Τα «Χρυσά» Σπιτάκια: Πώς χάθηκαν εκατομμύρια στην Ανακύκλωση

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Στο ελληνικό τοπίο διαχείρισης απορριμμάτων, η ανακύκλωση των υλικών συσκευασίας στηρίζεται σε δύο βασικούς πυλώνες. Ο πρώτος είναι η Ελληνική Εταιρεία Αξιοποίησης Ανακύκλωσης, η ΕΑ, γνωστή από τους μπλε κάδους. Και ο δεύτερος είναι η Ανταποδοτική Ανακύκλωση, η οποία λειτουργεί τα λεγόμενα σπιτάγια ανακύκλωσης. Ωστόσο, η λειτουργία και η βιωσιμότητα αυτών των συστημάτων βρίσκονται αντιμέτωπες με σοβαρά ζητήματα εισφοροδιαφυγής και κακοδιαχείρησης Τα στοιχεία αυτά τα έφερε στο φως η έρευνα του δημοσιογράφου Θοδωρή Χονδρόγιανου για το Inside Story Η βαρύτητα των αποκαλύψεων ήταν τέτοια που οδήγησε τη θηγόμενη εταιρεία στην άσκηση αγωγής λαπ εναντίον του δημοσιογράφου Μια πρακτική που στοχεύει νομικά και ηθικά στην αποθάριση της ερευνητικής δημοσιογραφίας.

00:49 Τα ειδικά οχήματα της ανακύκλωσης που η ΕΑ έχει παραχωρήσει στους Δήμους συλλέγουν το περιεχόμενο του μπλε κάδου και το μεταφέρουν στα κέντρα διαλογής. Θεωρητικά, το σύστημα είναι απλό. Ανοίγεις μια συχευασία, την καταναλώνεις και μετά την πετάς στον κατάλληλο κάδο. Από εκεί αναλαμβάνει ο Δήμος. μεταφέρει τα υλικά σαν κέντρα διαλογής και κάπως έτσι προστατεύουν το περιβάλλον.

01:13 Πριν όμως εμβαθύνουμε στα προβλήματα, ας δούμε ποιος πληρώνει τον λογαριασμό. Το πλαίσιο λειτουργίας καθορίζεται από ένα νόμο του 2001, ο οποίος θέσπισε την διευρυμένη ευθύνη του παραγωγού. Πρακτικά, κάθε επιχείρηση που ρίχνει στην ελληνική αγορά συσκευασμένα προϊόντα είναι υποχρεωμένη να πληρώνει για την ανακύκλωσή τους.

01:34 Οι εταιρείες πληρώνουν εισφορές Στα συστήματα ανακύκλωσης Και αυτά με τη σειρά τους διοχετεύουν τα κεφάλαιά τους Στους δήμους για να αγοραστούν Η κάδη, απορριμματοφόρα Και να καλυφθεί το κόστος διαχείρισης Η λογική είναι ότι αφού οι εταιρείες Κερδίζουν από τις συσκευασίες Πρέπει να απομίζονται και το κόστος Του περιβαλλοντικού τους αποτυπώματος Σε αυτό το σημείο η έρευνα Στιάζει στη νέα, στους μπλε κάδους δηλαδή πάνω από 2.300 εταιρείες το 2018.

02:09 Οι εταιρείες που θα έπρεπε να πληρώνουν είναι πολύ περισσότερες από αυτές τελικά που πληρώνουν. Υπάρχει υπεπίθεση ότι πολλές επιχειρήσεις μαγειρεύουν τα νούμερα. Δηλώνουν δηλαδή ότι ρίχνουν στην αγορά λιγότερες σκευασίες από τις πραγματικές για να γλιτώσουν χρήματα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χτυπάει καμπανάκι στην Ελλάδα ζητώντας αυστηρούς ελέγχους στα στοιχεία που δίνουν οι εταιρείες.

02:31 Το πιο σημαντικό είναι ότι έρχεται από ένα εσωτερικό έγγραφο που αναφέρει ότι η σφυροδιαφυγή ξεπερνά το 40%. Δηλαδή, τέσσερις στις 10 συσκευασίες που διατίθονται στην εχόρια αγορά δεν εκπληρώνουν την νομική υποχρέωση. Δεν έχουν πληρώσει το τέλος που τους αναλογεί, παρόλο που ο νόμος ισχύει εδώ και 17 χρόνια. Η ανακύκλωση χρηματοδοτείται αποκλειστικά από αυτές τις σφορές και χάνονται περίπου 15 εκατομμύρια ευρώ το χρόνο.

