Τι Πήγε Λάθος με τη Δημιουργία του Ανθρώπου; | Μάθε Μύθο Κι Άστονε Επ. 29

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Αν προσπαθήσουμε να φανταστούμε τους εαυτούς μας απομονωμένους στη φύση και απογυμνομένους από κάθε τεχνολογικό επίτευγμα, σίγουρα η εικόνα που φέρνουμε στο μυαλό μας δεν φαντάζει ιδανική. Μόνοι απέναντι στη φύση, στα άγρια ζώα, δίχως ρούχα, δίχως όπλα, δίχως ιδιαίτερες σωματικές ικανότητες, οι πιθανότητες επιβίωσης είναι αισθητά μειωμένες.

00:26 Γιατί όμως, κομμάτι της φύσης δεν είμαστε κι εμείς. Δεν θα έπρεπε να μπορούμε σωματικά να ανταγωνιστούμε τα υπόλοιπα όντα. Γιατί έχουμε τέτοιο μειονέκτημα. Οι αρχαίοι ελληνικοί μύθοι και η φιλοσοφία έχουν προσπαθήσει με τον τρόπο τους να δώσουν τις απαντήσεις. Πάμε να ξεκινήσουμε. Αγαπητοί συμποσιαστές. Καλώς ήρθατε στο 21ο επεισόδιο του podcast Μάθε Μύθο Κιάστονε, όπου ταξιδεύουμε μαζί κάθε εβδομάδα σε ολόκληρη την ελληνική μυθολογία από την αρχή, επεισόδιο το επεισόδιο, γιατί κάπου, κάποτε θα σας χρειαστεί.

01:15 Με το τελευταίο επεισόδιο της προηγούμενης εβδομάδας, στο οποίο εξετάσαμε τις θεότητες του κάτω κόσμου της ελληνικής μυθολογίας, ολοκληρώσαμε την ενότητα σχετικά με τους θεούς και τις θεές, τουλάχιστον προς το παρόν. Όπως σας έχω πει αρκετές φορές, πάνω κάτω όλα τα πρόσωπα του μύθου που έχουμε συναντήσει μέχρι τώρα θα τα συναντούμε ξανά και ξανά, όπως προχωράμε στην ιστορία της εξέλιξης της ελληνικής μυθολογίας, οπότε θα δίνουμε και τις αντίστοιχες πληροφορίες.

01:44 Ωστόσο θεωρώ ότι σε αυτό το σημείο έχουμε μια αρκετά καλή εικόνα, σίγουρα για τις κύριες θεότητες των αρχαίων Ελλήνων και μια βασική εικόνα για τις δευτερεύουσες θεότητες και τους τόπους στους οποίους ζούσαν και δρούσαν. Έχει έρθει η ώρα πλέον να απομακρύνουμε το επίκεντρο του ενδιαφέροντος από τις θεότητες και να το στρέψουμε σε εμάς τους ίδιους, δηλαδή στον άνθρωπο, ο οποίος κάνει πλέον και επίσημα την εμφάνισή του στην ελληνική μυθολογία και φυσικά θα έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στη συνέχεια.

02:16 Πάντα όμως υπό το βλέμμα των θεών οι οποίοι επηρέασαν σε τεράστιο βαθμό όπως καταλαβαίνετε τόσο τη δημιουργία του όσο και την πορεία του αλλά και τον ρόλο που έπαιξε στα μυθικά γεγονότα που θα ακολουθήσουν. Όλα όμως από κάπου πρέπει να ξεκινήσουν. Στο σημερινό επεισόδιο θα ρίξουμε μια ματιά σε αυτό το ξεκίνημα. Θα μιλήσουμε για δύο αδέρφια που δεν είναι άνθρωποι, αλλά επηρέασαν τον άνθρωπο στον μέγιστο δυνατό βαθμό, μέσα από μια διαδικασία γεμάτη λάθη, πονηριά, εξυπνάδα, φροντίδα και τιμωρία.

