Όσα Μύθια, Τόση Αλήθεια – Η Ναυμαχία του Αρτεμισίου: Η ξεχασμένη μάχη των Περσικών Πολέμων

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Χαίρετε κυρίες, κύριοι και παιδιά. Σήμερα θα μιλήσουμε για την αυμαχία στο Αρτεμίσιο. Το Αρτεμίσιο είναι μια πολύ σημαντική θέση στο βορειότερο άκρο του νησιού της Εύβοιας, ένα μέρος καταπράσινο που ήταν αφιερωμένο στη θεά Άρτεμη, τη θεά προστάτηδα των κυνηγών και των ζώων της, των κυνηγίων. Όσοι παιδες Αθανέων εβάλλοντον φαενάν κρυπίδα ελευθερίας εκεί όπου τα παιδιά των Αθηναίων έθεσαν το λαμπρό θεμέλιο της ελευθερίας Αρτεμίσιο Το Αρτεμίσιο είναι παραλία της Βορείου Ευβίας απέναντι από την Μαγνησία και την Φθιώτιδα όπου βρίσκεται και το ομώνυμο Ακροτήλ Το Αρτεμίσιο ήταν περιοχή της πόλεως Ιστιαίας, σήμερα Ωρεών.

01:01 Ονομαζόταν έτσι από το ναό της Αρτέμιδας που υπήρχε εκεί. Σκοπός της συγκεντρώσεως του ελληνικού στόλου ήταν η παρεμπόδιση της αποβάσεως περσικού στρατού στα νότα των μαχωμένων στις Θερμοπύλες. Οι Πέρσες μετά την ήττα τους στον Μαραθώνα γύρισαν πίσω στην Περσία απελπισμένοι γιατί μια πάρα πολύ μικρή δύναμη Ελληνών κατόρθωσε να τους επιβάλλει μια μεγάλη ήττα να αποκτήσει μία μεγάλη νίκη περίτρανη η οποία στους Πέρσες ήταν πάρα πολύ βαριά.

01:51 Γι' αυτό ετοιμάστηκαν καλύτερα και ξανάρχονται μετά από δέκα χρόνια, το 480 π.Χ. για να πολεμήσουν τους Ενωμένους Έλληνες, οι οποίοι σύμφωνα με τον Θεμιστοκλή τον Αθηναίο θα πρέπει να τους περιμένουν σε οχυρά σημεία τα οποία να είναι καλύτερα για την ανάπτυξη μικρών ελληνικών δυνάμεων και την συμπίκνωση και συρρήκνωση του μεγάλου πλήθους των Περσών.

02:29 Έτσι ο στρατός περιμένει τους Πέρσες στις Θερμοπύλες με τον Λεωνίδα και τους 300 Σπαρτιάτες ενώ ο στόλος των Ελλήνων περιμένει στο πιο στενό σημείο ανάμεσα στην ίσο Σκιάθου ανάμεσα στο Πήλιο και την Εύβοια, στο Αρτεμίσιο. Οι Έλληνες αποφάσισαν να φράξουν τα στενά των Θερμοπυλών για να μην επιτρέψουν στον Βάρβαρο να εισχωρήσει στην Ελλάδα.

03:15 Και ο στόλος έπλευσε στο Αρτεμίσιο κοντά στις ακτές της Ιστεότιδας για να βρίσκεται κοντά ώστε να έχουν τη δυνατότητα να ανταλλάσσουν πληροφορίες και να αλληλοβοηθούν. Ειδού τώρα η περιγραφή της περιοχής εκείνης. Το Θρακικό πέλαγος, συνεχώς στενούμενο, καταλήγει σε στενό διάβλο μεταξύ της νήσου Σκιάθου και της Υπηρωτικής Μαγνησίας.

03:46 Μετά τον διάβλο αυτό βρίσκεται το Αρτεμίσιο της Ευείας πάνω στην ακτή του οποίου υπάρχει η αιρώτης Αρτέμινος Μόλις οι Έλληνες πληροφορήθηκαν ότι ο Πέρσης βρισκόταν στην Πιερία εγκατέλειψαν τον ισθμό και κινήθηκαν προς τις Θερμοπύλες άλλοι διαξηράς και άλλοι διαθαλάσσεις προς το Αρτεμίσιο Έσπευσαν λοιπόν οι Έλληνες να καταλάβουν τις θέσεις που τους ορίστηκαν ενώ κατά το ίδιο διάστημα τρομοκρατημένοι οι δελφοί συμβουλεύονταν τον Θεό για τον τρόπο κατά τον οποίο θα ήταν δυνατή η σωτηρία αυτών των ιδίων και της Ελλάδος και πήραν χρησμό να προσεύχονται στους ανέμους γιατί αυτοί θα γίνουν οι ισχυροί σύμμαχοι των Ελλήνων.

04:43 «Ω Δελφή, λύσεσθε ανέμεις και λύει ονέστε». Μόλις πήραν τον χρησμό οι Δελφοί, τον ανακοίνωσαν στους Έλληνες οι οποίοι επιθυμούσαν να ζήσουν ελεύθεροι και ανακοινώνοντας τον χρησμό σε ανθρώπους οι οποίοι φοβήθηκαν πάρα πολύ τους βαρβάρους προκάλεσαν την αιώνια ευγνωμοσύνη τους. Μετά από αυτά οι δελφοί αφιέρωσαν στους ανέμους βωμό στην θηή όπου βρίσκεται ο ναός της κόρης του Κηφισσού θηής από την οποία πήρε το όνομα αυτός ο χώρος προσφέροντάς τους θυσίες Εξαιτίας εκείνου του χρησμού οι δελφοί προσφέρουν μέχρι σήμερα θυσίες στους ανέμους για τον εξευμενισμό τους Η απόφαση για τη συγκρότηση κοινής ναυτικής δυνάμωσης πάρθηκε στο Συνέδριο του Ισθμού, στο οποίο καθορίστηκε ο χώρος αμήνης του στρατού και του ναυτικού.