03:00 Η ίδια η ΕΑ, σε έγγραφά της προς τον ΕΟΑΝ, ο ΕΟΑΝ είναι ο ελληνικός οργανισμός ανακύκλωσης. Αναφέρει πως η κατάσταση αυτή λειτουργεί ως φρένο στην ανάπτυξη της ανακύκλωσης. Και εδώ είναι το πιο διαφέρον σημείο. Η ΕΑ υποστηρίζει ότι οι παραβάτες είναι λίγο πολύ γνωστοί στις αρχές. Πέρα όμως από όσους δεν πληρώνουν, υπάρχει και πρόβλημα με όσους πληρώνουν.

03:24 Οι εισφορές στην Ελλάδα είναι αδικαιολόγητα χαμηλές σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη. Για παράδειγμα, στο πλαστικό η εισφορά στην Ελλάδα είναι 66 ευρώ τόνος, όταν στην Ιρλανδία φτάνει τα 891 ευρώ. Στο αλουμίνιο είναι 8,8 ευρώ, ενώ στη Γαλλία 928. Αυτή η διαφορά στις τιμές έχει πρακτικό αντίκτυπο στη λειτουργία της ανακύκλωσης, καθώς το σύστημα χρηματοδοτείται από αυτές τις φορές.

03:51 τα χαμηλά έσοδα περιορίζουν τη δυνατότητα του συστήματος να καλύψει τα λειτουργικά του έξοδα. Πρακτικά, λιγότεροι πόροι σημαίνουν μικρότερη δυνατότητα για αγορά νέου κάδων, συντήρηση κτλ. Και εδώ γεννιέται το εύλογο ερώτημα. Ποιος αποφασίζει να κρατά τις τιμές τόσο χαμηλά. Εδώ είναι το παράδοξο. Τις τιμές τις αποφασίζει το διοικητικό συμβούλιο της ίδιας της ΕΑ.

04:15 Ποιοι είναι όμως στο διοικητικό συμβούλιο? Περίπου το 65% της ΕΑΑ ανήκει στις ίδιες τις βιομηχανίες και τις πολυεθνικές που παράγουν τα προϊόντα. Δηλαδή οι εταιρείες που πληρώνουν τις εισφορές είναι οι ίδιες που αποφασίζουν και το ύψος των εισφορών. Έχουν δηλαδή άμεσο συμφέρον να κρατούν τις τιμές χαμηλά για να μειώνουν τα έξοδά τους και να αυξάνουν τα κέρδη τους.

04:38 Άρα το συμπέρασμα είναι το εξής. Όταν οι εταιρείες πληρώνουν χαμηλές εισφορές, τη διαφορά την πληρώνεις εσύ, ο φορολογούμενος, μέσω των αυξημένων δημοτικών τελών. Το σύστημα ανακύκλωσης παραδοσιακά στήριζε μεγάλο μέρος των εσόνδων του στην πόλης των υλικών τα οποία μάζευε. Παλιότερα η Κίνα ήταν ο καλύτερος πελάτης. Αγόραζε τα πάντα. Ακόμα και τα βρώμικα πλαστικά.

05:03 Αυτό όμως τελείωσε οριστικά όταν η Κίνα όχι απλώς σταμάτησε αλλά από το 2021 απαγόρευσε καθολικά την εισαγωγή στερεών αποβλήτων και πλέον δέχεται μόνο υλικά εξαιρετικά υψηλής καθαρότητας που όμως τα ελληνικά κέντρα διαλογής δύσκολα μπορούν να το πετύχουν και το κακό δεν σταματά εκεί Βλέποντας την Κίνα να κλείνει την πόρτα ακολούθησαν και άλλες χώρες της Ασίας όπως τη Μαλαισία και το Βιετινάμ που αρνούνται πλέον να γίνουν η χωματερή της Δύσης.

05:32 Και να αναρωτιέστε τι γίνονται όλα αυτά τα σκουπίδια που πλέον δεν αγοράζει κανείς, η απάντηση είναι συχνά εκρηκτική. Μεγάλη φωτιά κατά και εργοστάσιο ανακύκλωσης στη Σύνδο Θεσσαλονίκη. Οι ισχυρές πυροσβεστικές δυνάμεις επιχειρούν για την κατάσβεση της πυρκαγιάς. Είμαστε στην ΕΣΥ γιατί έχουμε τη Σοφία Αρφανούκη, έχουμε μια μεγάλη πυρκαγιά που είναι σε εξέλιξη, βλέπουμε και τα πλάνα πίσω της, στον Ασπρό Πυργό Σοφία, σε εργοστάσιο ανακύκλωσης.

