Μια Κυριακή από τη ζωή του Γιώργου Αρχιμανδρίτη

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 ΣΚΑΙ ΠΟΤΚΑΣΤ Μια Κυριακή από τη ζωή του Γιώργου Αρχήμανδρίτη. Είναι διδακτός συγκριτικής γραμματολογίας του Πανεπιστημίου της Ορβόνης με ειδίκευση στον τομέα της μυθοκριτικής, της μελέτης των μύθων, στις τέχνες και στα γράμματα. Είναι συγγραφέας, δημιουργός ραδιοφωνικών ντοκιμαντέρ και τηλεοπτικών εκπομπών τέχνης και πολιτισμού.

00:49 Έχει και άλλους τίτλους, αλλά πώς συστήνεστε, αν χρειαστεί να πείτε τι δουλειά κάνετε. Αυτό πάντα ήταν ένα θέμα για μένα κυρία Βαρσάμη. Νομίζω ότι η λέξη που περιγράφει όλα αυτά που κάνω στη ζωή μου και που είναι ο κοινός παρονομαστής είναι ο πολιτισμός, η λέξη πολιτισμός. Ναι, αλλά αν ρωτήσει κάποιος πολύ γεωμένος άνθρωπος τι δουλειά κάνετε, τι απαντάτε.

01:13 Ας απογεωθεί. Πού γεννηθήκατε. Γεννήθηκα στο κομπό Τιάρτας. Άρτας. Είναι ένα χωριό γύρω στα 6-7 χιλιόμετρα πριν από την Άρτα. Τα πρώτα μου σχολικά χρόνια ήταν σε ένα άλλο χωριουδάκι δίπλα στο Κομπότη που λέγεται Μενίδη. Είναι το τελευταίο χωριό του νομού Ετελοκαρνανίας πριν το νόμο Άρτης, όπου η μητέρα μου ήταν δασκάλα εκεί στο τριθέσιο δημοτικό σχολείο του Μενιδίου.

01:44 Οπότε τα τρία πρώτα χρόνια της σχολικής μου ζωής ήταν εκεί ανάμεσα στο σχολείο και στη θάλασσα. Υπάρχει μια ανάμνηση από την παιδική σας ηλικία που είναι πολύ σταθερή μέσα στο χρόνο, μπορεί να σας ακολουθεί ακόμη και σήμερα. Η θάλασσα. Όταν ήμουν μικρός, θεωρούσα τη θάλασσα που με μεγάλωσε και στην οποία μεγάλωσα, ότι ήταν δική μου, μόνο δική μου.

02:04 Και αυτό το ήξεραν οι άνθρωποι γύρω και με πείραζαν. Και όταν έβλεπαν ότι άρχιζαν να με ενοχλεί πολύ, με πείραζαν ακόμα περισσότερο και εγώ άρχιζα να κλαίω και έλεγα δική μου η θάλασσα, δική μου η θάλασσα. Τα παιδικά σας χρόνια ποιο σημείο αναφοράς έχουν, την άρτα πάντα. Η άρτα ήταν περισσότερο το σχολείο. Ήταν τα χρόνια του γυμνασίου και του λυκείου και τα χρόνια όπου πήρα και όλες τις βάσεις που με διαμόρφωσαν πνευματικά.

02:31 Δηλαδή ξένες γλώσσες, αγγλικά, γαλλικά, οδείο, μουσική. Ξέρετε από εκείνη την ηλικία τι θα κάνετε όταν μεγαλώσετε Όχι βέβαια Νιώθατε ωστόσο διαφορετικό σε σχέση με τους άλλους συνομιλικούς σας Ένιωθα διαφορετικός γιατί τα ενδιαφέροντά μου φαινόταν να είναι διαφορετικά Βέβαια πρέπει να πω ότι η Άρτα είναι ένας τόπος που έχει πολύ μεγάλο σεβασμό στα γράμματα Οι γονείς δηλαδή οι οικογένειες της Άρτας δίνουν πολύ μεγάλη σημασία στη μόρφωση των παιδιών αλλά ήξερα ότι τα πράγματα που μου άρεσαν ξέφευγαν από το συνηθισμένο.

03:11 Και όταν άρχιζε, ας πούμε, κάτι, για παράδειγμα, η γαλλική γλώσσα, και όσο έμπαινα όλο και περισσότερο μέσα στο γαλλικό πολιτισμό, τη γαλλική λογοτεχνία, ένιωθα όχι να απομακρύνομαι από κάπου, αλλά να πηγαίνω προς κάπου. Αλλά αυτό το κάπου ακόμα δεν είχε καθοριστεί, δεν ήταν συγκεκριμένο. Ήξερα απλώς ότι ανοιγόταν ένας δρόμος χωρίς τέλος Σαν να ήταν όμως η φυσική σας κατεύθυνση αυτή Αυτό ναι Και ήταν πιο πολύ ας πούμε ο δρόμος που με κατεύθυνε προς τα γαλλικά πράγματα Παρά προς τα αγγλικά πράγματα γιατί και αγγλικά είχα μάθει ή μάθαινα Αλλά η Γαλλία με κάποιο τρόπο, ο γαλλικός πολιτισμός, το γαλλικό πνεύμα Τέργιαζε προφανώς στον ψυχισμό μου και στις ανησυχίες μου που ακόμα δεν ήξερα να τους δώσω ένα όνομα Σήμερα ξέρετε Σήμερα ξέρω πολύ περισσότερο ναι Θα μου πείτε ποιες είναι οι ανησυχίες μου σήμερα Νομίζω πάντα ήταν οι ίδιες Αυτό που σήμερα προσπαθώ μέσα από όλα τα πράγματα που κάνω Είναι να βρω το νόημα του κάθε πράγματος Αυτό το είχα από μικρός βέβαια

04:18 Δηλαδή πάντα και στις ανθρώπινες σχέσεις και στα κείμενα Έψαχνα να βρω το νόημα Τι θέλει να πει, γιατί, γιατί το λέει αυτό Με άγγιζε ιδιαίτερα ο τρόπος με τον οποίο λεγόταν τα πράγματα, ο τρόπος με τον οποίο ο τόνος της φωνής των ανθρώπων. Ο τόνος της φωνής των ανθρώπων τι ακριβώς δείχνει για τους ανθρώπους. Αναλόγως τι τόνος είναι.