05:47 Την εποχή εκείνη οι Αθηναίοι διέθεταν 203 και 105 κοντόρους. Οι Έλληνες που στάθμευαν στο Αρτεμίσιο Επληροφορούν των διασημάτων Τα οποία απέστεναν από την σκιάθοδη Απυρσόν Κατελήφθησαν όμως από μεγάλο φόβο Από την κάθοδο των Περσών Γι' αυτό μεθορμίστηκαν στη Χαλκίδα Για να φυλάξουν τον Εύρυπο Αφού άφησαν στα υψώματα της Ευείας παρατηρητές Ο στόλος των Περσών Πάνω στα πλοία που έπλεψαν από την Ασία, των οποίων ο αριθμός ανερχόταν σε 1207 Αν υπολογίσουμε ανά 200 άνδρες σε κάθε πλοίο, ο αριθμός των στρατευμάτων τα οποία αρχικά έδωσαν οι διάφοροι λαοί ανέρχεται σε 240.400 άνδρες Σε κάθε πλοίο εκτός από τους εγχώριους οπλίτες υπήρχαν και 300 οπλίτες πέρσες, μύδι και σάκες Ο επιπλέον αυτός αριθμός συμποσούνται σε 36.210 άνδρες Στον αριθμό αυτό και τον προηγούμενο ο Ηρόδατος προσθέτει ακόμη τα πληρώματα των πεντικών τόρων υπολογίζοντας κατά μέσο όρο 80 άνδρες σε κάθε μία πεντικών τόρο Οι Έλληνες και οι Πέρσες στο ναυτικό τους είχαν τριών ειδών πλοία Της τριήρης με τρεις σειρές από κουπιά

07:24 που ήταν καράβια στα οποία υπήρχαν κοπηλάτες και οπλίτες στρατιώτες με οπλισμό για να πολεμούν από τα καταστρώματα πέντε κόντοροι με πέντε σειρές από κουπιά και επίσης οπλίτες πάνω στα καταστρώματα και πλοία τα οποία ονομαζόταν ορκάδες, τα οποία ήταν στρογγυλά και ήταν κυρίως μεταφορικά πλοία για τη μεταφορά πυρομαχικών και τροφίμων για το ναυτικό τους.

08:01 Τα συγκεντρωθέντα πλοία αυτού του είδους ανέρχονταν σε 3.000. Έτσι το σύνολο των πληρωμάτων τους θα ανέρχονταν σε 240.000 άνδρες Αυτή ήταν η δύναμη σε άνδρες του στόλου που έπλευσε από την Ασία σε σύνολο 517.600 ανδρών Όταν ο περσικός στόλος έφτασε στην ακτή της Μαγνησίας μεταξύ της πόλεως Καστανέας και του ακροτηρίου της Σιπιάδας τα πρώτα πλοία που έφτασαν προσωμίστηκαν κοντά στην Ξηρά Σιπιάδα άκρα σημαίνει η άκρη του ακροτήριου της Σουπιάς Σουπιά έλεγαν στην ελληνική μυθολογία την Θέτιδα την μητέρα του Αχιλέα.

08:56 Η Θέτιδα ήταν κόρη του Οκεανού και αυτή υποχρεώθηκε να παντρευτεί τον Πιλέα γιατί ο χρησμός που είχε δοθεί στον Δία που την επιθυμούσε για σύζυγό του ήταν ότι αν αποκτούσε παιδί μαζί της αυτό το παιδί θα του έπαιρνε το θρόνο. Έτσι, ο Πιλέας σύμφωνα με την συμβουλή του Χίρονος του κεντάβρου πήγε να αρπάξει την θέτιδα την ώρα που κολυμπούσε και ήταν πολύ κοντά στην ακτή του πηλίου αλλάζοντας μορφές είχε γίνει λιοντάρι είχε γίνει τίγρης είχε γίνει φίδι αλλά όταν έγινε σουπιά την άρπαξε στα δάκτυλά του και τότε μόνο της κατέβαλε την δύναμή της Το ακροτήριο, η άκρα λοιπόν, όπου συνελήφθη η θέτηδα, ονομάζεται έκτοτε Σιπιάδα Άκρα.

10:02 Αυτά όμως που έφτασαν αργότερα αγκυροβόλησαν μακριά από την ακτή. Και επειδή η ακτή εκείνη δεν ήταν εκτεταμένη, τα πλοία αγκυροβόλησαν σε οκτώ σειρές με την πρόρα στραμμένη προς το ανοιχτό πέλαγος. Η νύχτα πέρασε ήσυχα, αλλά κατά την αυγή, αντίθετα με την ηνεμία και τη γαλήνη που επικρατούσε προηγουμένως, σηκώθηκε ο ανατολικός ισχυρός άνεμος και η θάλασσα έβραζε και έγινε πολύ τρικημιώδης.

10:36 Τον άνεμο αυτό οι κάτοικοι της περιοχής τον αποκαλούν ελισπόνδιο. Σήμερα ο ελισπώνδιος άνεμος, ο Ανατολικός, στην περιοχή ονομάζεται Γρέγος Όσοι από τους Πέρσες κατάλαβαν ότι ο άνεμος δυνάμωνε πρόλαβαν την τρικυμία αφού έσυραν τα πλοία τους στην ξηρά εφόσον φυσικά ήταν σε θέση να το κάνουν και να βρουν θέση στην ακτή και έτσι διασώθηκαν και αυτοί και τα πλοία τους Όσα όμως από τα πλοία βρέθηκαν στο ανοιχτό πέλαγος άλλα από αυτά εξόκυλαν στην παραλία του Πηλίου η οποία ονομάζεται Ήπνη με γιώτα και άλλα στον Αιγιαλό και αυτά που ήταν κοντά στη Σιπιάδα άκρα εξόκυλαν σε αυτό το ακροτήρι άλλα τα έριξε η θάλασσα στην πόλη Μελίβια και άλλα εξόκυλαν στην Καστανέα Η τρικυμία εκείνη ήταν φοβερή.

11:41 Αυτοί που περιορίζουν στο ελάχιστο τα πλοία που καταστράφηκαν σε εκείνη την τρικυμία, λένε ότι χάθηκαν όχι λιγότερα από 400. Αναρρύθμιτο πλήθος ανδρών και αμύθιτα πλούτη. Έτσι, σε αυτόν που διέθετε κτήματα κοντά στη Σιπιάδα, τον αμυνοκλήτο γιο του Κρητίνου από την Μαγνησία, τα ναυάγια του απέφεραν μεγάλα κέρδη, αφού η θάλασσα εξέβραζε πολλά χρυσά ποτήρια, πολλά αργυρά σκεύη, πολλούς περσικούς θησαυρούς και άλλα πολύτιμα αντικείμενα τα οποία αυτός περιμάζευε.

12:20 Οι απώλειες των Περσών και από τα σιταγωγά πλοία, τις Σολκάδες και άλλα πλοία τα οποία χάθηκαν δεν μπορεί να υπολογιστεί ο αριθμός. Και επειδή οι Ναύαρχοι φοβήθηκαν επίθεση εκ μέρους των Θεσσαλών, κατασκεύασαν υψηλό οχυρό γύρω από τα Ναυάγια. Γιατί η τρικυμία συνεχίστηκε επί τριήμερο. Τέλος, οι μάγοι θυσιάζοντας σφάγια και εκφέροντας μαγικούς εξορτισμούς προς τον άνεμο και τελούντες συγχρόνως και θυσίες την Θέτιδα και τις Νιριδες, είτε αυτοί πέτυχαν την τέταρτη ημέρα να σταματήσουν την τρικυμία, είτε μόνος του ο βορράς για κάποιο άλλο λόγο κόπασε.

