Kάτω από τη σύγχρονη πόλη των Μεγάρων κρύβεται μια άλλη πόλη
Ιστορία μιας πόληςΣχετικά με αυτό το επεισόδιο
Πού βρισκόταν η αρχαία Μεγαρίδα; Ποια ήταν η «πόλη κάτω από την πόλη»; Τι ήταν τα υπόγεια «μέγαρα» και τι φέρνουν στο φως οι ανασκαφές; Μαζί με τη Χριστίνα Καζαζάκη από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής ανακαλύπτουμε μία από τις σημαντικότερες πόλεις της αρχαίας Ελλάδας.
Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.
Ανάμεσα στην Αττική, τη Διωτία και την Κορινθία, η αρχαία Μεγαρίδα αποτέλεσε για αιώνες έναν τόπο στρατηγικής σημασίας, εμπορικής ανάπτυξης και έντονης πολιτικής δράσης. Η πόλη των Μεγάρων, με τους δύο λιμένες, τα ισχυρά τείχη, τα εντυπωσιακά έργα ίδρυυσης και τα μοναδικά αρχαιολογικά κατάλοιπα που συνεχίζουν να αποκαλύπτονται κάτω από το σύγχροναστικό ιστό, αφηγείται μια ιστορία που εκτείνεται από τους γεωμετρικούς χρόνους έως τη Ρωμαϊκή εποχή.
Τα ευρήματα των ανασκαφών, τα μνημεία και οι αρχαίες πηγές συνθέτουν μια ολοκληρωμένη εικόνα για την οργάνωση, την οικονομία, τη θρησκεία και την καθημερινή ζωή μιας από τις σημαντικότερες πόλεις κράτη της αρχαίας Ελλάδας. Μαζί μου βρίσκεται εδώ σήμερα στο στούντιο της Λάιφο η κυρία Χριστίνα Καζαζάκη Μέτλεν. Τιαγμένη από μέταλλο, γεμάτη από ενέργεια.
Χριστίνα, καλώς όρισες στην ιστορία μιας πόλης. Καλώς σας βρήκα. Πάμε μια βόλτα προς τη Μεγάριδα. Θέλω να σε ρωτήσω πού βρισκόταν και γιατί η γεωγραφική της θέση υπήρξε τόσο σημαντική στην ιστορία της. Λοιπόν, η αρχαία Μεγαρίδα βρίσκεται ανάμεσα σε δύο... Είναι σε ένα σταυροδρόμι. Βρίσκεται ανάμεσα στην Αττική και στην Πελοπόννησο Τριεθνές θα λέγαμε, διότι έχουμε και τη βιωτία Σωστά Έτσι Οπότε όπως καταλαβαίνετε πρόκειται για ένα σημαντικό στρατηγικό σημείο που ένωνε την στερεά Ελλάδα με την Πελοπόννησο Καθ' όλη λοιπόν τη διάρκεια της ιστορίας της οι γείτονες ήθελαν να έχουν πρόσβαση στην περιοχή για να μπορούν στη συνέχεια να έχουν πρόσβαση στην Πελοπόννησο.
Να τη ρελέγχουν. Ακριβώς. Από πού εκεί πήγε αυτό το όνομα Μεγαρίδα? Το όνομα σαν όνομα έτσι μας παραδίδεται ήδη από την αρχαιότητα. Είναι μια πολύ μεγάλη περιοχή η οποία είναι από τις αρχαιότερες πόλεις κράτη πρώτα απ' όλα και είναι μια μεγάλη περιοχή η οποία ορίζεται από δύο θάλασσες τον Κορινθιακό κόλπο και τον Σαρονικό τα φυσικά της όρια από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα είναι το όρος Πατέρας συγκεκριμένα ερχόμενοι από Αθήνα προς Μέγαρα ακόμα και σήμερα θα δούμε στα δεξιά μας στο ύψος των διοδίων της Ελευσίνας το βουνό που είναι σαν τριακέρατα, ονομάζεται Τρικέρατο Αυτή η απόλυξη του όρους πατέρα, την αρχαιότητα μέχρι σήμερα είναι τα φυσικά όρια της Μεγαρίδος με την Αττική Στο σημείο εκείνο ήταν και η λεγόμενη περιοχή Ιερή Οργάδα που είχαν μονίμως διαμάχη οι Μεγαρίτες με τους Αθηναίους για τον έλεγχο της Ελευσίνας Όχι, μην προτρέξουμε Θέλω να σε πάω λίγο στην αρχαϊκή περίοδο, Χριστίνα όπου τα μέγαρα και η μεγαρίδα αναπτύσσονται οικονομικά και εμπορικά.
Ποιοι παράγοντες συμβάλλουν σε αυτή την ανάπτυξη και αν μπορείς να μας πας και λίγο πριν την αρχαϊκή περίοδο και να μας πεις αν ξέρουμε τι συμβαίνει και νωρίτερα. Νωρίτερα δεν γνωρίζουμε ακριβώς τι συμβαίνει. Αυτό το οποίο ξέρουμε είναι ότι πρόκειται για μια δωρική πόλη. Εγκαθίστανται λοιπόν δωρικά φύλλα με αποτέλεσμα να έχουμε το φαινόμενο της στεναχωρίας.