04:42 Δείχνει πάρα πολλά. Και νομίζω ότι ο τόνος της φωνής και ο τόνος της φράσης δείχνει μια πρόθεση, δείχνει μια διάθεση. δείχνει τον τρόπο με τον οποίον σε βλέπει ο άλλος, σε αντιμετωπίζει και επίσης οι λέξεις οι λέξεις που χρησιμοποιεί και ο τρόπος με τον οποίον χτίζει τις φράσεις του αυτό είναι πολύ σημαντικό Πώς διαλέξατε το αντικείμενό σας γιατί αυτή η συγκεκριμένη ανασχόληση με τον πολιτισμό με τις τέχνες, με τα γράμματα με τη μυθοκριτική Γιατί θεωρώ ότι ο πολιτισμός είναι ό,τι πιο πολύτιμο έχουμε.

05:26 Όλα γύρω μας είναι πολιτισμός. Ακόμα και η πολιτική, ακόμα και η οικονομία που δεν τις θεωρούμε πολιτισμό είναι μέρος του ανθρώπινου πολιτισμού. Δηλαδή για μένα ο πολιτισμός δεν είναι μόνο οι τέχνες. Είναι όλα αυτά που δείχνουν την εξέλιξη του ανθρώπινου πνεύματος, την εξέλιξη του τρόπου σκέψης των ανθρώπων σε όλους τους τομείς.

05:49 Εργάζεστε κυρίως στο Παρίσι. Και στο Παρίσι και στην Ελλάδα, ναι αρκετά στο Παρίσι. Περισσότερο ίσως στο Παρίσι. Πού είναι η βάση σας, πού νιώθετε περισσότερο οικία. Αυτό είναι δύσκολη ερώτηση. Νομίζω ότι το σπίτι της καρδιάς μου είναι η Ελλάδα. Τώρα βέβαια δικό και το Παρίσι. Ίσως πνευματικά περισσότερο συγγενεύει ο τρόπος σκέψης μου με τον γαλλικό τρόπο σκέψης.

06:14 Σκέφτεσαι ελληνικά ή γαλλικά. Δεν ξέρω πια. Εξαρτάται με ποιον έχετε απέναντί σας Όταν μονολογείτε Εξαρτάται νομίζω Ίσως αυτό που θα πω είναι κοινότοπο Μετρώ πάντα στα ελληνικά Μου είναι πολύ δύσκολο να μετρήσω στα γαλλικά Όταν γίνομαι πολύ συναισθηματικός Ή εκνευρίζομαι πιο πολύ Εκνευρίζομαι στα ελληνικά Όπου και αν βρίσκομαι Δεν εκνευρίζομαι συχνά βέβαια Αλλά τέλος πάντων συμβαίνει Νομίζω ότι το μυαλό πιο πολύ στη Γαλλία καρδιά πιο πολύ στην Ελλάδα αλλά και πάλι δεν μπορούμε να το σχηματοποιήσουμε έτσι γιατί ακόμα και το γεγονός ότι ήμουν ανοιχτός και είμαι πάντα ανοιχτός στο γαλλικό τρόπο σκέψης αυτό η Ελλάδα μου το έδωσε Δεν νιώθετε πάντως μετανάστης Όχι καθόλου Νιώθω στο σπίτι μου όταν φυσικά είμαι στην Ελλάδα και στο σπίτι μου όταν είμαι στο Παρίσι Έχετε δύο νοικοκυριά Έχω δύο νοικοκυριά Δεν ξέρω τι σημαίνει οικοκυριόν Εννοώ έχετε δύο κρεβάτια Δύο μπάνια Δύο ψυγεία Ακριβώς Υπάρχει κάποιος που επηρέασε την απόφασή σας Να ασχοληθείτε με το συγκεκριμένο αντικείμενο

07:21 Την ξέρω να σας πω δεν έχω σκεφτεί Πιστεύω ότι Η μητέρα μου μας όθησε Και εμένα και την αδερφή μου Να πάμε αρκετά προς τα γράμματα Προς όσο το δυνατόν περισσότερα Εφόδια πνευματικά μπορεί να έχει κάποιος για τη ζωή του. Ο πατέρας πάντα συμφωνούσε με όλα αυτά και μας ενθάρρυνε με τον τρόπο του πιο σιωπηλά και πιο αποστασιοποιημένα, λιγότερο ενεργά, σε αυτόν τον τομέα.

07:50 Αλλά ήταν πολύ σημαντικό το ότι και εκείνος εκτιμούσε πάρα πολύ τα γράμματα, για παράδειγμα. Θυμάμαι, δεν είναι πια στη ζωή ο πατέρας μου. Είχε έναν εξαιρετικό γραφικό χαρακτήρα, εξαιρετικό όμως, ούτε εγώ τον έχω, κανείς μας δεν τον έχει. στην οικογένεια και θυμάμαι ότι αντέγραφε και τα έχω πάντα, ποίηματα του Σεφέρη, το Υπ. Ασπαλάθων το θυμάμαι και το έχω κρατήσει πάντα είναι σε ένα χαρτάκι από μικρό τετράδιο, δύο σελίδες τρεις, τέσσερις, δεν θυμάμαι πόσες οπότε αυτός ο θαυμασμός ή ο σεβασμός για τα γράμματα υπήρχε Καθόμαστε κάπως ανάποδα συνήθως κάθεστε στη δική μου θέση είστε εσείς εκείνος που με έναν τρόπο εξομολογεί κάποιους ανθρώπους κάνει τις ερωτήσεις και οι άλλοι σας δίνουν απαντήσεις δεν ξέρω αν αυτό τώρα είναι βολικό για σας πολύ εύκολο αν νιώθετε λιγάκι σαν εκείνους τους ανθρώπους που μερικές φορές παθαίνουν και αμηχανία με τις ερωτήσεις που τους κάνουμε αν πούμε ότι οι άνθρωποι που έχετε συναντήσεις στη ζωή σας γεμίζουν ένα λεωφορείο

08:58 ή ένα τρένο, δεν ξέρω πόσοι είναι, αν τους έχετε με πολλούς λέω. Νομίζω. Ας πούμε λοιπόν ότι είναι ένα μικρό λεωφοριάκι. Τι έχετε καταλάβει για εκείνους και σε σχέση με τον εαυτό σας υπάρχει κάτι μοιραίο στη ζωή μας κάτι που θα κάνουμε έτσι και αλλιώς δεν γλιτώνουμε από αυτό που είμαστε φτιαγμένοι να το ζήσουμε τελικά.