13:14 Στην Σιπιάδα Άκρα ακόμη και σήμερα πνέει βορειοδυτικός άνεμος ο Γρέγος, ο οποίος συνήθως κρατάει ένα τρίμερο. Οι Πέρσες θυσίασαν στη Θέτιδα γιατί πληροφορήθηκαν από τους Ιώνες ότι σύμφωνα προς την παράδοση, εκεί την είχε απαγάγει ο Πηλέας και ότι ολόκληρη η Σιπιάδα Άκρα ανήκε σε αυτήν και τις υπόλοιπες νηρίδες. Την τέταρτη ημέρα έπαψε η τρικυμία. Μετά από την δεύτερη ημέρα της θύελας, οι παρατηρητές των Ελλήνων κατέβηκαν δρομέοι από τα ειβοϊκά όρη και ανέφεραν όλα τα σχετικά μεταναβάγια.

13:58 και οι Έλληνες μόλις πληροφορήθηκαν εκείνα ανέπεμψαν ευχές στον Ποσειδώνα Σωτήρα. Του πρόσφεραν σπονδές και επέστρεψαν κατεπηγώντας στο Αρτεμίσιο ελπίζοντας ότι ελάχιστα μόνο νεκτρικά πλοία θα έβρισκαν αντιμέτωπο. Όταν επέστρεψαν στο Αρτεμίσιο να βλοχούσαν εκεί για δεύτερη φορά και στον Ποσειδώνα για δεύτερη φορά απένιμον την προσωνυμία του Σωτήρος την οποία και σήμερα ακόμη απονέμουν σ' αυτόν.

14:40 Εκτός όμως από τον υπέρτατο Θεό τον Δία οι Έλληνες απένιμον την προσωνυμία Σωτήρας στον Ποσειδώνα και τη μεγάλη του βοήθεια και την καταστροφή την οποία επέφερε στο στόλο των Περσών στη Σιπιάδα Ακτή. Και οι βάρβαροι αμέσως μόλις κόπασε ο άνεμος και η θάλασσα έγινε γαλήνια, έπλεαν κοντά στην ξηρά και αφού παρέκαμψαν το ακροτήριο της Μαγνησίας, έπλεαν μέσα στον κόλπο προς τις παγασές.

15:14 Μέσα στον κόρπο αυτό υπάρχει περιοχή όπου κατά την παράδοση Ο Ιάσονας και οι σύντροφοί του οι αργονάφτες εγκατέλειψαν τον Ηρακλή Τον οποίον είχαν στείλει από το Άργος για να πάρει νερό Από το γεγονός αυτό η περιοχή εκείνη πήρε το όνομα Αφετέ Εκεί προσωρμίστηκε ο στόλος του Ξέρξη Δεκαπέντε όμως από τα πλοία εκείμα εξέπλευσαν άγνωστο γιατί Αργότερα διέκριναν τα ελληνικά πλοία τα οποία βρίσκονταν κοντά στο Αρτεμίσιο Επειδή πίστεψαν ότι επρόκειτο για δικά τους πλοία Οι βάρβαροι έπλευσαν προς τα εκεί και βρέθηκαν κυκλωμένοι Και μόλις τους είδαν οι Έλληνες να πλέουν προς αυτούς Όταν ανταλήφθησαν το σφάλμα τους εξόρμησαν και τους εχμαλώθησαν Στις Αφέτες οι Πέρσες προσπαθούσαν να γίνουν κύριοι των στενών, καταστρέφοντας τις ελληνικές δυνάμεις.

16:17 Η ναυτική δύναμη των Ελλήνων Εκείνοι οι οποίοι απίρτησαν τη ναυτική δύναμη των Ελλήνων στο Αρτεμίσιο ήταν οι εξής. Οι Αθηναίοι διέθεσαν 127 πλοί. Οι πλατεείς οι οποίοι πρόθυμα και με θάρρος συμπλήρωσαν πληρώματα αθηναϊκών πλοίων παρόλο που ήταν άπειροι στην αυτική τέχνη Οι κορυθοί διέθεσαν 40 πλοία Οι μεγαρείς με 20 πλοία Οι χαλκιδείς οι οποίοι επάνδρωσαν 20 πλοία τα οποία τους παραχώρησαν οι Αθηναίοι Οι Αιγινήτες παρόλο που βρίσκονταν σε πόλεμο με τους Αθηναίους ήρθαν πρόθυμα στο συνέδριο του Ισθμού και χάρη της κοινής σωτηρίας συμφιλιώθηκαν με τους Αθηναίους.

17:05 Το 480 π.Χ. η Αθήνα και η Αίγινα βρίσκονταν σε πολεμικές σειράξεις μεταξύ τους. Οι Αιγινίτες όμως όταν έμαθαν ότι οι Πέρσες κατεβάζουν το στόλο τους εναντίον των Ελλήνων για τον κοινό ελληνικό σκοπό προσήλθαν στον ισθμό της Κορίνθου και έθεσαν την αυτική τους δύναμη στο πλευρό των Αθηναίων των εχθρών τους εναντίον των κοινών εθνικών εχθρών των Περσών.

17:42 Οι Σικιόνοι από την Πελοπόννησο με 12 πλοία, οι Λακεδαιμόνοι με 10, οι Επιδάβροι με 8, Οι Ερετρίες με 7, οι Τριζίνιοι με 5 και οι Στυρείς με 2. Η Στύρα ή η Στούρα είναι ένα νησάκι στη βόρεια δυτική πλευρά της Μεγάλης Νήσου της Ευείας. Οι Κίοι με 2 Τριύρις και 2 Πεντικοντόρους και οι Οπούντιοι Λοκροί οι οποίοι βοήθησαν με τις 7 Πεντικοντόρους τις οποίες είχαν.

18:21 Αυτοί ήταν λοιπόν εκείνοι που έπλεψαν στο Αρτεμίσιο και με πλοία που διέθεταν στο καθένα από αυτά τα έθνη που αναφέρθηκαν παραπάνω. Ο αριθμός των πλοίων που συγκεντρώθηκαν στο Αρτεμίσιο, εκτός από τις πεντηκοντόρους, ανερχόταν σε 271. Στρατηγός, ο οποίος είχε την ανωτάτη διοίκηση, ορίστηκε από τους Σπαρτιάτες ο Ευρυβιάδης, ο γιος του Ευρυκλήδη.

18:50 Και αυτό έγινε γιατί οι σύμμαχοι δήλωσαν ότι αν δεν αναλάβει την ηγεσία Λάκων, αυτοί δεν θα ακολουθήσουν, γιατί θα προτιμούσαν καλύτερα να διαλυθεί ο στόλος, ο οποίος επρόκειτο να συγκροτηθεί, παρά να ηγεμονεύουν οι Αθηναίοι. Ο Σπαρτιάτης Ευρυβιάδης καταγόταν από ευγενή οικογένεια της Σπάρτης, όχι όμως από την βασιλική.

