Ρηγγίνα Λέζα 14/18) Γρηγόριος Ξενόπουλος
ΜυθιστορίεςΣχετικά με αυτό το επεισόδιο
Διαβάζει η Χριστίνα Μπράβου
Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.
Μια και πέρασε η προθεσμία, η εγκαρτέρηση την άφησε. «Πότε πια θα τελειώσει», συλλογιζόταν, «πότε πια θα τον ξαναειδώ». «Να του στείλω πάλι δυο λόγια, όχι μπορεί να του κακουφανεί». Του έστειλε μια μόνο αγκαλιά λουλούδια με τον ποχαλιώτη, τριαντάφυλλα, αλεγρόνια, κάτι πελώρια γαρύφαλα και κρίνους της Παναγιάς. ήταν τρεις του θεριστή και την άλλη μέρα ο Σολωμός παρουσιάστηκε στο σπιτάκι της Μπόχαλης φαινόταν λιγάκι χλωμός και αδυνατισμένος μα αχτινοβολούσε και μόνο που τον είδε μπροστά της η Ριγκίνα κατάλαβε πως το μεγάλο τραγούδι είχε τελειώσει και πως ο ποιητής ήταν πολύ ευχαριστημένος από αυτό τελείωσε τον ρώτησε ναι, της αποκρίθηκε με παραφορά χαράς Και να είδεις τη σύμπτωση, Ριγκίνα. Χτες, την ώρα που έγραφα στο τετράδιο τη λέξη «Τέλος», μου ήρθαν τα λουλούδια σου. Δεν ξέρεις πώς μου φάνηκε. Γιατί είπα να μην τα στείλει προχτές. Γιατί να μην τα στείλει σήμερα. Πώς διάλεξε την ώρα και τη στιγμή. Ποιος την οδήγησε. Ποιος την ερώτησε.
«Ο Θεός», ψηθήρισε εξτατική η Ριγκίνα, που σε αυτή την ευτυχισμένη σύμπτωση έβλεπε κάτι το υπερφυσικό. «Ναι», είπε ο ποιητής, «ο Θεός είναι μέσα στις καρδιές που αγαπούν». «Λοιπόν, τώρα είναι έτοιμο για τύπο» ρώτησε πάλι η Ριγκίνα. «Εντελώς. Το έβαλα και στο καθαρό, σ' αυτό εδώ το τετράδιο για να το στείλω στον Τρικούπη. Άλλα διορθώματα δεν θα κάνω».
Και ο ποιητής έβγαλε από την πλατιά του τσέπη δύο χοντρά και μάλλον μικρά τετράδια και έδειχνε της Ριγκίνας το ένα. «Αμή το άλλο» ρώτησε αυτή. «Το άλλο είναι άγραφο» της αποκρίθηκε. «Γιατί όμως το έφερα κι αυτό» «Θα σου ζητήσω μια χάρη». «Να σας το αντιγράψω», φώναξε με χαρά η Ριγκίνα, παίρνοντας και τα δύο τετράδια από τα χέρια του Σολομού. «Ναι, γράφεις τόσο όμορφα, Ριγκίνα, και προτιμώ να γνωρίσεις έτσι όλον τον ύμνο τελειωμένο, παρά να σου τον πω τώρα εγώ».
Αχ όχι, εγώ θα προτιμούσα να τον ακούσω πρώτα από το στόμα σας και έπειτα να τον διαβάσω μόνη μου και να τον αντιγράψω. Θα τον ακούσεις και από το στόμα μου όταν θα καλέσω λίγους διαλεκτούς φίλους για να τους τον διαβάσω. Για την ώρα, κάμε μου σε παρακαλώ αυτή την κόπια όσο πιο γρήγορα μπορείς. Εγώ θα κάνω άλλη μία από τα διορθωμένα χειρόγραφα που κρατώ και ίσως διαλέξω από τα τρία να στείλω του Τρικούπη το τετράδιο που θα μου γράψεις εσύ.
«Ως πότε μπορείς» Γοργά, νευρικά, η Ριγκίνα ξεφύλισε το γραμμένο τετράδιο. Οι στροφές ήταν αριθμημένες και είδε αμέσως πως ήταν 158. «Σε δύο μέρες» είπε. «Θα κλειστώ κι εγώ δύο μέρες, όπως εσείς κλειστήκατε τόσες». «Ωραία» είπε ο Σολωμός. «Και εγώ σε δύο μέρες θα έχω έτοιμο το άλλο. Σήμερα είναι Τρίτη. Για να είμαστε μέσα το Σάββατο Ναι, για το Σάββατο θα καλέσω τους φίλους Θα είναι και ο Ρώμας Αυτός θα πάρει ύστερα το τετράδιό σου Για να το στείλει του Τρικούπη Του έγραψα την περασμένη εβδομάδα Και το περιμένει Έτσι τα συμφώνησαν Και όσην ώρα έμεινε στην Πόχαλη Ο Σολωμός ούτε να διαβάσει από το τετράδιο την άφησε Ούτε να μιλήσουν πια για τον ύμνο θέλησε «Φύλαξέ τα» της είχε πει «κλείδωσέ τα στο σιρτάρι σου και πάμε περίπατο».
Στον περίπατο δεν είπαν παρά για την αγάπη τους και για τη ζωή που θα έκαναν το επίλυπο του καλοκαιριού και τον ερχόμενο χειμώνα. Και με πόση χαρά η Ριγκίνα τον άκουσε να λέει «Τώρα ησύχασα, τώρα θα είμαι όλος δικό σου. Θα βλεπόμαστε κάθε μέρα και δύο φορές την ημέρα αν θέλεις. Μαζί θα γυρίσουμε στη χώρα Αφού φάμε και τα πρώτα ραδίκια με το νιό λάδι Εκεί θα εξακολουθήσουμε όπως πέρυσι Θα πηγαίνουμε στις καλείς μας Μαρία Στου νουνού μου Θα μαζευόμαστε κάθε εβδομάδα και στο σπίτι σου Μα θα έρχομαι κι άλλες μέρες Κι άλλες ώρες να μιλούμε οι δυο μας Πίστεψέ με Ριγκίνα Τίποτα δεν έχω στον κόσμο Τίποτα πιο ακριβό και πολύτιμο από σένα «Ω, η Ριγκίνα τώρα το πίστευε»
και με τον εγωισμό που έχουν όλοι οι ερωτευμένοι περισσότερο χαιρόταν που ο ποιητής αφού τελείωσε το μεγάλο τραγούδι θα ήταν όλος δικός της παρά για την δόξα που τον περίμενε από εκείνο Την προμάντεψε όμως την είδε καλά αυτή τη δόξα όταν το ίδιο βράδυ που κλεισμένη στην καμαρούλα της με το φως μιας μικρής ασημένιας λουσέρνας διάβασε τον τελειωμένο ύμνο ολάκερο.
Είχε μεγάλη μόρφωση η Ριγκίνα, το ξέρουμε, όπως είχε και μεγάλο γούστο. Κανένα από τα παγκόσμια αριστουργήματα δεν της ήταν άγνωστο, αφού από μικρή διάβαζε σε τρεις γλώσσες και ήταν σε θέση όσο λίγη να ειδεί το μεγαλείο του αριστουργήματος που είχε τώρα μπροστά της. Πολλά και μεγάλα μέρη του ύμνου τα ήξερε. Ήξερε ακόμα από τις ομιλίες της με τον ποιητή και το σχέδιό του Μα τώρα που τα βλέπε συνδεδεμένα, συναρμολογημένα σε ένα οργανικό σύνολο Τώρα που το σχέδιο της παρουσιαζόταν σαν ένα τελειωμένο μεγαλόπρεπο οικοδόμημα Η συγκίνησή της ήταν απερίγραπτη Δάκρυζαν τα μάτια της και κοβόταν η φωνή της Κάθε φορά που ξαναγύριζαν σαν επωδώς οι δύο πρώτες στροφές ή μόνον η δεύτερη.
