Το Πρόγευμα των Βαρκάρηδων - Pierre-Auguste Renoir

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:30 αποτυπώσουν μεγάλες ιστορικές στιγμές. Το έργο που θα γνωρίσουμε σήμερα δεν κάνει τίποτα από αυτά. Δεν υπάρχει κάποιος ήρωας, δεν υπάρχει κάποιο θαύμα, δεν υπάρχει κάποια μάχη. Υπάρχουν μόνο άνθρωποι που περνούν όμορφα ένα Κυριακάτικο μεσημέρι. Κι όμως, αυτός ο πίνακας θεωρείται ένα από τα ρηστουργήματα του υπηρεσιονισμού.

00:51 Είναι το πρόγευμα των Βαρκάριδων που δημιούργησε ο Πιερ Ογγίστ Ρενουάρ το 1880-1881. Πρόκειται για ελαιογραφία σε καμβά με διαστάσεις περίπου 130-173 εκατοστά. Σήμερα εκτίθεται στην συλλογή Φίλιπς στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής όπου αποτελεί το πιο γνωστό έργο του μουσείου και έναν από τους σημαντικότερους πίνακες του Ρενουάρ εκτός Γαλλίας.

01:18 Πριν όμως παρατηρήσουμε τους ανθρώπους ας κοιτάξουμε τον χώρο. Βρισκόμαστε στο εστιατόριο Μεζόν Φουγνέζ στις όχθες του ποταμού Σικουάνα λίγο έξω από το Παρίσι. Στα τέλη του 19ου αιώνα η περιοχή ήταν ένας αγαπημένος προορισμός για τους κατοίκους της πόλης. Έφταναν εκεί με το τρένο για να περάσουν τη μέρα τους. Έκαναν βαρκάδα, κοπηλασία, έτρωγαν δίπλα στο ποτάμι, χαλάρωναν με φίλους.

01:45 ήταν κάτι σαν τις σημερινές μονοήμερες αποδράσεις και ο Ρενουάρ ήταν συχνός επισκέπτης. Δεν ζωγράφισε λοιπόν ένα φανταστικό γεύμα. Ζωγράφισε φίλους του, ανθρώπους που γνώριζε προσωπικά. Και αυτό κάνει τον πίνακα να μοιάζει περισσότερο με μια οικογενειακή φωτογραφία παρά με επίσημο εργοτέχνης. Αν παρατηρήσουμε προσωπικά τις μορφές θα διαπιστώσουμε ότι σχεδόν όλοι έχουν ταυτοποιηθεί.

02:13 Στην κάτω αριστερή γωνία κάθεται ένας άνδρας με ψάθινο καπέλο. Δίπλα του συζητούν δύο φίλοι. Στο βάθος άλλοι γελούν, άλλοι πίνουν κρασί, άλλοι έχουν στραφεί προς τη θέα του ποταμού. Κανείς δεν ποζάρει, κανείς δεν φαίνεται να γνωρίζει ότι τον ζωγραφίζουν. Και αυτό ήταν κάτι εντελώς καινούριο για την εποχή. Η ζωγραφική μέχρι τότε είχε συνηθίσει να παρουσιάζει ανθρώπους στην καλύτερη δυνατή στάση.

02:39 Με επισημότητα, με σοβαρότητα, ο Ρενόαρ κάνει το αντίθετο. Μας δείχνει ανθρώπους όπως πραγματικά είναι. Να γελούν, να κουβεντιάζουν, να απολαμβάνουν μια όμορφη ημέρα. Υπάρχει όμως μια μορφή που τραβά αμέσως το βλέμμα. Στην πρώτη δεξιά γωνία κάθεται μια νεαρή γυναίκα. Φορά ένα καπέλο με κορδέλα και παίζει με ένα μικρό σκυλάκι.

03:03 Είναι η Αλίν Σαριγκό, η οποία λίγα χρόνια αργότερα θα γίνει σύζυγος του ίδιου του Ρενουάρ Το βλέμμα της είναι χαμηλωμένο, δεν συμμετέχει στις συζητήσεις, χαμογελά διακριτικά καθώς χαϊδεύει τον σκύλο Είναι ίσως η πιο τρυφερή φιγούρα ολόκληρου του έργου Και χωρίς να το ξέρουμε, παρακολουθούμε μια στιγμή από τη ζωή του ίδιου του ζωγράφου Ο Ρενουάρ είχε πει κάποτε «Για μένα ένας πίνακας πρέπει να είναι κάτι ευχάριστο, χαρούμενο και όμορφο.