19:16 Αρχικά και πριν να στείλουν να ζητήσουν τη συμμαχία της Σικελίας έγινε λόγος ότι ήταν δίκαιο να ανατεθεί η διοίκηση στους Αθηναίους Επειδή όμως οι σύμμαχοι εναντιώθηκαν οι Αθηναίοι υποχώρησαν επειδή πρωτίστως ενδιαφέρονταν για τη σωτηρία της Ελλάδος και είχαν επίγνωση ότι αν αναφιώταν έρηδες για την ηγεσία η Ελλάδα θα αφανιζόταν και ορθά έπραξαν γιατί η διχόνοια κατά τον χρόνο διεξαγωγής ενός πολέμου είναι χειρότερη από ότι ο πόλεμος από την ειρήνη.

19:54 Και ορθά έπραξαν οι Αθηναίοι που υποχώρησαν και έδωσαν την ηγεμονία του ελληνικού στόλου στο Αρτεμίσιο στον Ευρυβιάδη τον Σπαρτιάτη γιατί η διχόνοια στην περίοδο του πολέμου είναι πιο δυνατή και χειρότερη από ότι ο ίδιος ο πόλεμος. Οι Έλληνες ζήτησαν τη βοήθεια του ισχυρότατου τότε τυράννου των Συρακουσών Γέρονος ο οποίος διέθετε ναυτική δύναμη 203 ειρών.

20:28 Ο Γέρονος όμως ίσως για να αποφύγει την αποστολή της βοήθειας αξίωσε την παραχώρηση σε αυτόν της γενικής αρχηγίας. Το πιθανότερο είναι ότι ήθελε να αποφύγει την αποστολή δυνάμεως επειδή επήκει το πόλεμος μεταξύ Συρακουσών και Καρχιδονίου. Το υψηλό φρόνημα των Αθηναίων αποδεικνύεται από την παραχώρηση της αρχηγίας του στόλου στον Ευρυβιάδη τον Σπαρτιάτη.

20:57 μιας και γνωρίζουμε ότι το φιλόπρωτο των Ελλήνων ήταν αυτό που πολλές φορές είχε καταστρέψει τα κοινά ελληνικά πράγματα εξαιτίας των απαιτήσεων ανδρών ψηλών, μεγάλων και δυνατών να αποκτήσουν μεγαλύτερα πρωτεία σε μεγάλες εθνικές περιπτώσεις. Οι Έλληνες που συγκεντρώθηκαν στο Αρτεμίσιο μόλις αντελήφθησαν ότι πολλά εχθρικά πλοία κατέπλεψαν στις Αφέτες όλα γεμάτα με στρατεύματα και οι επιχειρήσεις των βαρβάρων δυστυχώς εξελίσσονταν κατά ευνοϊκότερο τρόπο από ό,τι αυτοί περίμεναν φοβήθηκαν και σκέφτονταν να φύγουν από το Αρτεμίσιο για τα ενδότερα της Ελλάδας Όταν οι ευοείς αντελήφθησαν ότι είχαν κατά νου να υποχωρήσουν παρακαλούσαν τον Ευρυβιάδη να παραμείνουν για λίγο χρόνο έως ότου να μεταφέρουν τα παιδιά τους και τους συγγενείς τους σε ασφαλέστερο μέρος.

22:01 Επειδή όμως αυτός ήταν αμετάπιστος απευθύνθηκαν στον στρατηγό των Αθηναίων τον Θεμιστοκλή τον οποίο και κατόρθωσαν να πείσουν να παραμείνουν εκεί και να συνάψουν αγμαχία στο Αρτεμίσιο μπροστά στην Εύβοια αλλά ανταμείβοντάς τον με 30 τάλαμπα. Το τέχνασμα του Θεμιστοκλή. Ο Θεμιστοκλής για να συγκρατήσει εκεί τους Έλληνες, ενήργησε τα ακόλουθα.

22:32 Παραχώρησε από τα χρήματα αυτά πέντε τάλαντα στον Ευρυβιάδη, σαν να τα έδινε δίθεν από τα δικά του. Και αφού τον έπεισε αυτόν, και επειδή από τους υπολείπους στρατηγούς μόνον ο αδίμαντος του οκίτου, ο στρατηγός των Κορινθίων αντιδρούσε και απειλούσε ότι δεν θα παραμείνει στο Αρτεμίσιο, αλλά θα αποχωρήσει, ο Θεμικριστοκλής, συνοδεύοντας τους λόγους του με όρκους, του είπε «Μη μας εγκαταλείπεις σε εμάς και θα σου δώσω μεγαλύτερα δώρα από όσα θα σου έστελνε ο βασιλιάς των Μίδων, αν εγκατέλειπες στους συμμάχους σου».

23:11 Συγχρόνως ενώ τα έλεγε αυτά, έστειλε στο πλοίο του Αδήμαντου τρία αργυρά τάλαντα. Εκτός από τον Εμβριβιάδη τον Σπαρτιάτη και τον Αδήμαντο τον Κορίνθιο ο Θεμιστοκλής έδωσε χρήματα και στον κυβερνήτη της Σαλαμηνίας του Ιερού Πλοίου των Αθηναίων. Οι Αθηναίοι είχαν τρία ιερά πλοία, την Σαλαμηνία, την Πάραλο και την Δηλιάδα.

23:39 Αυτοί λοιπόν οι τρεις χρηματίστηκαν για να παραμείνουν και να πολεμήσουν τους Πέρσες Στην αυμαχία του Αρτεμισίου Αυτοί λοιπόν αφού δωροδοκήθηκαν μεταπίστησαν και έτσι και η επιθυμία των ευωέων ικανοποιήθηκε Και ο Θεμιστοκλής κέρδισε εν αγνία των άλλων ότι κράτησε για τον εαυτό του τα υπόλοιπα Δεδομένου ότι αυτοί που πήραν μερίδιο από αυτά τα χρήματα πίστευαν ότι αυτά στάλθηκαν από τους Αθηναίους για τον σκοπό αυτό Κατά αυτόν τον τρόπο λοιπόν έμειναν και ναυμάχησαν στην Εύλη Η ναυμαχία διεξήχθη κατά τον ακόλουθο τρόπο Όταν κατά το δειλινό έφτασαν στις αφέτες οι βάρβαροι διαπίστωσαν με τα ίδια τους τα μάτια εκείνο το οποίο είχαν πληροφορηθεί προηγουμένως ότι δηλαδή στο Αρτεμίσιο να βλοχούσαν λίγα ελληνικά πλοία και ήταν πρόθυμοι να επιτεθούν για να τα κυριεύσουν.

24:48 Έκριναν όμως ότι δεν ήταν φρόνιμο να επιτεθούν κατά μέτωπο για τον λόγο ότι υπήρχε πιθανότητα όταν θα τους έβλεπαν οι Έλληνες να πλέουν εναντίον τους, να τραπούν σε φυγή, καλυπτόμενοι από τη νύχτα να σωθούν με τη φύγη, ενώ όπως έλεγαν θα έπρεπε να μην διαφύγει ούτε πυρφόρος. Ο πυρφόρος ήταν ο ιερέας του Θεού Άρεος. Ο πυρφόρος με πυρ στο χέρι του έμπαινε ανάμεσα στις δύο εχθρικές δυνάμεις πριν αρχίσει η μάχη και αφού περνούσε αυτός σεβαστός και από τα δύο αντίπαλα στρατεύματα και στις μάχες της Ξηράς και στις μάχες της θάλασσας με το πλοιάριό του τότε άρχιζε η μάχη της Ξηράς ή η ναυτική πολεμική σύραξη, η ναυμαχία.