Απ' τα κόκαλα βγαλμένη των Ελλήνων τα ιερά. Διάβαζε και ξαναδιάβαζε τα μέρη που της συγκινούσαν περισσότερο. Προχωρούσε αργά για να παρατείνει όσο μπορούσε την απολαυσή της και όταν έφτασε στην τελευταία στροφή με το θαυμασμό της κορυφωμένο σε αληθινή έκσταση και είδε τη λέξη τέλος γραμμένη με ψηλά γράμματα μέσα σε παρένθεση εκεί στην άκρη της μισόγεμης σελίδας θυμήθηκε τα λόγια του και τον φαντάστηκε τη στιγμή που καθώς έγραφε τη θριαμβευτική λέξη πήκε ο Λάμπρος στην κάμαρά του με τα λουλούδια της.
Μια αγκαλιά μόνο του είχε στείλει αλλά της φάνηκε πως έβλεπε όλη την κάμαρα γεμάτη τριαντάφυλλα αλεγρόνια και κρίνους και όλο το σπίτι και όλο το πλάτωμα και όλο τον λόφο Ο ποιητής ήταν μέσα στα αμέτρητα λουλούδια που του είχαν στείλει από παντού οι αμέτρητοι θαυμαστές του ύμνου του. Η Ριγκίνα που τον διάβασε πρώτη του είχε στείλει μόνο τα πρώτα. Τα άλλα ήταν του κόσμου.
Όποιος εδιάβαζε το μεγάλο τραγούδι έκανε το ίδιο Έστελνε στον ποιητή τριαντάφυλλα, αλεγρόνια και κρίνους Με αυτή την ανθοπλή μοίρα είδε η Ριγκίνα εκείνο το βράδυ Τη δόξα που τον περίμενε Είναι μεγάλος, συλλογιζόταν Είναι μεγάλος όσο η πιο μεγάλη του κόσμου Κανέναν άλλον δεν ξέρω που να έψαλε έτσι την ελευθερία «Και αυτός είναι όλος δικός μου».
Ήταν αργά. Το λάδι της Λουσέρνα σώθηκε. Τα δυο της φώτα χαμήλωσαν. Κοκκίνησαν και κάπνιζαν. Η Ριγκίνα τα σκέπασε με τα ασημένια σβηστήρια και έμεινε στα σκοτεινά, μπροστά στο ανοιχτό παράθυρο που έβλεπε στο περιβόλι. Και εκεί ήταν σκοτάδια. Από κανένα φως δεν έφτανε αχτίδα, γιατί και στους δρόμους και στα σπίτια του προαστείου είχαν σβήσει όλα.
Στην αμυδρία στροφενγιά μόλις ξεχώριζαν σαν σκιές τα δέντρα, οι θάμνοι και οι μάντρες. Η Ριγίνα είχε καρφώσει τα μάτια της στο κενό και άρχισε να βλέπει οράματα. Οι μεγάλες σκηνές που παράσθαινε στον ύμνο του ο ποιητής τις παρουσιάζονταν εκεί ζωντανές. Έβλεπε μάχες, γιουρούσια, σφαγές, φευγάλες, αίματα, πυρκαγιές, αποκαίδια, ερήπια Κι απάνω απ' όλα την ελευθερία, τη θεά με την περικεφαλαία και το τρομερό σπαθί Που όλα γύρω της ήταν φως, γιατί ήταν φως η ίδια Την έβλεπε να αντισηκώνει το σπαθί της, να κάνει τρία βήματα μπροστά να ψηλώνει σαν τον πύργο και στο τέταρτο να χτυπά και πάλι και πάλι όπου χτυπούσε οι εχθροί έφευγαν από όλες τις μεριές οι κόκκινες σημαίες με το μισοφέγγαρο χάνονταν και στη θέση τους σχημάτιζαν οι λευκές σταυροφόρες πως οι σημαίες ελληνικές, χριστιανικές και η ελευθερία δεν έπαβε να τρέχει και να χτυπά Κάθε τόσο η Ριγκίνα ψιθύριζε στίχους που της ξαναέρχονταν άτακτα Α, τι νύχτα ήταν εκείνη που την τρέμει ο λογισμός Άλλος ύπνος δεν εγίνει, πάρεξ θάνατος πικρός
Κι οι στίχοι της έφερναν οράματα καινούρια Μια στιγμή θυμήθηκε κι αυτούς που της άρεσαν ξεχωριστά Στη σκιά χειροπιασμένες Στη σκιά βλέπω κι εγώ Κρινοδάχτυλες παρθένες Όπου κάνουνε χορό Κι η ψυχή μου αναγαλιάζει Πως ο κόρφος καθεμιάς Γλυκοβίζας του ετοιμάζει γάλα Αντρίας και λευτεριάς Και είδε μπροστά της τον χορό αυτό Των ελληνίδων παρθένων που αύριο θα γίνονταν μητέρες και θα μεγάλωναν παιδιά ελεύθερα και ανδριωμένα.
Ήξερε τους στίχους εκείνους του Μπάιρον που λυπόταν, γιατί οι παρθένες που έβλεπε να χορεύουν μια μέρα θα γεννούσαν σκλάβους. Ο ίδιος ο Σολωμός τότε που μιλούσαν για το μεγάλο τραγούδι, της τους είχε πει και συλλογίστηκε. Μόνο αυτός μπορούσε να του δώσει την απάντηση. Με τη σκέψη αυτή σηκώθηκε Έγυρε τα παραθυρόφυλλα Πήκε σιγά στην άλλη κάμαρα Όπου κοιμούνταν οι γονείς της Άναψε ένα σπερματσέτο από το καντυλάκι τους Και γύρισε Άνοιξε το σιρτάρι της Φύλαξε το γραμμένο τετράδιο μαζί με τ' άλλο Έβγαλε την εικονίτσα του Σολομού Την κοίταξε Την κοίταξε και τη φίλησε Όπως θα φιλούσε ένα εικόνισμα Σε λίγο κοιμόταν τρισευτυχισμένη Την άλλη μέρα μόλις σηκώθηκε του έγραψε Δεν θα λησμονήσω ποτέ τη νύχτα που πέρασα διαβάζοντας εγώ πρώτη το μεγάλο τραγούδι Ήταν κι αυτή μια νύχτα που την τρέμει ο λογισμός γιατί και το μεγαλείο φέρνει τρόμο Είχα μια εντύπωση σαν να βλέπα την έκρηξη ενός υφεστίου Τρόμος και θαυμασμός Τι λουλούδια τώρα να σας στείλω Μόνο ένα στεφάνι από δάφνη θα τέριαζε
Μα ούτε στο περιβόλι μου υπάρχει τέτοιο φυτό Ούτε εγώ θα ήμουν άξια να σας πλέξω το στεφάνι Δεχτείτε λοιπόν ξερό το θαυμασμό μου και μαζί την ευγνωμοσύνη μου για την ανέκφραστη αγαλίαση που μου χαρίσατε. Έπρεπε να σας τα γράψω αυτά γιατί θα μου ήταν αδύνατον να ησυχάσω. Κάθε στιγμή θα μου ερχόταν να τρέξω, να σας έβρω και να σας τα πω και εγώ τώρα πρέπει να κλειστώ και να στρωθώ στο γράψιμο.