03:00 Ας ξεκινήσουμε από τα βασικά. Πρωταγωνιστές του σημερινού μας επεισοδίου είναι δύο Τιτάνες, ο Προμηθέας και ο Επιμηθέας Όπως θα θυμάστε, μετά την Τιτανομαχία, στην οποία οι θεοί του Ολύμπου βγήκαν νικητές, οι Τιτάνες ως αντίπαλοι δεν είχαν και την καλύτερη δυνατή μοίρα Κάποιοι από αυτούς φυλακίστηκαν στα Τάρταρα, όπως ο Κρόνος, κάποιοι άλλοι τιμωρήθηκαν στην αιωνιότητα με ευρηματικούς τρόπους, όπως ο Άτλας που κρατούσε τον Ουράνιο Θόλο, και κάποιοι είχαν μια καλύτερη μοίρα γιατί έκαναν τις σωστές επιλογές.

03:34 Ο Προμηθέας και ο Επιμηθέας, γη του Τιτάννα Ιαπετού και της Νύμφης Κλιμένης, δεν γνώρισαν κάποια δίαιη τιμωρία, καθώς όπως μαθαίνουμε από τις αρχαίες πηγές, συγκεκριμένα ο Προμηθέας επέλεξε στην Τιτανομαχία να πολεμήσει στο πλευρό του Δία. Ο λόγος για τον οποίον το αποφάσισε αυτό ήταν επειδή θεωρούσε πως οι Τιτάνες θα κέρδιζαν με την πονηδιά τους και όχι με την ομιβύναμη Όταν εκείνοι αρνήθηκαν όταν ακούσουν, αυτός αποφάσισε να αλλάξει στρατόπεδο και να πολεμήσει στο πλευρό των θεών μαζί με τη μητέρα του Για τον Επιμηθέα δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι με βάση τις πηγές, αλλά υποθέτουμε ότι εφόσον δεν τιμωρήθηκε μετά την Τιτανομαχία, πήρε και αυτό στο πλευρό του βία μαζί με τον αδερφό του Μετά την επικράτηση των θεών του Ολύμπου και την εγκαθίδρυση της εξουσίας τους, πράγμα για το οποίο συζητήσαμε εκτενώς στα προηγούμενα επεισόδια, είχε έρθει η ώρα, μετά τους πολέμους και τις διαμάχες, να περάσουν στο κομμάτι της δημιουργίας.

04:33 Και μέσα σε αυτό το πλαίσιο ήρθε και η ώρα να δημιουργηθούμε και εμείς οι άνθρωποι. Τότε λοιπόν δεν υπήρχαν θνητές φυλές, άνθρωποι, ζώα, πουλιά, ψάρια στη θάλασσα. Αυτό έπρεπε σιγά σιγά να αλλάξει και σύμφωνα με τον διάλογο του Πρωταγόρα του Πλάτωνα όλα τα θνητά όντα πήραν μορφή και ζωή μέσα από μία μίξη χώματος και φωτιάς που έγινε στα βάθη της γης.

05:00 Όταν τα θνητά όντα, τα ζώα, τα ψάρια, τα πουλιά, ο άνθρωπος δημιουργήθηκαν, οι θεοί αποφάσισαν να εναποθέσουν στα δύο αδέρφια, τον Προμηθέα και τον Επιμηθέα, μια πολύ σημαντική δουλειά και αποστολή, που δεν ήταν άλλη από το να προετοιμάσουν όλα τα θνητά όντα του κόσμου για τη ζωή και να μοιράσουν σε αυτά τις αρετές και τις ιδιότητες που θα έπρεπε να έχουν για να επιβιώσουν.

05:23 Ο Επιμηθέας προσέγγισε τον αδερφό του και είχε μία πρόταση να του κάνει. Του ζήτησε ευγενικά να τον αφήσει να κάνει ο ίδιος τον διαμοιρασμό και στη συνέχεια αφού θα τελείωνε να ερχόταν ο Προμηθέας για να επιθεωρούσε τη δουλειά του. Ο Προμηθέας συμφώνησε και έτσι ο Επιμηθέας προχώρησε με αυτήν την πολύ σημαντική αποστολή.

