Ρηγγίνα Λέζα 12/18) Γρηγόριος Ξενόπουλος
ΜυθιστορίεςΣχετικά με αυτό το επεισόδιο
Διαβάζει η Χριστίνα Μπράβου
Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.
Για αγάπη του Σολομού, ο Τρικούπης είχε παρατείνει τη διαμονή του στη Ζάκυνθο όσο μπορούσε. Άλλα καθήκοντα όμως πιο επιτακτικά τον καλούσαν στην Ελλάδα και 15 ημέρες μετά την επίσκεψη του Λέζα, μπαρκαρίστηκε για το Μεσολόγγι. Φεύγοντας, υποσχέθηκε να ξαναγυρίσει με πρώτη ευκαιρία. Ήταν όμως πολύ αμφίβολο αν θα μπορούσε να κρατήσει την υπόσχεσή του, γιατί οι περιστάσεις γίνονταν όλο ένα και πιο δύσκολες.
Τα πρώτα ηρωικά κατορθώματα των επαναστατών ακολούθησαν μερικές αποτυχίες. Η Τουρκία κατέβαζε περισσότερα στρατεύματα και το χειρότερο είχε αρχίσει μεταξύ των αρχηγών η διχόνοια, η δολερή διχόνοια, που τόσο ολέθρια αποτελέσματα έμελε να έχει σε λίγο. Ο Σολωμός κουβαλήθηκε στους στράνοι με τα βιβλία του, τα χαρτιά του και τον πιστό του Λάμπρο. Στην κάμαρα που κοιμόταν έστησε και το γραφείο του και σε μια γωνιά, δίπλα στο κρεβάτι, κρέμασε τις εικόνες της θλιμμένης Παναγιάς και της Ρυγκίνας.
Αλλά τον περισσότερο καιρό διάβαζε η έγραφα έξω Σε ένα μικρό ίσιωμα κάτω από δύο μεγάλα δέντρα Όπου ήταν ένα σπάγκος, ένα τραπέζι και δύο-τρία ψάθινα καθίσματα Από εκεί η θέα ήταν έξοχη Έβλεπε όλη την πόλη, το λιμάνι, τον σκοπό, τη θάλασσα ως τα βουνά του Μοριά Και αποδόθη στο κάστρο, τον απέραντο κάμπο, τη θάλασσα της Κεφαλονιάς και το μεγάλο γαλάζιο βουνό της.
Τα βουνά της Ζακύνθου κατά τη δύση φαίνονταν πιο μακριά, πιο θαμπά. Κοντά του είχε το ακροτήρι με το κοκκινό χώμα, τους ελαιώνες, τον φάρο και στα πόδια του τη λευκή κορδέλα της καινούριας ρούγας που ξετυλιγόταν με γυρίσματα από τη χώρα ως το χωριό το Γαϊτάνι, ανηφορίζοντας ελαφρά ως τον λόφο του στράνι και από εκεί και πέρα κατηφορίζοντας ελαφρότερα.
Αλλά συχνότερα ο Σολωμός ήταν γυρισμένος προς τον Μοριά, προς την Ελλάδα. Πόσο τον τραβούσε η μεγάλη εκείνη στεριά που άρχιζε εκεί που τέλειωνε η πλατιά θάλασσα του Ιωνίου. Πώς τη φανταζόταν, πώς την ποθούσε, πώς λαχταρούσε να πατήσει τα άγια της χώματα, να την ειδεί και από κοντά, να την χορτάσει. Ποτέ όμως δεν αποφάσιζε και να πραγματοποιήσει το ονειρευτό αυτό ταξίδι Ο μεγάλος ιδανιστής φοβόταν μην πάθει ό,τι κι αν έπαιρνε γυναίκα του τη Ριγκίνα Και τις δυο του αγαπημένες ήθελε να τις λατρεύει από μακριά Σε εκείνο το ίσιωμα με τα δέντρα πάνω στο λόφο με την έξοχη θέα Απ' έξω από το γραφικό σπιτάκι έμελε να γραφτεί ο ύμνος την Ελευθερία το οποίο ιστορικό, το οποίο ιερό όπου σήμερα έπρεπε να υπάρχει ένα μνημείο.
Κατά τα μέσα του θεριστή κουβαλήθηκε στο σπιτάκι της Μπόχαλης και η οικογένεια Λέζα. Το μικρό δροσερό προάστιο ήταν σε μία άκρη του ίδιου λόφου όπου και το Βενετσιάνικο κάστρο. Από τον λόφο του στράνη τον εχώριζε η καινούργια ρούγα. Λίγο πιο κάτω προς τη χώρα έπαιρνες ένα δρομάκο ανηφορικό, τον ανήφορο της Μπόχαλης που είναι ωραίο σεριάνι όπως έλεγε το λαϊκό τραγούδι και σε λίγο έφτανε στα πρώτα σπίτια μέσα σε ολάνθιστα περιβόλια.
Το σπιτάκι του γιατρού ήταν στο τέλος προς το κάστρο και βαθιά. Και αυτό μέσα σε ένα μικρό περιβόλι με πολλά λουλούδια και λιγοστά δέντρα, ισόγειο, κοκκινοβαμμένο, με πράσινα παράθυρα. Θέα δεν είχε, το τριγύριζαν οι ανθοστόλιστες και μυρωμένες πρασινάδες, αλλά με έβγαινες και προχωρούσες προς τον ακρινό δρόμο του λόφου, με το πεζούλι πάνω από την απόκριμνη πλαγιά έβλεπες ό,τι σχεδόν και από τον λόφο του στράνη και ακόμα είχε στα πόδια σου το πιο κεντρικό μέρος της χώρας την πλατεία του Αγίου Μάρκου το φόρο, το γιοφύρι και ήταν δύο βήματα από εκεί κάτω ως εκεί πάνω ο γιατρός μπορούσε να ανεβοκατεβαίνει μια και στην ανάγκη δύο φορές την ημέρα για να βλέπει τους αρρώστους του Σπάνια έπαιρνε καροντσίνο ή καβαλίκευε τη φοραδίτσα που του δάνειζε ένας φίλος του Μποχαλιώτης Δυο βήματα επίσης όπως είχε πει και ο Τρικούπης ήταν από την Μπόχαλη ως του Στράνη, από τη Ρυγκίνα ως τον Σολωμό Τις πρώτες ημέρες η Ρυγκίνα κατέβαινε συχνά στην καινούρια Ρούγα και κάποτε μόνο με τη μητέρα της
και πήγαινε ως το Όμικρον, ένα γιοφύρι που η καμάρα του ήταν ολοςδιόλου κυκλική και γι' αυτό το λέγανε έτσι, περνώντας δύο φορές από το στράνι με την ελπίδα να συναντήσει κάπου εκεί το Σολωμό. Αλλά δεν τύχαινε. Κι αφού πέρασε καμιά βδομάδα, άρχισε να τρώγεται τον πατέρα της. «Παπάκι, πάμε να ειδούμε τον Κόντε Σολωμό». Γιατί έτσι τον έλεγε τώρα κι αυτή, με το όνομα που μια μέρα θα δοξαζόταν.