05:56 Θα έχουμε φωτιά σε εργοστάσιο ανακύκλωσης στο νέο Σούλη Σερών. Όταν οι αποθήκες γεμίζουν με χιλιάδες τόνους σαβούρας που δεν μπορεί να ανακυκλωθεί και κυρίως λόγω κακής διαχείρισης και ο επιχειρηματίας αντί να επιλέξει μια νόμιμη ταφή, η οποία προφανώς κοστίζει, επιλέγει μια βολική φωτιά που έρχεται να εξαφανίσει το πρόβλημα.

06:21 Την ίδια στιγμή το κράτος συνεχίζει να πληρώνει εκατομμύρια σε πρόστιμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση λόγω των κακών επιδόσων στην ανακύκλωση. Πέρα όμως από την κακή διαχείριση των Black Coven, το βλέμμα στρέφεται και στην ανταποδοτική ανακύκλωση. Τα γνωστά σπιτάκια ανακύκλωσης. Την εκδήλωση των εγγενείων τίμησαν με την παρουσία τους ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, ο Πρέσβης των ΗΠΑ, υπουργοί και εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης.

06:48 Αυτά τα εργασία για να προστατεύσουμε την περιβάλλοντα και να προστατεύσουμε τα φυσικά μας δημόσια, αυτοδοχεί με σοβαρή εντύπωση και εμπνεύσμα. Εδώ η εικόνα φαινομενικά είναι εντυπωσιακή με πρόσωπα από την κορυφή της πολιτικής, θρησκευτικής και αθλητικής ζωής Πίσω όμως από όλα αυτά, επίσημα έγγραφα του Ιωάνν, δηλαδή του κρατικού ελεκτή περιγράφουν μια εντελώς διαφορετική βαρματικότητα Σε έκθεση εξολόγησης του 2019, ο ελεκτής καταγράφει σοβαρά προβλήματα Η εταιρεία κατηγορείται ότι παρουσίαζε ως ανεκκυκλωμένα τα υλικά που απλώς είχαν συλλεχθεί.

07:30 Δηλαδή, αναφέρει ότι η εταιρεία δίνει στοιχεία για το τι μπαίνει στα μηχανήματα, αλλά όχι για το που καταλήγουν τα υλικά αυτά. Αυτή η προβληματική εικόνα δεν είναι τορεινή. Η ανταποδοτική ανακύκλωση είναι το μοναδικό σύστημα στο οποίο ο Ιωάνν έχει αποφασίσει την αφαίρεση της άδειας λειτουργίας δύο φορές στο παρελθόν. Τότε ο οργανισμός είχε καταγγείλει παρεμπόδιση ελέγχων και απροκάλυπτη παραποίηση αποτελεσμάτων, με οργανωμένη τροφοδοσία των μηχανημάτων για να φουσκώσουν τα νούμερα.

07:59 Η ανταποδοτική ανακύκλωση προσέφηκε στο Συμβούλ της Πεκρατείας και κατάφερε να ακυρώσει την απόφαση ανάκληση της άδειάς της. Εδώ να σημειωθεί πως το δικαστήριο δεν αθώστηκε την εταιρεία για την ουσία των κατηγοριών, τα ψεύτικα νούμερα, την παρεμπόδιση ελέγχου, αλλά ακύρωσε την απόφαση για ένα τυπικό λόγο αρμοδιότητας. Έκρινε ότι η Ιωάνν δεν έχει το δικαίωμα να πάρει πίσω την άδεια, αλλά αυτό έπρεπε να το κάνει το Υπουργείο.

08:25 Παρότι υπήρχε ένα σφάγγιλος με επιβαρυντικά στοιχεία, στάλθηκε σε όλους τους μετέπειτα υπουργούς περιβάλλοντος και η εταιρεία όμως συνέχισε να λειτουργεί κανονικά. Έτσι, αντί για έλεγχο, η κυβέρνηση παρεί χασυλία Εν μέσω ελέγχων, το Υπουργείο και η Ν.Δ. μετέτρεψαν την ανταποδοτική ανακύκλωση Στην κυβερνητικό πρότυπο, αγνώντας επιδεικτικά τον αρμόδιο λεκτή Ποιος όμως βρίσκεται πίσω από αυτήν την προνομιακή μεταχείριση Είναι η σύμπραξη του Αμερικανικού Κολοσσού, ΕΝΒΙΠΚΟ και της Ελληνικής Τεξάν Συγχαρητήρια στην ΕΝΒΙΠΚΟ, συγχαρητήρια στην ΤΕΞΑΝ για την πρωτοβουλία σας να δημιουργήσετε αυτήν την μονάδα εδώ πέρα στην πατρίδα μας.

