένα τέτοιο περιβάλλον. Αυτό δεν μπορώ να το απαντήσω με σιγουριά. Θα ήταν μια απάντηση που θα μας έδιναν μάλλον οι γιατροί ή οι ιστορικοί της φηματίωσης.

09:37 Υποθέτω ότι υπήρχαν κάποια κριτήρια τα οποία σχετίζονταν με τη βαρύτητα της ασθένειας. Επίσης δεν μπορώ να πω με σιγουριά αν κάποιοι ασθενείς προσέρχονταν οικειοθελώς για να νοσηλευτούν στο σανατόριο, διότι μιλάμε και για μία εποχή που ήταν σχετικά δύσκολο να πας οικειοθελώς για νοσηλεία για πάρα πολλούς κοινωνικούς κυρίως λόγους.

10:00 Να ρωτήσω και για την αρχιτεκτονική του κτηρίου και πώς συνδέεται με τις ανάγκες των ασθενών και τις αντιλήψεις της εποχής για τη θεραπεία της σφηματίωσης. Η αρχιτεκτονική παίζει πάρα πολύ μεγάλο ρόλο στα σανατόρια και στη θεραπεία των ασθενών. Υπάρχουν κάποιες προδιαγραφές σύμφωνα με τις οποίες χτίζονται τα σανατόρια, οι οποίες έχουν να κάνουν κυρίως με την κατεύθυνση των κτηρίων, κτηρίων, δηλαδή να είναι στραμμένα προς τον Νότο, ώστε να υποφελούνται όσο το δυνατόν περισσότερο από τις θετικές επιρροές του κλίματος, δηλαδή να έχουν περισσότερο ήλιο και περισσότερη ζέστη.

10:38 Επίσης ένα βασικό στοιχείο της σανατοριακής αρχιτεκτονικής είναι οι πάρα πολύ μεγάλοι εξώστες, οι οποίοι λειτουργούν για την αεροθεραπεία και την ηλιοθεραπεία. Αυτό βέβαια δεν ισχύει παντού γιατί πολλές φορές στα σανατόρια συναντάμε και κτίρια τα οποία δεν ανταποκρίνονται πάντα σε αυτές τις προδιαγραφές. Στη Σωτηρία για παράδειγμα βλέπουμε ότι αυτό ισχύει σε πάρα πολύ μεγάλο βαθμό στην τρίτη αρχιτεκτονική φάση του νοσοκομείου η οποία χρονολογείται από το 1937 έως το 1940 και τη λέμε και εποχή της αναμόρφωσης σωτηρίας ή εποχή του μοντερνισμού διότι είναι μια εποχή κατά την οποία έρχονται στη Μοσοκομείο πάρα πολλοί επώνυμοι και διάσημοι αρχιτέκτονες εποχής όπως ο Δεσποτόπουλος ή ο Κιτσίκης και χτίζουν κτίρια υπερσύγχρονα για την εποχή τα οποία ακολουθούν ακριβώς όλα αυτά τα πρότυπα.

11:32 Ο Δεσποτόπουλος μάλιστα έχει χτίσει και το σανατόριο της Τρίπολης δηλαδή είναι πάρα πολύ η Δήμο, να πούμε, στην σανατοριακή αρχιτεκτονική. Συναντάμε έτσι πάρα πολύ μεγάλους εξώστες και υπάρχουν φωτογραφίες και αρχαιικό υλικό που βλέπουμε τους ασθενείς στη σειρά να απολαμβάνουν, ας πούμε, τα ωφέλη του ήλιου και του αέρα.