25:47 Όταν η φράση να μην ξεφύγει πυρφόρος, ούτε πυρφόρος ελέγχθη για πρώτη φορά από τους Πέρσες στο Αρτεμίσιο έμεινε ως χαρακτηριστική ότι θα σκότωναν κάθε έναν από τους αντιπάλους του ακόμη και τον Πυρχώρο, δηλαδή τον Θεό του Θεού Άρεως που κατά τα άλλα ήταν πάρα πολύ σεβαστός. Το σχέδιο των Περσών. Για τον σκοπό λοιπόν αυτό, οι Πέρσες κατέστρωσαν το ακόλουθο σχέδιο να αποσπάσουν από τον στόλο τους 200 πλοία τα οποία να στείλουν έξω από τη Σκιάθο και από εκεί να κάνουν τον περίπλου της Ευείας και να μπουν στον Εύρυπο από τον Καφηρέα και τη Γερεστό χωρίς να γίνουν αντιληπτά στους εχθρούς και Γερεστός σήμερα είναι ο Κάβο Μαντέλλος στο νότιο και νοτιοανατολικό άκρο της Ευείας Έτσι αφού θα έβαζαν τους Έλληνες στη μέση αυτοί μένουν να αποκόψουν τον δρόμο υποχωρήσεως ενώ οι υπόλοιποι να επιτεθούν κατά μέτωπο Αφού αποφάσισαν την εφαρμογή αυτού του σχεδίου όρισαν και απέστειλαν 200 πλοία προς την Σκιάθο με την πρόθεση να μην επιτεθούν κατά των Ελλήνων ούτε τη μέρα εκείνη, ούτε τις άλλες

27:14 πριν τους δοθεί από τους παραπλέοντες το καθορισμένο σύνθημα ότι έφτασαν στον τόπο του προορισμού τους. Αφού έστειλαν αυτά τα πλοία, έκαναν καταμέτρηση των πλοίων που βρίσκονταν στις Αφέτες. Ο στόλος του Ξέρξη αποτελεί το από 1207 τριήρες. Από αυτές καταστράφηκαν 400 στο πήλιο και 200 στάλθηκαν για τον περίπλου της Ευείας.

27:40 Ο υπόλοιπος αριθμός των περσικών πλοίων στις Αφέτες θα πρέπει να ήταν γύρω στα 607 πλοία. Κατά το διάστημα που γινόταν η καταμέτρηση, συνέβη το ακόλουθο περιστατικό. Στο στρατόπεδο των Περσών υπήρχε κάποιος άνθρωπος από την σκιώνα της Χαλκιδικής, ο οποίος ονομαζόταν Σικυλίας, ο οποίος ήταν ο καλύτερος δίτης της εποχής του.

28:07 Και ο οποίος, το ναυάγιος του οποίος συνέβη στο Πήλιο, διέσωσε πάρα πολλά πράγματα των Περσών και αυτός ο ίδιος κέρδισε πολλά. Αυτός λοιπόν ο Σκυλίας είχε από πριν κατά νου να αυτομολύσει στους Έλληνες, αλλά μέχρι τότε δεν του είχε δοθεί η κατάλληλη ευκαιρία. Κατά ποιο τρόπο έφτασε από εκεί στους Έλληνες, δεν μπορώ να πω, συνεχίζει ο Ηρόδοτος με βεβαιότητα.

28:39 Αν όμως τα λεγόμενα για αυτόν είναι αληθινά, είναι άξιος θαυμασμού, εφόσον λέγεται ότι καταδίθηκε στη θάλασσα από τις αφέτες και δεν βγήκε από αυτήν έως ότου έφτασε στο Αρτεμίσιο αφού διένυσε περίπου 80 στάδια, 1600 μέτρα μέσα στη θάλασσα. Λέγονται ακόμη και άλλα για τον άντρα, τα οποία δεν φαίνονται αληθινά αν και μερικά από αυτά είναι αληθινά.

29:09 και όσον αφορά τα παραπάνω έχω τη γνώμη, συνεχίζει ο Ηρόδοτος ότι έφτασε στο Αρτεμίσιο με πλοίο όταν έφτασε στο Αρτεμίσιο φανέρωσε στους στρατηγούς για την κίνηση των πλοίων που παρέπλαιαν την Εύβοια και για το ναυάγιο το οποίο είχε συμβεί όταν το πληροφορήθηκαν αυτό οι Έλληνες έκαναν σύσκεψη Σ' αυτήν ελέγχθησαν πολλά και τελικά επικράτησε η γνώμη να παραμείνουν να βλοχούν δεσαικοί κατά εκείνη την ημέρα και μετά τα μεσάνυχτα να κινηθούν να συναντήσουν τα παραπλέοντα πλοία.

29:48 Κάπου αυτά και καθώς κανένας δεν εκινήτω εναντίον τους Περίμεναν μέχρι το απόγευμα εκείνης της μέρας Και έπλευσαν αυτοί κατά των βαρβάρων με σκοπό να εκτελέσουν άσκηση μάχης Και συγχρόνως εγχείρημα διευδίσεως, διέκπλουμα Ο Δίτης αναφέρεται με διάφορα ονόματα όπως σκύλος, σκύλης, σκυλίας Καταγόταν από την πόλη Σκιώνη της Χερσονήσου της Παλίνης σήμερα της Κασσάνδρας της Χαλκιδικής.

30:19 Σύμφωνα με τον Παυσανία και τον Πλήνιο, οι αφικτίονες ανήγηραν Ανδριάντα για τον σκύλη και για την κόρη τους, τους Δελφούς, γιατί κατά την τρικυμία του Πηλίου απέσπασε τα μεγάλα κουπιά των πλοίων του Ξέξη, που βρίσκονταν στην πρύμνη των πλοίων και χρυσή με βανός πηδάλια και τους επέφερε μεγάλες καταστροφές. Τον Ανδριάντα της κόρης του σκύλη τον μετέφερε από τους Δελφούς στη Ρώμη ο Νέρονας.

30:49 Ο Διέκπλους είναι ένα ναυτικό εγχείρημα το οποίο επιχειρήθηκε για πρώτη φορά στο Αρτεμίσιο. Τα ελαφρά σκάφη των Ελλήνων, τα οποία δεν είχαν οπλίτες και πολύ βάρος επάνω τους, διείσδησαν με μεγάλη ταχύτητα ανάμεσα στις παρατάξεις των εχθρικών σκαφών και τους επέφεραν με τα έμβολά τους ανοίγματα στα κήτη. Στο πλαϊνό μέρος των εχθρικών καραβιών άνοιξαν τρύπες από τις οποίες μπήκαν τα νερά και με αυτόν τον τρόπο τα βούλεξαν.