05:44 Πράγματι, άρχισε να περνά από είδος σε είδος και να δίνει τις αρετές, τις ιδιότητες, τα προτερήματα αλλά και τα μέσα προστασίας για το καθένα. Σε κάποια ζώα έδωσε δύναμη και σε κάποια άλλα ταχύτητα. Σε κάποια έδωσε κοφτερά νύχια και κοφτερά δόντια και άλλα μέσα σε εισαγωγικά όπλα για να επιβιώσουν. Και σε κάποια άλλα που δεν έδωσε όπλα, τους έδωσε διαφορετικούς τρόπους για να μπορούν να ξεφεύγουν από τους κινδύνους.

06:12 Τα μεγάλα όντα τα προστάτευε το τεράστιο τους μέγεθος Στα μικρά σε μέγεθος έδωσε φτερά για να πετούν στον αέρα και να ξεφεύγουν ή την ικανότητα να τρυπώνουν κάτω από τη γη Πραγματικά κάθε όν έλαβε κάτι και ο επιμηθέας ήταν πολύ προσεκτικός ώστε να μην αφήσει κανένα είδος τελείως απροστάτευτο για να μην εξαφανιστεί Έπρεπε να σκεφτεί και το πώς θα μείνονταν τα ζώα από τις επιθέσεις των άλλων θηρίων, αλλά και από τους κινδύνους των φυσικών φαινομένων.

06:42 Γι' αυτό και κάποια ζώα απέκτησαν παχιά γούνα και τρίχωμα, κάποια άλλα σκληρό και ανθεκτικό δέρμα και γενικά ό,τι εξοπλισμό έπρεπε να έχουν για να αντέξουν το κρύο του χειμώνα και τη ζέστη του καλοκαιριού. Μετά έπρεπε να ασχοληθεί με το φαγητό, γιατί κάθε είδος τρεφόταν με διαφορετικό τρόπο. Κάποια από αυτά θα έτρωγαν το χορτάρι και τα φυτά της γης, κάποια άλλα τους καρπούς της, κάποια τις ρίζες της και κάποια θα τρέφονταν με άλλα ζώα.

07:09 Φυσικά έπρεπε να ασχοληθεί και με το κομμάτι της αναπαραγωγής. Τα είδη τα οποία ήταν ευάλωτα σε θηρευτές θα έκανε πιο γόνιμα και τους έδωσε τη δυνατότητα να αποκτούν πολλούς απογόνους. Αντίθετα, στους θηρευτές περιόρισε τον αριθμό των απογόνων ώστε να δημιουργήσει μία ισορροπία και να αποφευθεί η εξαφάνιση κάποιου είδους.

07:32 Ο Προμηθέας θα πήγαινε αρκετά καλά, αλλά τελικά προέκυψε ένα τεράστιο πρόβλημα. Όπως φανερώνει και το όνομά του, ο Επιμηθέας πρώτα έπρατε και μετά σκεφτόταν, σε αντίθεση με τον αδερφό του τον Προμηθέα που προνοούσε. Πρώτα σκεφτόταν και μετά έπρατε. Δεν ήταν ιδιαίτερα σοφός γιατί μέσα σε αυτή τη διαδικασία, κατά την οποία πρίκηζε τα ζώα, εξάντλησε ολόκληρη την προμήθεια προτερημάτων και ικανοτήτων που είχε στη διάθεσή του και αυτό έγινε τη στιγμή που συνειδητοποίησε ότι υπήρχε ένα ακόμα είδος το οποίο είχε ξεχάσει να πρικύσει.

08:08 Το είδος αυτό δεν ήταν άλλο από το δικό μας είδος, το ανθρώπινο, το οποίο είχε μείνει μπροστά στον επιμηθέα γυμνό. Ούτε μακριά και κοφτερά νύχια, ούτε φοβερά κοφτερά δόντια, ούτε φτερά, ούτε γούνα, ούτε παχύ δέρμα, ούτε φυσικά όπλα, ούτε ιδιαίτερη ταχύτητα, ούτε κάποιο λιμέρι εσωτερικά της γης για να μπορεί να ξεφεύγει από τους θηρευτές Πρακτικά δεν είχε ούτε έναν τρόπο να επιβιώσει Και πλέον ο επιμηθές είχε και την πίεση του χρόνου, καθώς ερχόταν η ώρα κατά την οποία έπρεπε ο άνθρωπος να βγει στη φύση Η αλήθεια είναι ότι βρισκόταν σε απόγνωση γιατί πραγματικά δεν είχε κάτι να δώσει στον άνθρωπο και κάπου εκεί έρχεται και ο Προμηθέας για να κάνει την επιθεώρηση.