Ο Λέζας είχε καταλάβει πια το αίσθημα που έδαινε τους δύο νέους και άλλο που δεν ήθελε. Φοβόταν όμως μην έδειχναν μεγάλη σπουδή και από αξιοπρέπεια συγκρατούσε την ανυπομονησία της ερωτευμένης. «Αγάλλια αγάλλια θα πάμε, άσε να ειδούμε ακόμα μην έρθει εκείνος, μα πρέπει παπάκι να του θυμίσουμε το ποίημα. Α, γι' αυτό, έννοια σου, αφού δεν φαίνεται πουθενά, θα κάθεται κλεισμένος και θα το γράφει».
Μια μέρα που τον φαγώθηκε πάλι η Ριγκίνα της είπε «Δεν θα ξέρει πως κουβαληθήκαμε, αλλιώς θα ερχόταν. Δεν θα ήταν ατέριαστο να του γράψεις δύο λόγια, αφού τέλος πάντων έχετε κάνει μια συμφωνία. «Α, ναι!» φώναξε με χαρά η Ρυγκίνα. «Θα του γράψω. Πρέπει να του γράψω». Κι αμέσως πήρε χαρτί και χάραξε με το φτερό της τα λίγα αυτά λόγια.
«Μπόχαλη, 24 του Θεριστή. Είμαστε εδώ πάνω, αντίκρισσας, από μια βδομάδα. Θέλετε να έρθετε να μας ειδείτε. Ο λόφος της Μπόχαλης και ο λόφος του Στράνη δεν είναι πια Μωάμεθ και Βουνό. Είναι δύο βουνά. Λοιπόν, να ειδούμε». «Ριγκίνα». «Πράβο, ωραίο», γέλασε ο Λέζας και το έστειλε στους τράνοι με ένα μικρό μποχαλιώτη που τους έκανε τα θελήματα. Μετά μια ώρα πήγε στην Μπόχαλη ο Λάμπρος με αυτό το γραμματάκι του αφέντη του. «Όχι, ο λόφος της Μπόχαλης και ο λόφος του στράνη δεν είναι δύο βουνά, είναι δύο Μωάμεθ. Σε λίγες ημέρες θα έρθω. Αν αργήσω όμως, ελάτε εσείς. Δέλτα Σίγμα».
Η Ριγκίνα περίμενε. Βήμα δεν έκανε εκείνες τις μέρες από το σπίτι ή από το περιβόλι. «Παράξενο και τούτο το αμόρε», είπε κρυφά ο Λέζας της γυναίκας του. «Τον δεχτήκαμε στο σπίτι μας. Είμαστε στην εξοχή. Άλλος τη θέση του θα ερχόταν δυο φορές την ημέρα. Τούτος περίμενε να του γράψει η Ριγκίνα για να της αποκριθεί πως θα έρθει σε λίγες ημέρες Μα τι καμαρώνει, βαστάει πόζα Οι νέοι στον έρωτα δεν είναι τόσο ποζάτοι Εγώ καταλαβαίνω πως το αίσθημά του είναι πολύ σοβαρό Είπε η Λέζενα Ο άλλος που ερχόταν δύο φορές την ημέρα θα ήθελε να παίξει Μπορεί, έκαμε ο γιατρός Να δούμε όμως που θα καταλήξει αυτό το σοβαρό αίσθημα Μα αφού είναι σοβαρό ελπίζω να καταλήξει εκεί που επιθυμούμε Μακάρι καημένη δεν είναι γιατί θέλω να πάρει κόντε η θυγατέρα μας Εγώ και το Τζόρτζι θα της έδινα αν της άρεσε Μα φοβάμαι μην αγαπήσει πολύ αυτόν τον νέο Μην κάνει όνειρα μεγάλα και ύστερα βγει γελασμένη Η Λέζενα κούνησε το κεφάλι της Μου φαίνεται πως τον αγαπάει κιόλας όσο δεν μπορεί περισσότερο
Και τα μεγάλα όνειρα που λες τα έχει κάνει. Μαν γελαστή τι θα φταίμε εμείς. Μπορούσαμε να το εμποδίσουμε. Έτυχε βλέπεις να γνωριστούνε. Όλα στον κόσμο τυχερά είναι. Ας ελπίσουμε λοιπόν πως για τη Ριγκίνα ήταν μια καλή τύχη. «Ναι», είπε συγκινημένος ο πατέρας, «θα ήταν αμαρτία να υποφέρει το καημένο, να δυστυχήσει. Είναι τόσο καλή κοπέλα και Βασιλόπουλο θα της άξιζε».
Με αυτή την ελπίδα που την είχαν δάκει από την αρχή Οι γονείς θα υποβοηθούσαν τώρα το σοβαρό αίσθημα Όπως δά το είχαν υποβοηθήσει και από την αρχή Τότε ίσως μπορούσαν να κάνουν και αλλιώτικα Μα τώρα πια ήταν αργά Μόνο δύο ημέρες περίμενε η Ριγκίνα Την τρίτη λίγο πριν πέσει το δειλινό Ο Σολωμός Μονάχος χτύπησε με την παγωλίνα του την καγκελόπορτα του περιβολιού.
Ήδη η Ριγκίνα έτρεξε και του άνοιξε. Φορούσε ένα φουστάνι ουρανή, μονοκόμματο, της εξοχής, χωρίς πουφ και χωρίς γαρνιτούρες και μια λεπτή άσπρη με ταξωτή εσάρπα στους ώμους της. Μόνο η Λέζενα ήταν στο σπίτι. Δεν ευγιάστηκε όμως να βγει στο περιβόλι. Ο γιατρός ήταν κλεισμένος στο γαϊτάνι για συμβούλιο. Είχε φύγει με τη φοραδίτσα και δεν ήξεραν τι ώρα θα γύριζε Τέλος πάντων, έκαμε η ριγκίνα πασίχαρη Ξαναβλεπόμαστε ύστερα από ένα σχεδόν μήνα Πώς βρήκατε το σπίτι μας Ρωτώντας Όπως βρίσκει κανένας και μαθαίνει τα πάντα Αργήσατε λίγο Αν δεν ερχόσαστε και σήμερα, αύριο θα ερχόμουν εγώ Έχεις δίκιο Μόλις μου έγραψες έπρεπε να έρθω «Μα ήμουν ψυχρωμένος. Δύο μέρες είχα και πυρετό. Δεν σου το έγραψα για να μην ανησυχήσεις». «Αλήθεια. Αρρωσταίνετε λοιπόν κι εσείς. Δεν τον εφανταζόμουν». «Καλά εκάματε που δεν μου το γράψατε. Τώρα είσαστε καλά».
