Το Πικέρμι θεωρείται η «Ακρόπολη της Παλαιοντολογίας». Δικαίως
Ιστορία μιας πόληςΣχετικά με αυτό το επεισόδιο
Ένας από τους σημαντικότερους παλαιοντολογικούς τόπους της Ευρώπης βρίσκεται στην Ανατολική Αττική και αποκαλύπτει έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο που υπήρχε πριν από εκατομμύρια χρόνια.
Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.
των ανασκαφών, τις σύγχρονες επιστημονικές μεθόδους που χρησιμοποιούνται, αλλά και τις νέες ανακαλύψεις που συνεχίζουν να ρίχνουν φως στην εξέλιξη της ζωής στην Ευρώπη. Για να μην χάνετε κανένα επεισόδιο, ακολουθήστε μας στο Spotify, στα Apple Podcasts και στο κανάλι της Lifeo στο YouTube. Διονυσία, καλώς ήρθες στην ιστορία μιας πόλης.
Καλώς σας βρήκα. Διονυσία, θέλω να μου μας εξηγήσεις, για όλους εμάς που δεν γνωρίζουμε, με απλά λόγια τι είναι η παλαιοντολογία. Η παλαιοντολογία είναι η επιστήμη που ασχολείται με τα απολυθώματα. Αλλά τι είναι ένα απολύθωμα. Απολύθωμα είναι κάθε ζώο ή φυτό που μετά το θάνατό του θάβεται στο χώμα, έρχονται πολλά ειζήματα και το καλύπτουν και με την πάροδο του χρόνου, με διάφορες χημικές διεργασίες από τις ουσίες, γίνεται λίθος, δηλαδή πέτρα.
Απολυθώνονται συγκεκριμένα στοιχεία όμως. Δηλαδή από τα ζώα απολυθώνονται τα σκληρά στοιχεία Τα οστά του Ακριβώς, τα οστά Τα οστά τους Και γι' αυτό και τα βρίσκουμε κι εμείς στην υπέθαρα όταν πάμε για ένα σκαφί Από τα φυτά Από τα φυτά συνήθως όμως παίρνουμε το αποτύπωμα Δεν παίρνουμε, δεν μπορούμε να απολύσουμε Ή τους κορμούς, οι απολυθωμένους κορμούς Αλλά όσοι το πλήστον το αποτύπωμα του φύλλου πάνω σε μια πέτρα σαν σφραγίδα σκεφτείτε το Άρα επί της ουσίας μελετάτε λήθους Ακριβώς Από ληθώματα Τι μελετάτε στο Πικέρμι Το Πικέρμι έχει μια πάρα πολύ πλούσια ιστορία χαρακτηρίζεται από μια πάρα πολύ πλούσια πανίδα που με διάφορες χρονολογήσεις που έχουν γίνει υπολογίζεται στα 7,2 εκατομμύρια χρόνια πριν δηλαδή μια εποχή που εμείς οι γεωλόγοι την ονομάζουμε Μιόκενο Σε αυτή λοιπόν την περίοδο Ζούσαν πάρα πολλά ζώα, όπως θα συναντήσουμε σήμερα στην Σαββάνα της Αφρικής, τα συναντάμε και στο πικέρμι, αλλά σε προγονικές μορφές.
Δηλαδή? Δηλαδή, δεν θα συναντήσουμε τον ελέφαντα που ξέρουμε σήμερα, θα συναντήσουμε τα δινοθύρια. Δινοθύρια. Ακριβώς. Ήταν ένα δινοθυρίο, με δύο χαυλιόδοντες στην κάτω γνάθο, στραμμένους προς τα κάτω. Θα συναντήσουμε γαζέλες, όπως ξέρουμε σήμερα στην Αφρική, αλλά σε προγονικές μορφές, είτε μικρότερες είτε μεγαλύτερες.
