Η τσαμπούνα, οι μαντινάδες & το τραγούδι του ξενιτεμού

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Μουσική Τα λεγά που ξέρουμε. Βλέπω και εδώ τις πέτρες, οπότε αυτές προέρχονται από την πτώση που έχει γίνει. Ή από την πτώση ή το σχήμα τους δείχνει ότι πιθανόν και να ήταν χτιστές. Όμως η σπηλιά είναι 2.200 ετών και όπως θα δείτε μέσα έχουν ακριβώς το σχήμα των ναών. Πριν να μάθει ο άνθρωπος να χτίζει, ό,τι είχε στο μυαλό του το σκάλιζε μέσα στη σπηλιά.

01:27 Οπότε θα δείτε τώρα αυτά που έχετε δει σε κτίρια κτιστά Θα τα δείτε ελαξευμένα Τέλεια, για πάμε να δούμε Εδώ έρχομαστε να εκτρομές σαν μαθητές του Δημοτικού Σχολείου Και ήταν γεμάτο κοχύλια Στη συνέχεια βέβαια έρχονταν οι τουρίστες Ο κάθε τουρίστες που έρχονταν μάλλον έπαιρνε και από ένα Και έχει μείνει έτσι όπως την βλέπετε τη σπηλιά Αν κοιτάξετε όμως, ακόμη μπορείτε να δείτε κάποια που έχουν απομείνει.

02:05 Κάπου μπορεί να βρείτε και μεγαλύτερο κοχύλ. Ολόκληρο. Να, εδώ πέρα φαίνονται. Το βλέπετε κάποια. Ναι, ναι. Εδώ. Φανταστείτε. Εδώ. Φανταστείτε ότι έτσι ήταν όλοι οι σπηλιά. Οπότε αυτό μας δείχνει ότι κάποτε ήταν κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας και ίσως γι' αυτό την ονομάζουμε η σπηλιά του Ποσειδώνα. Τώρα εδώ έχει δύο χώρους Μπορείτε να δείτε τον πρώτο Ο πρώτος κατά τους αρχαιολόγους δείχνει ότι ήταν ξεκάθαρα τάφος Εδώ βλέπετε πάλι αετώματα, βλέπετε εκεί το τριγωνικό.

03:04 Είναι ακριβώς ό,τι βλέπουμε αργότερα χτισμένο, εδώ το βλέπουμε σκαλισμένο. Αυτές οι θήκες δείχνουν ότι πρόκειται ξεκάθαρα για τάφο και μάλιστα τάφο μεγαλοπρεπή. Δηλαδή αυτό σημαίνει ότι αυτή η σπηλιά ήταν στα όρια της τότε πόλης του βασιλείου, του Ποσειδίου και ότι ανήκε αυτό το οικόπεδο σε κάποιον πολύ επιφανή άντρα της εποχής και σε αυτό το κτήμα του έπλεξε να γίνει το μνημείο όπως σήμερα έχουμε τους οικογενειακούς τάφους άρα τάφει ο ίδιος εδώ και μάλλον και η οικογένειά του είναι ένας τάφος ή θεωρείτε είναι πολύ όλοι αυτά οι θήκες είναι σίγουρα είναι πολύ τάφοι αυτό βλέπω και εγώ βρέθηκαν νοστά Ωστά βρέθηκε κάτι...

03:51 Ωστά δεν βρέθηκαν όχι, αλλά είναι η εκτίμηση των αρχαιολόγων με βάση τις γνώσεις του ότι αυτά είναι θήκες ταφικές. Εδώ είναι ο δεύτερος χώρος της σπηλιάς. Οι αρχαιολόγοι καζουν ότι ήταν ναός, όπως σήμερα ας πούμε στα νεκροταφεία υπάρχουν παρεκκλήσια, ότι το ίδιο συνέβαινε και τότε και πολύ πιθανό να ήταν έτσι ναός του Ποσειδώνα και να συνδέεται το σημερινό όνομα της σπηλιάς με αυτό.