08:58 Μόλις διαπίστωσε αυτό το οποίο είχε συμβεί, πανικοβλήθηκε και κατάλαβε ότι έπρεπε να πράξει πάρα πολύ γρήγορα και έπρεπε να βρει έναν τρόπο για να σώσει το ανθρώπινο είδος από τη μοίρα που του επεφύλασε ο καθόλου προνοητικός αδερφός του. Ο μόνος τρόπος από τη στιγμή που δεν μπορούσε να βρει από μόνος του καινούργια προτερήματα και ιδιότητες για να δώσει στον άνθρωπο ήταν να στρέψει την προσοχή του στους θεούς.

09:25 Κάτω από απόλυτη μυστικότητα μπήκε στο εργαστήρι του Ιφέστου και της Αθηνάς στον Όλυμπο και έκλεψε τις θεϊκές τέχνες. Από τον Ιφέστο πήρε τη γνώση των χειρονακτικών επαγγελμάτων και τη χρήση της χωτιάς. Από την Αθηνά πήρε τις τέχνες και τις ικανότητες που ήταν απαραίτητες για τους ανθρώπους και το πιο σημαντικό έκλεψε την ίδια τη φωτιά διότι δίχως αυτή καμία από τις τέχνες δεν θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν και έπειτα τα έδωσε όλα αυτά στους ανθρώπους.

09:56 Οπότε, τελικά, ο άνθρωπος κατέληξε να έχει κάτι που δεν είχε κανένα άλλο θνητό. Μπορεί όλα τα υπόλοιπα ζώα να είχαν κοφτεράνι, είχε ταχύτητα, δύναμη, πράγματα που οι άνθρωποι στερούνταν, αλλά οι άνθρωποι είχαν γνώσεις και ικανότητες. Πλέον μπορούσαν να χτίζουν σπίτια με τη βοήθεια της αρχιτεκτονικής και να μην ψάχνουν μέσα στο έδαφος να κρυφτούν.

10:18 Μπορούσαν να δουλέψουν τα μέταλλα χάρη στη φωτιά ή να μαγειρέψουν το φαγητό τους. Μπορούσαν να πλοηγηθούν και να βρουν το δρόμο τους χάρη στις γνώσεις τους. Να αξιοποιήσουν όλες τις επιστήμες, να παρατηρήσουν τον ουρανό, να μετρήσουν χάρη στα μαθηματικά, να θεραπεύονται χάρη στην ιατρική. Μπορούσαν να γράψουν μέχρι και να εξημερώσουν τα υπόλοιπα είδη ή έστω κάποια από αυτά.

10:40 Φυσικά, η πράξη αυτή του Προμηθέα είχε και τις συνέπειες της. Σύμφωνα με τον Πλάτωνα, όταν ο Δίας έμαθε αυτό που είχε κάνει ο Προμηθέας, εξοργίστηκε και αποφάσισε να τον τιμωρήσει. Για τα της τιμωρίας του Προμηθέα θα μιλήσουμε στο επόμενο επεισόδιο, διότι αξίζει να δούμε πριν από αυτό και ένα τελείως διαφορετικό μυθολογικό περιστατικό, στο οποίο και πάλι ο Προμηθέας βοηθά τους ανθρώπους και στέκεται απέναντι στους θεούς.

11:07 Ένα περιστατικό που έκανε ακόμα χειρότερη την κατάσταση και που σύμφωνα με άλλες πηγές όπως εκείνη του Ισιώδου ήταν αυτό που οδήγησε στην πραγματικότητα στη μεγάλη τιμωρία και των ανθρώπων αλλά και του Προμηθέα. Πρωτού περάσουμε όμως σε αυτό το μυθολογικό περιστατικό, αξίζει στο σημείο αυτό να ανοίξουμε ένα παράθυρο στον χώρο και στον χρόνο και να πούμε δύο λόγια για τον διάλογο του πρωταγόρα του Πλάτωνα για να καταλάβουμε γιατί ο φιλόσοφος λέει τα όσα λέει πιο πάνω.