Θα συναντήσουμε διάφορα είδη καμιλοπαρδάλαιων, κάποιες με μακρύ λαιμό και κάποιες με κοντό λαιμό. Θα συναντήσουμε ρινόκερους, τους πολύ σημαντικούς μεσοπίθικους, δηλαδή διάφορα πρωτεύοντα είδη. Και τι αφορά άλλα ζώα, δηλαδή ό,τι ζώο ζει σήμερα στην Αφρική Το συναντάμε σε προγονικές μορφές Δηλαδή μια πρόημη μορφή από αυτό που συναντάμε σήμερα Καμιλοπαρδάλεις, πίθηκοι Πρόημες μορφές ελεφάντων για όλους εμάς Τι κάνει το πικέρμι συγκεκριμένα Μια τόσο σημαντική, απολυθωματοφόρα θέση για την Ελλάδα και την Ευρώπη Γιατί στο πικέρμι Καταρχήν αυτό που πρέπει να καταλάβουμε είναι ότι ο ελλαδικός χώρος δεν ήταν όπως τον ξέρουμε σήμερα.
Γενικότερα η γη εξελίσσεται και η μορφολογία του εδάφους επίσης αλλάζει με την πάροδο του χρόνου. Όταν μιλάμε για γεωλογικό χρόνο θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι πριν από εκατομμύρια χρόνια όταν θα πάμε τώρα στο Πικέρμη τότε το Πικέρμη δεν ήταν ακριβώς έτσι. Είχε πολλές λίμνες, το νερό σαν πηγή ζωής συγκεντρώνει κοινωνίες ζώων.
Επομένως εφόσον έχουμε μια διαφορετική τελείως μορφολογία του εδάφου Σημαίνει ότι έχουμε και διαφορετική βλάστηση, διαφορετικό κλίμα Άρα λοιπόν... Και διαφορετική πανίδα Ακριβώς, διαφορετικές συνθήκες διαβίωσης για διάφορους οργανισμούς Ανέφερες 7,2 εκατομμύρια χρόνια, σωστά Μάλιστα Αυτό είναι βαθύ παρελθόν Άρα δεν γνωρίζουμε καθόλου για την οργάνωση αυτών των ζώων με κάποιο τρόπο Δηλαδή αν ζούσαν σε αγέλες, αν ζούσαν μόνα τους, τι τρώγανε ή το γνωρίζουμε.
Το γνωρίζουμε. Γενικότερα η παλαιντολογία αυτό που κάνει είναι συγκρίνει τα ευρήματα που έχει με σύγχρονα είδη έτσι ώστε να εξάγει διάφορα συμπεράσματα. Άρα λοιπόν όταν θα πάμε στο επικέρμι θα συναντήσουμε έναν πολύ μεγάλο αριθμό υπαρείων. Υπάρρεια είναι προγονικές μορφές αλόγων. για να συναντάμε έναν πολύ μεγάλο αριθμό υπαρείων σημαίνει ότι αυτά τα ζώα ζούσαν σε κοινωνίες μαζί.
Θα συναντήσουμε πάρα πολύ μεγάλο αριθμό γαζέλες, αντιλώπες άρα και αυτά ζούσαν σε αγέλλες. Όπως τα βλέπουμε σήμερα. Ακριβώς. Άρα λοιπόν αυτό που μας βοηθάει να καταλάβουμε το πλήθος των οστών και των απολυθωμάτων που βρίσκουμε μας βοηθάει να καταλάβουμε πόσα άτομα βρισκόντουσαν εκεί. εντάξει δεν έχουμε σκάψει όλο το πικέρμι για να πούμε ότι εδώ τελειώνουμε και δεν έχει άλλο αλλά μας βοηθά να καταλάβουμε διάφορα πράγματα όσον αφορά τις συμπεριφορικές συνήθειες και τις προσαρμογές που εξελικτικά απέκτησαν Τι τρώγανε Αν σκεφτούμε ότι ήταν ένα κλίμα σαν τη Σαββάνα Σαν τη Σαββάνα μάλιστα και ξηρό κλίμα ότι θα τα δούμε σήμερα στην Αφρική περίπου, αλλά γιατί και τα φυτά επίσης αλλάζουν τα φυτά εξελίσσονται θα συναντήσουμε κάτι αντίστοιχο Υπάρχει κάποιο ζώο που να είναι εντυπωσιακότερο από άλλα?