09:19 Δεν γλιτώνουμε από τον εαυτό μας νομίζω. Χωρίς να ξέρουμε ποιος ακριβώς είναι ο εαυτός μας και σε τι συνίσταται, ποια είναι τα συστατικά του, τι τον συνθέτει και τον ανακαλύπτουμε εκ των υστέρων. Αφού έχουμε κάνει πολλά πράγματα, κοιτώντας πίσω, βλέπουμε ότι όλα αυτά που φαινόταν ίσως ασύνδετα μεταξύ τους, ίσως αντιφατικά, ίσως παράτερα, τελικά υπάρχει μια κόκκινη κλωστή που τα συνδέει και αυτό τελικά είμαστε εμείς.

09:49 Δηλαδή όταν σας έλεγα προηγουμένως για τον πολιτισμό, το ίδιο ισχύει και για την πορεία μας. Όχι, δεν πιστεύω ότι υπάρχει πεπρωμένο, εάν αυτό ρωτάτε. Δεν υπάρχει κάτι προκαθορισμένο. Υπάρχει αυτό που εξελισσόμαστε να γίνουμε, να γινόμαστε συνεχώς. Δεν υπάρχει κάτι γραμμένο. Οπότε νομίζω ότι δεν πρέπει ποτέ να σταματάει κάποιος να προσπαθεί και να διευρύνει τα όρια του και τους ορίζοντες του.

10:19 Δηλαδή αν νομίζει ότι μέχρι εκεί μπορώ να πάω Όχι, μπορείς να πας και πιο πέρα Και πιο πέρα Για τον εαυτό σου, όχι για κάποιο άλλο λόγο Για να αποδείξεις κάτι σε κάποιον Υπάρχει κάποιος, μια συνέντευξη που άλλαξε με έναν τρόπο Τη σκέψη σας Ένας άνθρωπος που σας ξάφνιασε Και από εκεί και ύστερα αρχίσατε να βλέπετε ίσως τον κόσμο διαφορετικά Θα σας πω ότι η πρώτη μεγάλη συνάντηση της ζωής μου ήταν ο Μίκης, από τη στιγμή που μιλάμε για προσωπικότητες του πολιτισμού.

10:58 Ο Μίκης ήταν ένα όνειρο για μένα, όπως ήταν ένα όνειρο φαντάζομαι για κάθε Έλληνα. Να τον γνωρίσω κάποια στιγμή δεν μπορούσα να το φανταστώ ότι θα τον γνώριζα κάποια στιγμή και ότι θα περνούσαμε πάρα πολύ καιρό μαζί για πολλά χρόνια. και έτσι τελικά βγήκε και το πρώτο μου βιβλίο. Νομίζω ότι αυτό ήταν μια συνάντηση κλειδί στην πορεία μου που έφερε πολλά πράγματα μετά.

11:20 Διαπιστώσατε κάτι για εσάς? Ξέρω αν διαπίστωσα κάτι για μένα. Όχι, διαπίστωσα κάτι για αυτόν και για όλους αυτούς τους μεγάλους ανθρώπους που γνώρισα μετά ότι είναι άνθρωποι με αδυναμίες, άνθρωποι, αν μιλήσουμε για το μήκη, τεράστιο μέγεθος, τεράστιο με προτερήματα και ελαττώματα ήταν ένας άνθρωπος, όλοι έχουμε και ευαισθησίες και αδυναμίες αλλά όλα ήταν σε έναν υπέρ μετροβαθμό δηλαδή αυτό το ταλέντο, το γιγάντιο που είχε ο Μίκης αυτή η προσωπικότητα, η χυμαρόδης ιστορική μορφή ο Μίκης σε έκανα να καταλάβεις ότι παρά την ανθρώπινη φύση του Μάλλον η ανθρώπινη φύση του δεν τον εμποδίζει να έχει κάτι το πέρα από το ανθρώπινο Δεν θα το πείτε θεϊκό Δεν θα το πω θεϊκό Θα μπορούσα να το πω ιερό Ιερό με την έννοια, όχι με τη θρησκευτική έννοια Ιερό και ανθρώπινο ταυτόχρονα Ιερά ανθρώπινο Η διδακτορική σας διατριβή αφορά το μύθο του Ορφέας των 20ου αιώνα Έτσι δεν είναι Ακριβώς Γιατί επιλέξατε αυτό το μύθο ήμουν ανάμεσα σε δύο μύθους να αποφασίσω.

12:35 Ο ένας ήταν ο μύθος του Ορφέα και ο άλλος ήταν ο μύθος της Φέδρας. Με ενδιέφερε πάρα πολύ αυτή η ένωση, η συνάντηση του έρωτα με το θάνατο που είχαν και οι δύο αυτοί μύθοι. Αλλά έκλεινα προς το μύθο του Ορφέα γιατί ο Ορφέας ήταν πιο πολύσύνθετος είχε και την διάσταση της τέχνης μέσα. Οπότε τι μεγαλύτερο η τέχνη, ο έρωτος και ο θάνατος, η ζωή αυτό.

13:00 είναι. Αν τελικά πούμε τι είναι αυτά τα τρία πράγματα που την αποτελούν αυτά είναι. Για μένα τουλάχιστον. Η πνευματική σας ταυτότητα όμως διαμορφώθηκε από το Νορφέα για τη δουλειά που κάνατε στο Πανεπιστήμιο της Ορβόνης. Διαμορφώθηκε φυσικά από την άποψη ότι όταν έχεις περάσει πέντε χρόνια μελετώντας ένα θέμα σχεδόν ταυτίζεσαι με το θέμα αυτό.

