Η απίθανη ιστορία της ασπιρίνης

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Τις μεγάλες στιγμές της ιστορίας όλοι τις ξέρουμε. Αλλά τι γίνεται με τις μικρές, εκείνες που κρύβονται στις σκιές, που άλλαξαν τον κόσμο χωρίς καν να το καταλάβουμε. Το podcast «Μικρές πραγματικές ιστορίες της ανθρωπότητας» σε ταξιδεύει σε αληθινές ιστορίες που εξάπτουν την περιέργεια, φωτίζουν ξεχασμένα γεγονότα και αποκαλύπτουν πως οι πιο μικρές λεπτομέρειες κρύβουν τις μεγαλύτερες αλήθειες.

00:27 Άκου το τώρα στο Spotify και μπες κι εσύ στον κόσμο των μικρών αλλά συναρπαστικών ιστοριών της ανθρωπότητας. Λοιπόν, σκέψω κάτι πολύ απλό καθημερινό. Ένας πονοκέφαλος, ένας πόνος στους μυς. Ή λίγος πυρετός. Ακριβώς. Το πρώτο πράγμα που σκέφτονται οι περισσότεροι, ανοίγουν το ντουλαπάκι του μπάνιου και παίρνουν ένα μικρό, λευκό χάπι.

01:01 Είναι τόσο δεδομένο που σχεδόν δεν το σκεφτόμαστε. Κι όμως, η ιστορία πίσω από αυτό το χάπι μοιάζει με ταινία. Με ταινία? Ναι, ναι, είναι ένα έπος. Μια ιστορία που ξεκινά από την αρχαιότητα, με γιατρούς και βασιλιάδες και φτάνει στους επιστήμονες, στις εταιρείες, ακόμα και σε έναν παγκόσμιο πόλεμο. Αυτό ακριβώς θα εξερευνήσουμε μαζί.

01:22 Πώς γίνεται ο φλοιός ενός δέντρου να καταλήγει ένα από τα πιο διάσημα φάρμακα στον κόσμο. Ας το ανακαλύψουμε. Ας ξεκινήσουμε λοιπόν από την αρχή, πάμε πολύ πίσω στον χρόνο, αρχαία Ελλάδα. Μάλιστα. Εκεί γύρω στο 400 π.Χ. Έχουμε τον Ιπποκράτη, τον παπέρα της ιατρικής, που προσπαθεί να βοηθήσει ας πούμε μια γυναίκα που πονάει. Τι της δίνει?

01:43 Κόθιε μαχάπιε, σίουρα. Της δίνει κομμάτια από τον φλοιό ενός δέντρου, της ιτιάς. Για να της φύγει ο πόνος και ο πυρετός. Ακριβώς. Και το συναρπαστικό εδώ, κοίτα να δεις, είναι ότι ο Ιπποκράτης ουσιαστικά της έδινε την ίδια ουσία που υπάρχει στο σημερινό φάρμακο. Απίστευτο. Και η γνώση αυτή ήταν ακόμα παλαιότερη. Έχει βρεθεί σε παπήρους στην αρχαία Αίγυπτο χιλιάδες χρόνια πριν.

02:08 Άρα οι άνθρωποι ήξεραν για χιλιάδες χρόνια ότι αυτό το δέντρο είχε θεραπευτικές ιδιότητες. Ναι, αλλά δεν ήξεραν γιατί. Βλέπανα πρόσωτη δουλεύει. Υπήρχε όμως ένα τεράστιο πρόβλημα. Το οποίο ήταν? Το να μασάς τον φλοιό ενός δέντρου δεν είναι και η καλύτερη εμπειρία. Ήταν πικρό, ερηθιστικό και η δόση ήταν εντελώς ανεξέλιγκτη.

02:31 Κατάλαβα. Έπρεπε δηλαδή να βρουν την ουσία που κρυβόταν μέσα. Αυτό ακριβώς. Και αυτό πήρε αιώνες. Μόλις τον 19ο αιώνα, οι επιστήμονες κατάφεραν τελικά να απομονώσουν την καθαρή ουσία, το σαλικυλικό οξύ. Και υποθέτω πως όταν το βρήκαν είχαν στα χέρια τους ένα θαυματουργό φάρμακο. Είχαν στα χέρια τους ένα θαύμα και μια κατάρα μαζί.

02:53 Πώς γίνεται αυτό? Κοίτα, το καθαρό σαλικυλικό οξύ ήταν απίστευτα αποτελεσματικό. Έριχνε τον πυρετό, σταματούσε τον πόνο, αλλά ήταν τόσο δυνατό, τόσο όξινο που κυριολεκτικά έκαιγε το στομάχι. Ωχ! Προκαλούσε φρικτούς πόνους, εμοραγίες, πολλές φορές η θεραπεία ήταν χειρότερη από την ίδια την αρρώστια. Δηλαδή, είχαν κάτι που θα μπορούσε να βοηθήσει εκατομμύρια ανθρώπους, αλλά δεν μπορούσαν να το χρησιμοποιήσουν.