11:51 Τραπεζαρίες, αίθουσες αναψυχής και άλλες υποδομές οι οποίες συνεισφέρουν και στην βελτίωση της καθημερινής ζωής των ασθενών. Είναι μια εξωστρεφής αρχιτεκτονική, καταλαβαίνω. Να πάμε και στο στρατιωτικό περίπτερο να μας πεις αν θέλεις τι είναι αυτό αυτό είναι το κτίριο που σήμερα στεγάζει το Μουσείο Σωτηρία αλλά περί τι μας πρόκειται Το στρατιωτικό περίπτερο ανήκει ας πούμε στην πρώτη οικοδομική φάση της σωτηρίας την πιο ιστορική θα τη λέγαμε είναι ένα κτίριο του 1913 το οποίο οικοδομήθηκε κατόπιν ενός εράνου ομογενών για τους Βαλκανικούς πολέμους τα χρήματα αυτά τα δώρισε ο πρωθυπουργός τότε Ελευθέριος Βενιζέλος και έτσι χτίστηκε αυτό το κτίριο το οποίο προοριζόταν για την οσυλία στρατιωτών αρχικά των φηματικών στρατιωτών των Βαλκανικών πολέμων αλλά και αργότερα συνέχισε να δέχεται στρατιώτες και οικογένειες στρατιωτικών.

13:05 Εξού και το όνομά του φυσικά, έτσι λοιπόν. Στη συνέχεια και όταν κάπως τελείωσαν πια οι στρατιωτικές επιχειρήσεις άρχισε να δέχεται ασθενείς χαμηλού εισοδήματος μέχρι το 1969 οπότε και σταμάτησε να λειτουργεί ως κλινική. Αυτό είναι ένα κτίριο πολύ ενδιαφέρον. Μοιάζει λίγο με σαλέι με εξωτική κατοικία και διατηρεί αυτά τα στοιχεία της εκτεκτονικής.

13:29 Έχει πάρα πολύ μεγάλες και βρύχορες αίθουσες οι οποίες λειτουργούσαν ως θάλαμι για τους ασθενείς και αρκετά μεγάλους εξώστες για την αεροθεραπεία και την υλοθεραπεία όπως είπαμε και πριν. Αυτό το κτίριο λοιπόν γνώρισε διάφορες χρήσεις από το 1969 και μετά οι οποίες μάλιστα το έσωσαν θα έλεγα από την εγκατάληψη και ρίχθηκε διατηρητέων ημίωτο 1987 και από το 2012 στεγάζει τη συλλογή του Μουσείου Σωτηρία.

14:01 Αρχικά με έναν τρόπο έτσι πιο εραστεχνικό και αυθόρμητο και από το Φεβρουάριο του 2026 στεγάζει πια επισήμως το καινούριο Μουσείο Σωτηρία. Πριν πάμε στο ίδιο το μουσείο, θέλω να σε ρωτήσω πώς συγκροτήθηκε η συλλογή αυτή την οποία μας αναφέρεις και ποιοι ήταν οι άνθρωποι που συνέβαλαν στη διάσωση των αντικειμένων του νοσοκομείου.

14:19 Η συλλογή αυτή συγκροτήθηκε με έναν μάλλον αυθόρμητο τρόπο. Οφείλεται κυρίως σε τρεις ανθρώπους. Τον κύριο Τουμπί, ο οποίος ήταν πνευμονολόγος και είναι επίτιμος πρόεδρος του μουσείου αυτή τη στιγμή. Την κυρία Στούρη και την κυρία Μαϊμανή, εργαζόμενους δηλαδή στο νοσοκομείο. Οι οποίοι κάποια στιγμή συνειδητοποίησαν ότι βρίσκονται σε έναν χώρο με πάρα πολύ μεγάλη ιστορικότητα.

14:42 και επίσης συνειδητοποίησαν ότι οι γιατροί που φεύγουν εγκαταλείπουν πίσω τους μηχανήματα και ιατρικά εργαλεία, τα οποία είναι πλέον παροχημένα, έχουν κατασταθεί δηλαδή από άλλα νεότερες τεχνολογίες και ότι αυτά τα μηχανήματα το πιο πιθανό είναι ότι θα απορριφθούν και θα εξαφανιστούν. Έτσι λοιπόν αρχίζουν και συλλέγουν από τα διάφορα σημεία του νοσοκομείου όλα αυτά τα αντικείμενα και συγκροτούν μια πρώτη συλλογή, η οποία βέβαια δεν σταμάτησε ποτέ να εμπλουτίζεται, διότι με τα μουσεία συμβαίνει πάντα αυτό, όταν ξεκινάει μια πρώτη συλλογή, αρχίζει και συνέχεια εμπλουτίζεται με δωρές, παραχωρήσεις και άλλο υλικό.