11:38 Ένας από τους διασημότερους πλατωνικούς διαλόγους είναι ο διάλογος με τον τίτλο Πρωταγόρας, ο οποίος έχει ως κύριο θέμα του ένα πολύ ενδιαφέρον ερώτημα, το οποίο ήταν και πάρα πολύ σημαντικό για τους ίδιους τους αρχαίους Έλληνες και αυτό το ερώτημα ήταν το κατά πόσο η αρετή μπορεί να διδαχτεί στον άνθρωπο. Ο Σοφιστής Πρωταγόρας που συμμετέχει στο διάλογο και που φυσικά από το όνομα του παίρνει και τον τίτλο του όλος ο διάλογος υποστηρίζει ότι όντως πράγματι μπορεί κάποιος να διδάξει στον άνθρωπο την αρετή.

12:21 Από τη μεριά του ο Σοκράτης που συμμετέχει επίσης στο διάλογο αυτό τουλάχιστον στην αρχή της συζήτησης εμφανίζεται κάπως επιφυλακτικός απέναντι στο ερώτημα. Υποστηρίζει ότι οι Αθηνέοι, για παράδειγμα, συμβουλεύονται ειδικούς σε τεχνικά ζητήματα, όπως είναι η κατασκευή ενός κτηρίου ή η ιατρική, αλλά όταν έρχονται στην επικαιρότητα ζητήματα πολιτικής, μιλάνε όλοι.

12:48 Αυτό φαίνεται να σημαίνει ότι η πολιτική αρετή δεν είναι μία εξειδικευμένη γνώση ή ικανότητα που την έχουν λίγοι ειδικοί, αλλά κάτι που έχουν μέσα τους όλοι οι άνθρωποι. Σε αυτό ακριβώς το σημείο, ο Πρωταγόρας, ο οποίος υπενθυμίζω υποστήριζε ότι μπορεί να διδαχθεί αρετή, στρέφεται στη μυθολογία και διηγείται τον μύθο που σας διηγήθηκα κι εγώ πριν από λίγο Όταν ο Προμηθέας έχει δώσει όλες αυτές τις ικανότητες στον μέχρι τότε γυμνό άνθρωπο, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα δεν έχει λύσει εντελώς το πρόβλημα Διότι δεν τους έδωσε πολιτική σοφία. Τους έδωσε μεν τις ικανότητες για να επιβιώσουν ατομικά ως μονάδες, αλλά δεν μπορούσαν ακόμη να ζήσουν μαζί επιτυχημένα.

13:34 Υπήρχε δηλαδή αστάθεια στις ανθρώπινες κοινότητες και κοινωνίες γιατί δεν είχαν αυτές τις ιδιότητες και ικανότητες για να υπάρξει κοινωνική συνεργασία. Πλήγωναν και τραυμάτιζαν ο ένας τον άλλον, τσακώνονταν συνέχεια και δεν κατόρθωναν να δημιουργήσουν κοινότητες που άντεχαν στον χρόνο. Βλέποντας αυτά ο Δίας, αποφάσισε να στείλει τον Ερμή για να δώσει δύο πολύ κρίσιμα δώρα στους ανθρώπους, την εδό, δηλαδή την τροπή, και τη δικαιοσύνη.

14:04 Και μάλιστα αυτά δόθηκαν όχι σε λίγους, αλλά σε όλους τους ανθρώπους. Και αυτό είναι και το πιο σημαντικό κομμάτι στο επιχείρημα του Πρωταγόρα. Ότι δηλαδή οι τεχνικές ικανότητες δόθηκαν άνυσα και ανώμια. Δεν είναι όλοι οι άνθρωποι γιατροί, οικοδόμοι ή μουσικοί, αλλά η πολιτική αρετή είναι διαφορετικό πράγμα γιατί η εδός και η δικαιοσύνη δόθηκαν σε όλους τους ανθρώπους για να μπορέσει να επιβιώσει η πόλη.

