Καλλιτέχνες που κατέστρεφαν έργα τους

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:30 Όταν επισκεπτόμαστε ένα μουσείο, μια γκαλερή, ένα εκθεσιακό χώρο Συχνά φανταζόμαστε τους μεγάλους καλλιτέχνες ως ιδιοφυίες γεμάτες αυτοπεποίθηση, σιγουριά Πιστεύουμε ότι όταν ολοκλήρωσαν τα αριστουργήματά τους Κατάλαβαν αμέσως τη σημασία τους, αυτό που εμείς βλέπουμε σήμερα Όμως η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική Πολλοί από τους σημαντικότερους δημιουργούς στην ιστορία της τέχνης Αμφέβαλαν βαθιά για το έργο τους Άλλοι το εγκατέλειψαν Άλλοι το κατέστρεψαν Κάποιοι πέρασαν ολόκληρη τη ζωή τους Προσπαθώντας να διορθώσουν έργα που σήμερα θεωρούνται αριστουργήματα Στο σημερινό επεισόδιο θα γνωρίσουμε καλλιτέχνες που μίσησαν τις δημιουργίες τους και θα αναρωτηθούμε εάν η αμφιβολία είναι τελικά μανάπόσπα στο κομμάτι της καλλιτεχνικής διαδικασίας.

01:42 Υπάρχει ένας μύθος γύρω από την ιδιοφύεια. Ο μύθος λέει ότι οι μεγάλοι καλλιτέχνες γνωρίζουν πάντα τι κάνουν. Σέβουν κάθε νέο βήμα και είναι απόλυτη σίγουρη για αυτό Όμως η ιστορία της τέχνης αποκαλείται κάτι διαφορετικό Η αμφιβολία δεν είναι εξαίρεση, είναι θα λέγαμε μάλλον ο κανόνας Όσο πιο υψηλά είναι τα κριτήρια ενός δημιουργού τόσο πιο δύσκολο γίνεται να νιώσει ικανοποιημένος Η δημιουργία είναι μια διαρκής σύγκρουση ανάμεσα σε αυτό που ο καλλιτέχνης φαντάζεται και σε αυτό που τελικά καταφέρνει να ελοπίσει.

02:28 Και συχνά η απόσταση ανάμεσα στα δύο μοιάζει αβάσταχτη. Ο Πλόντ Μονέ θεωρείται σήμερα ένας από τους σημαντικότερους ζωγράφους όλων των εποχών. Γάλλος συμπρεσιονιστής στο 2ο μισό του 19ου και αρχών 20ου αιώνα Γνωστός ανάμεσα σε άλλα και τα διάσημα νουφαρά του Όμως ήταν αδυσόπιτος με τον εαυτό του Όταν δεν ήταν ευχαριστημένος με ένα έργο, ο κατέστρεφε Υπολογίζεται ότι έσκησε, έκαψε ή πέταξε δεκάδες πίνακες Κατά τη διάρκεια της ζωής του Ακόμη και στα τελευταία του χρόνια, ενώ εργαζόταν πάνω στις περίφημες σειρές με τα νούφαρα, περνούσε περιόδους έντονης απογοήτευσης Δεν πίστευε ότι μπορούσε να αποδώσει με ακρίβεια το φως και την ατμόθουρα που έβλεπε Το παράδοξο είναι ότι αυτή η διαρκής δυσαρέσκεια τον όθησε να συνεχίσει να πειραματίζεται Ίσως χωρίς αυτήν να μην υπήρχε ποτέ ο εμπρεσιονισμός Στα ίδια χρόνια, στα τέλη του 19ου αιώνα Ένας άλλος σπουδαίος Γάλλος γράφος γεμάτος αμφιβολίες ήταν και ο Πόλος Σεζάν Άλλωστε ο Μερλόν Ποντί, ο φιλόσοφος του 20ου αιώνα

04:02 Έχει γράψει ένα δοκίνιο για την τέχνη του Σεζάν το οποίο τηλεφορείται η αμφιβολία του Σεζάν. Ο ίδιος ουδέποτε ήταν σίγουρος για τα έργα του αλλά ακόμα και για το ταλέντο του. Πίστευε ότι ίσως να έχει κάποιο οπτικό πρόβλημα και για αυτόν τον λόγο ζωγράφιζε με έναν ιδιαίτερο τρόπο όχι λόγω δηλαδή καλλιτεχνικής πρωτοπορίας αλλά λόγω απλώς ότι ο ίδιος δεν έβλεπε καλά.