Καλημέρα, το βραδάκι θα σας περιμένω. Ριγκίνα Κι αλήθεια, ησύχασε άμα έστειλε αυτό το γράμμα στο στράνι Δεν εκλείστηκε όμως Πήρε τα γραφικά της και τα δυο τετράδια και κάθισε έξω, κάτω από την κλιματαριά για να γράψει Τι δύσκολη δουλειά, δεν το φανταζόταν πως θα ήταν τόσο Γιατί δεν έπρεπε πια να προσέχει στο ποίημα, να παρασύρεται από τις ομορφιές του, να συγκινείται, να ενθουσιάζεται Θα έκανε άσχημα γράμματα και ένα σωρό λάθη. Έπρεπε να περιορίζεται στο γράμμα, στη λέξη. Κι αυτό ήταν το δύσκολο.
Ωστόσο σιγά σιγά το κατάφερε Με το ωραιότερο γράψιμό της και με τη μεγαλύτερη της προσοχή έγραψε ως το μεσημέρι Όταν γύρισε ο γιατρός από τη χώρα που είχε πάει να ειδεί τους αρρώστους του Είχε γραμμένες εκατό στροφές Και της έμενε όλο το απόγευμα Τι καλά αν τέλειωνε την αντιγραφή ως την ώρα που όπως της είχε μηνύσει θα πήγαινε ο ποιητής «Κοπιάρεις το φαμόζο τραγούδι»
Τη ρώτησε ο πατέρας της «Ναι, ναι, ε, είναι όμορφο» «Όπως το είπες, φαμόζο» «Ας εναειδείς τη φήμη και τη δόξα που θα λάβει» «Διαβασέ μου να σε χαρώ λίγο να ακούσω» «Α, ούτε ένα στίχο, μου το έχει απαγορέψει» «Θα το ακούσετε κι εσείς το Σάββατο που θα μας καλέσει και θα μας το διαβάσει ο ίδιος» Έφαγε, αναπαύθηκε μισή ώρα και ξανάρχισε Και ως το δειλινό, όταν δεν μπορούσε πια να καλοβλέπει για γράψιμο, η κόπια ήταν έτοιμη. Έγραψε κι αυτή θριαμβευτικά τη λέξη «Τέλος», όπως την είχε γραμμένη και ο ποιητής, και τον περίμενε.
Σε λίγο η παγωλίνα του χτύπησε την καγκελόπορτα Η Ριγκίνα έτρεξε «Ως που αντιγράψατε σήμερα εσείς» «Ως τη στροφή 87, εσύ» «Εγώ, ορίστε» Και η Ριγκίνα του παρουσίασε το τετράδιο που κρατούσε πίσω της Εκείνος το πήρε, το άνοιξε Είδε πρώτα τη λέξη «Τέλος» στη μισόγεμη σελίδα Το φιλομέτρησε Το καμάρωσε και είπε «Πράβο, ωραία κόπια. Αυτή θα στείλω του Τρικούπη». «Θα την κοιτάξετε όμως μην έκαμα κανένα λάθος». «Δεν πιστεύω, μα θα την κοιτάξω». «Μη θέλεις να την κοιτάξεις πρώτα εσύ». «Εγώ την κοίταξα. Κάθε σελίδα που έγραφα την ξαναδιάβαζα». «Λοιπόν καλά, παίρνω και τα δυο τετράδια».
Η Ριγκίνα εδίστασε. Αφήστε μου το δικό σας. Εσείς έχετε το πρωτόγραφο για την παραβολή. Θέλω να το διαβάζω. Θέλω να το μάθω απ' έξω όλο. Ο Σολωμός χαμογέλασε. Σου το αφήνω. Φαντάζομαι όμως πως ένα μεγάλο μέρος θα το ξέρεις κιόλας. Α όχι, ένα μικρό μέρος ίσως. «Δοκιμάζουμε, είμαι περίεργος. Ναι, ελάτε. Να, κρατείτε εσείς το τετράδιο και εγώ να σας λέω. Αλήθεια, θέλω να ειδώ πόσες στροφές θα θυμηθώ απ' έξω».
Το πείραμα έγινε αμέσως εκεί κάτω από την κλιματαριά. Έφεγε ακόμα αρκετά για να διαβάζει κανείς πράγμα που ήξερε. Ο ποιητής κρατούσε το τετράδιο και όχι πάντα μπροστά στα μάτια του γιατί κι αυτός πολλά τα θυμόταν απ' έξω. Και η Ριγκίνα έλεγε. Όσες στροφές δεν θυμόταν, τις έλεγε ή τις διάβαζε ο ποιητής Πολλές φορές η Ριγκίνα έφτανε να ακούσει τον πρώτο στίχο για να εξακολουθήσει απρόσκοπτα για πολλοί Έτσι δείχτηκε πως πραγματικώς μεγάλα μέρη του ύμνου τα είχε αποστηθήσει Και ο ποιητής τα σημείωνε όλα με το μολύβι του στο περιθώριο «Γιατί» τον ρώτησε η Ριγκίνα «θέλετε να μετρήσετε πόσες στροφές ξέρω»
«Όχι μόνο γι' αυτό» της αποκρίθηκε «παρά θέλω να ειδώ και ποιες είναι οι ωραιότερες» «Εμένα μου φαίνονται όλες ίδιες, εσύ όμως χωρίς να θέλεις μου τις ξεχώρισες» «Οι ωραιότερες είναι αυτές που σου εντυπώθηκαν με το πρώτο ή αυτές που σου άρεσαν και τις διάβασες πολλές φορές» Η Ριγκίνα διαμαρτυρήθηκε. «Όχι. Και για μένα είναι όλες ίδιες. Όλες το ίδιο ωραίες. Μπορούσα όμως σε μια νύχτα και μια μέρα να μάθω απ' έξω ένα τόσο μεγάλο ποίημα. Και έμαθες μόνο τα καλύτερά του μέρη. Είναι τόσο φυσικό. Γι' αυτό τα σημείωσα. Εσύ πρώτη διάβασες το ποίημα μου. Εσύ το έκρινες και πρώτη.
Το πρωινό σου γράμμα, τι όμορφο, ήταν για το όλο. Η δοκιμή τούτη για τις λεπτομέρειες. Η Ριγκίνα επέμεινε. Δεν το παραδέχουμε. Θυμάται κανένας έναν στίχο που διαβάζει, όχι πάντα γιατί είναι ωραιότερος από έναν άλλον που ξεχνά. Υπάρχουν πολλές αιτίες άσχετες. Και πρώτα πρώτα, ο στίχος εκείνος μπορεί να είναι πιο εύκολος.
Ένας δύσκολος πρέπει να είναι λιγότερο ωραίος Ναι, Ριγκίνα, φώναξε ο Σολωμός Ο πιο εύκολος στίχος είναι πιο απλός Πιο φυσικός και πιο μουσικός Σου εντυπώνεται με την ομορφιά του Ο δύσκολος θέλει κόπο Και ο κόπος χαλάει την εντύπωση Τον κόπο πρέπει να τον κάνει ο ποιητής Για να κάνει τον στίχο του εύκολο για τον άλλον Όχι όμως και για τον καθένα «Μιλούμε τώρα μόνο για ανθρώπους που έχουν γούστο και αυτοί γυμνασμένο».
Αδύνατο να το παραδεχτεί η Ριγίνα. Και μάλιστα δεν της άρεσε καθόλου που, χωρίς να θέλει, ξεχώρισε τον θεσπέσιο ύμνο σε μέρη ωραία και άσχημα. Και όταν έμεινε μόνη με το τετράδιο που της είχε αφήσει ο ποιητής, της ήρθε η πονηρή ιδέα να πάρει κι αυτή ένα μολύβι και να σημειώσει και όλες τις επίλυπες στροφές για να μην ξέρει πια εκείνος ποιες ήταν οι σημειωμένες από τον ίδιο μα το μετάνιωσε μπορούσε να του κακοφανεί να της θυμώσει και στο τέλος σκέφτηκε μπορεί να έχει και δίκιο ένα τόσο μεγάλο ποίημα 158 στροφές δεν μπορεί να είναι παντού το ίδιο πάντα θα έχει κάποια μέρη ωραιότερα από τ' άλλα κι αν όπως λέει τα έβρυκα πρώτοι εγώ τόσο το καλύτερο για μένα και άφησε το τετράδιο με τις μολυβιές που είχε κάμει εκείνος Το Σάββατο το απόγευμα στους Στράνη μαζεύτηκαν οι διαλεκτοί φίλοι που εκάλεσε ο Σολωμός για να ακούσουν τον ύμνο στην ελευθερία Ήταν ο αδερφός του Δημήτρης, ο Ρώμας, ο Μάτεσης, ο Ταγιαπιέρας, ο Μεσσαλάς, ο Μαρτελάος, ο Καραβίας, η Κοντέσα Καπνίση με τον άντρα της, η Μαρία του Παπαγεωργόπουλου με τον θείο της, η Ριγκίνα με το γιατρό και με τη Λέζενα και μερικοί άλλοι.