31:32 Καθώς τους έβλεπαν οι στρατηγοί και οι υπόλοιποι στρατιώτες του Ξέρξη να πλέουν με λίγα πλοία εναντίον τους, τους θεώρησαν παράφρονες και κίνησαν και αυτοί εναντίον τους με την ελπίδα να τους καταβάλουν εύκολα. Και δίκαια το ήλπιζαν αυτό επειδή έβλεπαν ότι τα πλοία των Ελλήνων ήταν λίγα ενώ τα δικά τους ήταν και πολλαπλάσια από τα ελληνικά και στον αριθμό και πιο ταχύπρο.

32:01 Έχοντας αυτά υπόψη τους, οι Πέρσες προσπαθούσαν να κυκλώσουν τους Έλληνες. Αμέσως μόλις δόθηκε το πρώτο σύνθημα, οι Έλληνες έστρεψαν τις πρόρειες των πλοίων τους προς την κατεύθυνση των βαρβάρων, συντάσσοντάς τα συγχρόνως με τις πρύμνες τους προς το κέντρο. Με το δεύτερο σύνθημα άρχισαν να επιτίθενται παρόλο που ο χώρος των οποίων ήταν ανεπτυγμένοι ήταν περιορισμένος και βρίσκονταν παρατεταγμένοι απέναντι από τους εχθρούς το ένα πλοίο απέναντι από το άλλο.

32:37 Οι Έλληνες δηλαδή έδωσαν κυκλικό σχηματισμό στα πλοία τους γιατί είχαν μικρή ναυτική δύναμη και έτσι ή αλλιώς οι Πέρσες με το μεγάλο πλήθος των δικών τους σκαφών θα τους κύκλωναν. Κατά την αγμαχία αυτή κυρίευσαν 30 βαρβαρικά πλοία και συνέλαβαν εχμάλωτο τον Φιλάωνα του Χέρσεως, τον αδερφό του βασιλιά των Σαλαμινίων της Κύπρου Γόρου, ο οποίος ήταν υπό την περσική επικυριαρχία.

33:11 Ο Φιλάωνας εθεωρεί το σημαίνον πρόσωπο στο στρατόπεδο των Περσών. Ο πρώτος Έλληνας ο οποίος εχμαλώτησε εχθρικό πλοίο ήταν ο Αθηναίος Λυκομύδης του Εσχρέου ο οποίος και πήρε το έπαθλο Όταν όμως νύχτωσε οι δύο αντίπαλοι χωρίστηκαν και έτσι η νίκη της ναυμαχίας αυτής παρέμεινε αφίβολη Οι Έλληνες επανέπλευσαν στο Αρτεμίσιο και οι βάρβαροι μετά τον αγώνα του οποίου η έκβαση ήταν διαφορετική από εκείνη που περίμενα, στις Αφέτες.

33:48 Κατά την αυμαχή αυτή από τους Έλληνες εκείνους οι οποίοι συνόδευαν τον βασιλιά, μόνο ο λίμνιος Αντίδωρος αυτομόλισε στο στρατόπεδο των Ελλήνων. Για την πράξη του αυτή, οι Αθηναίοι του παραχώρησαν κτήματα στο νησί της Σαλαμίνας. Όταν νύχτωσε, και ήταν στο μέσο του καλοκαιριού που νυχτώνει αργά, άρχισε να πέφτει η ραγδαία βροχή που διήρκησε ολόκληρη τη νύχτα.

34:16 Ενώ συγχρόνως ακούγονταν δυνατές βροντές από το πύλιο. Πτώματα και ναυάγια εξεβράζοντος τις αφέτες και καθώς έρχονταν προς τις πρόρες των πλοίων τάραζαν τους ταρσούς των κουπιών. Οι στρατιώτες όταν άκουσαν αυτά πανικοβλήθηκαν γιατί νόμιζαν πως θα χαθούν οπωσδήποτε μετά και από τις τόσες συμφορές τις οποίες είχαν υποστεί αφού ακόμα πριν πάρουν ανάσα από το ναυάγιο και την τρικυμία που τους συνέβησαν στο πήλιο επακολούθησε σκληρή ναυμαχία και μετά από αυτήν ραγδαία βροχή και φοβερές βροντές και ορμητική χύμαρη που εκβάλλονταν στη θάλασσα Για αυτούς τους Πέρσες μεν έτσι πέρασε η νύχτα εκείνη Ενώ για τους Πέρσες, τους οποίους είχαν στείλει να περιπλέψουν την Εύβοια η ίδια νύχτα ήταν πολύ αγριότερη μιας και βρέθηκαν να πλέουν στο ανοιχτό πέλαγος και έτσι είχαν άδοξο τέλος Η βροχή και η τρικυμία τους βρήκαν να παραπλέουν τα κύλα της Ευείας Τα κύλα της Ευείας είναι παραλία στα ανατολικά του νησιού η οποία βρίσκεται μεταξύ των ακροτηρίων Καφηρέα και Χερσονήσου

35:33 πάντοτε επικίνδυνη για τους ναυτιλωμένους γι' αυτό και ονομαζόταν ξυλοφάγος μιας και τα πλοία ήταν ξύλινα και εκεί καταστρέφονταν και παρασυρώμενοι από τους Αρνέμους οι Πέρσες μη γνωρίζοντας που τους έφερναν εξόκυλαν στους βράχους όλα αυτά γίνονταν με τη Θεία Οικονομία για να εξισωθεί το Περσικό με το Ελληνικό Ναυτικό και να μην είναι κατά πολύ υπέρτερο το ένα από το άλλο.

36:07 Ενώ λοιπόν αυτοί καταστράφηκαν κοντά στα κύλα της Ευείας, οι άλλοι βάρβαροι οι οποίοι βρίσκονταν κοντά στις αφέτες, με αγαλία σιατένισαν το φως της ημέρας, τηρούνται σε αδράνια τα πλοία τους και ήταν ευχαριστημένοι, επειδή προς το παρόν τουλάχιστον εισήχαζαν μετά από τόσες συμφορές. Στους Έλληνες ήρθαν ενισχύσεις από 53 αττικά πλοία Η ενίσχυση αυτής τάλθηκε μετά από αίτηση του Θεμιστοκλή όταν οι Έλληνες σκέπτονταν να αποχωρήσουν από το Αρτεμίσιο Αυτό φανερώνει ότι ο Θεμιστοκλής ήταν αποφασισμένος έστω και μόνο με τους Αθηναίους να παραμείνει στο Αρτεμίσιο Η άφηξη αυτών των ενισχύσεων και συγχρόνως οι πληροφορίες ότι όλοι οι βάρβαροι που παρέπλεαν την Εύβοια καταστράφηκαν από την κακοκαιρία που είχε ενσκύψει πήραν θάρρος.