03:17 Ακριβώς. Είναι σαν να έχεις ένα σούπερ αυτοκίνητο, αλλά χωρίς φρένα. Τέλεια παρομοίωση. Για δεκαετίες, οι επιστήμονες ήταν σε αδιέξοδο. Είχαν το κλειδί, αλλά έκαιγε το χέρι τους κάθε φορά του το άγγιζαν. Και εδώ είναι που η ιστορία γίνεται πραγματικά ενδιαφέροντα. Φτάνουμε στο 1897, σωστά? Μάλιστα. 1897. Σε ένα εργαστήριο στη Γερμανία. Μιας μεγάλης εταιρείας που λεγόταν Bayer.

03:44 Εκεί ένας χημικός, ο Φέληξ Χόφμαν... Έχει ένα πολύ προσωπικό κίνητρο. Ο πατέρας του είναι άρρωστος. Από τι έπασχε? Είχε ρευματοειδή αρθρίτιδα, αφόρητη πόνη και δεν μπορούσε να πάρει το σαλικυλικό οξύ γιατί του διέλυε το στομάχι. Καταλαβαίνω. Οπότε ο γιος, ο Χόφμαν, από αγάπη για τον πατέρα του, αποφασίζει να βρει μια λύση.

04:06 Ακριβώς. Πειραματίζεται και δημιουργεί μια νέα βελτιωμένη μορφή του φαρμάκου. Τι ακριβώς έκανε? Με μια πανέξυπνη χημική προστήκη ουσιαστικά τήληξε το επιθετικό μόριο. Δημιούργησε κάτι σταθερό, καθαρό και, το κυριότερο, φιλικό για το στομάχι. Βρήκε τη λύση. Φαντάζομαι έτρεξε στο αφεντικό του και τον σήκωσαν στα χέρια. Θα το περίμενε κανείς. Αλλά συνέβη το ακριβώς αντίχετο.

04:33 Τι λες τώρα. Ο διευθυντής του απέρριψε την ανακάλυψη. Τη χαρακτήρισε άχρηστη. Είπε ότι μπορεί να βλάψει την καρδιά. Μα γιατί, γιατί τέτοια αντίδραση. είχε τη λύση σε ένα πρόβλημα δεκαετιών. Εδώ είναι το απίστευτο. Η εταιρεία εκείνη την εποχή ενδιαφέρονταν για ένα άλλο προϊόν που πουλούσε ως σιρόπι για τον Βίχα. Και τι ήταν αυτό το προϊόν?

04:56 Η ηρωίνη. Σοβαρά, απέρριψαν την ασπιλίνη για την ηρωίνη. Ακριβώς. Για την Bayer, η ηρωίνη ήταν το μέλλον. Τη διαφήμιζαν παντού, ακόμα και για παιδιά, ως απόλυτα ασφαλή. Οπότε η ανακάλυψη του Χόφμαν για τον πόνο ήταν απλώς ένας αντιπερισπασμός για αυτούς. Απίστευτη ιστορία. Και ο Χόφμαν τι έκανε? Τα παράτησε? Όχι. Και εδώ είναι η ανατροπή.

05:21 Ο Χόφμαν πίστευε τόσο στην εφεύρεσή του που την πρόθεσε μόνος του. Έκανε αντάρτικο. Τι εννοείς? Άρχισε να δίνει δείγματα σε γιατρούς, σε νοσοκομεία και η επιτυχία ήρθε από τους ίδιους τους ασθενείς. Άρχισαν να τη ζητούν στα φαρμακεία. Θέλω το νέο φάρμακο που δεν χαλάει το στομάχι. Η πίεση από τον κόσμο δηλαδή ανάγκασε την εταιρεία να αλλάξει γνώμη.

05:45 Αναπόφευτα. Η φήμη του διαδόθηκε τόσο γρήγορα που η Bayer δεν μπορούσε πια να το αγνοεί. Κατάλαβαν το λάθος τους. Έτσι το 1899 το ονόμασαν Aspirin. Και θα νόμιζε κανείς ότι εδώ τελειώνει η ιστορία. Ο ήρωας δικαιώθηκε. Αλλά υπάρχει και κάτι άλλο, έτσι δεν είναι? Υπάρχει και μια κρυφή, πιο σκοτεινή πλευρά. Η επίσημη ιστορία της Bayer λέει ότι ο Χόφμαν ήταν ο μοναλικός ήρωας.