04:36 Και εδώ μέσα θα δείτε πολλά κοχύλια. Αυτό είναι και τεράστιο. Ναι. αλλά όπως σας είπα μεγαλώνοντας εγώ σαν παιδί όταν το επισκεφτόμουν εδώ ήταν μαγικό ήταν όλο γεμάτο που είχε παρόλα αυτά δεν είναι τόσο γνωστό στα πηγάδια ενώ εσείς ερχόσασταν με το σχολείο δεν είναι τόσο γνωστό στην περιοχή εδώ ναι, ερχόμασταν με το σχολείο αλλά και οι δασκάλοι μας δεν είχαν να μας πούν και πολλά δεν γνώρισαν τίποτα Απλά ερχόμασταν, θαυμάζαμε την αρχιτεκτονική, τα κοχύλια κτλ. και φεύγαμε.

05:19 Κανείς δεν γνωρίζει πολλά. Ό,τι έχουμε μέχρι τώρα είναι εικασίες. Αυτά είναι τα καλά γιατί και εγώ όταν έψαχνα εδώ στην Κάρπαθο για να δω τι θα επισκεφτούμε, δεν το είχα βρει αυτό το σπήλαιο. Αλλά όταν έχεις καλές γνωριμίες, καλές αισθάσεις και ανθρώπους να σε φέρουν και να σε ξεναγήσουν, βρίσκεις τέτοια διαμαντάκια. Και μιλάμε τώρα για μια σπηλιά η οποία είναι πάνω από 2.000 χρόνια.

05:42 Ναι, 2.200 ετών τουλάχιστον. Δηλαδή σίγουρα είναι εκεί τουλάχιστον στην ελληνιστική εποχή. Σήμερα είναι άγνωστη, αλλά στην κατοχή. Ο κόσμος τη γνώριζε λίγη βέβαια. Και εδώ πέρα έβρισκαν καταφύγιο. Είχαν κλείσει την είσοδο αυτή που έχει μείνει τώρα ανοιχτό για να μην γίνονται αντιληπτοί από τους κατακτητές, με σχήνα κτλ.

06:08 και έβρισκαν εδώ καταφύγιο. Αυτό το ανοιχτό σημείο και την είσοδο στην κατοχή την κάλυπταν με σχήνα και άλλους θάμνους και κρύβονταν εδώ πολλοί αγωνιστές. Οι οποίοι αγωνιστές δεν ήταν μόνο οι Καρπάτοι, υπήρχαν και κατακτητές που άλλαζαν πλευρά και βοηθούσαν τους Έλληνες. Και εντάξει, για να κρύβονται εδώ σημαίνει ότι τη γνώριζαν μεν κάποιοι τότε, αλλά δεν ήταν ευρέως γνωστοί, γιατί αν ήταν ευρέως γνωστοί θα έψαχναν και εδώ.

06:41 Σωστά. Ναι, απέναντι βλέπουμε τα πηγάδια, τα οποία χτίστηκαν πρόσφατα, ας το πούμε έτσι. Ήταν οικόπεδα των απεριτών, ανήκαν στο απέρι κυρίως τα πηγάδια και ήταν η εποχή που κανείς δεν ήθελε να έχει παραθαλάσσια, γιατί η αλμύρα επηρεάζει ούτε μπορείς να φυτέψεις ούτε να καλλιεργήσεις και έτσι πολλά πουλήθηκαν ας πούμε σχεδόν τσάπα όπως λέμε.

07:10 Μάλιστα πριν περίπου 100 χρόνια κάποιος έκτισε την εκκλησία της Λαρνιώτισσας και την έκτισε λέει τόσο μεγάλη που να χωράνε όλοι οι κάτοικοι των πηγαδίων και αν πάτε να την επισκεφτείτε θα δείτε ότι αποκλείται να χωράει μέσα πάνω από 15 άτομα. Άρα είναι ένας σύγχρονος οικισμός τα πηγάδια. Ας το πούμε σύγχρονο, ναι. Περίπου δηλαδή.