15:25 Αυτοί οι άνθρωποι λοιπόν συγκροτούν την Επιτροπή Μουσείου, η οποία υπάρχει φυσικά και σήμερα, πάντα με την υποστήριξη της Διοίκησης του Νοσοκομείου και με τον καινούριο μας πρόεδρο τον κύριο Ζέρβα ο οποίος και αυτός μας υποστηρίζει πάρα πολύ σε όλες τις κινήσεις. Έτσι λοιπόν αυτή η συλλογή η οποία και αυτή έχει κηρυχτεί εν μέρη μνημείο από το Υπουργείο Πολιτισμού ήταν ο πρώτος πυρήνας για να ξεκινήσουμε να σκεφτόμαστε ένα σύγχρονο πια ιατρικό μουσείο μέσα στο νοσοκομείο Σωτήρια.

15:54 Υπάρχει όμως και ένα αρχείο. Αυτή η συλλογή συγκροτεί ένα αρχείο. Τι είναι αυτό και γιατί θεωρείτε ένα από τα σημαντικότερα τεκμήρια για την ιστορία της ασθένειας και των ανθρώπων που νοσηλεύτηκαν εκεί. Το ευτύχημα για εμάς που εργαστήκαμε για αυτή την έκθεση ήταν η ανέβρεση αυτού του αρχείου. Πρόκειται για ένα τελείως τυχαίο γεγονός, το οποίο συνέβη 10 χρόνια πριν, όταν μία μέρα έπρεπε απλώς να γκρεμιστεί μια γυψοσανίδα για να γίνουν κάποιες τεχνικές εργασίες στο νοσοκομείο.

16:23 Η καθαίρεση λοιπόν αυτής της γυψοσανίδας εμφάνισε από πίσω όλο αυτό το υλικό, του οποίου την ύπαρξη δεν γνώριζε κανένας. Όχι, όχι, δεν ήξερε κανένας ότι υπάρχει αυτό το υλικό εκεί. Όταν λοιπόν μπήκε αυτό το υλικό στο μουσείο και αρχίσαμε να το ταξινομούμε, να το οργανώνουμε, ανακαλύψαμε ότι πρόκειται για ένα θησαυρό, διότι πρόκειται για όλα τα εγκαταλείμματα των ασθενών της σωτηρίας, τα οποία καλύπτουν μια περίοδο ας πούμε από το 1940 στα τέλη του 1970 τα οποία μάλιστα φαίνεται ότι οι νοσηλέστρες των Θαλάμων είχαν την ευαισθησία να συγκεντρώσουν με την ελπίδα ή με την πεποίθηση ότι κάποιος θα τα αναζητούσε και να τα βάζει σε αυτοσχέδια δέματα συμπληρώνοντας κάποια στοιχεία όπως το όνομα ή την ημερομενία θανάτου του ασθενούς Αυτά λοιπόν για κάποιο λόγο έμειναν συγκεκριμένα στο νοσοκομείο για πάρα πολλά χρόνια, μέχρι την στιγμή που ήρθαν πίσω στο φως.

17:18 Ήρθαμε, είδα, έπεσε. Και έδωσαν σε εμάς μια τεράστια ευκαιρία να δούμε ποια την ασθένεια από την πλευρά του ασθενούς. Διότι το μουσείο αυτό είχε εξ αρχής ξεκινήσει με μια κατεύθυνση ότι θα γίνει ένα ιατρικό, παύλα, ιστορικό μουσείο. Όμως το αρχή αυτό ήρθε και κάλυψε αυτό το τεράστιο κενό του να βλέπουμε πια πώς βιώνει την ασθένεια και οι ασθενείς και όχι μόνο από την πλευρά των ιατρικών επιτευχμάτων που φυσικά και αυτά είναι πάρα πολύ σημαντικά.