09:07 Ο πρόεδρος της ΤΕΞΑΝ, δηλαδή του προμηθευτή, εφανιζόταν ταυτόχρονα και ως σύμβολος διοίκησης της ανταποδοτικής. Πώς μπορεί λοιπόν ο κρατικός ελεκτής να αγγίξει ένα τέτοιο σύστημα που απολαμβάνει όχι μόνο την κυβερνητική αποθέωση, αλλά και ισχυρή αμερικανική διπλωματική στήριξη. Όταν το Inside Story ζήτησε εξηγήσεις για αυτές τις αντιφάσεις, το Μέν Υπουργείο απάντησε αόριστα και δε εταιρείες τήρησαν σιγή.

09:33 Η δημοσίευση της έρευνας προκάλεσε την άμεση αντίδραση της εταιρείας με εξώδικο, αφισβητώντας τη χρήση των εσωτερικών εγγράφων. Η δημοσιογραφική ομάδα απάντησε ότι η δημοσίευση έγινε για λόγους δημοσίου συμφέροντος, καθώς τα προβλήματα που κατέγραψε ο ελεκτής ήταν υπαρκτά και τεκμηρωμένα. Μιλάμε για μια κλασική περίπτωση SLAP, μια τακτική φήμωσης που όπως σας έχω εξηγήσει σε προηγούμενο βίντεο, στόχο έχει να εξελίξει οικονομικά και ψυχολογικά όποιον τολμά να ερευνά.

10:03 Χρειάσκαν περίπου δυόμιση χρόνια δικαστικής ομοιρίας μέχρι να έρθει η λύτρωση και οι δημοσιογράφοι να αφαιρεθούν. Αν όμως νομίζατε ότι η ιστορία τελειώνει στην κακή διαχείριση και τα πολιτικά χαμόγελα, κάνετε λάθος. Όλα όσα είδαμε μέχρι τώρα, τα αδιαμηχανήματα, οι αριθμοί που δεν έβγαιναν, η αδιαφάνεια, φαίνεται πως ήταν απλώς η βιτρίνα για κάτι πολύ μεγαλύτερο.

10:24 Γιατί το πραγματικό πρόβλημα δεν ήταν μόνο ότι το σύστημα δεν δούλευε, ήταν ότι πίσω από αυτή τη δυσλειτουργία στήθηκε ένα πάρτι. Και κάπου εδώ η ελληνική πραγματικότητα συγκρούεται με την ευρωπαϊκή δικαιοσύνη. Στο πάρτι υπερκοστολογήσεων τώρα, στα λεγόμενα σπιτάκια της ανακύκλωσης θα έρθουμε κυρίες και κύριοι. Είναι μαζί μου ο Γιάννης Σουλιώτης. Καλησπέρα Γιάννη.

10:46 Και ο Σκάι φέρνει απόψε στο φως τα δύο πόρισματα πάνω στο οποίο στηρίζεται το ρεπορτάζ που παρουσιάσαμε και χθες. Το ένα είναι το πόρισμα της Επιτροπής Δημοσιονομικού Ελέγχου του Υπουργείου Οικονομικών. Το δεύτερο είναι το πόρισμα της Εταιρείας Συμβούλων, της Εταιρείας Ελέγχου, στην οποία ανέθεσε να κάνει αυτή τη δουλειά η παρούσα διοίκηση της περιφέρειας Αττικής, επί Χαρδαλιά δηλαδή.

11:16 Η υπόθεση των σπιτιών ανακύκλωσης δεν είναι πλέον ένα εσωτερικό ζήτημα της Ελλάδας. Έρχεται να προσευθεί σε μια σειρά ερευνών για τη διαχείριση κοινωτικών πόρων, όπως συνέβη πρόσφατα και με τον ΟΠΑΓΠ. Τα ευρήματα της Πιτροπής Δημοσιονομικού Ελέγχου, οι ελεκτές μιλούν για περκοσολογήσεις και διαδικασίες που παραβιάζουν τον Αιγαίο Ανταγωνισμό.

11:36 Αν κοιτάξει κανείς τους εισολογισμούς της Τεξάν θα δει μια ιστορία εντυπωσιακής ανάπτυξης. Η εταιρεία που κατάφερε μέσα σε μια δεκαετία να μεταμορφωθεί από μια μικρομεσαία επιχείρηση σε κολοσσό εκατομμυρίων. Τα στοιχεία από το γεμί είναι αποκαλυπτικά. Το 2013 η εταιρεία κατέγραφε ζημίες. Το 2014 τα κέρδη ήταν μόλις 38.000 ευρώ.