«Γεια!» «Ναι, αν και πολύ ώρα μου φαίνεται πάλι πως ήμουνα ζεστός». «Γεια!» έκαμε σαν τρομαγμένη η Ριγκίνα και του κράτησε το χέρι λίγες στιγμές. «Όχι», είπε χαμογελώντας, «δροσερός είσαστε. Η μητέρα μου είναι μέσα. Παίνουμε?» Θα προτιμούσα να καθίσουμε στο περιβόλι. Φοβάμαι μη μεταψυχρωθείτε αυτή την ώρα. Α, μη φοβάσαι. Και την αρρώστια μου έξω την πέρασα. Έπειτα εδώ δεν φυσάει καθόλου.
Αλήθεια, απ' έξω από το σπίτι, κολλητά στον τοίχο και πλάι στην ξόπορτα Ήταν ένας ψάθινος καναπές και μπροστά του ένα τραπεζάκι με δύο-τρεις καρέκλες Ψάθινες επίσης, όλα κάτω από μια μεγάλη υπεργουλιά, σαν επέκταση της σκεπής Ο Σολωμός κάθισε σε αυτό το απάγγιο, με τα νότα προφυλαγμένα Και στο πλάι του η Ριγκίνα Λοιπόν, το μεγάλο τραγούδι Γι' αυτό θέλω πρώτα να μου πείτε, το αρχίσατε»
Ο ποιητής χαμογέλασε «Το μεγάλο τραγούδι δεν αρχίζει έτσι γλίγορα Πρέπει να το σκεφτεί κανένας πολύ για να το αρχίσει Άμα το αρχίσει όμως, το τελειώνει γρήγορα Ο κύριος Τρικούπης το περιμένει Και πολλοί άλλοι το περιμένουν Ας είναι, δεν θα λείψω να του γράψω πως μου το θύμισες Μα μου είπε και να σας κουντάω Το θυμάμαι, μα δεν χρειάζεται. Πίστεψε, Ριγκίνα, κανένας δεν με σκουντάει περισσότερο από εμέ τον ίδιο. Μα θα γίνει άμα έρθει ώρα του. Το καταλαβαίνω. Πρέπει να γουρμάσει στο νου σας η ιδέα.
«Μα τι θα είναι» «Πατριωτικό» είπε ο κύριος Τρικούπης «Δηλαδή» «Εσύ τι φαντάζεσαι» Η Ριγκίνα αποκρίθηκε αμέσως και ζωηρά «Φαντάζουμε κάτι για την επανάσταση, για τα παλικάρια που πολεμάνε γυρεύοντας ελευθερία, για την ελευθερία. Δεν είναι έτσι» Ο Σολωμός κοίταζε μπροστά του, όπου υψωνόταν μια μεγάλη ολανθισμένη πασχαλιά. Κάρφωσε τα μάτια του στις μενεξελιές τούφες των λουλουδιών και σαν να ονειρευόταν πρόφερε σιγά.
«Ναι, για την ελευθερία». «Η ελευθερία είναι μία θεά». «Τώρα ξαναγυρίζει στην Ελλάδα, όπου μια φορά βασίλευε και λατρευόταν». «Είναι μία θεά μεγάλη, ωραία, δυνατή». «Πώς τη φαντάζεσαι, Ριγκίνα». «Την ελευθερία». Γύρισε και την κοίταξε. «Ναι, τη θεά». Τη φαντάζουμε σαν Αμαζόνα, σαν Αθηνά Φορεί περικεφαλαία και στο χέρι της κρατά σπαθί Η όψη της είναι φοβερή Μια λάμψη, μια φλόγα, ένα φως Από τα μάτια της, από το σπαθί της Από το άσπρο ρούχο της, από όλα Ένα φως Ο Σολωμός γύρισε πάλι κατά την Πασχαλιά και σιγά υπόκοφα άρχισε να λέει.
«Ναι, τη βλέπω, τη γνωρίζω, τη γνωρίζω από την όψη, τη γνωρίζω από το σπαθί, τη γνωρίζω από το φως». Στάθηκε λίγο και ξανάπαι. Σε γνωρίζω από την όψη. Από την όταν τώρα στην ελευθερία. Έκανε έναν στίχο. Και με την ευκολία που είχε να αυτοσχεδιάζει, έκανε εκεί αμέσως ολάκερο τετράστιχο. Λάμψιν έχει όλοι φλογόδι, χείλος, μέτωπο, οφθαλμός.
Φως το χέρι, φως το πόδι. «Κι όλα γύρω σου είναι φως» Το μέτρο ήταν από τον ύμνο του Μαρτελάου Ασυναίσθητα, αθέλητα Αυτό θα μεταχειριζόταν και στο δικό του Το έβρισκε μεγαλόπρεπο, ενθουσιαστικό, θριαμβευτικό Σαν μουσική σε λα ματζόρε Την εικόνα του την έδωκε σχεδόν ο Λάκερη η Ριγκίνα Του άρεσε, ενθουσιάστηκε και γυρίζοντας απότομα της έπιασε το χέρι και της είπε «Ριγκίνα, το τραγούδι άρχισε». «Το άκουσα», ψηθήρισε εκείνη η εκστατική. «Θεέ μου, τι ωραίο που ήταν. Μα αλήθεια, τώρα δάε κάματε αυτούς τους στίχους. Πρέπει να τους γράψετε, μην τους λησμονήσετε. Να σας φέρω χαρτί».
Δεν της αποκρίθηκε. Τη στιγμή εκείνη βγήκε από το σπίτι η Λέζενα. «Πω, έκαμε, εσείς είσαστε κόντε. Η Παναγιώτα δεν ήξερε να μου πει. Με συγχωρείτε. Μα γιατί εδώ, δεν μπαίνετε μέσα». «Ψέματα» το έλεγε. «Είδε πολύ καλά από το παράθυρο πως ο επισκέπτης ήταν ο Σολωμός. Μα άργησε να βγει, για να λάβουν καιρό να μιλήσουν οι δυο τους. Αν μπορούσε μάλιστα, δεν θα παρουσιαζόταν και καθόλου».
«Ο Κόντες προτιμάει εδώ έξω», είπε η Ριγκίνα. «Ναι», είπε ο Σολωμός, «μου αρέσει να βλέπω εκείνο το Φιόρντα Μόρε». «Μωρέ, ο γιατρός θα λυπηθεί πολύ. Πήγε στο γαϊτάνι για συμβούλιο, μα μπορεί και να γυρίσει νωρίς. Δεν θα φύγετε γλίγορα». «Όχι, ήθελα να κάνω ένα γύρο στην Πόχαλη που έχω να την ειδώ καιρό. Να πάτε με τη Ρυγκίνα και μάλιστα όσο είναι ημέρα. Να σας τρατάρουμε όμως πρώτα. Τι θα επιθυμούσατε κόντε».