06:11 Αλλά? Πολλά χρόνια αργότερα, ένας άλλος άντρας, ο προϊστάμενος του Χόφμαν, ο Άρθρου Ράιχενγκρουν, ισχυρίστηκε κάτι εντελώς διαφορετικό. Τι ακριβώς ισχυρίστηκε? Είπε ότι η ιδέα και όλη η καθοδήγηση ήταν δικές του. Ότι ο Χόφμαν ήταν απλώς, ας πούμε, τα χέρια του στο εργαστήριο. Μισό λεπτό. Αυτό είναι τεράστια κατηγορία. Λέει ότι του έκλεψαν την ανακάλυψη.

06:34 Ακριβώς. Και υποστήριξε ότι η εταιρεία τον έσβησε από την ιστορία επειδή ήταν Εβραίος. Αααα. Ειδικά καθώς ο ναζισμός κέρδιζε δύναμη στη Γερμανία. Μια μεγάλη γερμανική εταιρεία δεν ήθελε το πιο διάσημο προϊόν της να συνδέεται με έναν Εβραίο. Και υπάρχουν αποδείξεις γι' αυτό ή είναι απλός ο λόγος του? Κοίτα, για δεκαετίες τον αγνοούσαν.

06:59 Όμως πιο σύγχρονες έρευνες σε αρχεία της εταιρείας, σε σημειωματάρια, δείχνουν ότι μάλλον έλεγε την αλήθεια. Ήταν ο διευθυντής του τμήματος, αυτός έδινε τις κατευθύνσεις. Άρα μπορεί ο πραγματικός εφευρέτης να έμεινε για πάντα στη σκιά. Είναι τραγικό. Πολύ τραγικό. Μάλιστα, ο Άιχεν Γκριν επέζησε από στρατόπεδο συγκέντρωσης.

07:20 Απίστευτο! Και τι απέγινε ο Χόφμαν. Τουλάχιστον αυτός έγινε πλούσιος. Καθόλου! Ούτε ένα νόμισμα δεν πήρε από τα τεράστια κέρδη. Γιατί? Έκανε το λάθος να μην κατοχυρώσει την εφεύρηση στο όνομά του. Όλα τα κέρδη πήγαν στην εταιρεία. Και τι έκανε μετά? Απογοητευμένος αποσύρθη από τη χημεία και άρχισε να σπουδάζει ιστορία της τέχνης.

07:44 Η ιστορία όμως δεν τελειώνει εκεί. Η μεγαλύτερη ανατροπή έρχεται στο τέλος του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Ναι, φτάνουμε στο 1918. Η Γερμονία χάνει τον πόλεμο. Και τι σχέση έχει αυτό με ένα χάπι. Το φάρμακο ήταν τόσο πολύτιμο που οι νικητές, η Βρατανία, η Γαλλία και η Ήπα, το απέτησαν ως μέρος των πολεμικών αποζημιώσεων. Σοβαρά τώρα, ζήτησαν την πατέντα ενός φαρμάκου.

08:10 Ακριβώς. Πήραν τα δικαιώματα από την Bayer. Το φάρμακο αντιμετωπίστηκε σαν ένα στισαυρός, σαν ένα λάφυρο πολέμου. Έτσι λοιπόν έχασε η γερμανική εταιρεία την αποκλειστικότητα. Ακριβώς. Και έτσι το φάρμακο έγινε γνωστό σε όλο τον κόσμο. Η ήττα της Γερμανίας, κατά έναν περίεργο τρόπο, οδήγησε στην παγκόσμια κυριαρχία της ασπιρίνης.

08:33 Φίδια μάχη για το ποιος ήταν ο πραγματικός εφευρέτης, μέχρι να γίνει έπαθλος σε έναν πόλεμο. Αυτό το μικρό χάπι έχει μια τεράστια ιστορία. Και σήμερα? Σήμερα, πάνω από εκατόδης εκατομμύρια ταμπλέτες καταναλώνονται κάθε χρόνο παγκοσμίως. Και όχι μόνο για τον πόνο, αλλά και για την προστασία της καρδιάς. Το ταξίδι του μας δείχνει, τελικά, πως μια απλή ιδέα μπορεί να κρύβει απίστευτες ανθρώπινες ιστορίες.

09:00 Αυτό ακριβώς. Και μας οδηγεί σε μια τελευταία σκέψη. Για πες. Την επόμενη φορά που κάποιος θα δει αυτό το απλό, λευκό χάπι, θα μπορούσε να σκεφτεί όλα τα τι θα γινόταν, αν. Τι θα γινόταν αν ο Χόφμαν δεν είχε τα παρατήσει. Τι θα γινόταν αν η εταιρεία δεν το είχε απορρίψει αρχικά. Και αυτό μας κάνει να αναρωτιόμαστε. Ακριβώς, πόσα άλλα απλά πράγματα γύρω μας έχουν τις δικές τους εξίσου επικές και κρυμμένες ιστορίες που περιμένουν απλώς να τις ανακαλύψουμε.