04:29 Δεν ήταν σίγουρος ούτε καν για τις δυνάμεις του. με αποτέλεσμα διαρκώς να επιστρέφει σε έργα του, να καταστρέφει άλλα, ενώ ακόμα και όσο τελειοποίησε να τα ζωγραφίζει με πολύ αργούς ρυθμούς. Αργές πινελιές η μία μετά την άλλη, ακριβώς επειδή δεν ήξερε πώς να το συνεχίσει. Τα ίδια χρόνια, ο Εν Καρντεγκά, επίσης πολύ σημαντικός γάλλος, εμπρεσιονιστής, ζωγράφος και γλύπτης, ήταν γνωστός ανάμεσα σε άλλα για την τελειομανία του.

05:14 Επέστρεφε ξανά και ξανά στα έργα του, προσθέτοντας, αφαιρώντας και διορθώνοντας λεπτομέρειες. Πολλές φορές κρατούσε πίνακες στο εργαστήριό του για χρόνια επειδή θεωρούσε ότι δεν είχαν ολοκληρωθεί Για τον Τεγκά το έργο τέχνης δεν ήταν ποτέ οριστικό, ήταν μια διαρκής διαδικασία Για να πάμε όμως λίγο πίσω στον χρόνο, στην αναγέννηση Ο Μικελάντζελο, μία από τις μεγαλύτερες καλλιτεχνικές ιδιοφυγίες Πίστευε ότι πολλά έργα του έμπαιναν ανολοκλήρωτα Η έννοια του νομφήνητο, του ανολοκλήρωτου έργου Χαρακτηρίζει μεγάλο μέρος της δημιουργίας του Λέγεται ότι λίγο πριν πεθάνει εξακολουθούσε να δουλεύει πάνω στην τελευταία του πιετά Σε στιγμές απογοήτευσης χτυπούσε τα γλυπτά του με το σφύρι Για τον Μιχαήλ Άγγελο η τελειότητα ήταν ένας στόχος που ποτέ δεν μπορούσε να κατακτηθεί πλήρως Και όμως άφησε μία παρακαταθήκη να ξεπέραστη Για να έρθουμε στον 20ο αιώνα Ο Φράσις Μπέικον ήταν αμήλικτος Κατέστρεφε συστηματικά έργα που δεν τον ικανοποιούσαν Μετά τον θάνατό του ερευνητές ανακάλυψαν στο ατελέτου χιλιάδες κομμάτια αποσκισμένους καμβάδες

07:02 Κανείς δεν γνωρίζει πως έργα χάθηκαν με αυτόν τον τρόπο Άλλωστε ο Μπέικον ήταν γνωστός και για την ακαταστασία του Οπότε το να βρει κανείς αντικείμενα μέσα στο εργαστήριό του Είναι από μόνο του άθλος Για τον Μπέικον η καταστροφή ήταν μέρος της δημιουργικής διαδικασίας Το αποτυχημένο έργο έπρεπε να εξαφανιστεί για να μπορέσει να γεννηθεί το επόμενο.

07:43 Η περίπτωση του Τζοζον Τεκήρικο είναι διαφορετική. Ο Τεκήρικο έγινε διάσημος χάρη στη μεταφυσική του γραφική του. Οι νεότεροι καλλιτέχνες τον θαύμασαν. Οι σουραλιστές τον θεωρούσαν πρόδρομό τους. Ο ίδιος όμως δεν ήταν πάντα ευχαριστημένος με αυτή την αναγνώριση. Σε μεταγενέστερα χρόνια άρχισε να αφισβητεί το ίδιο το έργο.

08:14 Προσπάθησε να απομακρυνθεί από το ύφος που τον έκανε διάσημο και δημιούργησε νέες εκδοχές παλαιότερων πινάκων του. Ήταν σαν να προσπαθούσε να ξαναγράψει την προσωπική του ιστορία. Το 1958, ο Αμερικανός Μαρκ Ρόθκο ανέλαβε μία από τις μεγαλύτερες παραγγελίες της καριέρας του. Θα δημιουργούσε έργα για το πολυτελές εστιατόριο Four Seasons στη Νέα Υόρκη.