14:33 Για τον Πρωταγόρα αυτό εξηγεί το γιατί οι δημοκρατικές κοινωνίες επιτρέπουν σε όλους τους πολίτες να συμμετέχουν στα κοινά και στις πολιτικές συζητήσεις και υποστηρίζει και το επιχείρημα του Πρωταγόρα ότι η αρετή όντως μπορεί να διδαχθεί. Μπορούμε λοιπόν να καταλάβουμε με αυτόν τον τρόπο γιατί ο μύθος του Προμηθέα και του Επιμηθέα είναι σημαντικός για τον συγκεκριμένο πλατωνικό διάλογο είτε ως μύθος είτε ως αλληγορία, αλλά όπως θα δούμε και στη συνέχεια δεν ήταν ούτε ο πιο διαδεδομένος, ούτε ο πιο κύριος μύθος για τον λόγο που επέφερε την πολύ γνωστή τιμωρία του Προμηθέα για την κλοπή της χωτιάς Η αρχαία ελληνική θρησκεία και παράδοση για το συγκεκριμένο γεγονός της κλοπής της φωτιάς από τον Τιτάνε είχε μία τελείως διαφορετική ιστορία.

15:34 Κάποια στιγμή, κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Δία, προέκυψε μία διαφωνία ανάμεσα σε θεούς και θνητούς σε ένα μέρος που λεγόταν Μικόνη που αργότερα ταυτίστηκε με τη Σικιώνα. Η διαφωνία αυτή είχε να κάνει με το ποιο κομμάτι της θυσίας ενός ζώου θα προοριζόταν για τους θεούς και ποιο κομμάτι για τους θυμητούς. Για να λυθεί αυτό το πρόβλημα, ο αγαπημένος μας, εμάς των ανθρώπων, Προμηθέας, αποφάσισε ως προστάτης του ανθρώπινου είδους να χρησιμοποιήσει και πάλι την εξυπνάδα του.

16:07 Έσφαξε έναν πολύ μεγάλο τάβρο και χώρισε το ζώο σε δύο κομμάτια, πάντα έχοντας στο μυαλό του να καταλήξει το καλύτερο μέρος του κρέατος στον άνθρωπο. Όποιο κομμάτι από τα δύο επέλεγε ο Δίας, από εκείνο το σημείο και έπειτα θα προοριζόταν πάντα για τους θεούς σε όλες τις θυσίες και όποιο κομμάτι άφηνε θα προοριζόταν για τους ανθρώπους.

16:27 Και που έρχεται εδώ η εξυπνάδα του Προμηθέα, ο Τιτάνας πήρε όλο το λαχταριστό βρόσιμο κρέας και τα πλούσια εντόστια, αλλά τα έφτιαξε σε έναν σωρό και τα κάλυψε με το δέρμα και το τρίχωμα του ζώου για να τα κάνει αποκρουστικά. Δημιούργησε και έναν άλλο σωρό με τα κόκαλα που δεν μπορούσε να φάει κανείς, αλλά τα κάλυψε με παχύ λαχταριστό λευκό λίπος, κάνοντας έτσι τον δεύτερο σωρό να φαίνεται πολύ πιο ελκυστικός από τον πρώτο.

16:56 Θα έπεφτε άραγε ο Δίας την παγίδα Σύμφωνα με τον Ισίωδο Ο βασιλιάς των θεών κατάλαβε αμέσως το κόλπο Αλλά παρόλα αυτά αποφάσισε να προσποιηθεί Ότι τον είχε κοροϊδέψει ο Τιτάνας Και έτσι επέλεξε τον Σωρό Με τα κόκαλα που όμως ήταν καλυμμένος απολύπως Άλλες πηγές αναφέρουν Ότι όντως ο βασιλιάς των θεών παραπλανήθηκε Είτε όμως παραπλανήθηκε παραπλανήθηκε είτε ηθελημένα προσποιήθηκε ότι παραπλανήθηκε, επέλεξε τον χειρότερο σωρό.