37:10 Αφού περίμεναν την ίδια ώρα όπως και την προηγουμένη έπλευσαν και αφού επετέθησαν σε κάποια πλοία της Κυλικίας τα οποία κατέστρεψαν και ύστερα επειδή νύχτωσε επανέπλευσαν στο Αρτεμίσιο Την τρίτη ημέρα η στρατηγή των Βαρβάρων επειδή θεώρησαν ότι ήταν απαράδεκτο να υφίσταν δεζυμνές από τόσο λίγα πλοία και επειδή φοβόταν τον Ξέρξη δεν περίμεναν τους Έλληνες να πάρουν πρωτοβουλία αλλά κατά το μεσημέρι παροτρύνοντας ο ένας τον άλλον κίνησαν τα πλοία τους προς τη μάχη.

37:51 Και συνέπεσε ώστε κατά τις ίδιες μέρες της διαξαγωγής αυτών των ναυμαχιών η όλη προσπάθεια του ναυτικού των Ελλήνων στρεφόταν στη διαφύλαξη του Ευρύπου όπως και η προσπάθεια αυτών που ήταν με τον Λεωνίδα στρεφόταν στην διαφύλαξη των στενών των θερμοπυλών. Και οι μένες Έλληνες κατέβαλαν κάθε προσπάθεια να αποτρέψουν την είσοδο των βαρβάρων στην Ελλάδα ενώ οι βάρβαροι προσπαθούσαν να γίνουν κύριοι των στενών καταστρέφοντας τις ελληνικές δυνάμεις.

38:29 Η ναυμαχία του Αρτεμισίου. Ενώ λοιπόν ο στόλος του Ξέξη έπλεσε τάξης μάχης κατά των Ελλήνων εκείνοι ήρεμοι παρέμεναν στο Αρτεμίσιο Οι Έλληνες παρέμειναν στο στενό χώρο του Αρτεμισίου για να μην κυκλωθούν από τους Πέρσες γιατί αν έβγαιναν έξω από τον στενό αυτό χώρο θα κυκλώνονταν από τους Πέρσες οι οποίοι υπερτενούσαν στη δύναμη των πλοίων τους Με αυτόν τον τρόπο οδηγούσαν και τους Πέρσες σιγά σιγά μέσα στο στενό Στο οποίο αυτοί θα κύκλωναν τα πρώτα περσικά πλοία Και θα τα κατέβαλαν με τις προσπάθειές τους Οι οποίες θα ήταν λιγότερες στο στενό χώρο από στο άνοιγμα στην έξω θάλασσα Αφού οι βάρβαροι έλαβαν το σχηματισμό ημισελίνου άρχισαν να κυκλώνουν τα ελληνικά πλοία με την πρόθεση να τα κυκλώσουν από παντού.

39:36 Μετά από αυτά κινήθηκαν και οι Έλληνες εναντίον τους και έτσι ήρθαν σε συμπλοκή. Κατά την διεξαχτή σαναυμαχία και οι δύο απέδειξαν την ίδια σχεδόν γενναιότητα. Το ναυτικό του ξέρξη λόγω του πλήθους και του μεγέθους των πλοίων υφίσταν το απόλυες από μόνα τους, γιατί τα πλοία περιέρχονταν σε αταξία και έπεφταν το ένα πάνω στο άλλο.

40:01 Παρόλα αυτά όμως δεν υποχωρούσαν αλλά παρέμεναν γιατί θεωρούσαν ότι θα ήταν εσχρόνα τραπούν σε φυγή από λίγα ελληνικά πλοία. Οι απώλειες των Ελλήνων σε άνδρες και πλοία ήταν πολύ μεγάλες. Πολύ μεγαλύτερες όμως και σε πλοία και σε άνδρες ήταν οι απώλειες των βαρβάρων. Αφού αγωνίστηκαν κατά αυτόν τον τρόπο γενναίοι και οι δύο χωρίστηκαν Στην αυμαχία αυτή από τους στρατιώτες του Ξέρξη διακρίθηκαν οι Αιγύπτιοι Οι οποίοι εκτός από τα άλλα καταρθώματα συνέλαβαν και πέντε ελληνικά πλοία άφθανα Με όλους τους άνδρες Από τους Έλληνες κατά την αυμαχία την ημέρα εκείνη διακρίθηκαν οι Αθηναίοι Και από εκείνους ο Κλινίας ο γιος του Αρκιβιάρη ο οποίος συμμετείχε της εκστρατείας με 200 άνδρες, τους οποίους συντηρούσε ιδίες δαπάνες, με δικό του πλοίο.

40:58 Ο κλινίας αυτός νυφεύτηκε τη Δινομάχη, την κόρη του Μεγακλέους, και από αυτήν γεννήθηκε ο γνωστός μας Αλκιβιάδης της εποχής του Σοκράτους. Μετά την αποχώρηση και οι δύο αντίπαλοι με ευχαρίστηση ανέπλευσαν στους όρμους τους. Οι Έλληνες αποχωρούνται σε ευχήμους με τάξη Περισυνέλεξαν τους νεκρούς και τα ναυά γιαύρους Επειδή όμως υπέστησαν μεγάλες απώλειες και περισσότερο από όλους οι Αθηναίοι Των οποίων τα μισά πλοία είχαν υποστεί βλάβες Σκέφτονταν να αποσυρθούν στα ενδότερα της Ελλάδας Ο Θεμιστοκλής τότε συνέλαβε την ιδέα ότι αν αποχωρίζονταν από τους βαρβάρους οι ιονικοί και οι καρικοί φίλοι θα ήταν εύκολο στους Έλληνες να υπερισχύσουν στους υπολείπους.

41:57 Οι ιονικοί, οι αιωλικοί και οι καρικοί φίλοι αποτελούσαν το σύνολο των Ελλήνων της Μικράς Ασίας. Ο Θεμιστοκλής τότε πρότεινε στους Έλληνες να κάνουν το εξής. έτσι όπως βρίσκονταν κοντά στην ακτή να βγουν από τα σκάφη τους και να περιηγηθούν την ακτή και να πάρουν από τους βοσκούς όλα τους τα πρόβατα να τα σφάξουν, να τα αγδάρουν και να τα φάνε και τους είπε ότι ήταν προτιμότερο να φάνε το κρέας τους οι Έλληνες παρά οι Πέρσες όταν θα καταλάβαν αυτόν τον τόπο Έτσι ο Θεμιστοκλής διέταξε τους άνδρες του να ανάψουν φωτιές και να φάνε τα πρόβατα των εβοαίων παρά να τα φάνε οι εχθροί Με την φωτιά αυτή παραπλάνησαν και τους Πέρσες για να αποχωρήσουν ανενόχλοι Όσον αφορά για τον χρόνο επιστροφής ο Θεμιστοκλής τους είπε ότι θα φρόντιζε ο ίδιος να φτάσουν ασφαλείς πίσω στην ιδιαίτερη πατρίδα του ο καθένας από αυτούς.