«Τίποτα άλλο από κανένα φρούτο». Το περιβολάκι έκανε φρούτα πολλά. Είχαν κομμένα και η Παναγιώτα τα έφερε σε ένα δοχείο με κρύο νερό. Ο Σολωμός πήρε μια βαρδάτσα και πριν τη βάλει στο στόμα του, τη σκούπισε με την πετσέτα καλά. Αυτό το φρούτο, είπε, μ' αρέσει για τα χρώματά του Βρεγμένο τα χάνει, μα άμα στεγνώσει του ξαναγυρίζουν Τι δέστε Πραγματικώς η βαρδάτσα, ένα είδος κορόμιλου ή μπουρνέλας σαν αυγό Με σχισμί στην πάντα σαν του βερήκοκου Έχει πάνω της όλα τα χρώματα Αλλά τόσο αμυδρά και τόσο συγκεχημένα που λες και είναι ένα ελαφρό, ανεπέστητο, πολύχρωμο χνούδι που ηριδίζει.
Στο νερό η φλούδα γίνεται κυτρινοπράσινη, μονοχρωμη. Μα στεγνώνοντας, ξαναπαίρνει το χνούδι με τους ωραίους ηριδισμούς κι αυτούς τώρα έδειχνε ο Σολωμός με θαυμασμό στις γυναίκες. «Και μένα μ' αρέσει», είπε η Ριγκίνα, «μα να τη βλέπω μόνο και μάλιστα πάνω στο δέντρο». «Κάθε φρούτο και κάθε λουλούδι στη μάνα του είναι ωραιότερο», είπε ο Σολωμός. «Είναι νόμος του ωραίου και στη φύση και στην τέχνη. Για να το απολαμβάνουμε όσο περισσότερο μπορούμε, πρέπει να το βλέπουμε στο μέρος που πρέπει.
Ένα τριαντάφυλλο πεσμένο στα χώματα, στα χιόνια, δεν είναι ωραίο όσο πάνω στη τριανταφυλλιά Έτσι και μια εικόνα θέλει την κατάλληλη κορνίζα και το κατάλληλο μέρος για να κρεμαστεί Τι γίνεται η εικόνα μου, του ψιθύρισε η Ριγκίνα Βρήκε τη θέση που της τέριαζε, της αποκρίθηκε δυνατά ο Σολωμός Και τώρα είναι τόσο ωραία όσο και το πρωτότυπο Τ' άκουσε η Λέζενα και κατάλαβε αμέσως πως η Ριγκίνα θα του είχε χαρίσει τη μινιατούρα. Μα δεν είπε ούτε έδειξε τίποτα και έσκυψε για να πάρει κι αυτή μια βαρδάτσα.
«Εσύ δεν τρως» είπε ο Σολωμός στη Ριγκίνα. «Αυτή τη στιγμή όχι» του αποκρίθηκε. «Δεν μπορώ». Αλήθεια, ήταν συγκινημένη. Αισθανόταν στο λαιμό της ένα κόμπο και καταλάβαινε πως δεν θα μπορούσε να καταπιεί ούτε το χυμό ενός φρούτου. Ο Σολωμός χαμογέλασε και της είπε. «Ή τουλάχιστον με φρούτα, με ανθόγαλα, με το μέλι κάποιων λουλουδιών ή με κάποια άλλα που ζεματιούνται».
«Γιατί όχι και που βράζονται σαν τα βορβολούλουδα ή τα μπουμπούκια της κάπαρης», γέλασε πάλι η Ριγκίνα. Γελούσε, μα από μέσα της ανησύχησε. Είχε σκεφτεί χωρίς να θέλει. «Δεν θέλει να με ειδεί να τρώω μη χάσει την ιδέα που έχει για μένα». Πως είμαι άηλη. Μα τότε πως μπορεί να με πάρει. Είναι δυνατό να τρώω κρυφά. Και θυμήθηκε το Τζόρτζι.
Αυτού πάλι η χαρά του ήταν να τη βλέπει να τρώει. Τι διαφορά. Ο ήλιος βασιλεύει, έκαμε άξαφνα ο Σολωμός, δείχνοντας την κορυφή ενός δέντρου που κοκκίνιζε σαματωμένη. Ήταν ώρα για τον περίπατο που είχαν πει. Η Λέζενα προφασίστηκε πως έπρεπε να μείνει μην εγύριζε ο γιατρός και ο Σολωμός βγήκε μόνο με τη Ριγκίνα Η συγκίνησή της ήταν μεγάλη Πρώτη φορά περπατούσε έξω στο πλευρό του Ποτέ δεν θα ξεχνούσε αυτόν τον περίπατο στην καλοκαιριάτικη Μπόχαλη την ώρα που την πορφύρωνε η Δύση Οι δρόμοι ήταν σαν οροδοσπαρμένοι Οι δυτικές φάτσες των σπιτιών μέσα στις πρασινάδες φαίνονταν σαν κοκκινοβαμμένες.
Κι αυτοί ακόμα οι σκόνοι που ανακατευόταν με τον αέρα, σκόνοι λεπτοί, ανεπέστητοι σαν εθέρας, λες και ήταν κόκκινοι. Σε λίγο ο ήλιος κρύφτηκε. Τα σπίτια ξανά γίναν άσπρα. Οι δρόμοι σταχτεροί. Και παντού είχε χυθεί το γλυκό, το χλωμό, το μέτριο εκείνο φως του δειλινού που σιγά σιγά υποχωρεί στο σκοτάδι Από τα στενά που δεξιά και αριστερά είχαν όλο μάντρες περιβολιών βγήκαν στον μεγάλο ακρινό δρόμο που είναι σαν πλάτωμα και προχωρεί ως τα τείχη του κάστρου Πήγαν ως την εκκλησιά, τη χρυσοπηγή, που στέκεται στην άκρη-άκρη του λόφου Κάθισαν στο πεζούλι, πάνω από την απόκριμνη πλαγιά Και σιωπηλοί κοίταζαν το πανόραμα μπροστά τους Η θάλασσα σκούρα γαλάζια, με μερικές πιο ανοιχτές, σχεδόν άσπρες λουρίδες, εδώ και εκεί Ήταν τόσο γαλήνια, τόσο ακίνητη, που έμοιαζε σαν πυγμένη Και εκεί πέρα στο Μοριά ξεχώριζαν καθαρά, πάνω στο μαύρο βουνό, τα σπριδερά τείχη από το χλωμούτσι. Αντίθετα, ο κοντινός σκοπός, που δεχόταν ακόμα πορφυρές αχτίδες από τη Δύση, έμοιαζε με πελώριο χάρτινο μπαλόνι που το είχε φουσκώσει μια αθόρυτη φωτιά, αναμένη από κάτω του.