13:24 Αυτό το θέμα μπαίνει μέσα στη ζωή σου και σε επηρεάζει σε όλους τους τομείς. Δηλαδή όταν διαβάζεις Κοκτό, όταν διαβάζεις Ανού, η Τένεση Βίλιαμς, όλα αυτά σε θρέφουν, σε τροφοδοτούν και σε κάνουν να σκέφτεσαι και πράγματα που δεν είχες σκεφτεί πριν συναντήσεις στην ουσία αυτούς τους συγγραφείς και τους ήρωες αυτών των συγγραφέων.

13:45 Γιατί ο Ορφέας, μιλάω στον πληθυντικό, μπορεί να είναι ένας ο Ορφέας, αλλά δεν είναι ένας τελικά. Είναι μια πολλαπλή μορφή. Ο κάθε συγγραφέας, ο κάθε καλλιτέχνης του δίνει άλλα χαρακτηριστικά. Τα βασικά χαρακτηριστικά του μύθου υπάρχουν, αλλά σε κάθε εποχή αλλάζει με κάποιο τρόπο. Και αυτό είναι και ο μύθος. Δηλαδή, ο μύθος είναι ένα παράξενο μείγμα σταθερότητας και συνέχειας και πλαστικότητας ταυτόχρονα.

14:14 Αλλάζει και παραμένει ο ίδιος. Είναι παράδοξο αυτό που λέω, αλλά αυτό είναι και το μαγικό των μύθων. και αυτό το μαγικό το αναζήτησα και στους ανθρώπους. Δηλαδή για μένα ο μύθος, μια μορφή μύθος, δεν περιορίζεται στις μυθικές μορφές της μυθολογίας και προσπάθησα να το βρω και το βρήκα. Και στις μορφές της ζωντανές, δηλαδή το Μίκη Θεοδωράκη που λέγαμε προηγουμένως και πολλές άλλες μυθικές μορφές που γνώρισα στη συνέχεια.

14:43 Και θυμάμαι διάβαζα την τέταρτη διάσταση του Ρίτσου, που είναι ένα από τα πιο σημαντικά βιβλία που έχουν γραφτεί στην ελληνική λογοτεχνία και στην παγκόσμια θα έλεγα όπου είναι θεατρική ποιητική μονόλογη όπου μια μυθική μορφή ας πούμε ο Ρέστης η Χρυσόθεμης Αγαμέμνονας Φέδρα Ελένη μιλάει για τη ζωή, για το παρελθόν και ενώ ως μύθοι δεν θα έπρεπε να έχουν παρελθόν γιατί ζουν μέσα σε ένα ένα ο παρόν τελικά βλέπεις ότι όταν η τέταρτη διάσταση αυτή του χρόνου μπαίνει μέσα στο άχρονο, κάνει τον μύθο να γερνάει, να μετανιώνει, να νοσταλγεί, να γίνεται πιο ανθρώπινος.

15:29 Ναι Κυριακή από τη ζωή του Γιώργου Αρχιμανδρίτη. Είναι διδακτός συγκριτικής γραμματολογίας του Πανεπιστημίου της Ορβόνης, με ειδικεύση στον τομέα της μυθοκριτικής, της μελέτης των μύθων στις τέχνες και στα γράμματα. Είναι συγγραφέας, δημιουργός ραδιοφωνικών ντοκιμαντέρ, τηλεοπτικών εκπομπών τέχνης και πολιτισμού. Έχει διατελέσει πρέσβης πολιτισμού της Ελλάδας στο πλαίσιο της Γαλλικής Προεδρίας στην Ευρώπη το 2008 και έχει τιμηθεί από τη Γαλλική Δημοκρατία με τον τίτλο του υπότιτλου τάγματος των γραμμάτων και των τεχνών αλλά και με τον τίτλο του αξιωματούχου του τάγματος των γραμμάτων και των τεχνών του 2019.

16:04 Όταν βραβεύεστε για κάτι, τι λέτε, άλλο ένα βραβείο Όχι, δεν μπορείς να το πεις ποτέ αυτό, όχι, όχι Καταρχάς είναι μια τεράστια ικανοποίηση Δεν μπορείς να πεις ότι και σε εκπλήττει και δεν σε εκπλήττει ταυτόχρονα Γιατί ξέρεις πόσο κόπο έχεις κάνει ώστε να αναγνωριστεί κιόλας από τους άλλους Και κυρίως αυτά τα βραβεία, οι παρασημοφορήσεις για τις οποίες μιλήσατε Ήταν από το γαλλικό κράτος, από το γαλλικό Υπουργείο Πολιτισμού και ήταν πολύ σημαντικό αυτό, δηλαδή να αναγνωρίζει μια χώρα την αξία των πραγμάτων που έχει κάνει κάποιος ο οποίος φιλοξενήθηκε από αυτή τη χώρα, γιατί εγώ ήμουν ξένος όταν πήγα, ξένος, όχι Γάλλος.

16:48 Και αυτό είναι και το τεράστιο προτέρημα που έχουν οι Γάλλοι, η Γαλλία, είναι μια αγκαλιά. Και γι' αυτό άλλωστε πολλοί Έλληνες έχουν καταφύγει στη Γαλλία σε διάφορες περιόδους της ελληνικής ιστορίας, κατά την περίοδο της δικτατορίας για παράδειγμα, πολύ πιο πριν φυσικά, για άλλους λόγους. Μην ξεχνάμε το Ματαρώα το 1945 που το Γαλλικό Ινστιτούτο στην Ελλάδα βοήθησε τόσους Έλληνες μεγάλα πνεύματα της εποχής και καλλιτέχνες να πάνε στη Γαλλία και να ανοίξει μπροστά τους ένας δρόμος στον οποίο θα μπορούσαν να ξεδιπλώσουν όλο το ταλέντο τους, να μάθουν πράγματα, να μάθουν και οι ίδιοι για τον εαυτό τους αλλά και να διδάξουν αυτά που μάθαιναν ή ήξεραν στους Γάλλους.