07:37 Ακριβώς δεν γνωρίζω ας πούμε, αλλά μέχρι και πριν 30 χρόνια τα οικόπεδα στα πηγάδια απολύτωναν πολύ φθηνά. Τώρα έχουν αποκτήσει αξία. Μέχρι πριν 100 ζούσαν ελάχιστοι άνθρωποι. Ας πούμε, νομίζω ένας ιερέας και 3-4 οικογένειες έχω ακούσει. Τα πηγάδια είναι η πρωτεύουσα της Καρπάθου Πριν από τα πηγάδια ήταν το Απέρι δηλαδή Προηγουμένως ήταν το Απέρι, το οποίο ευδοκίμησε πολύ σαν χωριό Ήταν η πρωτεύουσα, με δωρεές των ίδιων των Απεριτών Ήταν και οι μητρόπολοι και τα αρχεία της Καρπάθου βρίσκονταν όλα στο Απέρι Και έκτισαν τα σχολεία και όλα τα παιδιά της Καρπάθου κατέβαιναν στο Απέρι για να μαθητεύσουν.

08:26 Από το ΣΠΟΑ, ας πούμε, από το χωριό μου, έφευγαν οι μαθητές με τα πόδια κάθε Κυριακή βράδυ και κατέβαιναν στα Πέρυ, όπου διέμεναν μέχρι την Παρασκευή το μεσημέρι, που σχόλαγαν και ξανά επέστρεφαν με τα πόδια στο χωριό. Το ίδιο έκαναν και παιδιά από πιο μακριά, από την Όλυμπο, την Αυλώνα, το Διαφάνη. Αρχικά τώρα θα το πάμε λίγο ανάποδα.

08:48 Ναι. Μου είχε κατάνει όλη την ξενάγηση και δεν έχω πει ποιος είστε Γιάννης Χαλκιάς, αντιδήμαρχος εδώ στην Κάρπαθο Ευχαριστούμε πάρα πολύ για τη φιλοξενία Εμείς σας ευχαριστούμε Ευχαριστούμε για την επίσκεψη Μουσική Βάσει της τελευταίας απογραφής είμαστε περίπου 6.000 Περίπου, βέβαια πολλοί αισθάνονται την ανάγκη ενώ δεν μένουν στο νησί, να έρθουν να απογραφούν στο τόπο, να δηλώσουν παρόντες στον...

09:21 Οι ρίζες τους. Ναι, ναι, ναι. Οι ρίζες των ανθρώπων εδώ. Ναι. Και πόσοι κάτοικοι εδώ του νησιού γενικότερα περνάνε την καθημερινότητά τους. Ναι. Κυρίως, πολλοί εργάζονται το καλοκαίρι στον τουρισμό. Πολλοί από αυτούς τον χειμώνα ξεκουράζονται. Άλλοι έχουν και δεύτερες εργασίες και συνεχίζουν τις εργασίες τους. Ψάρεμα, ε!

09:48 Ψάρεμα, ζούμε παραδοσιακά σε μεγάλο βαθμό, δηλαδή το βράδυ θα πάμε στο καφενείο, θα παίξουμε την πιλότα μας, φρέφα, θα γίνουν τα γλέντια μας. Η ζωή θυμίζει η παραδοσιακή ζωή από πολλές απόψεις. Και είστε και τις ματινάδες εσείς. Βέβαια, ε! Βέβαια, ε! Είστε εδώ. Έχουμε και τις Μαντινάδες όπως στην Κρήτη, έχουμε πολλά κοινά με την Κρήτη.

10:13 Από ό,τι γνωρίζω στην Αμερική, ο πρώτος σύλλογος ήταν ένας. Ήταν σύλλογος Καρπαθίων-Κρητών. Είχαν τόσο πολλά τα κοινά μας και είχαμε ένα σύλλογο. Μετά όσο αυξάνονται οι ξενιδεμένοι, ήταν πια τόσο πολλοί που διασπάστηκε. Μετά διασπάστηκαν κι αυτοί και τώρα κάθε χωριό έχει το δικό του. Πράξη, έχει τύχει να πω και εγώ δυο μαντινάδες ας πούμε, στην πράξη δεν είναι δύσκολο.