Γύρω τους ήταν σχεδόν ερημιά Δύο νέες μποχαλιώτισσες κάθονταν παραπέρα στο ίδιο πεζούλι Κι ένας άντρας στα σκαλάκια της εκκλησιάς Μερικές οικογένειες από τη χώρα που παραθέριζαν στο προάστιο Έκαναν τον περίπατό τους μακριά Στο πλάτωμα κατά το κάστρο «Μ' αγαπάτε ακόμα» τον ρώτησε άξαφνα Γύρισε και την κοίταξε σαν ξαφνιασμένος Έπειτα χαμογέλασε και ψιθύρισε Πώς σου ήρθε αυτό Δεν ξέρω, του αποκρίθηκε Φοβάμαι μήπως αυτό το τραγούδι το μεγάλο Σας κάνει τώρα να με λησμονάτε Απέναντίας, με κάνει να σε θυμάμαι περισσότερο Αλήθεια Και την εικόνα μου που την έχετε Ποιο είναι το ταιριαστό μέρος που τις βρήκατε Όταν θα έρθεις καμιά μέρα στο στράνι Θα την ειδείς Στη χώρα όμως την είχα σε καλύτερο μέρος Δεν μπορούσα βλέπεις να κουβαλήσω και τον τοίχο με την αλκόβα Εσύ Μ' αγαπάς πάντα Ρωτάτε γιατί ρώτησα κι εγώ Αν είχα όμως άδικο Σεις έχετε μεγαλύτερο Σας αγαπώ σαν τη ζωή μου Γιατί δεν θέλετε να βλεπόμαστε αυτή την ώρα κάθε μέρα Γιατί να μην κάνετε εσείς τον περίπατό σας εδώ
Και εμείς να ερχόμαστε στους τράνι Κάθε μέρα Ναι, μια μέρα εσείς, μια μέρα εγώ Θα το ήθελα Αν δεν το φοβόμουν Ω, γιατί το φοβάστε Θα ήταν η συνήθεια Και η συνήθεια κάτι αφαιρεί από τα πράγματα και τα πρόσωπα που αγαπάμε «Πω, αυτή τη συνήθεια εγώ δεν την φοβάμαι καθόλου. Τίποτα δεν θα ήταν ικανή να αφαιρέσει για μένα από σας. Θελήστε τουλάχιστον να βλεπόμαστε συχνά. Όσο συχνά στη χώρα την άνοιξη, αυτό ναι».
«Ναι». Και πάλι η Ριγκίνα ανησύχησε. Πρωτήτερα είχε πει πως δεν ήθελε να τη βλέπει να τρώει. Τώρα πως αν την έβλεπε κάθε μέρα φοβόταν μην τη συνηθίσει. Πώς θα την έπαιρνε λοιπόν. Πώς θα ζούσαν μαζί και μέρα και νύχτα. Μα κοντά του η ευτυχία της ήταν τόση, ώστε γρήγορα παραμέρισε αυτές τις ανησυχίες για το μέλλον. Έπειτα παρηγορήθηκε με τη σκέψη Δε βαριέσαι, λόγια, υπερβολές ποιητικές Όσο περισσότερο θα με συνηθίζει, τόσο περισσότερο θα μ' αγαπάει Και θα πάρει την απόφαση πως δεν τρέφουμε με αέρα Παρά πως είμαι κι εγώ άνθρωπος σαν κι αυτόν Μα και τον δικαιολογούσε Γιατί στην αρχή θυμόταν, την ίδια σχεδόν εντύπωση έκανε και σ' αυτήν ο Σολωμός πως φαινόταν πάντα άϊλος μια ψυχή ένα πνεύμα με αέρινη μορφή αγγέλου ύστερα άρχισε να τον βλέπει να τον συνηθίζει σαν άνθρωπο και έφτανε να του πιάνει το χέρι για να ειδεί αν έχει πειρετό τον αγαπούσε γι' αυτό λιγότερο σώπασαν πάλι ο ποιητής ήταν προσιλωμένο στα βουνά του Μοριά που μαύριζαν όλο ένα περισσότερο
Είχε αρχίσει να σκοτεινιάζει Στο λιμάνι αναμένος από νωρίς Είχε αρχίσει να λάμπει πιο ζωηρά ο κόκκινος φανός Σε λίγο προς τα δεξιά τους Άναψε και ο φάρος του ακροτηριού Μια στιγμή ο Σολωμός τον είδε Και έπειτα ξαναγύρισε προς τα βουνά Θα έλεγες πως εκεί πέρα τον τραβούσε ένα όραμα Μια οπτασία Μια στιγμή η Ριγκίνα τον άκουσε να ψιθυρίζει.
«Τι όνειρο» είπε η Ριγκίνα. «Εγώ καμιά φορά το κάνω. Το παν ήταν να γίνει η αρχή. Μια μέρα όλοι οι Έλληνες θα είμαστε ελεύθεροι και ενωμένοι. Πόσες φορές δεν το είπα του Τζόρτζη. Το ξέρω. Εσύ του έβαλες την ιδέα να πάει εκεί. Να μεταχειριστεί την αντρία του για την απελευθέρωση του γένους. «Και εγώ και εσείς. Εσύ περισσότερο. Εγώ του είπα να περιοριστείς εκείνο που τον χρειαστήκαμε. Ήταν το ίδιο, αν όχι και περισσότερο σπουδαίο».
Και άξαφνα, απότομα, καθώς έλεγε αυτά, ο Σολωμός γύρισε και της είπε «Όψη, όψη, βρες μου μια λέξη να ρημάρει με το όψη». Και ξανά πεσήγα το στίχο που του είχε έρθει πρωτήτερα στο περιβόλι. «Σε γνωρίζω από την όψη». «Μμμ», έκαμε χαμογελώντας η Ριγκίνα. «Δύσκολο, δεν είμαι ποιήτρια εγώ». «Σ' όψη». «Όχι», είπε ο Σολωμός, «δεν μου χρειάζεται». Έπειτα είναι μια λέξη ολος διόλου ντόπια.
«Κόψη!» φώναξε θριαμβευτικά η Ριγκίνα «Πράβο!» έκαμε αμέσως ο Σολωμός «Αυτή μου κάνει» «Κόψη είναι το κοφτερό μέρος του μαχαιριού, του σπαθιού» «Ναι, του σπαθιού» «Και είπαμε πως η ελευθερία σπαθί κρατή στο χέρι» «Και εκεί, την ίδια στιγμή, τέριαξε τον στίχο που του είχε έρθει πρωτήτερα» «Σε γνωρίζω από την όψη» «Σε γνωρίζω από την κόψη του σπαθιού».