Δηλαδή πλέον είναι ο πληθυσμός πολλής. Ασφικτιούσαν. Ακριβώς. Και ψάχνουν πλέον διέξοδο για να μπορούν και για την κτηνοτροφία και για τη γεωργία. Ψάχνουν διέξοδο. Επειδή λοιπόν ακριβώς όπως είπαμε τα μέγαρα έχουν, η Μεγαρίδα έχει δύο λιμένες, βρίσκουν ευκαιρία, παίρνουν τα καράβια τους και ξεκινούν την εξερεύνηση. Άρα η ανάγκη τους πρόχνει.
Η ανάγκη τους πρόχνει. Οι πρώτοι λοιπόν άπικοι είναι από τους πρώτους απίκους οι Μεγαρίτες οι οποίοι το 730 π.Χ. ιδρύνουν στη Σικελία τα Ιβλέα Μέγαρα. Για τις απικές μας έχουν μιλήσει οι παλιότεροι συνάδελφοι η κυρία Σβανά με τον κύριο Ζώνα. Βεβαίως. Έτσι. Έχουμε λοιπόν την πρώτη απικία το 730 π.Χ. στη συνέχεια στο Σελινούντα και στις αρχές του 7ου αιώνα έχουμε ιδρύεται οι πρώτες απικίες στο Ιμπροποντίδα και στο Βόσπορο και αργότερα το 660 π.Χ. εκτός από τον Αστακό και την Καλχηδό να έχουμε και το Βυζάντιο που ιδρύθηκε από τον Βύζαντα.
Αυτές λοιπόν οι απικίες και όλη αυτή η δραστηριότητα η εμπορική έχει ως αποτέλεσμα και την οικονομική ευημερία στη Μητρόπολη. Χριστίνα, ποιο ρόλο παίζουν τα δυο λιμάνια, η Νύσεα και οι Παγιές, στην εξέλιξη της πόλης κράτους? Όπως είπαμε, πρώτα απ' όλα διευκόλυναν στην Απικία Και που βρίσκεται το ένα και που το άλλο, συγγνώμη, Συνδιακόπτω Λοιπόν, ωραία. Η Νύσεα λοιπόν βρίσκεται στην Πάχη, που είναι στην ευθεία της πόλης των Μεγάρων Ενώ οι Παγιές, στον Σαρονικό κόλπο λοιπόν είναι η Νύσεα νύσια ή νησαία για την ακρίβεια ενώ οι παγιές βρίσκονται στον Κορινθιακό κόλπο για την ακρίβεια πρόκειται για το σημερινό αλεποχώρι που σημαίνει αυτό τι ότι ανά πάσορα και στιγμή χωρίς να χρειάζεται να κάνουν τον περίπλου της Πελοποννήσου μπορούν να φτάσουν εύκολα στις ακτές όπως είπαμε της σημερινής Ιταλίας αντίστοιχα από τον Κορινθιακό κόλπο με πολύ μεγάλη ευκολία μπορούν να φτάσουν σε όλες τις ανατολικές ακτές και στην Προποντίδα και στο Βόσπορο, όπως προείπα.
Πώς επηρεάζουν οι πολεμοί, οι πολετικές συγκρούσεις με την Αθήνα και την Κόρνηθο, την πορεία των Μεγάρων. Άμα είσαι σε σταυροδρόμι, βρίσκεσαι και σε ίδια σταυρούμινα πυρά. Πρόκειτο λοιπόν για δωρικό φύλλο. Γι' αυτό το λόγο και πρόσκυνταν φιλικά στους Πελοποννήσιους. Γιατί εκεί είχαν εγκατασταθεί περισσότεροι δωρείς. και ήταν εκ το σημείο τέτοιο, ανήκαν λοιπόν στην Πελοποννησιακή Συμμαχία.
Επειδή όμως όπως είπαμε ανάλογα με τις συνθήκες έπρεπε και εκείνοι να βρουν πού είναι τα συμφέροντά τους, ανάλογα με την ιστορική συγκυρία προς κεντανφυλικά ή προς την Πελοποννησιακή Συμμαχία ή προς τους Αθηναίους. Που σημαίνει αυτό ότι η Κορίνθη όταν άρχισε να γίνεται πολύ έντονη κατά τον 7ο αιώνα η εμπορική τους δραστηριότητα και κοινών και υπήρχε μεγάλη όχι σύγκρουση, έτσι ανταγωνίζονταν με τους Αθηναίους.
Προσπαθούσαν να κατακτήσουν όσο γίνεται περισσότερα, γιατί η Μεγαρίδα αρχικά όταν ιδρύθηκε ήταν μέχρι τα σύνορά της, ήταν μέχρι και την Περαχώρα, μέχρι περίπου δηλαδή και τον αισθμό της Κορίνθου. Λόγω των Μεγαροκορυνθιακών λοιπόν πολέμων σιγά σιγά οι Κορίνθοι έπαιρναν εδάφη, έπαιρναν οι δάφοι και φτάσανε στα όρια της σημερινής κινέτας περίπου. Θεωρείται μάλιστα ότι η Περαχώρα έχει ιδρυθεί από Μεγαρής το ιδέο εκεί. Βεβαίως. Άρα πάνω στα γεράνια είναι σαφές τι γινότανε.
