Μελέτη στο χρώμα: Τετράγωνα με ομόκεντρους δακτυλίους - Wassily Kandinsky.

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Πριν διαβάσουμε ημερομηνίες, πριν ακούσουμε ερμηνίες, στεκόμαστε απλώς μπροστά σε ένα έργο. Είμαι ο Λευτέρης και εδώ για λίγα λεπτά μπαίνουμε μέσα στο κάδρο. Καμία αφήγηση. Κι όμως αυτό το έργο θεωρείται ένα από τα σημαντικά στην ιστορία της μοντέρνας τέχνης. Ονομάζεται Μελέτη στο χρώμα τετράγωνα με ομόκεντρους δακτυλίους και δημιουργήθηκε το 1913 από τον Βασίλη Καντίνσκι.

01:17 Πριν όμως συνεχίσουμε αξίζει να κάνουμε μια σημαντική διευκρίνηση. Το έργο δεν είναι ηλιογραφία. Δεν είναι καν ένας πίνακας με τη συμβατική έννοια. Πρόκειται για υδατογραφία γκουάς και μελάνι πάνω σε χαρτί με διαστάσεις περίπου 23,5x31 εκατοστά Σήμερα φυλάσσεται σε μουσείο στο Μόναχο ένα χώρο που διαθέτει τη μεγαλύτερη συλλογή έργων του Καντίνσκι παγκοσμίως Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη έκπληξη Το έργο δημιουργήθηκε ως άσκηση, ως μια μελέτη, ένα πείραμα Ο Καντίνσκι δοκίμαζε πώς διαφορετικοί συνδυασμοί χρωμάτων μεταβάλλουν την αίσθηση που προκαλεί το ίδιο ακριβώς σχήμα.

02:02 Δεν είχε σκοπό να δημιουργήσει ένα ριστούργημα, ήθελε να καταλάβει κάτι πολύ βαθύτερο. Πώς λειτουργεί το χρώμα πάνω στην ανθρώπινη ψυχή. Και αυτή η ερώτηση τον απασχολούσε σχεδόν ολόκληρη τη ζωή του. Ο Καντίνσκι πίστευε ότι η ζωγραφική μπορεί να λειτουργήσει όπως η μουσική. Σκεφτείτε μια συμφωνία. Δεν χρειάζεται να απεικονίζει κάτι για να σας συγκινήσει, δεν έχει πρόσωπα, δεν έχει τοπία, δεν έχει αντικείμενα.

02:30 Κι όμως μπορεί να προκαλέσει χαρά, μελαγχολία, ένταση, γαλήνη. Ο Καντίνσκι αναρωτήθηκε αν η μουσική μπορεί να συγκινεί μόνο με ήχους, γιατί η ζωγραφική να μην μπορεί να συγκινεί μόνο με χρώματα και σχήματα. Αυτή η σκέψη άλλαξε την ιστορία της τέχνης. Για πρώτη φορά ένα ζωγράφος υποστήριζε ότι ένας πίνακας δεν χρειάζεται να απεικονίζει απολύτως τίποτα, αρκεί να προκαλεί συνέστημα.

02:59 Ας κοιτάξουμε λίγο πιο προσεκτικά τη σύνθεση. Όλα τα τετράγωνα έχουν περίπου το ίδιο μέγεθος, όμως κανένα δεν είναι ίδιο με το άλλο. Σε άλλα κυριαρχούν οι θερμές αποχρώσεις, κόκκινα, πορτοκαλί, κίτρινα. Σε άλλα εμφανίζονται βαθιά μπλε, πράσινα ή μόβ. Μερικοί κύκλοι μοιάζουν να πάλλονται, άλλοι μοιάζουν ήρεμοι, άλλοι φαίνονται να πλησιάζουν προς τον θεατή και άλλοι να απομακρύνονται.

03:27 Κι όμως είναι όλοι απλώς κύκλοι. Ο Καντίνσκι είχε αναπτύξει ολόκληρη θεωρία για το χρώμα. Για εκείνον κάθε απόχρωση είχε έναν χαρακτήρα. Το μπλε ήταν βαθύ, πνευματικό και εσωστρεφές. Το κίτρινο ήταν ζωηρό, φωτεινό και εξωστρεφές. Το κόκκινο εξέφραζε δύναμη και ενέργεια. Το λευκό συμβόλαιζε τη σιωπή πριν από μία νέα αρχή.