Αυτό είναι λίγο υποκειμενικό Ναι, υποκειμενικά ρωτάω Αν ρωτάτε εμένα, εμένα τα αγαπημένα μου ζώα είναι οι ελέφαντες, οπόμενος οτιδήποτε έχει να κάνει με την οικογένεια των ελεφάντων για μένα είναι εντυπωσιακό. Από την άλλη δεν ασχολήθηκα μόνο με αυτό. Ναι, βεβαίως, βεβαίως. Αλλά γι' αυτό ρωτάω το ελέφαντες το πικέρμι ακούγεται επιστημονική φαντασία.
Η διαδικασία των ερευνών σας στο πεδίο θυμίζει ανασκαφή. Ποια είναι η διαδικασία μιας ανασκαφής, μιας έρευνας παλαιοντολογικής μάλλον. Δεν θυμίζει ανασκαφή, είναι ανασκαφή. Είναι ανασκαφή. ας υποδέσουμε ότι δεν ξέρουμε ότι υπάρχει το πικέρμι ωραία και βγαίνουμε στην Ήπεθρο υπάρχουν διάφορα σημάδια τα οποία μας μας ομολογούν ότι κάτι θα υπάρχει εκεί πέρα όπως έγινε και το πικέρμι δεν το ανακαλύψαμε τώρα το πικέρμι ανασκάπτηκε από το 19ο αιώνα ως προς την παλαιοντολογική του φάση άρα ήταν γνωστή θέση είναι γνωστή από το 19ο αιώνα από το 1936 αν θυμάμαι καλά Οπότε συναντάμε κάποια σημάδια Τα οποία μας βοηθάνε να καταλάβουμε Ότι κάτι υπάρχει εδώ Τα σημάδια αυτά είναι επιφανειακά Ναι Πέρα από αυτό όμως Είμαστε γεωλόγοι Ξέρουμε τη γεωλογία της περιοχής Δηλαδή αν αυτά τα ειζήματα και πετρώματα αντίστοιχα Περιέχουν κάτι σε απολύθωμα μέσα τους Ή αν είναι μεταμορφωμένο Ας πούμε δεν θα περιέχουν Οπότε γνωρίζοντας τη γεωλογία μιας περιοχής ξέρεις και που να πας να κοιτάξεις.
Από εκεί και πέρα, εφόσον έχουμε τις ενδείξεις, ξεκινάει η ανασκαφή. Τώρα, το πικέρμινο είναι μια άλλη περίπτωση με τη λογική ότι γίνονται ανασκαφές διαρκεία σε αιτήσια βάση, τουλάχιστον αυτό προσπαθούμε σαν ομάδα στο Πανεπιστήμιο, γίνονται σε αιτήσια βάση, οπότε σκάβουμε συνήθως στον ίδιο χώρο ή λίγο πιο δίπλα. Αλλά εφόσον ξεκινάει η ανασκαφή, Καθένας παίρνει το ρόλο του Και καλέμι, μυστρή Κανονικά Και όταν βρεθεί κάτι Όταν βρούμε ένα πολύθωμα Αφήνουμε τα χοντρά εργαλεία Και πιάνουμε τα λεπτά Ποιες θα έλεγες σύγχρονες επιστημονικές μεθόδους ή ας πούμε τεχνολογίες χρησιμοποιείτε για να μελετήσετε τα πολυθώματα Αφού βγούνε τα πολυθώματα από το ίζιμα και πάνω στο εργαστήριο για συντήρηση ξεκινάει μια άλλη διαδικασία η οποία είναι η μελέτη των απολυθωμάτων.