Είναι σαφές. Είμαστε περίπου εκεί στο ύψος της κινέτας. Αυτό. Αλλά είναι σαφές. Γι' αυτό το λόγο λοιπόν ζήτησαν οι Μεγαρής κάποια στιγμή βοήθεια από τους Αθηναίους. Άφησαν λοιπόν την Πελοποννησιακή Συμμαχία, ήρθαν στην Αθηναϊκή Συμμαχία. Όταν οι Αθηναίοι, μιλάμε τώρα από τον 7ο αιώνα μέχρι και τον 5ο συζητάμε. Στα μέσα του 5ου αιώνα εγκαταλείπουν την Πελοποννησιακή Συμμαχία και ζητάνε βοήθεια από τους Αθηναίους, οι οποίοι Αθηναίοι έρχονται στα Μέγαρα, βρίσκουν ευκαιρία ας το πούμε, εγκαθιστούν φρουρά και παράλληλα τους βοηθούν να φτιάξουν τα μακρά τείχη.
Θα τα πούμε, νομίζω αυτά να τα πούμε καλύτερα παρακάτω βέβαια. Ναι, ναι, ναι. Αλλά από αυτό όλα αντιλαμβανόμαστε αυτό. Ότι γιατί αργότερα επειδή βλέπουν ακριβώς ότι οι Αθηναίοι θέλουν να πατήσουν πόδι στην πόλη, έτσι, αποστατούν. Και αφού αποστατούν, στη συνέχεια βρίσκουν, είναι τέτοιο το μίσος σε εισαγωγικά και μη των Αθηναίων για την αποστασία αυτή που εύκολα αργότερα ο Περικλής τους πείθει και ψηφίζεται το μεγαρικό ψήφισμα, έτσι, μία από τις αιτίες του Πελοποννησιακού πολέμου.
Είπες ότι θα μας πεις για τα μακρά τείχη και ήρθε η ώρα να σε ρωτήσω ποια είναι η σημασία τους και ποια είναι η σημασία της ευθείας οδού για την άμυνα και την επικοινωνία της πόλης των Μεγάρων. Η πόλη αποκτά ο χειροματικό περίβολο αμέσως μετά τους περσικούς πολέμους αρχίζει να χτίζεται Και βάσει των αρχαιολογικών δεδομένων που έχουμε, ολοκληρώνονται περίπου στα τέλη στις αρχές του 4ου αιώνα π.Χ.
και αργότερα έχουμε μετασκευές του χειροματικού περιβόλου. Ερχόμενοι λοιπόν οι Αθηναίοι στα Μέγαρα, στα σχέδια μάλιστα των μακρών τυχών του Πειραιά, γιατί χτίζονταν παράλληλα, κατασκευάζουν τα μακρά τείχη με σκοπό να προστατεύσουν καλύτερα την πόλη σε περίπτωση πολέμου, αλλά να έχουν και καλύτερη επικοινωνία με το λιμάνι.
Γιατί μιλάμε είναι περίπου 1,5 χιλιόμετρο η απόσταση. Από εκεί και πέρα η ευθεία οδός είναι ο δρόμος ανάμεσα στα μακρά τείχη που ένωνε την πόλη με το λιμάνι. Ο Παυσανίας μας αναφέρει αυτή την οδό γιατί είναι η μόνη πύλη η οποία σώζεται στις μέρες που εκείνος επισκέπτεται την πόλη και αναφέρει την πύλη που είναι οι νυμφάδες πύλες που μέσω της ευθείας οδού καταλήγει στο λιμάνι.
Να πω κάτι ακόμα για την ευθεία οδό. Επί της ουσίας είναι ο δρόμος ο συγκεκριμένος όλη την πόλη την περνούσε κατά μήκος δηλαδή από το βόρειο τμήμα της μέχρι και το λιμάνι. Διέσχιζε την πόλη. Διέσχιζε την πόλη ακριβώς. Επί της ουσίας δηλαδή είναι σαν να ενώνεται το λιμάνι των παγών με το λιμάνι της νύσεας. Ακριβώς. Κατάλαβα.
Να σε ρωτήσω και για τις πύλες του χειροματικού περιβόλου. Βεβαίως. Πριν πούμε για τις πύλες του χειροματικού περιβόλου, να πούμε πρώτα απ' όλα ότι ναι μεν μιλάμε για την αρχαία πόλη κράτους που είναι η Μεγαρίδα το άστι όμως είναι τα Μέγαρα η πόλη των Μεγάρων λοιπόν γιατί στη Μεγαρίδα είναι και οι παγιές που είπαμε, είναι και το Πόρτο Γερμενό αργότερα, είναι περιοχή τώρα μιλάμε λοιπόν για την πόλη, για τα Μέγαρα η οποία ιδρύθηκε περίπου τον 8ο αιώνα π.Χ. πάνω σε δύο χαμηλούς λόφους, σε δύο ακροπόλεις που αυτές αρχικά φαίνεται ότι ήταν τυχισμένες νωρίτερα από τους Περσικούς πολέμους που είπαμε πριν έχουμε στη συνέχεια λοιπόν έχουμε την κατασκευή του οχυρωματικού περιβόλου που οι πύλες χτίζονται κατασκευάζονται πάνω στους οδικούς άξονες στους κύριους οδικούς άξονες όπως είπαμε πριν, η πύλη που οδηγεί στις παγιές, η πύλη που οδηγεί στο λιμάνι η πύλη που οδηγεί στην Αθήνα που οδηγεί στον Τρυποδίσκο, έναν οικισμό πολύ σημαντικό που ήταν πάνω στα γεράνια
όρη και ήταν πολύ σημαντικός κομβικό σημείο φαντάζομαι ότι για να είσαι ένα σταυροδρόμι θα πρέπει να είσαι πολύ καλά οχυρωμένος ακριβώς έχουμε την πύλη της Κορίνθου είναι περίπου 8 με 9 πύλες πύλες και πυλίδες μαζί κατάλαβα σύγχρονες ανασκαφές σωστικές, συστηματικές τι μας αποκαλύπτουν για την πολεοδομία και τι μπορούμε να καταλάβουμε για την καθημερινή ζωή στην αρχαία πόλη.