17:28 Και το θέμα είναι ότι ο Δίας εξοργίστηκε και αποφάσισε ως τιμωρία και εκδίκηση να πάρει τη φωτιά από τους θνητούς, με αποτέλεσμα αυτό να θέτει ζήτημα ως προς την επιβίωση ολόκληρου του ανθρώπινου είδους. Τότε ήταν σύμφωνα με αυτή την επικρατέστερη και αρχαιότερη εκδοχή που ο Προμηθέας αποφάσισε να ανέβει στον Όλυμπο και να κλέψει τη φωτιά, πράγμα το οποίο μετά θα έφερνε την τιμωρία του, αλλά και πολύ σημαντικά άλλα γεγονότα που καθόρισαν την πορεία του ανθρώπινου είδους και της ελληνικής μυθολογίας, που όμως θα τα δούμε στο επόμενο επεισόδιο.

18:34 Εάν σας ενδιαφέρει να ακούσετε περισσότερα και να συζητήσουμε στο Patreon σχετικά με αυτά, μπορείτε να έρθετε στα ενδότερα του podcast Μάθε Μύθο Κιάστονε και να ακούσετε τις διαφορετικές προσεγγίσεις, αναλύσεις και ερμηνείες γύρω από αυτούς τους μύθους. Επίσης, ένας φίλος στο προηγούμενο επεισόδιο σχολίασε ότι έχω καιρό να σας κάνω ερωτήσεις στο τέλος και είχε δίκιο. Με αυτά και με αυτά το είχα ξεχάσει.

19:01 Οπότε επειδή μπήκε το καλοκαίρι σιγά σιγά και πιάνουν δυστυχώς και οι ζέστες έρχεται ελπίζω για τους περισσότερους η ώρα των διακοπών Δεν ξέρω για εσάς αλλά τον Αύγουστο εγώ θα ξεκουραστώ και το podcast θα επιστρέψει από Σεπτέμβρη έχουμε όμως μέχρι τότε Πάντως η ερώτηση είναι η εξής Από εσάς που θα πάτε διακοπές θέλω να μου πείτε αν έπαιξε καθόλου ρόλο στην επιλογή του μέρους που θα πάτε να ξεκουραστείτε Το κατά πόσο έχει κοντά έναν αρχαιολογικό χώρο ή κάποιο μουσείο για να επισκεφθείτε Και γενικά με αφορμή αυτό το αν παίζει κάποιο ρόλο η αρχαιότητα, η μυθολογία, η ιστορία του τόπου, η αρχαιολογική χώρη Στην επιλογή ενός τόπου στον οποίο θα επιλέξετε για να πάτε διακοπές είτε το καλοκαίρι είτε οποτεδήποτε μέσα στο έτος Εγώ προσωπικά προσπαθώ πάντα να τα συνδυάζω και τα δύο.

19:52 Και μια ερώτηση επίσης ακόμα. Επειδή ξέρω ότι πολλοί και πολλές από εσάς έχετε διαβάσει το νέο βιβλίο, θέλω πραγματικά να μου πείτε τη γνώμη σας, είτε στα κοινωνικά δίκτυα, είτε εδώ κάτω από τα σχόλια. Έχω πάρει πολύ καλό feedback, πολύ καλές γνώμες, απόψεις και κριτικές για το βιβλίο, αλλά επειδή εδώ είμαστε πιο πολλοί εμείς και εμείς, στα πιο εδότερα του καναλιού, θέλω να μου πείτε και εσείς τη γνώμη σας επειδή είμαστε έτσι πιο κοντά και η αλήθεια είναι ότι γνωρίζετε την κουλιά μου πολύ περισσότερο και η γνώμη σας έχει μεγαλύτερη αξία.

20:26 Όπως και να έχει, σας ευχαριστώ πολύ που ήσασταν εδώ και αυτή την εβδομάδα. Με όσους και όσες από εσάς βρίσκεστε στο Patreon σας ευχαριστώ λίγο περισσότερο και τα λέμε αμέσως μετά. Με τους υπόλοιπους και τις υπόλοιπες ήμουν ο Κωνσταντίνος και θα σας δω την επόμενη εβδομάδα στο νέο επεισόδιο του podcast Μάθε Μύθο Κιάστονε γιατί κάπου, κάποτε μπορεί να σας χρειαστεί.

20:48 Να είστε καλά!