Για να καθίσουν στη σάλα κουβαλήθηκαν και αραδιάστηκαν κοντά όλα τα καθίσματα που υπήρχαν στο εξοχικό σπιτάκι και έξω στο πλάτωμα. Ψάθινες πολυθρόνες, καναπεδάκια, καρέκλες, σκαμιά, πάγκοι και πάλι δεν έφταναν. Ο καημένος ο Λάμπρος στενοχωριόταν πολύ όταν έφτανε και κανένας άλλος ενώ η σάλα ήταν κατά γεμάτη. «Και τώρα πού να τον βάλω τούτον εδώ» μουρμούριζε. «Βολευτείτε όπως μπορείτε» γελούσε ο Σολωμός. «Εδώ δεν είναι το παλάτι του Κόντε Ρώμα» και δύο τρεις από τους τελευταίους βολεύτηκαν στα πεζούλια των παραθύρων.
Έτσι σχηματίστηκε το ακροατήριο που έμελε να ακούσει το σπουδαιότερο ποίημα Από όσα είχε κάμει ως τότε ο νεαρός Ακινθινός ποιητής Και να ειδεί το θαύμα της ξαφνικής του αλλαγής που ήταν αληθινή αποκάλυψη Ήταν και σοφής το ακροατήριο αυτό Μα όλοι ήταν άνθρωποι με αίσθημα και με γούστο Ο Σολωμός δεν εκάλεσε κανέναν από τους φίλους του εκείνους που ήταν μόνο για μάντσιες και για μπαρτσολέτες, ούτε από τα θύματά τους σαν το ροήδι. Δεν θα έδινε τα Άγια της Κησί, ούτε θα έβαζε τους Μαργαρίτας έμπροσθεν των χείρων.
«Και αλήθεια, πόσες φορές δεν είχε πει για μερικούς από τους αμόρφωτους και βάναυσους εκείνους κόντιδες άστα τα γουρούνια». «Αν ήταν ο Τζόρτζης εδώ, θα τον καλούσε τάχα», ρωτήθηκε μια στιγμή η Ριγκίνα, μα χωρίς να δώσει και απάντηση. Απάντηση. Πολλοί δεν είχαν ιδέα. Ήξεραν πως ο Κόντες κάτι έγραφε από καιρό. Μεγάλο, δύσκολο, που τον είχε κάνει να αρνηθεί τον κόσμο.
Κλεισμένος πότε στο σπίτι της χώρας και πότε στο σπιτάκι της εξοχής. Φήμη ακόμα κυκλοφορούσε πως ήταν κάτι πατριωτικό. Μα κανένας δεν είχε μάθει ακριβώς το θέμα. Και ο Σολωμός πριν αρχίσει την απαγγελία τους έκαμε μια μικρή εισαγωγή. Μα με πόση αφέλεια, απλότητα και ειλικρίνεια. Αφεντάδες μου, τους είπε. Αυτή τη φορά βάλθηκα να υμνήσω την ελευθερία, την ελληνική ελευθερία και τα μεγάλα της κατορθώματα στην επανάσταση.
Στοχάστηκα πως είχα χρέος σαν Έλληνας ποιητής να κάνω ένα ποίημα τέτοιο Το περιμένει και ο Τρικούπης να το τυπώσει στο Μεσολόγγι και να διαδοθεί στην Ελλάδα να το διαβάσουν οι ομογενείς μας Μου φαίνεται πως δεν είναι κακό, μα θα τα ακούσετε τώρα και θα μου πείτε εσείς αν αξίζει Έπειτα τους εξήγησε πώς φαντάστηκε την ελευθερία Πώς απέδωσε στον γυρισμό της τα κατορθώματα που ιστορούσε Και πώς με αυτό το σχέδιο μπόρεσε να αναπαραστήσει όλο τον αγώνα Από την αρχή του ως το κρίσιμο σημείο που βρισκόταν εκείνο τον καιρό Γιατί ο σκοπός του ανάμεσα στα άλλα ήταν να χτυπήσει τη διχόνοια που χώριζε και αδυνάτιζε τους Έλληνες και να συγκινήσει να φιλοτιμήσει τη χριστιανική Ευρώπη ώστε να υπερασπιστεί τη σημαία του Σταυρού και να εξασφαλίσει την ελευθερία των τουρκομάχων.
Και έπειτα άρχισε να απαγγέλει ορθώς κρατώντας το τετράδιο που είχε γράψει η Ριγκίνα μα μόνο κάπου κάπου κοιτάζοντάς το γιατί θυμόταν όλο σχεδόν το ποίημα απ' έξω. Από τις πρώτες στροφές η εντύπωση ήταν καταπληκτική. Άλλοι άλλαζαν ματιές, άλλοι ξεχνιούνταν σε ένα χαμόγελο ευδαιμονίας, άλλοι δάκρυζαν, άλλοι έκλαιγαν, άλλοι ασυναίσθητα πλησίαζαν το κάθισμά τους και όλοι μαζί ξεσπούσαν κάθε τόσο σε χειροκροτήματα.
Τα πιο ζωηρά αντίχησαν στους στίχους αυτούς για την ψεύτικη λευτεριά των αγγλοκρατούμενων εφτανίσων. Εφωνάξανε ως τα αστέρια του Ιωνίου και τα νησιά και σηκώσανε τα χέρια για να δείξουνε χαρά Μόλο που είναι αλυσωμένο το καθένα τεχνικά και στο μέτωπο γραμμένο έχει ψεύτρα ελευθεριά Τι ανακούφιση, τι ξεθύμασμα για τους Ζακυνθινούς αυτή η μεγαλόφωνη καταγγελία που κανένας τους δεν θα είχε το θάρρος να την κάμει μα που την έκανε τώρα ο ποιητής έναν ύμνο που θα τον άκουγε όλος ο κόσμος.
Η απαγγελία με τις διακοπές που έφερναν οι εκδηλώσεις και με ένα μικρό ξεκούρασμα του ποιητή στη μέση βάσταξε σχεδόν μία ώρα. Στο τέλος πια ήταν η συγκίνηση, η αγαλίαση, η περηφάνεια και ο ενθουσιασμός ο μεγάλος. Πρώτο σηκώθηκε ο Κόντε Δημήτρης να αγκαλιάσει και να φιλήσει με δακρυσμένα μάτια τον αδελφό του Περισσότερο από κάθε άλλον ήταν αυτός σε θέση να καταλάβει την αξία του ποίηματος Γιατί εκτός από τη μεγάλη του μόρφωση στις ώρες του ήταν ποιητής και ο ίδιος Και ούτε ίχνος ζήλιας υπήρχε στη χαρά του και την περηφάνια του Τρογόταν ως τότε τον αδελφό του πως ήταν σπάταλος Και δεν κοίταζε πολύ τις δουλειές τους. Μπορεί ακόμα να μην του παράρεσε ούτε ο υπερβολικός του και πολιέξοδος πατριωτισμός, ούτε η φασαρία που γινόταν στο σπίτι τους με τις μάντσχες και τις μπούφες. Αυτά ο Κόντε Δημήτρης τα θεωρούσε ανάξια. Μα δεν τον εζήλευε.