Οι σωστικές ανασκαφές στην πόλη είναι σχεδόν καθημερινές. Πρόκειται για την πόλη κάτω από την πόλη. Η σύγχρονη πόλη έχει κρατήσει ακριβώς τα ίδια σημεία και με την αρχαία. Άρα υπάρχει και μία ευθεία οδός ακόμα. Είναι σαφέστατα. Οι κεντρικοί οδικοί άξονες είναι ακριβώς οι ίδιοι με την αρχαιότητα. Ακριβώς οι ίδιοι Αυτό το βρίσκουμε και στις ανασκαφές βέβαια Μπορεί επί της ίδιας οδού να βρούμε κατάλοιπα Ή λίγο δεξιά ή λίγο αριστερά Το εντυπωσιακό είναι ότι ανάλογα με την περιοχή που σκάβουμε Τα βάθη έβρεσης των αρχαίων μπορεί να είναι και 10 και 20 εκατοστά Σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να είναι στα 3-3,5 μέτρα 10 και 20 εκατοστά Κάτω από τα πεζοδρόμια, κάτω από την άσφαλτο κάτω από το επιφανειακό χώμα που παίζουν στις αλάνες τα παιδιά είναι πραγματικά εντυπωσιακό.
Πολύ. Είναι εντυπωσιακό. Και η πληθώρα αυτή των αρχαιολογικών καταλήπων βέβαια μαρτυρεί τη συνεχή κατοίκηση της πόλης επιβεβαιώνοντας και τις αναφορές που έχουμε από αρχαίους συγγραφείς όπως είναι ο Ισοκράτης ο οποίος ισχυριζόταν ότι οι μεγαροίς διέθεταν τις ωραιότερες οικίες στην Ελλάδα. Μάλιστα. Επίσης ο κοινικός ο Διογένης σχολίαζε ότι οι μεγαροί έτρωγαν σαν να επρόκειτο να πεθάνουν την επόμενη μέρα Και έχτιζαν σαν να μην επρόκειτο να πεθάνουν ποτέ Το οποίο σε πολλές περιπτώσεις, όντως δηλαδή, εκτός το ότι Καλά έκαναν Και πολύ καλά έκαναν Μακάρι να το κάναμε όλοι έτσι. Πραγματικά λοιπόν ότι εκτός από τις πάρα πολλές φάσεις κατοίκησης που καλούμαστε να διερευνήσουμε όλα αυτά τα κατάλληλα παρουσιάζουν και σε πολλές περιπτώσεις και μια εξαιρετική αρχιτεκτονική. Έχουμε και πλούσια ευρήματα από τα αφικά σύνολα Γιατί Χριστίνα θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό το αρχαίο σύστημα υδροδότησης των μεγάρων και ποια είναι η σχέση του με την κρίνη του θεαγένους
Ποιοι είναι οι κρίνοι του Θεαγένους? οι οποίες ήταν το κέντρο της πόλης όπως είπαμε και στην αρχαία εποχή και τη σημερινή, είναι στο διάσελο, έτσι ώστε όλοι να μπορούν να περάσουν και να πάρουν νερό. Χωριζόταν σε δύο μέρη αυτή η κρίνη, που το κάθε μέρος μπορούσε ανα πάσου αρά και στιγμή να κλείσει για να καθαριστεί και να χρησιμοποιηθεί το άλλο.
Πολύ σημαντικό. Πολύ. Χρονολογείται περίπου στο 5ο αιώνα π.Χ. και αν και λέμε η κρίνη του Θεαγένη δεν σχετίζεται με την περίοδο διακυβέρνησης του Μιλάμε για έναν αιώνα αργότερα δηλαδή Κατά πάσα πιθανότητα υπήρχε κάποιο ιδρευτικό έργο από την εποχή του Θεαγένη στην ίδια τοποθεσία και αυτό είχε μείνει μέχρι και την εποχή του Παυσανή ο οποίος εκείνος μας το παραδίδει σαν όνομα καθώς είναι και το πρώτο μνημείο που επισκέφθηκε στην πόλη με βάση αυτό κάνει την περιγραφή όλων των υπόλοιπων μνημείων και μάλιστα του είχε κάνει και τρομερή εντύπωση γιατί ήταν βαμμένες οι κολόνες στις οποίες θυριζόταν η στέγη της κρίνης ήταν βαμμένες κόκκινο με κόκκινο χρώμα και έτσι έδινε ένα βάθος και ένα εντυπωσιακό το κόκκινο σε μια κρίνη είναι εντυπωσιακό είναι εντυπωσιακό και απρόβλεπτο ακριβώς αναπάντεχο ναι τώρα από εκεί και πέρα θα μου πείτε η κρίνη, ωραία, το νερό από πού ερχόταν.