11:15 Εάν είναι κάτι το οποίο το έχεις συνηθίσει, δηλαδή ακούγοντας μαντινάδες γίνεται περίπου ο τρόπος ομιλίας. Και να υπάρχει και το συνέστημα. Ναι, μάλιστα σε ένα γλέντι μία φορά είπαμε για να βοηθήσουμε τους νεότερους να πούμε ξετέριαστες, τρικάντουνες που λέμε εμείς μαντινάδες. και προσπαθούσαμε να πούμε μαντινάτα που να μην έχει ομοιοκατάληξη και δυσκολευόμασταν.

11:38 Εκεί δυσκολευόμασταν στο να μην έχει ομοιοκατάληξη. Αυτό που μπορεί να κάνει ο καθένας, δηλαδή, θα σας φανεί και εσείς. Ναι, εκεί λίγο περτευόμασταν, ας πούμε. Άρα, καταλαβαίνω από όλη αυτή τη συζήτηση ότι υπάρχει και σχέση με τη μουσική. Με τη μουσική, ναι. Εγώ σπούδασα φυσική στην Κρήτη, στο Ηράκλειο και μάλιστα εκεί ήμουν και προπονητής του office, το σκακιστικό τμήμα.

12:02 Α, ναι. Και εκείνη την περίοδο στην Κρήτη έχασα τον πατέρα μου, ο οποίος ήθελε να ασχοληθώ με την παραδοσιακή μουσική και μου βγήκε τότε έτσι να του κάνω τη χάρη έστω και τώρα. Βγήκε πιο μετά δηλαδή. Ναι. Και έπιασε τότε τη λύρα, αργότερα λίγο τη τσαβούνα. Βέβαια είμαι ρασιτέχνης εντελώς. Δεν είμαι κάποιος καταξιωμένος μουσικός στο νησί μου.

12:26 Ο πατέρας σας είχε σχέση με τη μουσική. Ο πατέρας μου έπαιζε λύρα, δεν το κυνηγούσε, δεν ήταν από τους πιο δημοφιλείς οργανωπαίκτες, αλλά έχει παίξει και σε πολλά γλέντια και σε χαρές. Χαρές λέμε εδώ τους γάμους, τις βαπτίσεις. Ωραία, τσαμπούνα λοιπόν Ναι Η τσαμπούνα τι είναι Η τσαμπούνα είναι η ασκοπαντούρα που υπάρχει και στην Κρήτη Είναι ο αρχαίος άσκαυλος Αρχικά έπαιζαν με τους αυλούς Μετά κατάλαβαν πόσο κουραστικό είναι Και σκέφτηκα να την αφήσανε Μήπως να δημιουργήσουν ένα δοχείο Να αποθηκεύουν τον αέρα Να μπορούν να πάρουν και καμιά ανάσα στο Ιλιανίσο Η διαφορά με την ασκοπαντούρα είναι η εξής Καταρχήν στην ασκοπαντούρα συνήθως εδώ το ηχείο το τσαπονοκαύκαλο που λέμε εμείς είναι ίσιο Επίσης στην ασκοπαντούρα οι τρύπες είναι όλες διπλές Ενώ στην καρπάθη και τη τσαπον έχουμε πέντε και μία Εγώ βέβαια έχω βάλει πέντε και πέντε, τις έχω κλείσει με ταινία Οπότε αν θέλω να παίξω καλύμνικα ανοίγω τις άλλες δύο Αν θέλω να παίξω κριτικά, τις ανοιγώ όλες.