Οι πρώτες αναγνωρίσεις των οστών και μελέτες πάνω στα οστά, δηλαδή να αναγνωρίσουμε αν πρόκειται για υπάριο, αν πρόκειται για γαζέλα, αν πρόκειται για μυρό. Προφανώς και μπορούμε να τις κάνουμε με το μάτι, αλλά όταν θα πάμε στο εργαστήριο ξεκινά η πιο λεπτομερής ανάλυση, όπου και καταλογογραφούνται τα δείγματα και έπειτα υπάρχει η κλασική παλαιντολογία και υπάρχει πλέον με τη βοήθεια νέων τεχνολογιών όπως είναι η εξονική τομογραφία, όπως είναι τα 3D scanner που μας έχουν βοηθήσει πάρα πολύ.
Δηλαδή έχει φέρει μια επανάσταση στην παλαιντολογία η χρήση αυτών των τεχνολογιών. Ενώ είσαι επιταχύνητη δουλειά, τι κάνει και ακριβέστερη ως προς το αποτέλεσμα? Όχι, είναι άλλο. Άλλο είναι κλασική παλαιντολογία και άλλο ξεκινάω μια μελέτη με χρήση κάποιων τεχνολογιών. Το ένα βοηθάει το άλλο. Αλλά το ένα δεν αναιρεί το άλλο.
Κατανοητό. Οπότε γίνονται και άλλου τύπου βιολογικές αναλύσεις για να δείτε, για παράδειγμα, την ηλικία ή την κατάσταση της υγείας ή και τη διατροφή αυτών των ζώων. Ακριβώς. Για παράδειγμα, χρησιμοποιώντας αξιονικές τομογραφίες, αυτό που καταφέραμε να κάνουμε, όχι εμείς, να μην μιλάω, το εμείς το βάζω λίγο... Εσείς είστε παλαιοντολόγοι.
Εμείς οι παλαιτολόγοι, ναι. Καταφέραμε να μπορούμε να μελετάμε τα δείγματα χωρίς να τα καταστρέφουμε. Τι εννοώ. Παλιότερα, εάν θέλαμε να δούμε εσωτερικά μέσα στο ωστό τι γίνεται, θα έπρεπε να έχουμε έναν μεγάλο αριθμό δείγματων. Και κάποια να τα σπάσετε. Και κάποια να τα σπάσουμε. Αυτό οδηγούσε στην καταστροφή κάποιων δείγματων.
Πλέον, με τη βοήθεια της εξωτικής θεμογραφίας, βλέπουμε το εσωτερικό και μπορούμε να κάνουμε αναλύσεις με τη βοήθεια διάφορων λογισμικών. Άρα είναι μη παρεμβατικές μεθοδοί. Ακριβώς, ακριβώς. Δηλαδή σε ένα κρανίο ενός ζώου μπορούμε να κάνουμε αναλύσεις και να το δούμε εσωτερικά πώς είναι, ακόμα και τον εγκέφαλο πώς ήταν για να εξάγουμε διάφορα συμπεράσματα για το ίδιο το ζώο, με χρήση αυτών των μεθόδων.
Υπάρχουν κάποιες εκπλήξεις ή ανακαλύψεις που έχετε κάνει στην περιοχή, που έχουν συμβεί, που έχετε συναντήσει. Μια από τις τελευταίες μελέτες που διαξήχθησε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, που ήταν πολύ σημαντική, ήταν η μελέτη του Γκρακοπίθηκου, όπου δεν ήταν μόνο για τον Γκρακοπίθηκο, αλλά μας βοήθησε με διάφορες μεθόδους, μαγνητοστρωματογραφίας, παλινολογίας, να βγάλουμε την ακριβή χρονολογία, δηλαδή αυτό το 7,2 που λέμε.
Είναι πολύ ακριβές. Ναι, μέχρι πρώτη νοσηλεία λέγαμε γενικότερα περίπου στα 7 εκατομμύρια χρόνια. Μας βοήθησε να καταλάβουμε πάρα πολλά για το πικέρμι, για το πώς ήταν η περιοχή, τι συνήθειες είχαν κάποια ζώα όσον αφορά τις διατροφικές τους συνήθειες. Μας βοήθησε να καταλάβουμε για το κλίμα, αυτό το θερμό και ξηρό κλίμα που λέμε, που ήταν μια πολύ σημαντική έρευνα.