03:56 Και το μαύρο τη σιωπή μετά το τέλος. Φυσικά δεν συμφωνούν όλοι με αυτές τις αντιστοιχίες. Ο ίδιος όμως πίστευε ότι το χρώμα λειτουργεί σχεδόν σαν μουσική νότα. Δεν το εξηγείς, το αισθάνεσαι. Εδώ αξίζει να αναφέρουμε και μία ενδιαφέρουσα ιστορία. Ο Καντίνσκης πιθανότητα είχε συναισθησία πρόκειται για ένα νευρολογικό φαινόμενο κατά το οποίο οι αισθήσεις συνδέονται μεταξύ τους.

04:24 Κάποιοι άνθρωποι βλέπουν, μέσα σε αγωγικά, ήχους ως χρώματα. Άλλοι αντιλαμβάνονται αριθμούς με συγκεκριμένες αποχρώσεις. Δεν γνωρίζουμε με απόλυτη βεβαιότητα αν αυτό ήσχε για τον ίδιο, όμως από τα γραπτά του φαίνεται πως βίωνε τη σχέση μουσικής και χρώματος με εξαιρετικά έντονο τρόπο. Γι' αυτό και πολλά έργα του έχουν τίτλους όπως σύνθεση, αυτοσχεδιασμός ή εντύπωση Όχι τυχαία, δανείζεται όρους από τη μουσική Το έργο αυτό δημιουργήθηκε λίγο πριν ξεσπάσει ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος Η Ευρώπη άλλαζε, η επιστήμη άλλαζε, η τεχνολογία άλλαζε και η τέχνη αναζητούσε μια νέα γλώσσα Ο Καντίνσκι ήταν από τους πρώτους που τόλμησαν να αφήσουν πίσω τους την αναπαράσταση της πραγματικότητας.

05:18 Αργότερα θα διδάξει στη σχολή του Bauhaus επηρεάζοντας όχι μόνο ζωγράφους αλλά και αρχιτέκτονες, σχεδιαστές και γραφίστες. Η επιρροή του φτάνει μέχρι και σήμερα. Στην πραγματικότητα, αν παρατηρήσετε σύγχρονα λογότυπα, αφήσεις ή εφαρμογές στο κινητό σας, θα βρείτε πολλές ιδέες που γεννήθηκαν από καλλιτέχνες σαν τον Καντίσκι.

05:40 Ίσως γι' αυτό το έργο παραμένει τόσο σύγχρονο. Δεν χρειάζεται να γνωρίζουμε ιστορία της τέχνης για να το απολαύσουμε, δεν χρειάζεται να αποκρυπτογραφίσουμε συμβολισμούς. Αρκεί να παρατηρήσουμε ποιος κύκλος μας τραβά πρώτος το βλέμμα, ποιος χρωματικός συνδυασμός μας ηρεμεί, ποιος μας δημιουργεί ένταση. Οι απαντήσεις θα είναι πάντα διαφορετικές για τον καθένα Και αυτό είναι το πιο όμορφο στοιχείο του έργου Δεν υπάρχει σωστή ερμηνεία Υπάρχει μόνο η προσωπική εμπειρία Ίσως τελικά αυτή η μικρή άσκηση του Καντίνσκι Να πέτυχε κάτι πολύ μεγαλύτερο από αυτό που ο ίδιος είχε φανταστεί Μας έδειξε ότι η τέχνη δεν χρειάζεται πάντα να μας αφηγείται μια ιστορία Μερικές φορές αρκεί να μας κάνει να νιώσουμε και λίγοι καλλιτέχνες κατάφεραν να το πετύχουν αυτό τόσο απλά, με λίγους κύκλους και λίγο χρώμα.

06:38 Αν αυτό το ταξίδι μέσα στο κάδρο σου άφησε μια σκέψη, μπορείς να ακολουθήσεις το podcast και να το μοιραστείς με κάποιον που αγαπά ή θέλει να αγαπήσει την τέχνη. Τα λέμε στο επόμενο έργο.