43:19 Ενώ λοιπόν οι Έλληνες ναυτικοί καταγίνονταν με τη σφαγή των προβάτων των Ευωέων το γδάρσιμο και το ψήσιμο τους για να τα φάει καλύτερα ο ελληνικός στρατός παρά οι Πέρσες εχθροί ήρθε από την Τραχίνα το κακό μαντάτο της θυσίας του Λεωνίδα στις Θερμοπύλες. Και τότε πανικός περιέβαλε τους Έλληνες και αποφάσισαν να εγκαταλείψουν το Αρτεμίσιο και να γυρίσει ο καθένας πίσω στον ισθμό της κορύθου μέχρι να πάρουν νέες εντολές και οι Αθηναίοι επέστρεψαν στη Σαλαμίνη.

44:15 Στην κορυφή του Αρτεμισίου είχε τοποθετηθεί ως παρατηρητής ο αντικειρεύς Πολίας με την εντολή αν το ναυτικό βρεθεί σε δύσκολη θέση να φέρει την πληροφορία σε αυτούς που βρίσκονταν στις θερμοπύλες επιβιβαζόμενος σε πλιάριο το οποίο είχε στη διάθεσή του. Ομοίως κοντά στο Λεωνίδα είχε τοποθετηθεί ο Αθηναίος Αυρώνικος του Λυσικλέους στον οποίο είχε διατεθεί μία τριακόντορος για να φέρει σε αυτούς που βρίσκονταν στο Αρτεμίσιο την πληροφορία για κάθε μεταβολή της καταστάσεως του στρατού Αυτός λοιπόν ο Αυρώνικος έφτασε και γνωστοποίησε αυτά που συνέβησαν στο Λεωνίδα και το στρατό του Οι Έλληνες μόλις τα πληροφορήθηκαν αυτά παραμέρισαν κάθε ιδέα για την αναβολή της αναχωρήσεώς τους.

45:09 Αποχώρησαν κατά την τάξη στην οποία βρίσκονταν, δηλαδή πρώτοι οι Κορίνθιοι και τελευταίοι οι Αθηναίοι κατά τη σειρά παρατάξεως από το νότο προς το βορρά. Τότε ο Θεμιστοκλής επέλεξε τα πιο ταχύπλοαθηναϊκά σκάφη και με αυτά περιέπλευσε τις πηγές των υδάτων Τις πηγές όπου όποιος παρέπλεε την ακτή έβρισκε νερό για να εφοδιάσει τα καράβια να ξεδιψάσει τα πληρώματά του και να έχει νερό και για επόμενες μέρες μέχρι τον επόμενο σταθμό ανεφοδιασμού.

45:56 Ο Θεμιστοκλής σκέφτηκε ότι οι Ίωνες, οι οποίοι βρίσκονταν υποχρεωτικά στα περσικά σκάφη, αυτοί οι οποίοι υποχρεωτικά είχαν δώσει τα δικά τους καράβια αναπόλυς στον περσικό στόλο γνώριζαν την ελληνική γλώσσα και θα διάβαζαν τα μηνύματα που τους έγραψε σε κάθε πηγή τους έγραψε αδέλφια Έλληνες Εσείς που είστε παιδιά των προγόνων μας στις Αθηναϊκές Απικίες της Ιωνίας Προσπαθήστε να μας βοηθήσετε Είτε κολυσσιεργώντας τους Πέρσες Είτε πολεμώντας εναντίον των Περσών μαζί μας Ο Θεμιστοκλής άφησε αυτά τα γραπτά μηνύματα στις πηγές για δύο λόγους Πρώτον για να πάρει μαζί του τους Ιωνες Να τους ξυπνήσει την ιστορία και την καταγωγή τους Και δεύτερον για να τους διαβάλει στους Πέρσες Οι οποίοι είχαν διερμηνείς μαζί τους και οι οποίοι θα διάβαζαν και θα μετέφραζαν τα μηνύματα αυτά στον Ξέρξη, ο οποίος θα σκεφτόταν ίσως την αυτομόλυση των Ιώνων και θα τους πρόσεγε περισσότερο, θα τους έβαζε στα μεστόπισθεν και όχι στην πρωτοκαθεδρία, γιατί θα τους θεωρούσε ως πιθανούς αυτομόλους.

47:52 Ο Μένθιμις το κλείς έγραψε στους βράχους και αμέσως μετά από αυτά κάποιος εις τη Εύση πήγε με πλοιάριο και ανήγγειλε στους βαρβάρους την αποχώρηση των Ελλήνων από το Αρτεμίσιο. Αυτοί όμως δεν πίστηκαν και τον φυλάκισαν και έστειλαν ταχύπροα πλοία για να εξετάσουν, αλλά όταν επέστρεψαν επιβεβαίωσαν την πληροφορία και γι' αυτό μόλις ο ήλιος σκόρπισε τις ακτίδες του, όλος ο στόλος των Περσών έπλευσε προς το Αρτεμίσιο.

48:33 Αφού παρέμειναν εκεί μέχρι το μεσημέρι, απέπλευσαν στην νηστεία, όπου όταν έφτασαν, οι Μέμπόλοι την κατέλαβαν, τις δε παραθαλάσσιες κωμοπόλεις της ελοπίας περιοχής, οι οποίες ανήκαν στην νηστεία, τις λαϊλάτισαν. Ο Θεμιστοκλής εντωμεταξύ παρακάλεσε όλους τους Έλληνες να έρθουν μέχρι τη Σαλαμίνα, για να βοηθηθούν οι Αθηναίοι να πάρουν τις οικογένειάς τους και στη Σαλαμίνα και στην Τριζίνα, στα προγονικά τους κτήματα για να σώσουν γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένους.

49:19 Έτσι τελείωσε η ναυμαχία του Αρτεμίσιου που δεν ήταν μια μεγάλη μάχη μεταξύ Ελλήνων και Περσών Αλλά ήταν η πρώτη φορά που τα ελληνικά καράβια συναντήθηκαν και ναυμάχησαν με τα περσικά. Ήταν η πρώτη φορά που χρησιμοποίησαν το τέχνασμα του διέκπλου για αθηναίοι, δηλαδή με τα ελαφρά σκάφη, να μπουν μέσα στα εχθρικά, να προσπαθήσουν να τα εμβολήσουν και επίσης να κάνουν ρεσάλτο, δηλαδή να φτάσουν πάρα πολύ κοντά στα εχθρικά, να πηδήξουν τα πληρώματα των ελληνικών σκαφών πάνω στα καταστρώματα των περσικών και να προσπαθήσουν να καταλάβουν τα καράβια αφταντρα, δηλαδή με τους άνδρες τους, χωρίς να τα βυθίσουν.

50:27 Ο Πίνδαρος ονομάζει την αυμαχία στο Αρτεμίσιο θεμέλιο της ελευθερίας. Όθι πέδες Αθανέων εβάλλοντον φαενάν κρυπίδα ελευθερίας. Εκεί όπου τα παιδιά των Αθηναίων έθεσαν λαμπρό θεμέλιο της ελευθερίας.