Σώπασε συλλογισμένος. Η Ριγκίνα του είπε. «Κοντεύετε να κάμετε άλλη μία στροφή σαν εκείνη που κάματε στο σπίτι». «Μα τούτο είναι δύσκολη», αποκρίθηκε ο Σολωμός. «Είναι η πρώτη. Είναι η αρχή. Δεν μπορώ τώρα. Πάμε». Ξηκώθηκαν και ξεκίνησαν σιγά σιγά για το σπίτι Είχε νυχτώσει Περπατούσαν σχεδόν στα σκυφτά Και κάθε τόσο η Ριγκίνα τον έπιανε από τον πράτσο Αλλά μόνο μια στιγμή Πότε γιατί σκόνταυε Και πότε γιατί φοβόταν μη σκοντάψει Έπειτα τον άφηνε Και περπατούσε πλάι του σε κάποια απόσταση Καθώς έμπαιναν στο δρομάκο του σπιτιού, ο Σολωμός άξαφνα τη ζήγοσε Της έπιασε το χέρι και το έφερε στα χείλη του «Να σε ευχαριστήσω», της είπε, «γι' αυτόν τον ωραίο περίπατο που μου χάρισες»
Πόσο ευλαβικό ήταν το φιλί του Η Ριγκίνα μόλις αισθάνθηκε το άγγιγμα των χειλιών του στην επιδερμίδα του χεριού της Μα ανατρίχιασε σύγκορμη Έφτασαν στην καγκελόπορτα σχεδόν μαζί με τον Λέζα που γύριζε κι αυτός απ' το γαϊτάνι καβάλα στη δανική φοραδίτσα Εσύ είσαι Ρυγκίνα έκαμε γνωρίζοντας πρώτα την κόρη του κι αμέσως με χαρά μεγάλη Μπα μπα τι βλέπω κι ο κόντες ο λαιμός Ε μα ήτανε καιρός Δύο Μουάμεθ, Ρυγκίνα Πού είσαστε πήγατε στο κάστρο Όχι στη Χρυσοπηγή Ο Κόντες ήθελε να ειδεί την Πόχαλη που είχε καιρό και επειδή η μαμά σε περίμενε πήγαμε οι δυο μας.
«Καλά εκάματε, χαίρομαι πολύ. Δεν μπαίνεις Κόντε να ξεκουραστείς». «Ευχαριστώ, δεν είμαι κουρασμένος και τώρα πρέπει να γυρίσω στο δικό μου βουνό». Ο γιατρός είχε πεζέψει. Ακούγοντας τις ομιλίες βγήκε στην καγκελόπορτα και ηλέζενα. Βγήκε και η Παναγιώτα να μπάσει τη φοραδίτσα που θα περνούσε ύστερα ο Μποχαλιώτης να την πάρει Μίλησαν λίγο ακόμη απ' έξω Η Ριγκίνα έτρεξε μια στιγμή να του κόψει λίγα φιόραντα μόρε Και έπειτα ο Σολωμός τους αποχαιρέτησε Τώρα θα έρθουμε εμείς, του είπε η Ριγκίνα καθώς χωρίζονταν Όποτε θέλετε, της αποκρίθηκε Καλό θα ήταν όμως να το ξέρω Εύκολο, σας μινάω από το πρωί Εκείνη τη νύχτα στον ύπνο της η Ριγκίνα βρέθηκε πάλι στον παράξενο και ωραίο δρόμο που είχαν ιδεί τότε στο μοντονόγο του καπνίση Περπατούσε με τον Σολωμό και όπως την άλλη φορά δεν κατάφεραν να φτάσουν στο βουνό Αλλά το όνειρο που ξαναγύριζε το ίδιο δεν τελείωσε Στο μεταξύ φαίνεται ο ύπνος της έγινε βαθύτερος Και το πρωί ξύπνησε τόσο ελαφριά, τόσο χαρούμενη, τόσο ευτυχισμένη
Την ίδια νύχτα ο Σολωμός δεν εκοιμήθηκε καθόλου Ούτε γδύθηκε καν για να πλαγιάσει Κλεισμένος στην κάμαρά του με το παράθυρο ανοιχτό Πότε καθόταν μπροστά στο τραπέζι του και έσκυβε πάνω στα χαρτιά του Τα λουλούδια της Ριγίνας σε ένα βαζάκι δίπλα του Πότε σηκωνόταν και βημάτιζε ή στεκόταν στο παράθυρο Και κοίταζε τον σκοτεινό και μυστηριώδη Ελεώνα Η ιδέα μέσα του είχε οριμάσει Το μεγάλο τραγούδι το είχε συλλάβει και η έμπνευση τον κρατούσε σε πυρετό.
Την ελευθερία, τη θεά, όπως την είχαν αναπαραστήσει το δειλινό με τη Ρυγκίνα, την έβλεπε ολοένα μπροστά του ζωντανή. Της μιλούσε, την προσφωνούσε, την χαιρετούσε στιγμές στιγμές και δυνατά. Και με απίστευτη γρηγοράδα κατάστρωνε μαζί της το σχέδιο αυτής της οδής, αυτού του ύμνου, που τριγύριζε στο νου του αόριστος τόσον καιρό.
Τον εφέλωμα απόψε γινόταν κόσμος Θα άρχιζε με ένα χαιρετισμό στη θεά Που κάθε τόσο θα ξαναγύριζε σαν μια εποδός Θα την παράστενε να γυρίζει στη σκλαβωμένη γη Σαν ένα θείο φως που διώχνει τα σκοτάδια Ό,τι γινόταν Αυτή το έκανε με το τρομερό Το ανίκητο σπαθί Πού έλειπε Πού βρισκόταν ως τώρα Μέσα στους στάφους, με τα κόκαλα των παλαιών Ελλήνων, των ελεύθερων Και έβγαινε να ελευθερώσει και τους νέους, να τους εμπνεύσει, να τους οδηγήσει στα ηρωικά κατορθώματα Δικά της έργα όλα Θα τα θύμιζε ένα-ένα, όπως είχαν γίνει ως τότε Και στο τέλος η νίκη, ο θρίαμβος, η αποθέωση Του ξανερχόταν επίμονα η ρήμα «όψι, κόψι» και οι δύο λέξεις ήταν της Ρυγκίνας. Εκείνος είχε πεί το «σε γνωρίζω». Έτσι χωρίς άλλο έπρεπε να αρχίζει ο χαιρετισμός.
Και ύστερα από μερικούς δισταγμούς, δεν ήξερε τι να βάλει πρώτα, την όψη, τη ματιά, το βλέμμα της θεάς ή την κόψη του σπαθιού της, συμπλήρωσε το τετράστιχο που είχε αρχίσει στην πόχαλη. Σε γνωρίζω από την κόψη, του σπαθιού την τρομερή Σε γνωρίζω από την όψη, που γοργά μετράει τη γη Ύστερα το γοργά δεν του άρεσε, το έσβησε και έγραψε με βία Όχι με βιά όπως το λέμε τώρα, με βία για να γίνεται συνείζηση Και το πρώτο τετράστιχο του ύμνου ήταν έτοιμο Το δεύτερο, αόριστα πάντα, το είχε στο νου του από τον ύμνο του Μαρτελάου και εκείνη τη νύχτα το προσδιώρησε.