17:47 Βέβαια. Και τι μας αποκαλύπτουν ασυνήνα τα προσωπικά αντικείμενα, οι φωτογραφίες, τα έγγραφα των ασθενών για την καθημερινή ζωή στο σανατόριο. Μας αποκαλύπτουν πρώτον αυτό που είπαμε και πριν, ότι μέσα στο σανατόριο χτίζεται μία μικρή κοινωνία και μια δεύτερη ζωή για τους ασθενείς οι οποίοι λόγω του γεγονότος ότι περνούν πάρα πολλούς μήνες ή χρόνια από τη ζωή τους εκεί συνάπτουν φιλίες προσωπικές σχέσεις και φυσικά βρίσκουν τρόπους να κάνουν και την παραμονή τους εκεί πιο ήπια, πιο ευχάριστη θα λέγαμε. Είναι λοιπόν μια δεύτερη ζωή βλέπει κανείς τις φωτογραφίες των ασθενών οι οποίοι κάνουν τους περιπάτους τους σε παρέες ακούν μουσική, γράφουν ποίηματα, διαβάζουν βιβλία φυσικά όλα αυτά δεν τα λέω για να πω πόσο ευχάριστη ήταν η ζωή στο σανατόριο δεν ρωματικοποιούνται ακριβώς καθόλου, ίσα ίσα γιατί βλέπεις ταυτόχρονα ότι την ίδια στιγμή που κοιτάς αυτές τις φωτογραφίες και λες αχ, ίσως τελικά να υπήρξαν και κάποια στιγμές ελπίδας διαβάζεις και την απόγνωση και το φόβο και την αγωνία

18:57 για την ίδια τους τη ζωή Επίσης είναι και μια εποχή εκεί προς τα τέλη της δεκαετίας του 40 Κατά την οποία έχουν βρεθεί τα πρώτα αντιβιωτικά φάρμακα Δεν έχουν όμως φτάσει ακόμα στη σωτηρία Ή έχουν φτάσει αλλά σε μικρές ποσότητες Και οι άνθρωποι εκείνη την εποχή γράφουν όσοι μπορούν Ας πούμε και έχουν συγκινήσει στην Αμερική Τους στέλνουν γράμματα για να μπορέσουν να τους εξασφαλίσουν Κάποια φιαλίδια της τρεπτομικίνης και μήπως με αυτόν τον τρόπο καταφέρνουν να σωθούν.

19:41 Πώς αλλάζει η αντιμετώπιση της φηματίωσης μέσα στον 20ο αιώνα και ποιος ήταν ο ρόλος της επιστημονικής εξέλιξης στη μεταμόρφωση του νοσοκομείου σε αυτό που είναι σήμερα. Η σωτηρία ακολουθεί την πορεία της φηματίωσης στην Ελλάδα. από την εποχή κατά την οποία δεν υπήρχε καμία φαρμακευτική αγωγή και οι άνθρωποι απλώς έμπαιναν στο νοσοκομείο μάλλον για να πεθάνουν κάποια στιγμή παρά για να πάρουν εξιτήριο μέχρι τις πρώτες επεμβατικές θεραπείες τις οποίες αρχίζουμε και τις βλέπουμε εκεί στο Μεσοπόλεμο περίοδο κατά την οποία εξελίσσεται σιγά σιγά και η θώρακο χειρουργική και μπαίνει και αυτή στον αγώνα της καταπολέμης της ασθένειας προχωράμε στα μέσα του 20ου αιώνα οπότε έχει βρεθεί πια το πρώτο αντιβιωτικό φάρμακο στριπτομικίνη η οποία βέβαια δεν είναι ότι απευθείας έσωσε όλους τους ασθενείς αλλά δημιουργείται μια ελπίδα και μέχρι την ένταξη και πολλών άλλων αντιβιωτικών φαρμάκων ώστε να φτάσουμε ας πούμε στη δεκαετία του 70 περίπου και να πούμε ότι η ασθένεια πια