Από εκεί και πέρα έχουν γίνει, γίνονται μάλλον, όχι έχουν γίνει, γίνονται συνεχώς και διαρκώς διάφορες μελέτες, αλλά εξαρτάται που θέλουμε να ειστιάσουμε. Δηλαδή κάθε φορά ο κάθε επιστήμονας δεν μπορεί να τα μελετήσει όλα τα είδη, οπότε συνήθως εστιάζουμε, π.χ. εγώ μπορεί στο διδακτορικό μου να ειστιάσα μόνο στα βοηθή, άλλος κάποιος μπορεί να ειστιάσε στα υπάρεια.
Είναι λίγο, ξέρετε τι θέλουμε να δούμε. Θέλω να σου κάνω μια πολύ αφιλή ερώτηση Διονυσία και ζητώ συγνώμη και των προτέρων απλώς θέλω να σε ρωτήσω Υπήρχαν άνθρωποι εκείνη την εποχή Λοιπόν, μιλάμε για 7,2 εκατομμύρια χρόνια που σημαίνει ότι η μορφή που ξέρουμε σήμερα τον άνθρωπο δεν θα μπορούσε να υπάρχει πριν 7,2 εκατομμύρια χρόνια Αυτό που έχουμε, δηλαδή αυτό που ανέφερα πριν για τον Κρεκοπήθηκο είναι ένας, ας το πούμε απλά και ειλαϊκά ένας πρόπροπρόγονος αλλά όχι του ανθρώπου, των ανθρωπίδων που μας δείχνει ότι την παρουσία των πρωτευόντων στην Ελλάδα οπότε άνθρωπο με την έννοια που την ξέρουμε σήμερα όχι δεν έχουμε και γνωρίζουμε πως ήταν οργανωμένες αυτές οι ομάδες αυτών των πρωτευόντων είναι πολύ λιγότερα τα δείγματα σε σχέση με άλλα για να πούμε κάτι ασφαλές, αλλά στην περιοχή πέρα από το γκρεκοπίθικο που ήταν η μελέτη που ανέφερα υπήρχε και ο μεσοπίθικος ο Πεντέληκος ο οποίος είναι επίσης ένα ηθικάκι ας το πούμε έτσι, αλλά τα πρωτεύοντα είναι μια μεγάλη γκάμα
που επίσης ζούσε σε μικρές κοινωνίες σε μικρές ομάδες Πώς συνδέονται οι έρευνες στο Πικέρμι με την κατανόηση της εξέλιξης των ζώων στην Ευρώπη αυτή είναι μια ερώτηση Και η δεύτερη ερώτηση είναι, εάν υπάρχουν και άλλες θέσεις στην Ελλάδα με τα χαρακτηριστικά του πικέρμιου. Γενικότερα το πικέρμι, αυτό που δεν ανέφερα αρχικά, είναι ότι έχει χαρακτηρίσει μια ολόκληρη εποχή και έχει βοηθήσει, να το πούμε απλά, στην ταξινόμηση και στα κριτήρια για την αναγνώριση διάφορων θηλαστικών ίδιας ηλικίας.