17:32 Οπότε ήταν μια σχέση πάντα της Γαλλίας και της Ελλάδας η οποία ήταν σχέση φιλίας, αμοιβαίου σεβασμού και από τη μεριά της Γαλλίας τεράστιας εκτίμησης στο ελληνικό πνεύμα. Αντίστοιχα η Ελλάδα δεν έχει ανοίξει την αγκαλιά της με τον ίδιο τρόπο είτε σε ανθρώπους που εργάζονται στη χώρα μας είτε και στους ίδιους τους Έλληνες που εργάζονται στο εξωτερικό και με έναν τρόπο επικοινωνούν τον ελληνικό πολιτισμό.

18:01 Αυτό το νιώθετε σαν ένα μικρό έλλειμμα που έχουμε. Σαφώς είναι έλλειμμα. Απλώς πρέπει να σκεφτούμε τους λόγους για τους οποίους μπορεί να συμβαίνει αυτό. Καταρχάς δεν μπορείς να συγκρίνεις ένα κράτος όπως είναι η Γαλλία με την Ελλάδα. Η Γαλλία είχε ας πούμε για πάρα πάρα πολλά χρόνια πολύ πριν από την Ελλάδα, είχε μετανάστες.

18:21 Η Ελλάδα ήταν ένας αρκετά κλειστός τόπος μέχρι πριν από μερικές δεκαετίες. Δηλαδή ζούμε πράγματα εμείς στην Ελλάδα σήμερα που άλλες χώρες τα έχουν ζήσει πολύ πιο πριν. Νομίζω ότι είναι πολύ σημαντικό καταρχάς να ακολουθείς την ιστορία. Δεν μπορείς να μην την ακολουθήσεις. Δεν μπορείς να μην ακολουθείς το ρού των πραγμάτων.

18:40 Και κάθε τι που θεωρούμε ξένο, αντί να το εκλάβουμε ως απειλή, πρέπει να το εκλάβουμε ως ένα ερέθισμα για να μάθουμε πράγματα. Για να μάθουμε πράγματα για τον άλλον και μέσα από αυτά να καταλάβουμε και περισσότερο τον εαυτό μας. Ο ξένος είναι σαν ο άλλος, να μην το πω ξένος. Είναι σαν ο καθρέφτης μας. Είναι σαν να αντανακλώνται πάνω του οι φόβοι μας, οι δικοί μας φόβοι.

19:14 Στην Ελλάδα αναγνωρίζετε τη δουλειά σας? Νομίζω πως ναι. Απλώς ίσως να μην είναι γνωστές όλες οι πτυχές των πραγμάτων που κάνω Δηλαδή άλλοι με γνωρίζουν ως συγγραφέα από τα βιβλία μου Άλλοι από τις συνεντεύξεις που έκανα για αρκετά χρόνια Άλλοι από τις εκπομπές για τα ρηστοργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, τις τηλεοπτικές Αναλόγως, ναι, νομίζω πως ναι Απλώς σας λέω, ίσως όλο το φάσμα να μην είναι ευρέως γνωστό Δεν είναι κάτι πάντως που σας αγχώνει ή σας ταναχωρεί γιατί αυτή η αντίστοιχη καριέρα δεν θα μπορούσε να συμβαίνει και στην πατρίδα σας.

19:52 Δεν τα βλέπω έτσι τα πράγματα. Δεν με απασχολεί περισσότερο από το αν μου θέτει εμπόδια στα πράγματα που θέλω να κάνω. Το λέω γιατί υπάρχει τα τελευταία αρκετά χρόνια η συζήτηση ότι τα πολύ λαμπερά μυαλά του τόπου μας ζουν στο εξωτερικό και διαπρέπουν εκεί ενώ θα μπορούσαν να είναι εδώ και να είμαστε όλοι μαζί πιο πλούσιοι.

20:15 Όχι οικονομικά. Ναι, το όλοι μαζί είναι και αυτό κάτι που συζητιέται. Γιατί όταν ας πούμε έχεις μια πορεία για την οποία έχεις δουλέψει πάρα πολύ μόνος σου και όχι όλοι μαζί. Βέβαια δεν πρέπει να παραγνωρίζει κανείς το γεγονός ότι ναι μεν έχεις την αίσθηση ότι δουλεύεις μόνος σου και ότι χαράσεις την πορεία μόνος σου. Αλλά όλα τα εφόδια που σου έχει δώσει η πατρίδα σου είναι αυτά που σε βοήθησαν να χαράξεις τελικά εσύ μόνος την πορεία σου.

20:44 Οπότε είναι πιο πολύπλοκο το πράγμα Και πιστεύω ότι η ζωή δεν είναι μένος τη χώρα που γεννήθηκα μόνιμα Ή μένο έξω μόνιμα Δεν υπάρχει για μένα στο δικό μου σύμπαν, το πνευματικό σύμπαν, τον τρόπο σκέψης μου Δεν υπάρχει η έννοια του μόνιμου Ας πούμε όταν πήγα στη Γαλλία πριν από 30 χρόνια Και λέω τώρα το να είμαι 30 χρόνια Δεν μπορούσα να φανταστώ ότι θα συνέχιζα να είμαι στη Γαλλία μέχρι σήμερα Πήγα εντελώς παρθένος.

21:14 Δεν είχα ένα στόχο, ας πούμε, να πω ότι θα πάω για ένα χρόνο και θα γυρίσω. Α, δεν είχατε στόχο. Όχι, δεν είχα στόχο ούτε να γυρίσω ούτε να μην γυρίσω. Απλώς πήγαινα. Ωραίο ήταν και είναι. Δεν έφευγα από κάπου και δεν έφυγα από κάπου. Ποτέ δεν είχα την αίσθηση ότι έφυγα από την Ελλάδα. Ποτέ δεν είχα την αίσθηση ότι ήμουν μόνιμα στη Γαλλία.

21:35 Είμαι μόνιμα στη ζωή μου. Και αυτή η ζωή είναι είτε εδώ είτε εκεί είμαι εντός μου. Υπάρχουν ιστορικές στιγμές που καθόρισαν την προσωπική σας διαδρομή. Δεν νομίζω ότι με επηρέασε κάποιο γεγονός περισσότερο από ότι επηρέασε εσάς φαντάζομαι. Δηλαδή είμαστε μια γενιά που δεν έζησε ευτυχώς δραματικά γεγονότα. Έχει ζήσει πολύ σημαντικές κρίσεις βεβαίως.