20:48 έχει περιοριστεί Η φηματιολογία ταυτόχρονος Ανοίγει το δρόμο προς την πνευμονολογία Άγγερβο Λοιπόν και γύρω στη δεκαετία του 50 Το νοσοκομείο αρχίζει πια και αποκτά Και πνευμονολογικές κλινικές Και δεν είναι μόνο σανατόριο Την εξέλιξή του τη βλέπουμε και στα διοικητικά έγγραφα Τα οποία κατά καιρούς αλλάζουν ονομασία Από σανατόριο μετατρέπεται σε σανατόριο νοσοκομείο μέχρι που το 1965 αποκτά την ονομασία που έχει και σήμερα και γίνεται πλέον το Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών το οποίο διαχρονικά παίζει πάρα πολύ μεγάλο ρόλο στις αναπνευστικές παθήσεις Να πάμε και στο μουσείο με το οποίο ασχολείσαι πολλά χρόνια τώρα και να σε ρωτήσω γιατί το Μουσείο Σωτηρία δεν είναι ένα απλό γιατρικό μουσείο αλλά είναι ένα μουσείο μνήμης και κοινωνικής ιστορίας και ποια είναι η σημασία της δημιουργίας του στις αρχές της χρονιάς που διανύουμε για τη διατήρηση της ιστορίας τόσο του νοσοκομείου αλλά και τη σύνδεση με τη σύγχρονη κοινωνία.

21:53 Καταρχάς, να πούμε ότι το Μουσείο Σωτηρία εγγράφεται σε μια γενικότερη τάση η οποία παρατηρείται στην Ευρώπη περισσότερο των ιατρικών μουσείων τα οποία πλέον προσπαθούν να γίνουν πιο ελκυστικά και προσιτά στο ευρύ κοινό και όχι να είναι κλειστοί πυρήνες οι οποίοι απευθύνονται σε πάρα πολύ ειδικό κοινό. Η τάση αυτή των ιατρικών μουσείων επίσης συνοδεύεται και από μία ανάγκη να εντάξουμε την ανθρώπινη εμπειρία μέσα στο μουσείο, ώστε ο επισκέπτης να μπορεί να κατανοήσει κάποια πράγματα καλύτερα, να ανακουφιστεί, αλλά και να συναισθανθεί τον πόνο του άλλου.

22:32 Μέσα σε αυτό το κλίμα λοιπόν έχει δημιουργηθεί και το Μουσείο Σωτηρή. ακολουθεί αυτή την τάση γι' αυτό και είπα το αρχείο μας βοήθησε πάρα πολύ και παρότι ακούγεται εξ αρχής ας πω ότι καταπιάνεται με ένα δύσκολο θέμα μια ασθένεια σκοπός του είναι να δώσει στον επισκέπτη το αίσθημα της ελπίδας και όχι του φόβου ούτε της απόγνωσης το μουσείο αυτό λοιπόν δείχνει ότι η επιστημονική πρόοδος καταφέρνει να νικήσει ασθένειες τις οποίες κάποτε τις θεωρούσαμε ανήκητες. Και δημιουργεί έτσι το αίσθημα ότι στο μέλλον οι φόβοι που έχουμε σήμερα μπορεί και αυτοί να καταπολεμηθούν.

23:14 Επίσης έχει πολλές υποκατηγορίες όπως ας πούμε το γεγονός ότι μπορεί κανείς να καταλάβει την εξέλιξη της ιατρικής τεχνολογίας και να καταλάβει επίσης πόσο αυτή η ασθένεια επηρέασε όλες τις εκφάνσεις της κοινωνίας διότι πρόκειται για μια ασθένεια που έχει επηρέασει πάρα πολύ τις τέχνες και τα γράμματα. Υπάρχει μάλιστα μια ειδική ενότητα στο μουσείο, η οποία λέγεται Υφηματίος στην Τέχνη, και δείχνει πόσο αυτή η ασθένεια συναντάται στον κινηματογράφο, τη μουσική, τη λογοτεχνία. Εμβληματικά έργα. Ακριβώς. Το μαγικό βουνό.