Αργότερα βέβαια, για οικογενειακούς λόγους, τα δύο αδέλφια ήρθαν σε μεγάλη διάσταση Μα ποτέ ο Κόντε Δημήτρης δεν έπαψε να αναγνωρίζει και να τιμά τον μεγάλο ποιητή Ούτε είχε ανάγκη να του ζηλέψει τη δόξα, γιατί κι αυτός είχε διακριθεί στην πολιτική και είχε γίνει και πρόεδρος της Γερουσίας Και είναι το λιγότερο αστεία η υποψή Αμερικών πως όταν πέθανε ο ποιητής ο αδελφός του από έχθρα και από φθόνο εξαφάνισε τα χειρόγραφά του και γι' αυτό δεν εσώθηκαν παρά τόσο λίγα και ατελείωτα.
Είναι πολύ χαρακτηριστικό που κανένας από τους άλλους δεν ετόλμησε να φιλήσει τον ποιητή Παρά ή του έσφιγγαν μόνο το χέρι όπως ο Ρώμας, ο Ταγιαπιέρας, ο Μαρτελάος Ή του το φιλούσαν όπως ο Μάτεσης, ο Παπαγεωργόπουλος, ο Λέζας Είχαν συναισθανθεί πως από τον Κόντε Σολαιμό τους εχώριζε μια ανυπέρβλητη απόσταση Τους είχε επιβληθεί το μεγαλείο που τους έδειξε ο ύμνος και κάτι άλλο πιο χαρακτηριστικό.
Συγχαίρονταν και μεταξύ τους, γιατί καθένας θεωρούσε και λίγο δική του τη δόξα που περίμενε τον πατριώτη τους και την πατρίδα τους. Η κοντέσα καπνίση φίλησε στο μάγουλο το φιότσο του άντρα της, η Μαρία του φίλησε το χέρι, η Λέζενα του το έσφιξε, η Ριγκίνα τίποτα. Καθισμένη σε μιαν άκρη, κλωμή, δακρυσμένη, παρακολουθούσε σαν όραμα, σαν όνειρο όλη αυτή τη σκηνή και ούτε μιλούσε ούτε κουνιόταν το παρατήρησαν πολλοί κι ο Μάτες εσείς πλησιάζοντάς την της είπε με κάποια πονηρία εσάς συγιορίνα δεν σας άρεσε η Ριγκίνα την άχτηκε δεν μου άρεσε εμένα, τι λέτε μα δεν σας είδα να συγχαριάσετε τον ποιητή την άλεγε η Ριγκίνα πως το ξέχασε από τη συγκίνησή της και να σηκωνόταν να συγχαρεί το Σολωμό για τα μάτια του κόσμου δεν το καταδέχτηκε και είπε την αλήθεια τον εσυχάριασα από ημέρες τον ύμνο τον ξέρω απόξω εγώ τον έγραψα στο τετράδιο εκείνο που κρατούσε όταν σας τον έλεγε έπρεπε να το καταλάβω έκαμε ομάτεσης γιατί είδα πως το γράψιμο ήταν γυναικείο «Και σε ποιαν άλλη μπορούσε να αφιδευτεί αυτή τη δουλειά ο κόντες μας. Μου φαίνεται πως εγώ τώρα πρέπει να σας συγχαριάσω». «Ευχαριστώ», χαμογέλασε η Ριγκίνα, αλλά χωρίς να του δώσει και το χέρι της, που το ζήτησε τίνοντας το δικό του.
Ο Μάτεσης γύρισε στο Σολωμό. «Ώστε εμείς, του είπε δυνατά, να μην καμαρώνουμε που είμαστε οι πρώτοι που γνωρίσαμε το αριστούργημά σου». «Όχι», έκαμε ο Σολωμός, «οι πρώτοι είσαστε». «Κι η Σινιορίνα που το κοπιάρισε», είπε ο Μάτεσης δείχνοντας τη Ρυγκίνα. Όλοι γύρισαν και την κοίταξαν με συμπάθεια. «Αλήθεια, η Σινιορίνα, εσείς ελάβατε την μεγάλη αυτή τιμή. Μπράβο».
«Ναι», είπε ο Σολωμός, «η σινιορίνα μου έδωσε μια σπουδαία βοήθεια. Η κόπια που είχε την καλοσύνη να μου κάνει είναι το λιγότερο. Την έβλεπα συχνά, της έλεγα τις ιδέες μου, της διάβαζα τους στίχους που έκανα λίγο-λίγο, μιλούσαμε, συζητούσαμε. Η σινιορίνα, το ξέρουν καλά όσοι τη γνωρίζουν, έχει μάθηση, γούστο και κρίση.
«Βλέπω όμως πως έχει και κάτι άλλο», είπε ο Ρώμας, «και αυτό μου φαίνεται σε βοήθησε καλύτερα απ' όλα». «Έτσι λέω κι εγώ», έκαμε ο Μάτισις. «Συμφωνώ, συμφωνώ», φώναξε η κοντέσα καπνίση. «Όταν για πιέρας έκαμε τον κουτό. Δεν μου το λέτε κι εμένα να συμφωνήσω κι εγώ. «Τι είναι αυτό το άλλο που έχει» «Μα δεν το βλέπεις» του αποκρίθηκε γελώντας ο Ρώμας «Η ομορφιά το τόρο μου»
«Και τι άλλο χρειάζεται περισσότερο ένας ποιητής από την έμπνευση και τι άλλο μπορεί να του τη δώσει από την ομορφιά» «Είπες το βαγγέλιο κόντε μου» πώναξε ο Μάτεσσης «Η σινιωρίνα Λέζα είναι η ίδια η ελευθερία όπως τη ζωγράφισε ο ποιητής μας Λάμψιν έχουνε φλογώδη, χείλο, μέτωπο οφθαλμός, φως το χέρι, φως το πόδι, κι όλα γύρω της είναι φως Ακολούθησε σιωπή Μέσα στη σιωπή ακούστηκε καθαρά η φωνή του Ταγιαπιέρα που είπε σιγά Συμφωνώ Και τότε γέλασαν όλοι Η Ριγκίνα δεν τα χάσε καθόλου Σαν κορίτσι που ήξερε από κόσμο έκανε πως αυτά τα έπαιρνε για αστεία, για πειράγματα του σαλονιού Αν και ένιωθε μέσα της πως δεν ήταν και τόσο Και γελούσε, γελούσε με ένα ύφος σαν να τους έλεγε Δε σας θυμώνω, ηλικιωμένοι σεβαστοί άνθρωποι είσαστε, μπορείτε να πείτε κι έναν λόγο παραπάνω Ο Σολωμός φαινόταν κατευχαριστημένος «Πάψετε», είπε σιγά του Μάτεση, «δεν ξέρεις πόση μετριοφροσύνη έχει. Θα νομίζει τώρα πως της κάνετε υπερβολικά κομπλιμέντα».
«Σαν να λέμε», του ψηθήρισε ο Μάτεσης, «εσύ παραδέχεσαι πως αυτή σου ενέπνευσε την εικόνα της ελευθερίας». Του ήρθε να του πει «και που να ξέρεις πως μου τη ζωγράφισε η ίδια, που να ξέρεις πως και λόγια ακόμα της ίδιας υπάρχουν στη ζωγραφιά». Μα τέτοια μυστικά οι ποιητές δεν τα εμπιστεύονται σε κανέναν Και ο Σολωμός περιορίστηκε να πει Δεν η ξέρω, μπορεί Έμειναν ακόμα καμιά ώρα Άλλοι στη σάλα και άλλοι στο πλάτωμα Κουβεντιάζοντας μεταξύ τους με το Σολωμό που πήγαινε ο Ερχόταν για τον ύμνο Και αλλάζοντας τους σταυμασμούς τους Εκεί ακούστηκε και η πρώτη παρατήρηση για τη γλώσσα Την έκαμε ο Καραβίας, ο δάσκαλος, ο ελληνιστής, μιλώντας με το Μάτεση και με το Μαρτελάο.