22:07 Ας πούμε η οικονομική κρίση του 2010. Ο κορονοϊός. Ο κορονοϊός νομίζω ότι όλους μας κλόνησε. Ήταν κάτι που δεν είχαμε φανταστεί ποτέ ότι θα μπορούσαμε να ζήσουμε. Εγώ πέρασα όλη την περίοδο του κορονοϊού στο Παρίσι, όπου η ζωή ήταν πολύ δύσκολη, αλλά τελικά με την απόσταση του χρόνου είχε και μια ομορφιά, μια πολύ ιδιαίτερη αίσθηση της μοναχικότητας, της ιδιωτικότητας και ταυτόχρονα ένιωθες ότι όλοι ζουν το ίδιο πράγμα από ότι υπήρχε ένα συλλογικό πνεύμα σε όλο αυτό που ζούσαμε και η απίστευτη ομορφιά του Παρισιού χωρίς ανθρώπους δηλαδή αυτό το μνημείο το απέραντο το αρχιτεκτονικό που είναι το Παρίσι να έχεις τους έρημους δρόμους του τους κύκνους και τις πάπιες από το Σικουάνα και τα άδεια βουλεβάρτα απίστευτη ομορφιά Είμαι σίγουρη ότι και στη θέση σας το ίδιο θα σκεφτόμουν Απλώς τώρα που ακούω να το παραδέχεστε εσείς Σκέφτομαι ότι όλοι οι άνθρωποι έχουμε ένα κοινικό κομμάτι Θέλουμε να μας ανήκει ο κόσμος χωρίς να υπάρχουν οι άλλοι Θέλουμε λίγο την καρτ-ποστάλ

23:14 Ναι Την εξειδανικευμένη Όχι φυσικά δεν μπορείς να ζήσεις σε μια πόλη χωρίς ανθρώπους Και σε έναν τόπο χωρίς ανθρώπους Απλώς δεν ήταν τελικά τόσο άσχημο που το είδαμε κι αυτό Που το ζήσαμε Που το ζήσαμε κι αυτό Φυσικά πολλοί άνθρωποι πέθαναν και πολλοί άνθρωποι έχουν ίσως αναπηρίες από σωματικές ενώ από αυτή την περίοδο, από αυτές τις καταστάσεις.

23:37 Αλλά νομίζω ότι ήταν κάτι που μας απομόνωσε και ταυτόχρονα μας ένωσε μεταξύ μας. Ζήσαμε όλος ο πλανήτης μια απολύτως κοινή εμπειρία. Αλλάξατε ποτέ την προσωπική σας ιστορία για χάρη ενός έρωτα. Αν αυτή είναι μια πολύ προσωπική ερώτηση δεν χρειάζεται να απαντήσετε. Ενώ αν κάνατε κάποια τρέλα, αν είχατε προγραμματίσει ένα ταξίδι και το αναβάλλατε Αν είχατε σχεδιάσει να μείνετε στην Ελλάδα αλλά χρειάστηκε να φύγετε στο Παρίσι Δεν ξέρω, αυτό που καμιά φορά ανατρέπει το σχεδιάγραμμά μας Ναι Το κάνατε, μετανιώσατε γι' αυτό Όχι Άξιζε τον κόπο Πάντα Σε έναν κόσμο κύριε Αρχιμανδρίτη που ψηφιοποιείται ραγδαία δεν μπορούμε να μην το παραδεχτούμε αυτό Ποιος πιστεύετε ότι είναι ο ρόλος των ανθρωπιστικών σπουδών και της συγκριτικής γραμματολογίας μπορεί να χωρέσει μέσα στην τεχνητή νοημοσύνη μέσα σε όλα αυτά τα απίθανα τεχνολογικά επιτεύγματα που μπορούν να γράψουν αυτή τη στιγμή ένα μικρό διήγημα, όπως θα το έγραφε ο Γιώργος Αρχιμαντρίτης.

24:52 Έχω ρίστη ψυχή όμως. Δεν είναι το ίδιο. Σαφώς μπορεί να γράψει, να βάλει στο χαρτί, στο ψηφιακό χαρτί, λέξεις, τη μία μετά την άλλη, που να έχουν κάποιο νόημα, αλλά δεν μπορεί να έχει. Όχι, δεν μπορεί. Δεν φοβάεσαι ότι θα μας πάρει τη δουλειά. Καθόλου. Μπορεί να είναι ένα θαυμάσιο εργαλείο. Μπορείς να γλιτώνεις χρόνο σε κάποια πράγματα που σε άλλες περιπτώσεις ήταν χρονοβόρα και σου αφαιρούσαν ενέργεια από το πραγματικά δημιουργικό κομμάτι στο οποίο πρέπει να φωσιωθείς Οπότε όχι, είναι ένα εργαλείο όπως ο υπολογιστής για παράδειγμα, είναι δυνατόν να νοσταλγίσουμε τις γραφομηχανές Εγώ δεν τις νοσταλγώ γιατί δεν τις έρισα και ποτέ Αλλά όταν η τεχνολογία έρχεται και σου δίνει τα εργαλεία που σου λύνουν τα χέρια είναι θαυμάσιο πράγμα Το μέλλον της κριτικής γραμματολογίας ποια μπορεί να είναι Είναι το μέλλον της λογοτεχνίας, είναι το μέλλον του βιβλίου Εγώ πιστεύω πολύ στο βιβλίο και θεωρώ ότι ποτέ δεν θα χαθεί ο σεβασμός που έχουμε προς το βιβλίο Ποτέ προς τη λογοτεχνία, δηλαδή ακόμη και να μην διαβάζουμε όσο θα έπρεπε να διαβάζουμε

26:03 Είναι πάρα πολύ ωραίο πράγμα να πηγαίνεις στο βιβλιοπολείο και να αγοράσεις ένα βιβλίο γιατί θεωρείς ότι θες να το διαβάσεις και ότι κάποια στιγμή θα το διαβάσεις και θα το βάλεις στη βιβλιοθήκη σου κι ας μην το διαβάσεις ποτέ. Το βιβλίο είναι ένα ιερό αντικείμενο. Αυτό ας πούμε δεν μπορεί να το αντικαταστήσει το ηλεκτρονικό βιβλίο.