13:57 Οπότε με αυτόν τον τρόπο ας πούμε έχω όλες τις τραμπούνες της Ελλάδας. Ναι, ήταν μια δική μου ιδέα. Και προφανώς είναι φτιαγμένη από δέρμα. Ναι, δέρμα κατσικίου. Ποιος την έφτιαξε. Τη συγκεκριμένη μου την έφτιαξαν εκτός Καρπάθου, ο Σεραφίμου Μαρμαρίδης. Εδώ πέρα έχουν λίγο στρέψη οι άνθρωποι που φτιάχνουν και ασχολούνται.

14:18 και έτσι αναγκαστεί να το παραγγείλω εκτός νησιού. Αλλά είναι πολύ καλή παρόλα αυτά. Για να παίξετε τώρα θα πρέπει ουσιαστικά να το γεμίσετε, να το αέρα, να το φουσκώσετε. Ναι, ναι, ναι. Στην Κρήτη είναι πιο σωστή. Συνδέεται με το ασκαυλός, το αρχαίο, και λένε ασκό-μπαντούρα, πως λένε ασκός-αυλός και στην Κρήτη λένε ασκός και μπαντούρα γιατί είναι μπαντούρα.

14:42 Στην Κάρπαθο έχουμε άλλη ονομασία, Παραπέμπει αλλού το τσαμπούνα Έφυγε η λέξη συμφωνία Η ελληνική λέξη συμφωνία Πήγε στην Ιταλία Και με παραφθορές και τα λοιπά Μισό το τσιμπόνι του Ιταλικού Και επέστρεψε αργότερα στην Ελλάδα Από το τσιμπόνι γίνει τσαμπούνα Οπότε το τσαμπούνα βγαίνει από το συμφωνία Ελληνική λέξη Οπότε και αυτό και το τσαμπούνα Κατά κάποιον τρόπο ελληνική λέξη είναι Θα παίξουμε κάτι καρπάθικο Αν και μ' αρέσει να παίζω και από άλλα μέρη θα παίξω με κάτι καρπάτικο.

15:12 Θα παίξω πρώτα το αργό, αυτός είναι ο σκοπός. Λέγεται ο Κυμαράς. Ο Κυμαράς είναι μια περιοχή ανάμεσα Σποά και Ολύμπου και συνδέεται με πολλές ματινάδες του Ξενιτεμού που φεύγανε. Υπάρχει κι άλλος σκοπός του φευγού, αλλά αυτός έχει τύχει πολλές ματινάδες που αφορούσαν το φευγιό, να ήταν ένας τραγούδισε σε μια ανιψιά του όταν έφευγε λέει δεν θα ξανάρθω στο χορό γιατί θα θεί η Σοφίλα η Σοφία ήταν η ανιψιά του και θα μου κάψει τη καρδιά και της καρδιάς τα φύλλα οπότε δεν θα ξανά έχει πια τη διάθεση να έρθει να χορέψει ούτε να γλεντήσει ένας άλλος είχε πει έφευγε κάποιος δικός του και έλεγε σαν να είναι εις το κυμαρά ο κυμαράς στην περιοχή που λένε και το σκοπό και δεις την άσπρη πέτρα Η άσπρη πέτρα είναι δίπλα στη μάντρα του τσαμπουνιέρι που είσασταν Μας έκανε μια αναφορά Και του λέγανε δηλαδή όπως θα φεύγεις από την Όλυμπο Όταν πια θα φτάσεις που θα δεις αυτή την πέτρα Και λέει σαν να ναι είσαι το κυμαράκι Και δεις την άσπρη πέτρα Μη λογαριάζεις πιο τα μπρος

16:20 Μόνο τα πίσω μέτρα Τώρα δηλαδή έφυγες Και να μας θυμάσαι τώρα πια να Μη σκέφτεσαι ότι φεύγεις έφυγες Πάει ως εξής Ας πούμε την πρώτη μαντινάδα. Ε, δεν θα ξανά, δεν θα ξανάρτω στο χώρο. Αυτό είναι το πρώτο μέρος. Κοίτα το δεύτερο. Ε, δεν θα ξανάρτω στο χώρο, γιατί θα αφήσω φύλλα.