Δεν ήταν τόσο σχολαστικός ο Καραβίας, δεν ενόμιζε πως ένα ποίημα προορισμένο για όλους, γραμματισμένους και αγράμματους, έπρεπε να είναι γραμμένο στη γλώσσα του πινδάρου. Έλεγε όμως πως ο ύμνος θα έκανε μεγαλύτερη εντύπωση Και θα συντελούσε περισσότερο στην διαμόρφωση μιας ποιητικής γλώσσας που δεν την είχε ακόμα το γένος Αν ήταν σε ιδίωμα λιγάκι καθαρότερο και υψηλότερο Μεγαλύτερη εντύπωση από όσοι κάνει και από όσοι μας έκανε Διαμαρτυρήθηκε ο Μάτεσης Άσε με να σε χαρώ Ο Μαρτελάος φαινόταν κάπως σαν να συμφωνούσε Και σιγά σιγά η συζήτηση μεταξύ των τριών άναψε. Ο Καραβίας έφερνε για παράδειγμα τύπους από τον Ίμνο που δεν τους επιδοκίμαζε. Ο Μάτεσης τους υπερασπιζόταν με θέρμη. Ο Μαρτελάος έλεγε «Σ' αυτό ο Σοραντονάκης έχει δίκιο».
και αμέσως ανέφερε άλλον τύπο που δεν του άρεσε αυτούνου. Μιλούσαν σιγά γιατί δεν ήθελαν να ακούσουν οι άλλοι πως έκαναν παρατηρήσεις μα ο Μάτεσης δεν μπόρεσε να βαστάξει και μια στιγμή που περνούσε από κοντά τους ο ποιητής σήκωσε ψηλά το ποτήρι του ο Λάμπρος τους είχε βγάλει κρύες ορτζάδες και λεμονάδες και άρχισε να απαγγέλει αυτούς τους στίχους από τον ύμνο όπως τους θυμόταν.
Μες τα χόρτα, τα λουλούδια, το ποτήρι μου βαστό, φιλελεύθερα τραγούδια σαν τον πίνδαρο εκφωνώ. Απ' τα κόκαλα βγαλμένη των Ελλήνων τα ιερά και σαν πρώτα αντριωμένη, χαίρε, ο χαίρε ελευθεριά. Και αμέσως το Σολωμό. «Ακουσκόντε, η γλώσσα ετούτη δεν του αρέσει του Σορ Καραβία για ύμνο. Ήθελε να τον έγραφες πυνδαρικά». Ταράχτηκε λίγο ο Καραβίας και διαμαρτυρήθηκε ζωηρά. «Δεν υπακόντε τέτοιο πράγμα. Απεναντίας, είπα πως ο ύμνος δεν έπρεπε να είναι στη γλώσσα του πυνδάρου».
«Για να τον εδιάβαζες μόνο του λόγου σου» χαμογέλασε ο Σολωμός. «Μα όχι βέβαια. Μην τα γυρίζεις τώρα» πόναξε ο Μάτεσης. «Πόσες λέξεις δεν μας είπες που ήθελες να είναι αλλιώς. Έχω μάρτυρα και τον Σορ Μαρτελάου». Αυτό ο Καραβίας δεν μπορούσε να το διαψεύσει «Έναι» είπε «Ένα άργιε καλύτερα θα ήταν για μένα αργούσε Από το εξών εγώ προτιμούσα εκτός και μερικά άλλα τέτοια μικρά πράγματα να σε χαρώ μινούτσιες»
Ο Σολωμός δεν άφησε το χαμόγελό του και αποκρίθηκε με δύο δημοτικούς στίχους τονίζοντας την αμφισβητούμενη λέξη Από όσα μέρη εγύρισα, σ' Ανατολή και Δύση, κανένα δεν μου άρεσε, εξών από την πόλη Και απομακρύνθηκε για να πλησιάσει άλλους Το πήρε πολύ αψίφιστα εκείνη τη στιγμή που χαιρόταν ακόμα για το θρίαμβό του Τι άργε και αργούσε, πραγματικός μηνούτσιες Πόσες φορές όμως το ξαναθυμήθηκε από τότε γιατί και πόσα δεν άκουσε από τους δασκάλους του καιρού του ήταν εκείνοι που με το κοντίλι στο χέρι ήθελαν να του δείξουν το αλφαβητάρι Με αυτός τους το πήρε και απειθώνοντας στην άκρη του στα μεγάλα ονόματα του Ντάντε και του Πετράρκα τους έμαθε τι είναι στη χουργία και γλώσσα Ναι, αυτές οι παρατηρήσεις που άκουσε από τόσους μετά για τον ύμνο έκαμαν τον Σολωμό να γράψει το γλωσσικό Ευαγγέλιο, το διάλογο.
Ο Ρώμας έφυγε πρώτος με το καροντσίνο που τον περίμενε στη γωνία του δρόμου του Ακροτηριού. Ο Σολωμός του έδωσε το τετράδιο που είχε γράψει η Ριγκίνα και ένα μεγάλο γράμμα του προς τον Τρικούπη. Ο Ρώμας θα του τα έστελνε με πρώτη ευκαιρία. «Να είχαμε πάλι έναν πιστό άνθρωπο σαν τον Δρόγκα» του είπε καθώς τον αποχαιρετούσε «γιατί δεν είναι λιγότερο χρυσάφι κι αυτό το χαρτί»
«Ας είναι όμως, την αξία του δεν την ξέρει ο καθένας και σ' αυτό μπορούμε να στηριχτούμε» Η οικογένεια Λέζα έμεινε κι αφού έφυγαν όλοι «Εμείς καθόμαστε στην Πόχαλη, εδώ πά» τους έλεγε ο γιατρός καταλάβαιναν όμως πολύ καλά πως δεν ήταν αυτός ο λόγος που η οικογένεια δεν βιαζόταν να φύγει πραγματικός ο Σολωμός είχε πει στη Ριγκίνα σταθείτε αν θέλετε να κάμουμε έναν περίπατο και μπορούσαν να μη θέλουν ήταν η ώρα που έπεφτε ο ήλιος και τα πουλιά πάνω στα δέντρα αποχαιρετούσαν τη μέρα με κελαηδήματα πήγαν οι τέσσερις στον Άι Νικόλα και σταμάτησαν στη στρογγυλή ταράτσα για να απολαύσουν το θέαμα και το κονσέρτο των πουλιών.
Ο Σολωμός με τη Ρυγκίνα στο πλάι του, ασπροφορεμένοι κι οι δυο, προχώρησαν ως το πεζούλι του βάθους και στάθηκαν εκεί ορθοί, κοιτάζοντας κατά τη δύση. Ο Λέζας και η γυναίκα του από πίσω τους στάθηκαν κι αυτοί στη μέση σχεδόν της ταράτσας. Μια στιγμή ο γιατρός σκούντισε τη γυναίκα του, δείχνοντάς τη στο νεαρό ζευγάρι εκεί μπροστά «Τι όμορφη που είναι και οι δυο τους», έκαμε η Λέζενα «Μα και οι δυο τους θριάμβεψαν απόψε», της είπε ο Λέζας και τις στροφές που θυμόνταν.