Απ' τα κόκαλα βγαλμένη, των Ελλήνων τα ιερά και σαν πρώτα ανδριωμένη, χαίρε, χαίρε, ο Λευτεριά. Ο τελευταίος στίχος δεν τον ικανοποιούσε. Τον άλλαξε. «Χαίρε, ο χαίρε, λευτεριά». Και ο χαιρετισμός που θα ξαναγύριζε κάθε τόσο στο μεγάλο τραγούδι, σαν επωδώς, ήταν έτοιμος. Τον απήγγειλε δέκα φορές, ψιθυριστά, σιγά, δυνατά Και αισθανόταν την έμπνευσή του να θεριεύει Ήταν μια αρχή που του έδινε μεγάλα φτερά να εξακολουθήσει το πέταγμά του Όλο ένα και πιο ψηλά, ως το τέλος Και από εκείνη τη νύχτα, ημέρες, εβδομάδες, μήνες Αυτή η έμπνευση δεν τον άφησε στιγμή Ο ύμνος που είχε αρχίσει θα τελείωνε.
Δύο ημέρες μετά την επίσκεψή του στην Πόχαλη, η Ριγκίνα του έστειλε μήνυμα. «Το βραδάκι θα έρθουμε». Ο Σολωμός μπροστά στον Λάμπρο αποκρίθηκε. «Ευχαρίστος». Και ο υπηρέτης απόρρισε, γιατί ο αφέντης κανέναν δεν δεχόταν εκείνο τον καιρό. «Πότε κρυβόταν» και ο Λάμπρος έλεγε. «Ο κόντες λύπη βγήκε περίπατο. Πότε τον πρόσταζε να πει ορθά κοφτά Εδώ είναι, μα δεν δέχεται τούτη την ώρα Καμιά φορά που τον έβρισκαν απ' έξω στο πλάτωμα Ούτε τους έλεγε να καθίσουν Τους έδιωχνε γρήγορα με τον τρόπο του Και έπειτα τα έβαζε με το λάμπρο Πάλι τους άφησες και με έμπλεξαν απ' έξω Δε σου είπα να φυλάς κάτω να μην ανεβαίνει κανένας Φύλαγα αφέντη μου, μα οι τούτοι εδώ ήρθανε από το ακροτήρι «Πορώ να γέννουμε δύο κομμάτια, τέσσερα να γένεσαι, βίζητες δεν μου χρειάζονται τώρα».
Φυσικά επρόκειτο πάντα για φίλους από τους παρακατηνούς, από εκείνους που δεν μπορούσαν να του λένε παράστια και μπαρτσολέτες. Όσο για τους άλλους τους σοβαρούς, αυτοί ήξεραν πως είχε πάει στους στράνι για να γράψει και δεν εζήγοναν, περιμένοντας να τους προσκαλέσει για να τους διαβάσει. Ο πιο επίμονος και οχληρός ήταν ο Ροίδης. Ο Λάμπρος του έλεγε στερεότυπα «Εδώ είναι, μα δεν μπορεί τώρα. Σε παρακαλεί να φύγεις». Μα ο μεγάλος ποέτας δεν έφευγε. «Γιατί, γιατί» ρωτούσε. «Τι κάνει κλεισμένος. Τι διάολο γράφει. Θα τον περιμένω εδώ πά. Έχω χρή απέστου να τον ειδώ».
«Ακριβώς!» Στο κέρι στην εξοχή, μπούκλες δεν έκανε. Έλεγε πως τις ζέστεναν τα αυτιά. Ο ποιητής με τ' άσπρα του λινά, άσπιλα όπως πάντα, τους δέχτηκε στο πλάτωμα. Στο τραπέζιο που εργαζόταν, εκείνη την ώρα δεν ήτανε κανένα χαρτί, κανένα βιβλίο. Μόνο ένα πύλινο κανάτι που κρύωνε το νερό και μια στρογγυλή απλάδα, γεμάτη ωραία λιανόσικα.
«Για νόσηκα». «Φρούτα θα σας τρατάρω κι εγώ», τους είπε. «Μου τα στείλε σήμερα ο αδελφός μου. Είναι ραριτά». «Πώς πάει το μεγάλο τραγούδι», ρώτησε η Ριγκίνα. «Τον σκοπότησα αμέσως», γέλασε ο γιατρός. «Μα της είπα πως άρχισε», έκαμε ο Σολωμός. «Το πιο περίτο πράγμα του κόσμου είναι να μου το θυμίζει τώρα και να με σκουντάει».
«Όχι όμως και να μιλούμε γι' αυτό», είπε η Ριγκίνα. «Εγώ θέλω να μαθαίνω πώς προχωρεί, πού βρίσκεται». «Θα μιλούμε», είπε ο Σολωμός, «μα όταν είναι ώρα». Ο Λέζας κατάλαβε. Δεν ήθελε να μιλήσουν μπροστά του για το τραγούδι. Μόνος εκείνη που αγαπούσε θα εμπιστευόταν ο ποιητής της εμπνεύσης του. Και από τη στιγμή εκείνη ζητούσε πρόφαση να τους αφήσει και λίγο μόνους. Έτρωγαν σίκα και μιλούσαν για διάφορα πράγματα. Άλλαξαν προπάντων τις ειδήσεις που είχαν από τον πόλεμο. Για τον Τζόρτζι όμως, από τότε καμιά.
Ο Λάμπρος μπενόβγαινε με ποτήρια, με πετσέτες, ευχαριστημένος που έβλεπε τον αφέντη του να ξεκουράζεται με τη συντροφιά μιας τόσο όμορφης κοπέλας. Και άξαφνα ο γιατρός σηκώθηκε. «Εγώ», είπε, «θα χωθώ στο λιοστάσι. Όχι, δεν θέλω συντροφιά. Ένα μικρό γύρο θα κάνω. Μείνετε εσείς εδώ να πείτε και τα δικά σας. «Εγώ για την ποίηση μπορεί να είμαι και προφάνω»
και τράβηξε γελώντας κατά τον Ελαιώνα που το χώμα του, όπου έπεφτε φως από τη Δύση, κοκκίνιζε σαν ματωμένο. Σε λίγο χάθηκε μέσα στα αιωνόβια δέντρα με τους χοντρούς και στραβωμένους κορμούς. «Λάμπρο, δεν σε χρειάζουμε» είπε ο Σολωμός. «Πήγαινε να προσέχεις, μην ανεβεί κανένας ακάλεστος». Με τη μεγαλύτερη προθυμία ο υπηρέτης απομακρύνθηκε. «Μακάρι και να φιλούσε την όμορφη κοπέλα ο αφέντης του. Είναι θεά», συλλογιζόταν. «Μοιάζει με εκείνη που έχει στην κάμερά του με την Παναγία. Δεν είχε καταλάβει, φαίνεται πως ήταν η ίδια».
Τώρα μπορούσαν να μιλήσουν. Και πρώτη ρώτησε η Ριγκίνα. «Αλήθεια, το αρχίσατε πραγματικώς. Γράψατε πολλούς άλλους στίχους από εκείνους που εμπροβιζάρατε στο περιβόλι μας». «Όχι», της αποκρίθηκε. «Λίγους έγραψα ίσια με σήμερα. Μα όπως είπες προχτές, είναι το παν, γιατί είναι η αρχή». «Θα σου τους πω, Ριγκίνα. Θέλω πολύ να σου τους πω. Για να είσαι ο πρώτος άνθρωπος που ακούει τους πρώτους στίχους του ύμνου μου».