12:00 Η εικόνα όμως αλλάζει δραματικά τα επόμενα χρόνια. Παράλληλα με την ανάληψη των έργων ανακύκλωσης. Το 2022 ο κύκλος εργασιών εκτοξεύεται σαν 18 εκατομμύρια ευρώ. Ενώ το 2023 καταγράφεται η απόλυτη εκτείναξη. Οι πωλήσεις φτάνουν τα 74,6 εκατομμύρια ευρώ και τα καθαρά κέρδη αγγίζουν τα 25 εκατομμύρια ευρώ. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, βασιζόμενη στο πόρισμα της Επιτροπής Δημοσιονομικού Ελέγχου, ερευνάται πώς ακριβώς επιτεύχθηκαν αυτά τα νούμερα.

12:32 Πρώτον, το πόρισμα καταγράφει υπερκοσολόγηση. Τα σπιτάκια χρεώθηκαν 300.000 ευρώ να μονάδα. Οι ελεκτές εντόπισαν ότι στην αγορά υπήρχαν διαθέσιμα παρόμοια μηχανήματα με μόλις 60.000 ευρώ. Πώς όμως αποκλείσκαν οι φθηνότερες λύσεις. Ο διαγωνισμός απαιτούσε τα μηχανήματα να λειτουργούν σε εξωτερικούς χώρους εκτεθειμένα σε ακραίες δημοκρασίες.

12:55 Με αυτόν τον όρο αποκλείστηκαν τα αυτόματα τυπικά μηχανήματα που τοποθετούνται σε εξωτερικούς χώρους. Δεύτερον, περιγράφεται η έλλειψη αντογωνισμού που προέκυψε από αυτόν τον αποκλεισμό. Στον διαγωνισμό εμφανίστηκαν τελικά μόνο δύο προσφορές. Η Texan με 300.000 ευρώ και η NVPCO με 302.000 ευρώ. Δηλαδή, η ελληνική θηγατρική και η αμερικανική μητρική εταιρεία κατέβηκαν στον ίδιο διαγωνισμό ως η μοναδική αντίπαλη με μια ασήμαντη διαφορά τιμής Οι έρευνες δεν έμειναν στη θεωρία Το τελικό πόρισμα οδήγησε στις εκατολογισμούς προσήμων ύψους σχεδόν 40 εκατομμύρων ευρώ σε τρεις φορείς της τοπικής αυτοδίκησης που προμηθεύθηκαν τα σπιτάκια Οι αιτήσεις του εκτολογισμού επιβεβαιώνουν πλήρως το σκάνδαλο.

13:44 Οι αρχές έκριναν ότι δεν δεκμερώθηκε ποτέ γιατί το κόστος έπρεπε να είναι τόσο υψηλό. Ούτε διασφαλίστηκε ο υγιής συνταγωνισμός. Είναι χαρακτηριστικό ότι η Ευρωπαία Συγκελέας Λάουρα Κοβέση επιβεβαίωσε ότι η έρευνα συνεχίζεται σε βάθος. Ξέρετε, το χειρότερο ότι με αυτά τα σκάνδαλα δεν είναι ότι συμβαίνουν, είναι ότι πλέον δεν μας κάνουν εντύπωση.

14:18 Έχουμε δυστήσει την ιδέα ότι έτσι λειτουργούν τα πράγματα στην Ελλάδα. Φτάσαμε να θεωρούμε τις απευθείας αναθέσεις κανονικότητα. Αυτή η ανοχή μας κοστίζει ακριβά. Κυριολεκτικά. Δουλεύουμε σκληρά για να βγάλουμε τα προσωζήν και βλέπουμε τα λεφτά μας να γίνονται υπερκοσολογημένα έργα και πρόσημα από την Ευρώπη. Η αλήθεια είναι πως πληρώνουμε εμείς τα κερατιάτικα.

14:39 Πληρώνουμε τις μαλακίες των λίγων. Πληρώνουμε την υπερκοσολόγηση, τη μίζα, την κακοδιαχείρηση. Όποια κυβέρνηση και να αναλάβει, όσα θετικά μέτρα και να εξαγγείλει για το συμφέρον του λαού, είναι δώρον άδωρον. Εάν δεν καταπολεμηθεί πρώτα η διαφθορά, δεν κάνουμε τίποτα.