Επομένως, η επιρροή του ευρασιατικά, με την έννοια τη γεωλογική, είναι αυτή. Από εκεί και πέρα για να το πω πολύ πολύ πολύ απλά Κάθε δεύτερη πέτρα που θα σηκώσετε στην Ήπεθρο θα συναντήσετε ένα πολίθομα Επομένως ναι, σε όλο τον ελλαδικό χώρο υπάρχουν πάρα πολλές θέσεις Και παρόμοιας ηλικίας αλλά και πιο πρόσφατης ηλικίας Που βρίσκουμε πάρα πολλά πολιθόματα με πολύ πλούσιες πανίδες Αντίστοιχες με αυτές του Πικερμίου Και Βορειά Ελλάδα και στην Πελοπόννησο και στα νησιά μας Μάλιστα, μάλιστα Κλείνοντας τη νησία θέλω να σας ρωτήσω το εξής Πώς μπορεί, αν μπορεί, το ευρύ κοινό να επισκεφθεί ή να μάθει περισσότερα για το γεώτοπο του Πικερμίου και τη σημασία του Δηλαδή γίνονται εργασίες ανάδειξης, μπορούμε να μάθουμε γι' αυτό ή όχι Ή πρέπει να είμαστε ειδικοί για να διαβάσουμε τις μελέτες σας Όχι, δεν πρέπει να είμαστε ειδικοί εκτίθονται δείγματα στο Μουσείο Παλαντελογίας και Γεωλογίας στο Πανεπιστημίο Αθηνών, στο Πανεπιστημίουπολη το οποίο είναι επισκέψιμο καθημερινά.
Από εκεί και πέρα, μία από τις εργασίες που κάναμε στα χρόνια που δουλεύουμε στο Πικέρμι ήταν ότι φτιάχτηκε μια μικρή έκθεση σε έναν χώρο που μας παραχωρήθηκε από την πρώην κοινότητα του Πικερμίου πλέον Δήμο Ραφίνας Πικερμίου όπου επίσης είναι επισκέψη με αυτή η μικρή έκθεση απλά αν είναι οργανωμένο το γκρουπ τότε γίνεται και ξενάγηση δεν είναι μόνο να πας να δεις και αυτό που προσπαθούμε να κάνουμε σαν ομάδα στο Πανεπιστήμιο είναι να αναδείξουμε το χώρο του Πικερμίου έχουν γίνει πάρα πολλές συζητήσεις, πάρα πολλά εγχειρήματα για να αναδείξουμε το γεώτοπο του Πικερμίου και να χτιστεί ένα παλαιτολογικό μουσείο στην περιοχή γιατί αυτό θα ήταν το απόλυτο και το όνειρο όλων.
Μα βέβαια, μας δούλευε ότι ο κανόνας της ταξινόμησης προκύπτει από το δικαίρμι, είναι πάρα πολύ σημαντική θέση ούτως ή άλλως. Ακριβώς, ακριβώς. Και πιστεύουμε ότι το να συνδυάσουμε τον παλαντολογικό μας πλούτο με την πολιτιστική κληρονομιά μέσα από ένα μουσείο αυτό θα ήταν το ιδανικό. Γι' αυτό και κινούμαστε προς αυτές τις κατευθύνσεις.
Και ελπίζουμε και αυτή η συνομιλία να βοήθησε προς αυτή την κατεύθυνση. Ξέρω ότι είναι μια πολύ ιδιαίτερη περίοδος και μάλιστα είναι μια περίοδος την οποία εμείς το ευρύ κοινό δεν τη γνωρίζουμε, δεν τη μαθαίνουμε στο σχολείο, δεν την πολύ συζητάμε ως άλλες ενδεχομένως περίοδος του παρελθόντος και σε ευχαριστώ πάρα πάρα πολύ για αυτή τη συνομιλία και που ήρθες σήμερα εδώ.
Και εγώ ευχαριστώ πάρα πολύ. Ακούσατε ακόμα ένα επεισόδιο της σειράς Ιστορία μιας πόλης με την κυρία Διονυσία Λιακοπούλου η οποία μας μίλησε για το Πικέρμι και τα παλαιοντολογικά ευρήματα εκεί Για να μην χάνετε κανένα επεισόδιο ακολουθήστε μας στο Spotify, στα Apple Podcasts και στο κανάλι της Λάιφο στο YouTube Είναι τα podcast της Λάιφο
Σχόλια
Χωρίς σχόλιαΣυνδεθείτε για να συμμετάσχετε στη συζήτηση
Σύνδεση για ΣχολιασμόΔεν υπάρχουν σχόλια ακόμα