Υπάρχει λοιπόν σε μια περιοχή βόρεια της πόλης των Μεγάρων, μια περιοχή, ο Ορκός έτσι ονομάζεται, όπου έχει εντοπιστεί ένα υδρομαστευτικό έργο. Από εκεί λοιπόν οι ντόπιοι μάλιστα το ονομάζουν το υδραγωγείο του Ευπαλίνου. διότι πρόκειται για ένα υπόγειο έργο υδρομαστευτικό όπως σας είπα που έχει περίπου 4-5 σύραγγες κλάδους ας το πούμε ο ίδιος Ευπαλήνος του ορίγματος ο ίδιος Ευπαλήνος διότι ήταν μεγαρεύς είναι ο γνωστός λοιπόν μηχανικός Ευπαλήνος είναι μεγαρεύς του οποίου πρώιμο έργο ήταν αυτό το υδραγωγείο το οποίο χρησιμοποιείται υδροδοτούσε την πόλη για αιώνες τουλάχιστον μέχρι τον 5ο αιώνα μετά Χριστόν Και κατέληγε αυτό λοιπόν το υδραγωγείο, υδροδοτούσε την κρίνη του Θεαγένους.
Και μάλιστα πρόσφατα σε σωστικές ανασκαφές βρέθηκε και τμήμα του κύριου κλάδου του υδραγωγείου που υδροδοτούσε την πόλη, το οποίο η εφορία μας πρόκειτο για ένα έργο ΕΣΠΑ, οπότε είχαμε από εκεί χρηματοδότηση, αλλά και σε συνεργασία με το Δήμο Μεγαρέων, μπόρεσε η εφορία αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής να αναδείξει και ένα τμήμα του αγωγού και όποιος θέλει να μπορεί να το επισκεφθεί.
Διότι το ίδιο το υδρομαστευτικό έργο επειδή ακριβώς πρόκειται για υπόγειες σύραγγες δεν είναι επισκέψιμο. Τι ήταν λοιπόν τα υπόγεια μέγαρα για το ίδιο πράγμα μιλάμε και ποιες ήταν οι πθανές χρήσεις στην αρχαία πόλη. Λοιπόν, τα υπόγεια μέγαρα με το μη μικρό δεν έχουν καμία σχέση με το υδραγωγείο όπως συζητάγαμε μέχρι τώρα.
Μέγαρα γενικώς στη βιβλιογραφία αναφέρονται τα ιερά που είναι αφιερωμένα στη Δήμητρα και την κόρη. Αφορούν λοιπόν τη λατρεία της Δήμητρας. Ή όταν αναφέρουμε μέγαρα εννοούμε σχισμές σε βράχους, γενικά σχισμές που χρησιμοποιούνταν κατά τη γιορτή των θεσμοφορίων. Επίσης γιορτή προς τιμήν της Δήμητρας. Στα μέγαρα, όταν λέμε μέγαρα εννοούμε κάτι υπόγειες κατασκευές, υπόγεια όπως το λέμε, τα οποία άλλες φορές συνδέονται με κάποιες ιδιωτικές οικείες και άλλες φορές είναι αυτόνομα.
έχουν ένα πολύ χαρακτηριστικό τρόπο χτισήματος και κάτοψη μπορούμε να τα βρούμε ορθογόνια, τετράγωνα τραπεζοειδή κάτοψη τα οποία είχαν πρόσβαση μέσω ή κάποιας λίθινης κλίμακας σκάλας ή ξύλινης το περίεργο είναι, θα μου πείτε υπόγειο έλα μωρέ και τι έγινε, υπόγειο έχουμε παντού στην περίπτωση όμως της πόλης έχουμε διερευνήσει πάνω από 120 Τόσα πολλά Τόσα πολλά και έρχονται στο φως συνέχεια Και το πιο χαρακτηριστικό από όλο αυτό Το πιο χαρακτηριστικό, το πιο ενδιαφέρον Είναι ότι για αυτά τα μέγαρα μας μιλάει ο Παυσανίας Τι διαστάσεις έχουν, πώς μοιάζουν Εξαρτάται, άλλες φορές είναι πολύ μικρά Άλλες φορές είναι μεγάλα Πάντως το ύψος τους συνήθως κυμαίνεται το βάθος Μέσα στο, έτσι 2-2,5 μέτρα ανάλογα Άρα στέκεται άνθρωπος όρθιος Βέβαια, κανονικά. Θεωρείται λοιπόν ότι έχουν διτή χρήση. Είτε πρόκειτο λοιπόν για αποθηκευτικούς χώρους, το κελάρι της εποχής, αλλά επειδή ακριβώς ο Παυσανίας μας μιλάει για αυτά τα μέγαρα και μας λέει ότι έχουν μάλλον σχέση με την ίδια την ονομασία της πόλης,
γιατί εκεί γίνονταν κάποιες ιεροτελεστίες προς τη μην της Δήμητρας καταλαβαίνετε πόσο σημαντικά είναι αυτά τα ευρήματα κάθε φορά δηλαδή που βρίσκουμε ένα υπόγειο και μέσα στους θαλάμους βρίσκεται κάτι μέσα σε αυτούς τους θαλάμους λοιπόν οι οποίοι είναι 90% καταχωμένοι μέχρι απάνω δηλαδή σε άλλες περιπτώσεις βρίσκουμε πλάκες οι οποίες μπορεί να είναι από την οροφή Δηλαδή μιλάμε για όλο το στρώμα καταστροφής.