03:34 Υπάρχουν αρκετά δυσάρεστα πράγματα στη ζωή». Αυτή η φράση συνοψίζει σχεδόν ολόκληρη τη φιλοσοφία του. Σε αντίθεση με άλλους καλλιτέχνες που αναζητούσαν το δράμα ή τη σύγκρουση, εκείνος αναζητούσε την ομορφιά της καθημερινότητας. Και εδώ, τι βρίσκει σε ένα κοινό γεύμα φίλων. Ας παρατηρήσουμε τώρα το φως. Ο ήλιος δεν πέφτει απευθείας πάνω στους ανθρώπους. Περνά μέσα από την τέντα. Αντανακλάται στα λευκά τραπεζομάντιλα. Σπάει πάνω στα ποτήρια. Λούζει απαλά τα πρόσωπα. Δεν υπάρχει έντονη σκιά. Όλα μοιάζουν να λούζονται από μια ζεστή καλοκαιρινή ατμόσφαιρα.

04:14 Αυτό ήταν το μεγάλο πάθος των υπηρεσιονιστών Δεν ζωγράφιζαν τα αντικείμενα, ζωγράφιζαν το φως που έπεφτε πάνω τους Κοιτάξτε επίσης πόσο προεξηκτικά έχει οργανωθεί η σύνθεση Με την πρώτη ματιά μοιάζει αυθόρμητη σαν μια τυχαία φωτογραφία Στην πραγματικότητα όμως είναι εξαιρετικά μελετημένη Τα βλέμματα των μορφών δημιουργούν αόρατες γραμμές που οδηγούν το μάτι μας από την μία παρέα στην άλλη Οι φιγούρες σχηματίζουν μικρές ομάδες συζήτησης. Κανείς δεν είναι απομονωμένος, όλοι συνδέονται μεταξύ τους.

04:52 Ακόμη και τα μπουκάλια, τα ποτήρια και τα φρούτα πάνω στο τραπέζι λειτουργούν σαν μικρές γέφυρες που ενώνουν τις μορφές. Ο πινάκας αποπνέει ζωή. Και ίσως αυτό να μην είναι τυχαίο. Το 1881 όταν ολοκλήρωσε το έργο, ο Ρενουάρ βρισκόταν σε ένα μετέχμιο. Είχε ήδη κατακτήσει την αναγνώριση, αλλά ταυτόχρονα άρχιζε να αμφισβητεί τον ίδιο τον υπρησιονισμό.

05:18 Πίστευε ότι η τεχνική του είχε φτάσει στα ωριά της. Λίγο αργότερα θα ταξιδέψει στην Ιταλία και θα μελετήσει ξανά τους μεγάλους δασκάλους της αναγέννησης όπως τον Ραφαήλ. Έτσι, το πρόγευμα των Βαρκάριδων θεωρείται συχνά το αποκορύφωμα της εμπρεσιονομικής του περίοδου, σαν ένας αποχαιρετισμός, ένα τελευταίο μεγάλο χαμόγελο πριν ξεκινήσει ένα νέο κεφάλαιο.

05:45 Υπάρχει ακόμα μία μικρή λεπτομέρεια που κάνει αυτό το έργο ξεχωριστό. Δεν υπάρχει κάποιος πρωταγωνιστής. Ο πρωταγωνιστής είναι η ίδια η στιγμή. Η παρέα, η κουβέντα, το φως, η ανεμελιά. Όλα αυτά που συνήθως δεν θεωρούμε σημαντικά και όμως αν το σκεφτούμε καλύτερα αυτές είναι οι στιγμές που θυμόμαστε περισσότερο όταν κοιτάζουμε πίσω στη ζωή μας Όχι μεγάλες επιτυχίες, αλλά ένα τραπέζι με φίλους ένα καλοκαιρινό απόγευμα, ένα γέλιο μια συζήτηση που κράτησε λίγο παραπάνω και ίσως αυτός να είναι και ο λόγος που ο πίνακας εξακολουθεί να συγκινεί τόσους ανθρώπους Δεν μας δείχνει μια σπουδαία ιστορική στιγμή, μας θυμίζει ότι οι πιο πολύτερμες στιγμές της ζωής είναι συχνά εκείνες που όταν τις ζούμε μοιάζουν απολύτως συνηθισμένες.

06:36 Και κάπως έτσι ολοκληρώνεται η πρώτη σεζόν του podcast. Πριν από μερικούς μήνες ξεκινήσαμε αυτό το ταξίδι με μία απλή σκέψη. Να αποδείξουμε ότι η τέχνη δεν είναι κάτι δύσκολο ή απόμακρο. Είναι ιστορίες, άνθρωποι και συναισθήματα που μπορούν να μιλήσουν στον καθένα μας. Αν άκουσες έστω ένα επεισόδιο και κοίταξες έναν πίνακα λίγο πιο προσεκτικά από ό,τι θα έκανες συνήθως, τότε αυτό το podcast πέτυχε το σκοπό του.

07:09 Σε ευχαριστώ πραγματικά που ήσουν μαζί μου σε αυτή την πρώτη διαδρομή. Η δεύτερη σεζόν θα έρθει με νέους καλλιτέχνες, νέες ιστορίες και ακόμη περισσότερα έργα που αξίζει να ανακαλύψουμε. Μέχρι τότε, να κοιτάζεις την τέχνη λίγο πιο αργά, γιατί σχεδόν πάντα έχει κάτι ακόμη να σου αποκαλύψει.