Ο Σολωμός δεν είχε πια ησυχία. Κάθε στιγμή τον επισκέπτονταν γνωστοί του και άγνωστοι ακόμα, που του ζητούσαν με επιμονή αντίγραφα. Το ίδιο πολιορκούνταν και οι φίλοι του, ανάμεσα σ' αυτούς και η Ριγκίνα. Και όλοι έλεγαν, έδιναν γραμμένες ή υπαγόρευαν στροφές. Η Ριγκίνα μάλιστα, μέρη ολάκαιρα. Μα και ο Σολωμός αναγκάστηκε να δώσει στο μάτεσι το τετράδιο που είχε κρατήσει Και από αυτό βγήκαν αμέσως τρία-τέσσερα αντίγραφα που άρχισαν να κάνουν το γύρο της πόλης Εκείνο τον καιρό όπου δεν υπήρχαν τυπογραφία αυτή ήταν η δημοσίευση Έτσι σε μια βδομάδα μέσα δεν ήταν Ζακυνθινός που να μην ξέρει τον ύμνο Είτε ολόκληρο είτε από σπάσματά του Και τότε έγινε κάτι που ούτε στη Ζάκυνθο είχε γίνει ποτέ, ούτε πουθενά αλλού, παρά μόνο ίσως στη Ρώμη, όταν ο Βυργίλειος εκινοποίησε την Εννιάδα.
Ο Σολωμός αποθεώθηκε. Όλοι μιλούσαν για αυτόν. Άρχοντες, αστοί, λαϊκοί, τόπιοι, ξένοι, άντρες, γυναίκες, ακόμα και μικρά παιδιά. Έγινε το είδωλο του τόπου. Και όπου παρουσιαζόταν, σηκώνονταν, έτρεχαν, τον πλησίαζαν και του φιλούσαν τα χέρια. Δεν ήταν πια θαυμασμός, ήταν αληθινή λατρεία. Φυσικά οι εκδηλώσεις αυτές του λαού ευχαριστούσαν, κολάκευαν, συγκινούσαν βαθιά τον νεαρό ποιητή Μα και τον ενοχλούσαν, όχι τόσο γιατί η μετριοφροσύνη του τις έκρινε υπερβολικές Όσο γιατί η υπερηφάνεια του τις έβρισκε ανάρμοστες Και για πολύν καιρό απέφευγε να κατεβαίνει στη χώρα και να παρουσιάζεται σε κόσμο Ο Λάμπρος έτρεχε για τις δουλειές του και όταν ήταν ανάγκη να πάει πουθενά ο ίδιος στους φιλικούς προπάντων προτιμούσε τη νύχτα που τα κέντρα ήταν έρημα.
Η χαρά του και η συγκίνηση ήταν μεγαλύτερη όταν αυτές τις νύχτες άκουγε συχνά από σπίτια, από ταβέρνες, από μποτέγες, από βάρκες να τραγουδούν στίχους από τον ύμνο, ταιριασμένους πρόχειρα σε κάποια γνωστή άρια ή και τονισμένους από Ζακινθινούς μουσουργούς. Μια μάλιστα από αυτές τις συνθέσεις είχε γίνει πολύ δημοτική και δεν έβγαινε σερενάδα χωρίς να τραγουδήσει με αυτήν το «Σε γνωρίζω από την κόψη»
Έτσι ο εθνικός ύμνος της Άκυνθο πρώτο τραγουδήθηκε και με μουσική λένε, όχι πολύ διαφορετική από την κατοπινή του Μάντζαρου Η μόνη ίσως που δεν περίμεναν ποτέ να ανεβεί τόσο ψηλά ο Σολωμός ήταν οι αμαθείς και οι άμμουσοι εκείνοι νέοι της αριστοκρατίας, μαζί τους και μερικοί γέροι που καμιά πεποίθηση δεν είχαν στο ταλέντο του και έλεγαν άλλοτε για αυτόν με ηρωνία και περιφρόνηση ως ορκώντες με τσιστίχους του.
Αλλά κι αυτοί, αν και με μεγάλη τους απορία, υποχρεώθηκαν τώρα να τον αναγνωρίσουν «Είδες καλέ ο γιος του Ταμπακέρη» έλεγαν μεταξύ τους «Ξεκούνησε τον τόπο, το περίμενες ποτέ ψυχή μου» Ένας μόνο επέμενε να μην τον αναγνωρίζει, ο Ντοτόρος Οροίδης «Μωρέ, στίχη κι αυτούνι» έλεγε στην παρέα Σε γνωρίζω λέει από την όψη που μετράει. Μωρέ μετράει η όψη ποτέ. Τι είναι μπράτσο. Μη με σκοτίζετε. Πού ξέρετε εσείς τι πάει να πει ποιήση. Τούβλα. Βόδια. Κουκουβάγες.
Και όταν έβλεπε τον Σολωμό, που τώρα τον δεχόταν σκημένο στα χαρτιά του, εξακολουθούσε να του λέει όπως πάντα «Μωρέ, άστα, άστα, σήκω να πάρεις αέρα, δεν είναι να σε χαρώ η ποίηση για σένα, ναι, σου λείπει το Βζιτ». Με το Βζιτ εννοούσε την ιδέα, τον ίστρο, την έμπνευση. Αυτά μόνο εκείνος τα είχε. Κι ο Σολωμός γελούσε πάλι με την καρδιά του και δώσ' του τάλυρα του ροήδη για να ζει και να τον περιφρονεί.
Μικρό ήταν να συλλογέται πως τη στιγμή που όλοι ήταν στα πόδια του μόνο ένας τρελωροήδης επέμενε να μην τον αναγνωρίζει. Περμπάκο! Μένει τώρα να εξηγηθεί το φαινόμενο της αποθέωσης που ιστορήσαμε. Δεν είναι δύσκολο όταν έχουμε υπόψη τη φιλομουσία της ακυνθινής κοινωνίας που εκείνη την εποχή βρισκόταν στην ακμή του πολιτισμού της και από το άλλο μέρος τον πατριωτισμό της που την ίδια εποχή βρισκόταν στη μεγαλύτερή του έξαψη.
Ένα τέτοιο μεγαλόπνευστο τραγούδι για την ελληνική ελευθερία, την ελληνική επανάσταση, ούτε να μην εννοηθεί ήταν δυνατόν από τους Ζακυνθινούς, ούτε να μην τους ενθουσιάσει στον υπέρτατο βαθμό. Και μάλιστα τρίτος, μα όχι λιγότερο σπουδαίος παράγοντας κι αυτός, γραμμένος στη γλώσσα τους. Γιατί η γλώσσα του ύμνου μπορεί να μην είναι καθ' αυτό το Ζακυνθινό ιδίωμα, καθεάλλω, πάντα όμως έχει το Ζακυνθινό χρώμα.
Για αυτούς όλους τους λόγους, όσο συγκίνησε στην «υπερελληνικότάτη», όπως την έλεγαν τότε οι φιλικοί Ζάκυνθο, δεν συγκίνησε πουθενά, ούτε στην Εφτάνισσο, ούτε στην άλλη Ελλάδα. Οπωσδήποτε και εξηγημένο, το φαινόμενο μένει μοναδικό. Η Ριγκίνα περνούσε πάλι ένα τρισευτυχισμένο καλοκαίρι. Στην Πόχαλη ζούσε σαν σε όνειρο. Σχεδόν κάθε μέρα είχε κοντά της τον αγαπημένο θριαμβευτή Και όταν δεν πήγαινε αυτός πήγαινε στους στράνι εκείνη Και χωρίς να της μηνά χωρίς να την περιμένει Είχαν τώρα μια μεγάλη οικειότητα που καταργούσε κάθε εθιμοτυπία Στους στράνι όμως δεν ήταν πάντα οι δυο τους Γιατί ο Σολωμός είχε αρχίσει πάλι να δέχεται τους φίλους του Και συχνά τα απογέμματα η Ριγκίνα έβρισκε εκεί και το Μάτεση και το Στρούζα και τον Ρώση και τον Κορφιάτη και άλλους. Κάπου κάπου ήταν και η Μαρία με το θείο της. Της κακοφαινόταν άραγε όταν δεν έβρισκε τον αγαπημένο της μονάχο. Καθόλου.