«Αν το αξίζω», είπε συγκινημένη η Ριγκίνα, «είναι μόνο γιατί σας αγαπώ». «Το αξίζεις και για πολλά άλλα», της αποκρίθηκε ζωηρά. Έπειτα σώπασε. Κάρφωσε τα μάτια του στο κενό. Και καθιστώς πάντα άρχισε να απαγγέλει. Σε γνωρίζω από την κόψη Α! Έκαμε αθέλητα η Ριγκίνα Γύρισε και την κοίταξε με ένα χαμόγελο Όχι, δεν κάνω λάθος Αρχίζω με το σπαθί της Άκουσε Σε γνωρίζω από την κόψη του σπαθιού Την τρομερή Και είπε τις πέντε πρώτες στροφές του ύμνου Ως τους στίχους Περασμένα μεγαλεία Και διηγώντας τα να κλαις «Τόσο», είπε στο τέλος γυρίζοντας τη Ριγκίνα, «δεν έχω άλλο. Είναι κι άλλη στίχη σχεδιασμένη πολύ, μα όχι τελειωμένη».
«Εδάκρυσες, κλαις». Πραγματικώς, η Ριγκίνα είχε δακρύσει και μόλις εκείνος της είπε «κλαις», άρχισε να κλαίει με λιγμούς. «Δεν το θέλω», ψιθύριζε. «Αυτή τη στιγμή η συγκίνησής μου είναι τόσο μεγάλη. Άκουσα κάτι το έξοχο. Και να συλλογέμαι πως είμαι η πρώτη που το ακούω. Α, όχι!» Με ένα απότομο κίνημα σκούπισε τα μάτια της. Έπαψε να κλαίει. Όρμησε. Άρπαξε το χέρι του ποιητή και το φίλησε. «Σας ευχαριστώ», του είπε.
Και ξανακάθισε, ήρεμη πια, μα σοβαρή και σκεπτική. Με πόση περηφάνεια συλλογιόταν πως στην αρχή του μεγάλου τραγουδιού υπήρχαν λόγια που αυτή τα είχε πει προχτές που μιλούσαν για την ελευθερία. Και ίσως γι' αυτό κι εκείνος της είχε πει πως και για πολλά άλλα εκτός από την αγάπη της άξιζε να το πρωτοακούσει. «Εγώ πρέπει να σε ευχαριστήσω», της είπε, «ακόμα και για το κλάμα σου.
Ξέρεις, κι εγώ έκλαψα μια νύχτα που ξανάπα μόνος μου τις δύο πρώτες στροφές. Ο ποιητής πρέπει να κλάψει πρώτος για να κλαίνε ύστερα κι άλλοι. Αν το τραγούδι του δεν συγκινεί τον ίδιο, ας μην περιμένει να συγκινήσει τον κόσμο. Πόση διαφορά από ό,τι εγράψατε ήσαμε τώρα. είπε η Ριγκίνα. «Δε βρίσκεται κι εσείς πως αυτός ο ύμνος θα είναι ανώτερος κι από την όντερ περμέσα νοβέλα».
«Ναι», της αποκρίθηκε. «Δεν είναι τίποτα ακόμα. Μα όταν τον φαντάζουμε τελειωμένο, ολάκερο, όπως τον έχω σχεδιάσει, δεν τον συγκρίνω με κανένα από όσα έχω γράψει, ούτε Ιταλικό, ούτε Ελληνικό. Κι είναι το πρώτο που γράφω Αφότους αγαπώ Ήταν αλήθεια Ο ύμνος στην ελευθερία Όχι μόνο θα ήταν ανώτερος Από ό,τι είχε γράψει ως τότε Ο μόλις 25χρονος ποιητής Παρά θα σημείωνε Κι ένα σπουδαίο σταθμό Στην τόσο γοργή του εξέλιξη Όπως του είχε πει κι ο Τρικούπης Άφηνε για πάντα τις αγνώριστες Τις βοσκοπούλες Και τις μοναστηρίσχες Ό,τι θα έγραφες το εξής θα ήταν μεγάλο Κι αλήθεια μήπως την απότομη, την καταπληκτική αυτή αλλαγή Εκτός από την υποβολή του Τρικούπη Είχε συντελέσει και η μεγάλη του αγάπη στη Ριγκίνα Αφού της το έλεγε κι ο ίδιος αυτή κολακευόταν να το πιστεύει Και η ευδαιμονία της ήταν ανεκλάλητη «Θα γίνει μεγάλος» τον ρώτησε «Πόσες στροφές λογαριάζεται» και εξακολούθησαν να μιλούν για τον ύμνο. «Ναι, θα περνούσε τις εκατό στροφές όπως τον είχε σχεδιάσει» και της είπε επάνω κάτω τα κεφάλαια, τα μέρη που θα τον αποτελούσαν.
Αυτά μπορεί να γίνονταν και περισσότερα γιατί όλο του έρχονταν στο νου. Το ένα έφερνε το άλλο. Και κάθε μέρος θα τελείωνε με την εποδό. Χαίρε, ο χαίρε ελευθεριά. «Και εκείνοι οι ωραίοι στίχοι που κάματε στο περιβόλι μας» τον ρώτησε «που θα μπουν» «Λάμψιν έχει όλοι φλογόδι» «Α ναι» έκαμε ο Σολομός «θα τους βάλω εκεί που θα ζωγραφίζω την ελευθερία, την Αμαζόνα σου, όταν θα αρχίσει να χτυπάμε το σπαθί της» «Έχω κάνει μάλιστα μια στροφή ακόμα για αυτή τη στιγμή»
Το σπαθί σου αντισηκώνεις, τρία πατήματα πατάς, σαν τον πύργο μεγαλώνεις και στο τέταρτο χτυπάς. Και εξακολούθησε τώρα να της λέει διάφορους στίχους που θυμόταν από διάφορα μέρη του ύμνου. Γιατί για κάθε μέρος, καθώς το σχεδίαζε και το μελετούσε, του έρχονταν και μερικοί στίχοι που τους έγραφε στο πλάι του πεζού σχεδιάσματος.
Πολλούς από αυτούς τους έσβησε ύστερα με ένα χοντρό χ, γράφοντας δίπλα φαρδιά πλατιά και τη λέξη του καμπρόν. Άλλους όμως τους έβαλε στον ύμνο Ατόφιους και είναι ίσως οι πιο ωραίοι, οι πιο εμπνευσμένοι. Σιγά, δειλά, μια στιγμή η Ριγκίνα τον ρώτησε. «Και την εικόνα μου, πού την έχετε»
Σχόλια
Χωρίς σχόλιαΣυνδεθείτε για να συμμετάσχετε στη συζήτηση
Σύνδεση για ΣχολιασμόΔεν υπάρχουν σχόλια ακόμα