26:21 Αυτή η αίσθηση του χαρτιού που μυρίζει στο χαρτί που το πιάνεις στα χέρια σου το βιβλίο και το βιβλίο γίνεται στην ουσία η προέκταση του χεριού σου που είναι η προέκταση του μυαλού σου. Αυτή η σχέση πολύ ιδιαίτερη θα διατηρηθεί για πάντα Έχετε συνομιλήσει με ανθρώπους που έχουν πετύχει πάρα πολλά Τι έχετε καταλάβει, ποια είναι η μεγαλύτερη αξία της ζωής Να είναι κανείς υγιής, να είναι πλούσιος, να είναι διάσημος, να είναι ευτυχής Να είναι υγιής φυσικά Νομίζω να ακολουθείς αυτό που θέλεις, αυτό που είσαι χωρίς να παρεκκλίνεις, ακόμη κι αν παρεκκλίνεις κάποιες φορές και επανέρχεσαι, από τον εαυτό σου, αυτό, από το βαθύτερο είναι σου.

27:07 Σίγουρα όσο διασχίζουμε τη ζωή, ακούμε τις γνώμες των άλλων, τις συμβουλές τους, οι οποίες πάντα είναι καλοδεχούμενες οι συμβουλές, απλώς πρέπει να παίρνουν υπόψη αυτό που είσαι εσύ και όχι αυτό που είναι εκείνος που σου δίνει τη συμβουλή. Αυτό είναι το πολύ δύσκολο, δηλαδή να μπεις στη θέση του άλλου και να σκεφτείς πώς αυτός ο άλλος που δεν είσαι εσύ πρέπει να προχωρήσει, τι είναι καλό για αυτόν.

27:32 Λέγατε προηγουμένως για τον Μίκη Θεοδωράκη και την τεράστια προσωπικότητά του. Τι συνιστά μια τεράστια προσωπικότητα, ποια είναι τα χαρακτηριστικά μιας τεράστιας προσωπικότητας. Είναι κάτι που δεν μπορώ να ορίσω, αλλά ταυτόχρονα είναι κάτι που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Δηλαδή αυτό που σου έρχεται σαν κύμα, σαν μια δύναμη της φύσης, είτε πρόκειται για μια σωματική δύναμη, είτε πρόκειται για μια πνευματική, για ένα ταλέντο, για μια ευαισθησία, για κάτι που έρχεται και σε παρασέρνει.

28:04 Αυτό είναι μια τεράστια προσωπικότητα. Και είναι μια προσωπικότητα που στην ουσία είναι σαρωτική. Δεν μιλάω μόνο για τον Μίκη, μιλάω για όλες τις μεγάλες προσωπικότητες. σε αρωτική και αφοσιωμένη σε αυτό που είναι και σε αυτό που κάνει και σε αυτό που οραματίζεται. Έχοντας επίγνωση, έχω την εντύπωση ότι τις περισσότερες φορές αυτές οι τεράστιες προσωπικότητες δεν έχουν επίγνωση αυτού του μεγέθους.

28:30 Του μεγέθους τους. Και ναι και όχι. Επίγνωση απόλυτη αποκλείεται. Γιατί πρέπει να έχεις και μια απόσταση από τα πράγματα για να μπορέσεις να τα δεις στην ολότητά τους. αλλά αν έχουν επίγνωση. Νομίζω ότι αν είχαν απόλυτη επίγνωση θα έχαναν από τον αυθορμητισμό τους και ίσως να τους φρέναρε αυτή η απόλυτη επίγνωση. Θέλει και λίγο άγνοια του κινδύνου το να πας προς τα πράγματα, το να ρηχτείς, να βουτήξεις μέσα σε μια κατάσταση χωρίς να σκέφτεσαι απαραίτητα το αποτέλεσμα.

29:07 Νομίζω ότι όλες αυτές οι μεγάλες προσωπικότητες είχαν τόλμη, είχαν όραμα, είχαν ταλέντο και διάθεση να δουλέψουν πάρα πολύ. Γιατί το ταλέντο δεν είναι ένα δώρο που σου έρχεται και απλώς το παρουσιάζεις στον κόσμο. Η ζωή των μεγάλων προσωπικότητων είναι συνεχής δουλειά, συνεχής κόπος και συνεχές όνειρο. Και αυτό είναι και που τους κρατάει επίσης ενεργούς και δημιουργικούς μέχρι το τέλος.

29:37 βλέπουμε τόσους από τους μεγάλους δημιουργούς να είναι μέχρι την τελευταία στιγμή ας πούμε στις επάλξεις του αγώνα τους, του προσωπικού τους αγώνα Σαν να λέμε το ενδιαφέρον τους για κάτι από σπά και το ενδιαφέρον των άλλων Το άσβεστο ενδιαφέρον για τη ζωή, το άσβεστο ενδιαφέρον για την τέχνη, το άσβεστο ενδιαφέρον για το καινούριο Αυτό είναι που σου δίνει και αυτή την, ίσως, την παιδικότητα αυτό το θαυμασμό, αυτό το θάμπομα μπροστά στα πράγματα αυτό είναι που σου δίνει ας πούμε την τεράστια δύναμη για να ανταπεξέλθεις στις δυσκολίες που έχει η κάθε τέχνη ή η κάθε τεχνική το λέω με την γενική έννοια του όρου η τέχνη γιατί κάθε τι που κάνει οποιοςδήποτε δηλαδή ακόμα και ένα φαγητό να κάνεις θέλει τέχνη, θέλει να το πιστέψεις θέλει να του δώσεις αγάπη θέλει να το κάνεις όσο καλύτερο γίνεται το ίδιο είναι και με το βιβλίο Η εικόνα σου δίνει έτοιμο αυτό που θέλει να σου δώσει.