Ήταν γι' αυτή μια ευχάριστη ποικιλία να τον χαίρεται και ανάμεσα στους φίλους του Να ακούει και να λαβαίνει μέρος στις συζητήσεις τους Να βλέπει ακόμα το σεβασμό και τη λατρεία που του είχαν όλοι Τόσο πιο μεγάλη τώρα από άλλοτε Έπειτα ήξερε πως την άλλη μέρα θα ήταν όλος δικός της Γιατί πολύ σπάνια πήγαιναν επισκέπτες του Λέζα Και οι ερωτευμένοι μπορούσαν να μιλούν όση ώρα ήθελαν είτε στο σπιτάκι, στο περιβόλι, με τη μεγάλη πασχαλιά, είτε στον περίπατο που έκαναν ύστερα σε όλη την Πόχαλη και γύρω στο κάστρο.
Όταν στέκονταν σε καμιά άκρη του λόφου και κοίταζαν από κάτω τους, στα πόδια τους, τον κόσμο, η Ριγκίνα έλεγε «Εδώ στέκει ψηλά, ψηλότερα από όλους» Και κοντά του είχε την αίσθηση πως κι αυτή είχε ψηλώσει Κι αυτή στεκόταν ψηλότερα από τους άλλους ανθρώπους Που τους έβλεπε σαν μυρμήγια να περπατούν ή να κάθονται στις πλατείες, στους δρόμους, στα ακρογιάλια Ο Σολωμός χαμογελούσε Μια μέρα της έδειξε τον Εγγλέζο στρατιώτη που φρουρούσε την πύλη του κάστρου και της είπε Είναι βλέπεις και άλλοι στο ύψος μας Πω πολύ αποκρίθηκε η Ριγίνα Μα το ζήτημα δεν είναι να βρίσκεται κανένα σε μια ψηλή θέση Το ζήτημα είναι να του αξίζει Συχνά τώρα η μητέρα της τη ρωτούσε Τι σου λέει ο Κόντες, τι θέλεις να μου πει της απαντούσε η Ριγκίνα μιλούμε για όλα τα πράγματα και για το μέλλον έκανε η μητέρα πω είναι τόσο ωραίο το παρόν απαντούσε η Ριγκίνα ωστόσο και αυτή συλλογιζόταν κάπου κάπου το μέλλον ενόμιζε πως αφού η σύχαζε από το μεγάλο τραγούδι ο Σολωμός θα τη ρωτούσε αν ήθελε να παντρευτούν
και θα τη ζητούσε αλλά να η σύχασε και λέξη ακόμα δεν της είχε πει για γάμο. Γιατί άραγε. Μη δεν την αγαπούσε τόσο πολύ. Αδύνατον. Την ελάτρευε. Μα δεν τη θεωρούσε κοινωνικώς άξια τώρα μάλιστα που στον τίτλο του, στα πλούτη του, είχε προστεθεί και η δόξα. Ούτε αυτό δεν ήθελε να πιστέψει η Ριγκίνα. Αυτή μπορούσε να πει πως δεν ήταν άξια να πάρει έναν Σολωμό.
Εκείνος δεν θα το έλεγε ποτέ. Μα πραγματικώς είχε ησυχάσει από τον ύμνο. Όχι. Ήταν μια υπόθεση που τον απασχολούσε ακόμα πολύ. Ο Ρώμας είχε αργήσει να βρει την ευκαιρία για να στείλει ασφαλώς το τετράδιο με το γράμμα στον Τρικούπη. Ο Τρικούπης το έλαβε, το διάβασε αμέσως, ενθουσιάστηκε. Μα κι αυτός άργησε να γράψει τους ενθουσιασμούς του στο Σολωμό και να του πει πως θα το τύπωνε το γρηγορότερο. Αυτό το τύπομα περίμενε τώρα ο ποιητής, αλλά έβλεπε ένα αργή, χωρίς να ξέρει την αιτία.
Τι μάντευε μόνο Ήταν τα πολεμικά και τα πολιτικά Όχι τόσο ευχάριστα Που έπαιρναν το νου του Τρικούπη Είχε φτάσει στο Μεσολόγγι και ο Μπάιρον Αυτό ήταν βέβαια μια μεγάλη χαρά Μια ανακούφιση Μια εγκαρδίωση Δε λιγόστευε όμως τις φροντίδες του Τρικούπη Κι ο ύμνος έμενε Κι ο ποιητής περίμενε «Ανησυχείτε» τον ρωτούσε η Ριγκίνα που τα παρακολουθούσε όλα αυτά «Όχι» της απαντούσε ο Σολωμός «Τίποτα δεν είναι εύκολο σε έναν τόπο που βρίσκεται σε πόλεμο»
«Αφού ο Τρικούπης μου το υποσχέθηκε θα το κάνει» «Εκτός αν καταστράφει και το τυπογραφείο, ξέρω κι εγώ» «Έχουμε καιρό να λάβουμε γαζέτα» Μα μ' όλα αυτά τα καθυσυχαστικά η Ριγκίνα μάντευε μεγάλη ανησυχία και συμπέρανε πως έπρεπε να γίνει κι αυτό, να ησυχάσει εντελώς ο ποιητής και να μπορέσει να σκεφτεί και για τ' άλλα. Τότε θα τη ζητούσε. Και η Ριγκίνα περίμενε. Το παρόν ήταν τόσο ωραίο.
Και οι μήνες περνούσαν. Αν και τόσο δοξασμένος τώρα, ακόμα του φιλούσαν τα χέρια, ακόμα σηκώνονταν οι καθισμένοι όπου παρουσιαζόταν, ο ποιητής δεν εποζάριζε καθόλου στα φιλικά του σπίτια. Μόνο είχαν παρατηρήσει, δεν έλεγε συχνά αστεία όπως άλλη φορά, ούτε γελούσε πολύ με τα αστεία των άλλων. Ήταν πιο σοβαρός και τα λόγια του πιο μετρημένα Γι' αυτό τα άκουγαν όλοι σαν χρησμούς Έπαψαν να του αντιλέγουν, να του κουντραστάρουν Τη γνώμη του μόνο ζητούσαν για το κάθε τι Κι άμα έλεγε τίποτα, αυτό ήταν Αυτός έφα Παρατηρήσεις για τη γλώσσα του ύμνου του, απολογιότατους, δασκάλους Έφταναν στα αυτιά του κάθε μέρα Αυτές τώρα τον εκούρδιζαν, τον εθίμοναν, υπερασπιζόταν με θέρμη τη γλώσσα του, τη γλώσσα του λαού Και με τους φίλους του που συμφωνούσαν όλοι συζητούσε περισσότερο απ' όλα το γλωσσικό ζήτημα Αυτούς στο έργο του διάλογος τους εκπροσωπούσε ο φίλος Συζητούσε όμως και με αντίθετους που τους αποστόμωνε με τα επιχειρήματά του Αυτούς τους εκπροσωπούσε ο Λογιώτατος
Όπως στις δικές τους σκέψεις ο ποιητής Με τις συζητήσεις αυτές σχεδίαζε τον διάλογο Είχε αρχίσει μάλιστα να τον γράφει Ήταν το 14ο μέρος από το μυθιστόρημα του Γρηγορίου Ξενόπουλου Ριγίνα Λέζα από τη ζωή του Σολομού Στο μικρόφωνο η Χριστίνα Μπράβου
Σχόλια
Χωρίς σχόλιαΣυνδεθείτε για να συμμετάσχετε στη συζήτηση
Σύνδεση για ΣχολιασμόΔεν υπάρχουν σχόλια ακόμα