23:50 Το μαγικό βουνό, αλλά και ελληνικά έργα, όπως η Αστροφεγγιά. Βεβαίως. Η Κεραίνια Κούκλα. Η Κεραίνια Κούκλα. Και επίσης ταινίες του κινηματογράφου η κυρία με τις καμέλιες για παράδειγμα, η τραυγιάτα από την άλλη, πολλά ζωγραφικά έργα και φυσικά να μην ξεχνάμε το ρεμπέτικο τραγούδι το οποίο έχει μια ειδική κατηγορία τα ρεμπέτικα της φθήσης στα οποία κανείς μπορεί έτσι να ακούσει ένα κλαφυρό τρόπο περιγραφής και των συμπτωμάτων αλλά και των συναισθημάτων των ασθενών Τέλος να πούμε ότι το μουσείο αυτό κάπως φέρνει σε μια δεύτερη ζωή τους ασθενείς οι οποίοι είχαν καταδικαστεί για πολλά χρόνια σε μια αφάνεια, σε μια σιωπή και βλέπουμε ότι είναι ένα μουσείο το οποίο παίζει ρόλο στη συλλογική μνήμη γιατί η ασθένεια αυτή ήταν μια ασθένεια η οποία επηρέασε πάρα πολύ και τις οικογένειες και την κοινωνία Όλες οι οικογένειες είχαν τουλάχιστον παλιότερα κάποιον συγγενή Ο οποίος νόσησε ή έχασε τη ζωή του από τη φηματίωση Η ίδια ισοτηρία έχει υπάρξει τόπος νοσηλείας για πάρα πολλούς ανθρώπους

25:06 Και βλέπουμε με συγκίνηση ότι έρχονται συγγενείς αυτών των ανθρώπων σήμερα Επισκέπτονται το μουσείο και νιώθουν πλέον μια ανακούφιση και μια ασφάλεια Ότι η ζωή των ανθρώπων των δικών τους δεν πήγε χαμένη Ότι κάπως τιμάται με κάποιο τρόπο και τους ευχαριστούμε πολύ γιατί μας φέρνουν φωτογραφίες και αρχιακό υλικό των συγγενών τους οι οποίες ψηφιοποιούνται και μπαίνουν και αυτές οι λόγοι του μουσείου.

25:30 Επίσης θεωρούμε ότι έχει σκοπό αυτό το μουσείο να εκπαιδεύσει κάπως με την έννοια ότι θέλουμε να εκπαιδεύσει τον κόσμο στο να καταλάβει ότι ένα μουσείο είναι ένας ασφαλής χώρος μετάδοσης της πληροφορίας και της γνώσης. Μπορεί να απαντήσει σε πολλά ερωτήματα τα οποία δεν σχετίζονται μόνο με τη φηματίωση αλλά με τη δημόσια υγεία εν γέννη αφού έτσι κι αλλιώς η διαφύλαξη και η προστασία της υγείας είναι ένα υπερξιακό ζήτημα που μας απασχολεί όλους διαχρονικά Κλείνοντας, Ασημίνα θέλω να σε ρωτήσω, είναι επισκέψιμο το μουσείο Ναι. Πότε που μπορεί κανείς να το επισκεφτεί Το μουσείο είναι επισκέψιμο Δευτέρα, Τετάρτη και Παρασκευή από τις 10 έως τις 4 και από Σεπτέμβριο θα είναι πάλι επισκέψιμο και κάθε τελευταίο Σάββατο του Μήν.

26:18 Σας ευχαριστούμε και θα είμαστε εκεί. Ευχαριστώ πάρα πολύ. Ευχαριστώ και εγώ. Ακούσατε ακόμα ένα επεισόδιο της σειράς «Ιστορία μιας πόλης» με την κυρία Σιμίνα Γρηγορίου, η οποία μας μίλησε για την ιστορία του νοσοκομείου Σωτηρία και το μουσείο που λειτουργεί σήμερα εκεί. Για να μην χάνετε κανένα επεισόδιο, ακολουθήστε μας στο Spotify, στα Apple Podcasts και στο κανάλι της Λάιφο στο YouTube.