08:50 Όσο όμως προχωρούσε η δουλειά, άρχισε να νιώθει άβολα. Δεν ήθελε τα έργα του να λειτουργούν ως διακόσμηση για τους πλούσιους πελάτες ενός εστιατορίου Τελικά επέστρεψε την αμοιβή και κράτησε τους πίνακες Για το ρόθκο το πρόβλημα δεν ήταν η ποιότητα του έργου αλλά το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα παρουσιαζόταν Μία επίσης από τις πιο διάσημες αμφιβολίες είναι εκείνη του Βανκόγκ.

09:26 Ο Ολλανδός πλαϊτέχνης του 19ου αιώνα πούλησε ελάχιστα έργα όσο ζούσε. Στις επιστολές προς τον αδερφό του Τεό εκφράζει συχνά την ανασφάλεια και την αμφιβολία του. Αναρωτιόταν αν η δουλειά του είχε αξία Αμφέβαλε για το ταλέντο του Δεν έισε ποτέ για να δει την παγκόσμια αναγνώριση που θα ακολουθούσε Η ιστορία του μας θυμίζει ότι η αξία ενός έργου δεν είναι πάντα ορατή τη στιγμή που δημιουργείται Ο Γάλλος ζωγράφος Ανρήματής επίσης περνούσε κρίσεις αμφιβολίας σε όλη του τη ζωή.

10:16 Όταν παρουσίασε τα έργα των φοβιστών το 1905 και δέχτηκε σφοδρή κριτική, αναρωτιόταν αν είχε πάρει λάθος δρόμο. Ακόμη και αργότερα, ενώ θεωρούνταν ήδη μεγάλος ζωγράφος, συχνά επέστρεφε σε έργα του θεωρώντας τα αποτυχημένα Γιατί οι καλλιτέχνες είναι τόσο αυστηροί με τον εαυτό τους Ήσουσες επειδή βλέπουν όχι μόνο αυτό που δημιούργησαν Αλλά και όλα όσα δεν κατάφεραν να δημιουργήσουν Ο θεατής βλέπει το τελικό αποτέλεσμα Ο καλλιτέχνης θυμάται όλες τις αποτυχημένες προσπάθειες Τις αμφιβολίες και τις αναλλακτικές εκδοχές Εκεί που εμείς βλέπουμε ένα αριστούργημα Εκείνος βλέπει τις ατέλειες Η αυτοκριτική μπορεί να γίνει βάρος, μπορεί όμως να γίνει και κινητήρια δύναμη.

11:27 Ίσως τελικά η αμφιβολία να μην είναι το αντίθετο της δημιουργίας. Ίσως να είναι προϋπόθεσή της. Άλλωστε όπως έλεγε ορνέ Ντεκάρτ, σκέφτομαι αραιπάρχω, κόγκητο εργοσούμ. «Αλλά και ντούπιτο, έργο σου, αμφιβάλλω, άρα υπάρχω». Η αμφιβολία είναι ταυτόσιμη με την σκέψη και άρα με την ύπαρξη. Οι καλλιτέχνες που μισούσαν τα έργα τους δεν ήταν απαραίτητα ανασφαλείς ή αποτυχημένοι.

11:59 Ήταν άνθρωποι που συνέχιζαν να αναζητούν κάτι καλύτερο. Και ίσως αυτό δεν είναι το κοινό χαρακτηριστικό όλων των μεγάλων δημιουργών. Δεν σταματούν ποτέ να αφισβητούν τον εαυτού τους Γιατί γνωρίζουν ότι ανάμεσα στο έργο που ονειρεύονται Και σε αυτό που τελικά δημιουργούν Υπάρχει πάντα μία απόσταση Και ακριβώς μέσα σε αυτή την απόσταση γεννιέται η τέχνη Μόλις παρακολουθήσατε ένα ακόμα επεισόδιο Της σειράς podcast Ιστορίες Ιστέχνες Εάν θέλετε να ακούσετε και τα επόμενα, μείνετε συντονισμένοι στο Spotify και στα Apple Podcast. Ευχαριστούμε.