Ναι, έχει καταπέσει. Έχει καταπέσει όλο αυτό, τις κεραμίδες. Βρίσκουμε λοιπόν συνήθως μεγάλη ποσότητα κεραμίδων αγκείων, τα οποία είναι καθημερινής χρήσης και αποθηκευτικά και πόσεις και ελάχιστα που παραπέμπουν σε χρήση κάποιας τελετουργίας. Κατάλαβα. Όμως πρέπει να ακούμε ότι τα θεσμοφόρια, αυτή η τελετή, δεν γινόταν και με φοβερά σκεύη.
Τι κάνανε επί της ουσίας. Φτιάχνανε πύληνα ομοιώματα ή αποζυμάρι ή φτιάχνανε ομοιώματα ζώων, κυρίως γουρνιών που ήταν το αγαπημένο της Δήμητρας. Ζυμαράκια δηλαδή ή οστά. Οστά βρίσκουμε σε πολλές περιπτώσεις τα οποία κατά πάσα πιθανότητα απλά τα άφηναν σε κάποιο σημείο του υπογείου και τα χρησιμοποιούσαν μια φορά το χρόνο.
Αυτά δεν θα σώζονταν ούτως ή άλλως. Αυτά δεν θα σώζονταν ούτως ή άλλως. Και αν σώζονταν, θα σώζονταν ελάχιστα πράγματα. Κατάλαβα. Δεν είμαστε όμως σίγουροι. Δεν έχετε βρει επιγραφές. Όχι. Άρα αυτό που μου λες, Χριστίνα, είναι, είπες πριν, είναι η πόλη κάτω από την πόλη. Και εδώ μας λες είναι η πόλη κάτω από την πόλη κάτω από την πόλη.
Ακριβώς. Δηλαδή έχει πολύ βάθος αυτή η πόλη και κυριολεκτικά όχι μόνο μεταφορικά. Ανέφερες τα ευρήματα στα νεκροταφεία και θέλω να σε ρωτήσω να μας πεις λίγα περισσότερα πράγματα. Τι μας αποκαλύπτουν τα νεκροταφεία των μεγάλων. Τι είναι η τύπη των τάφων, τι μας λένε αυτοί, τα κτηρίσματα, τι μας λένε όλα αυτά για την κοινωνία, τα ταφικά έθιμα της αρχαίας πόλης.
Πριν λοιπόν από την κατασκευή του χειροματικού περιβόλου της πόλης, τα νεκροταφεία τα παλιότερα, της ύστερης δηλαδή γεωμετρικής, της αρχαϊκής και πρώιμης κλασικής περίοδου, δηλαδή μέχρι τα μέσα περίπου του 5ου αιώνα, ήταν οργανωμένα γύρω από τους δύο χειρωμένους λόφους που ήταν το κέντρο της πόλης. Αφού κατασκευάστηκε λοιπόν ο χειρωματικός περίβολος, τα νεκροταφεία μεταφέρονται εκτός των πυλών και κατά μήκος των οδικών αξώνων.
Παρ' όλα αυτά βλέπουμε ότι τα συγκεκριμένα νεκροταφεία έχουν χρησιμοποιηθεί ήδη από την ιστερηγεωμετρική εποχή και την αρχαϊκή περίοδο, αλλά κυρίως την κλασική ελληνιστική και ρωμαϊκή εποχή που πια είναι οργανωμένα. Δεν έχουμε ένα τάφο εδώ, ένα τάφο εκεί, είναι πιο οργανωμένα πια τα νεκροταφεία. Εντοπίζονται λοιπόν σε συστάδες συμμεμονωμένη, είναι διάφορων τύπων, κυβωτιόσχημοι, λακκοειδείς, εγχυτρισμοί.
Κυρίως όμως έχουμε σαρκοφάγους και κυβωτιόσχημους τάφους. Το χαρακτηριστικότερο, γιατί καταλαβαίνουμε ότι έχουμε τάφους, έχουμε εκτερίσματα, τα δώρα δηλαδή προς τους νεκρούς, ένα όμως από τα χαρακτηριστικότερα έθιμα στα μέγαρα είναι οι επάλυλες τάφες. Δηλαδή δεν βρίσκουμε έναν πάντοτε μέσα στους τάφους, βρίσκουμε πολύ περισσότερους.