31:09 Ο ήχος όμως δεν είναι το ίδιο. Ο ήχος σε αφήνει να πλάσεις εσύ αυτό που θέλεις. Είναι όπως η λογοτεχνία. Όπως όταν διαβάζεις ένα κείμενο. Άλλο είναι να διαβάσεις ένα λογοτεχνικό έργο και άλλο είναι να δεις τη μεταφορά του στην κινηματογράφω. Είναι διαφορετικά πράγματα. Αυτό είναι άλλου είδους συζήτηση. αλλά η λογοτεχνία, ο ήχος, η φωνή σου δίνει αυτή την ελευθερία να φανταστείς και σε χαϊδεύει κιόλας.

31:37 Η εικόνα δεν σε χαϊδεύει, η εικόνα είναι πιο επιθετική, ακόμη και στην ομορφιά της. Δηλαδή έρχεται με ορμή προς εσένα, ενώ ο ήχος έρχεται προς εσένα και πηγαίνεις κι εσύ προς αυτόν. Δηλαδή υπάρχει μια αμοιβαιότητα ανάμεσα σε αυτόν που μιλά, στη φωνή και σε αυτόν που ακούει, στο αυτή που δέχεται και είναι αυτός ο τόνος της φωνής που λέγαμε στην αρχή ότι ξέρει το αυτή, ξέρει ο ακροατής αυτός που δέχεται, αυτός που υποδέχεται κάτι καταλαβαίνει τι εμπεριέχει ο λόγος, την καλοσύνη την ευγένεια, την επιθετικότητα την ηρωνία όλα αυτά είναι πολύ ευαίσθητα, όλα αυτά είναι στοιχεία που ο ήχος μας κάνει να τα συλλαμβάνουμε αμέσως Ποιο είναι το βασικό κίνητρο της ζωής σας Τη ερώτηση Το βασικό κίνητρο της ζωής μου Η δημιουργία νομίζω Η οποία είναι ξεκάθαρη Κάθε πρωί ξυπνάτε Έχετε ένα σχέδιο συγκεκριμένο Το οποίο θα υλοποιήσετε Σήμερα θα δημιουργήσω αυτό Ή μπορείτε να περιμένετε και μερικά χρόνια Μπορείς να περιμένεις αρκετά χρόνια όντως Όχι δεν είναι κάτι συγκεκριμένο

32:50 Καταρχάς δεν ξυπνάς μόνο το πρωί Μπορείς να ξυπνήσεις και μες στη νύχτα, μπορείς να ξυπνήσεις στις 5 και ένα πρόβλημα που είχες, μια φράση που έπρεπε να γράψεις έτσι ή ένα άλλο πρόβλημα που έχει σχέση με τη δημιουργία να σε έχει απασχολήσει πάρα πολύ τις τελευταίες μέρες, τις τελευταίες εβδομάδες και ξαφνικά μες στη νύχτα να ανοίξεις τα μάτια σου και να έχει βρεθεί η λύση.

33:13 Γιατί το μυαλό έχει δουλέψει πάρα πολύ και ξαφνικά ανάμεσα σε αυτή την κατάσταση που είναι ανάμεσα στον ύπνο και στον ξύπνιο να έρθει η λύση. Υπάρχει ένα επίτευγμα για το οποίο νιώθετε περήφανος. Όχι. Αισθάνομαι ικανοποίηση, ευχαρίστηση που κάνω τα πράγματα που αγαπώ και να τα βλέπω να γεννιούνται και να παίρνουν μορφή και να φεύγουν από μένα και να παραμένουν μέσα μου ταυτόχρονα.

33:38 Χρειάστηκε να κάνετε κάτι που δεν θέλατε στη ζωή σας. Αναγκαστήκατε να κάνετε κάτι που δεν σας άρεσε για ένα μικρό αίστο διάστημα. Ελάχιστα πράγματα νομίζω. Δηλαδή δεν επέτρεψα στον εαυτό μου να κάνει πράγματα που δεν ήθελε ή που δεν του άρεσαν. Ακόμη κι αν αυτό ήταν πολύ δύσκολο και εν είχε πολλές αγωνίες, στερήσεις. Προτίμησα δηλαδή τις αγωνίες και τις στερήσεις παρά το να κάνω υποχωρήσεις, να κάνω πράγματα που δεν μου τέριαζαν.

34:10 Γιατί ούτε καλός θα ήμουν στα πράγματα που δεν μου τέριαζαν. Υπήρξε ένα πράγμα πολύ σημαντικό τώρα που το σκέφτομαι. Ποιο ήταν αυτό? Ήταν ότι πριν φύγω για το Παρίσι να σπουδάσω συγκριτική φιλολογία, συγκριτική γραμματολογία, είχα περάσει το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο ως ηλεκτρολόγος μηχανικός και έμεινα γεμάτα τρία χρόνια και ήταν η πιο δύσκολη περίοδος της ζωής μου.

34:36 Αλλά ήταν και αυτή η περίοδος που εκλήθην να κάνω κάτι που δεν μου τέριαζε, που δεν ήμουν εγώ, αλλά μέσα από αυτή τη διαδικασία κατάλαβα τι δεν ήμουν. Άρα έμενε να ανακαλύψω το τι είμαι. Σας ευχαριστώ πάρα πολύ Εγώ σας ευχαριστώ Νίκη Ριγεκή από τη ζωή του Γιώργου Αρχιμανδρίτη Είναι διδακτός συγκριτικής γραμματολογίας του Πανεπιστημίου της Ορβόνης Συγγραφέας, δημιουργός ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών εκπομπών Υχογράφηση, επεξεργασία Νίκος Χατζίου Ανίδης Μοντάζ, Γιάννης Καραγιάννης Σύμβουλος περιεχομένου, Τζένι Πουπουλίδου.

35:15 Είμαι η Κωνσταντίνα Βαρσιάμη και σας ευχαριστώ. Ακούσατε το podcast «Μια Κυριακή από τη ζωή σου». Για να μην χάνετε κανένα επεισόδιο της σειράς και για να ανακαλύψετε και τα υπόλοιπα podcast του Sky, ακολουθήστε μας στο Spotify και στα Apple Podcast ή ακούστε μας μέσα από το sky.gr και skyradio.gr. Sky Podcast