Άρα γίνεται πανάχρηση. Γίνεται πανάχρηση, ακριβώς. Κατά την ίδια περίοδο. Αυτό δεν το ξέρουμε. Υπάρχουν περιπτώσεις που μπορεί να εντοπιστούν χτερίσματα που να χρονολογούν τον τάφο μπορεί και 100 χρόνια αργότερα. Μιλάμε για γενιά λοιπόν. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να είναι και συγγενής. Είναι, δεν είναι, δεν το ξέρουμε ακόμα.
Και σαφέστατα ανάλογα με την περίοδο είναι και πολύ πλούσια χτερισμένη η τάφη. Αυτό λοιπόν το έθιμο μας το αναφέρει και ο Πλούταρχος πρέπει να πούμε. Τον Πολαπλόν Ταφών. Τον Πολαπλόν Ταφών μας το μεταφέρει ο Πλούταρχος όπου μας λέει ότι κατά τη διάρκεια όταν ο Σόλων έπεισε τους Αθηναίους να κατακτήσουν την Σαλαμίνα η οποία ανήκε μέχρι τότε στα Μέγαρα στη διαμάχη που γινότανε για το ποιος θα έχει τη Σαλαμίνα ένα από τα επιχειρήματα που είχαν χρησιμοποιήσει οι Μεγαροίς ήταν και το γεγονός το πώς θαύουν τους νεκρούς τους και συγκεκριμένα ότι έχουν το έθιμο των πολλαπλών ταφών το οποίο αντιλαμβάνομαι ή μπορώ να κάνω λάθος ότι δεν ήταν για λόγους οικονομίας εφόσον λες ότι ήταν πλούσιοι ακτερισμένοι κάποιοι ταφοι Ακριβώς. Από ό,τι φαίνεται ήταν ένα έθιμο που είχαν.
Και μένει να το αποδείξουμε το ανεπρόκειτο για οικογενειακούς τάφους ή όχι. Εκεί ήθελα να πάω και να κάνω και ένα βήμα παραπέρα και να σε ρωτήσω πώς συμβάλλουν οι ανθρωπολογικές και οι παλαιοπαθολογικές μελέτες των σκελετικών καταλήπων στη γνώση μας για τον πληθυσμό της περιοχής της Μεγαρίδας. Σε γενικές γραμμές γίνονται μελέτες τέτοιες.
απλά πρόσφατα από το 2023 έχει ξεκινήσει μια συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Τσάλς της Τσεχίας με τον κύριο Άλουσικ και την επιστημονική του ομάδα ώστε να πραγματοποιηθούν πάλι οδημογραφικές και πάλι οπαθολογικές έρευνες που σημαίνει τι δηλαδή να μάθουμε το φύλλο, το ύψος, την κατάσταση της υγείας, τη διατροφή τους τις ασθένειες, τι τραυματισμούς είχαν τι σωματική καταπώνηση μπορεί να είχε ο καθένας και φυσικά αν έχουν σχέση μεταξύ τους γιατί ακόμα είναι σε προκαταρκτικό στάδιο η έρευνα μέχρι ώρες δηλαδή έχουν γίνει μόνο μακροσκοπικές μελέτες δεν έχουν γίνει μελέτες DNA όταν λοιπόν γίνουν και αυτές περιμένουμε να έχουμε αποτελέσματα που θα μας κάνουν να κατανοήσουμε καλύτερα τις συνθήκες της ζωής της καθημερινότητας, των δραστηριοτήτων και αν όντως τρώγανε πάρα πολύ θα τρώγανε πάλι και τι τρώγανε και φυσικά αυτό μπορεί να μας βοηθήσει αργότερα να γίνουν και συγκριτικές μελέτες σχετικά με τις μετακινήσεις των πληθυσμών κλείνοντας θέλω να σε ρωτήσω Χριστίνα ποιος είναι
σήμερα ο ρόλος του αρχαιολογικού μουσείου Μεγάρον στη διατήρηση, την προβολή, την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς περιοχής και γιατί πρέπει να το επισκεφτούμε Λοιπόν πρώτα απ' όλα να ξεκινήσουμε από το ότι πρόκειται για ένα μικρό περιφερειακό μουσείο το οποίο φυσικά δεν το ξέρει ο κόσμος. Πολλοί και απ' τους ντόπιους δεν το έχουν επισκεφθεί.
Το πιστεύω. Τα Μέγαρα δεν είναι δυστυχώς ένας τουριστικός προορισμός. Συνήθως περνάμε από μπροστά. Παραμένει σταυροδρόμι. Παραμένει σταυροδρόμι ακριβώς. Και κάπως πρέπει να το κάνουμε κέντρο πόλο έλξης. Ένας από αυτούς τους πόλους θα μπορούσε να είναι το Αρχαιολογικό Μουσείο Μεγάρων το οποίο έχει μία πλούσια έκθεση που αφορά βέβαια βρήματα την περιοχή από τα τέλη του 8ου αιώνα π.Χ. μέχρι και τη Ρωμαϊκή περίοδο έχει έναν πολύ ωραίο αύλιο χώρο που φιλοξενεί βάθρα, τιμητικά ψηφίσματα διάφορα άλλα αρχιτεκτονικά μέλη και επειδή ακριβώς προσπαθούμε και ο κόσμος να το μάθει και να έρθει στο μουσείο και τα σχολεία βέβαια που είναι ο βασικός μας στόχος κατά διαστήματα και γίνονται κάποιες καινούργιες δηλαδή η έκθεση διανθίζεται με νέα ευρήματα αλλά προσπαθούμε και μέσω κάποιων εκπαιδευτικών προγραμμάτων τα σχολεία να έρθουν κοντά μας δυστυχώς αν υπήρχε περισσότερος χρόνος Όχι γιατί πάντοτε για αυτά τα πράγματα να ξέρετε πάντοτε βάζουμε πολύ από τον προσωπικό μας χρόνο
Είμαι βέβαιη για τους κάποιους υπηρεσίες βέβαια Έτσι μακάρι λοιπόν να υπήρχαν περισσότεροι συνάδελφοι και περισσότερος πόροι Να υπήρχαν πόροι Ακριβώς σε προσωπικό και υλικοτεχνικά έτσι να κάναμε περισσότερα πράγματα Είχαμε στήσει λοιπόν κάποια εκπαιδευτικά προγράμματα τα οποία προσπαθούμε να κάνουμε κατά διαστήματα έρχονται τα σχολεία, είχαμε ας πούμε κάνει ένα κουκλοθέατρο πρόσφατα το οποίο ήταν πάρα πολύ ωραία δράση για τα παιδιά ειδικά του δημοτικού το λατρεύανε γιατί κάναμε μια μικρή ξενάγηση στη συνέχεια ήταν μια πολύ ωραία δράση και για την κρίνη του Θεαγένους και ένα παλιότερο εκπαιδευτικό πρόγραμμα είχε γίνει γενικά για την πόλη το οποίο είναι η βάση μας και το χρησιμοποιούμε πάρα πολύ και από εκεί και πέρα ξεναγήσεις όσο μπορούμε και εκεί γιατί όπως καταλαβαίνετε δεν μπορούμε να κάνουμε συνέχεια βεβαίως στο πλαίσιο πολιτιστικών επικοινωνιακών δράσεων του Υπουργείου Ευρωπαϊκές ημέρες πολιτιστικής κληρονομιάς πράσινες που έρχονται σε λίγο να μην ζητήσω
οι Ευρωπαϊκές ημέρες πολιτιστικής κληρονομιάς όπου η εφορία μας θα έχει στα εγώστενα μία δράση όποιος ενδιαφέρεται μπορεί να το δει Προσπαθούμε λοιπόν με αυτόν τον τρόπο να συμβάλλουμε σε όλο αυτό το κομμάτι και επιπλέον διοργανώνοντας και άλλου τύπου δράσεις Μία από αυτές η οποία γίνεται από το 2015 είναι Κινηματογραφικές βραδιές στην αυλή του Αρχαιολογικού Μουσείου Μεγάρων Μπράβο σας που τον ανοίγετε το χώρο με κάθε δυνατό τρόπο και σε διαφορετικά κοινά Προσπαθούμε για να μαζέψουμε τον κόσμο να έρθει στο μουσείο γιατί είναι ανοιχτό το μουσείο προσπαθούμε επίσης να κάνουμε ξεναγήσεις δηλαδή θα έρθει κάποιος δεν θα τον αφήσουμε απλά να περιηγηθεί αν θέλει είμαστε εκεί να κάνουμε ξεναγήσεις ανάλογα με τη θεματική που έχουμε κάθε φορά στις βραδιές μπορεί να κάνουμε ξεναγήσεις στην πόλη ή να κάνουμε δράσεις άλλου τύπου παλιότερα ας πούμε είχαμε κάνει σε συνεργασία με την παιδική λες και ανάγνωση του Δήμου που ήταν το λογοτεχνικό έτος Ζωρ Σαρίαν δεν κάνω λάθος
και είχαμε κάνει κάποιες σχετικές δράσεις μαζί με την παιδική βιβλιοθήκη και είχαμε προβάλει το θησαυρό της Βαγείας Χριστίνα σε ευχαριστώ πάρα πολύ για αυτή τη συνομιλία είναι ανεξάρτητη πόλη ούτως ή άλλως είναι σαν να μιλάμε τώρα για την Κόρνηθο το άργος στην Αθήνα είναι μια πολύ πολύ κομβική από κάθε άποψη σε ευχαριστώ πάρα πολύ που ήσουν εδώ μαζί μας στο Studio της Life να μας μιλήσει για τα Μέγαρα. Εγώ ευχαριστώ. Χαρά μου.
Να είστε καλά. Ήταν ακόμα ένα επεισόδιο της σειράς Ιστορία Μιας Πόλης, η οποία ταξίδεψε στα Μέγαρα και τη Μεγαρίδα μαζί με την κυρία Χριστίνα Καζαζάκη. Για να μην χάνετε κανένα επεισόδιο, ακολουθήστε μας στο Spotify, στα Apple Podcasts και στο κανάλι της Lifeo στο YouTube. Είναι τα podcast της Lifeo.
Σχόλια
Χωρίς σχόλιαΣυνδεθείτε για να συμμετάσχετε στη συζήτηση
Σύνδεση για ΣχολιασμόΔεν υπάρχουν σχόλια ακόμα
