22. Η θυσία

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Φαντάσου έναν άνθρωπο που στέκεται μόνος του σε μια ερημική αποβάθρα. Το χέρι του τρέμει ελαφρώς από το κρύο και κρατά ένα εισιτήριο. Ένα και μοναδικό εισιτήριο. Το τρένο θα φύγει σε λιγότερο από πέντε λεπτά. Στην άλλη πλευρά της χώρας, στο τέλος αυτής της διαδρομής, τον περιμένει ό,τι ονειρεύτηκε ποτέ στη ζωή του. Η μεγάλη καριέρα που πάντα κυνηγούσε, Η μοναδική ευκαιρία που ξέρει καλά ότι δεν πρόκειται να χτυπήσει τη δική του πόρτα ξανά.

00:31 Δίπλα του ακριβώς στέκεται η μητέρα του. Στα χέρια της κρατάει έναν φάκελο με ιατρικές εξετάσεις. Τα αποτελέσματα βγήκαν πριν από λίγες ώρες και δεν είναι καθόλου καλά. Εκείνη δεν λέει τίποτα. Δεν του ζητάει να μείνει. Δεν θέλει να του κόψει τα φτερά. Ούτε εκείνος μιλάει. κοιτάζουν και οι δύο σιωπηλοί της ράγες καθώς οι προβολείς του τρένου αρχίζουν να σκίζουν το σκοτάδι σε λίγα δευτερόλεπτα αυτός ο άνθρωπος θα πρέπει να πάρει μία απόφαση να επιβιβαστεί και να φύγει ή να σκίσει το εισιτήριο και να μείνει και εκεί μέσα στην παγωνιά της αποβάθρας καταλαβαίνει κάτι τρομακτικό ότι οι πραγματικά μεγάλες αποφάσεις στη ζωή αλλά και στην αφήγηση δεν είναι ποτέ επιλογές ανάμεσα στο καλό και στο κακό.

01:20 Είναι επιλογές ανάμεσα σε δύο πράγματα που αγαπάς εξίσου και όποιο μονοπάτι και αν διαλέξεις να περπατήσεις κάτι άλλο εξαιρετικά πολύτιμο θα χαθεί για πάντα. Αυτό είναι η θυσία και χωρίς θυσία φίλοι μου δεν υπάρχει ιστορία. Είμαι ο Παναγιώτης Καποδίστριας και σε καλωσορίζω σε ένα ακόμα επεισόδιο από τα μυστικά της αφήγησης το podcast της σχολής Τάμπουλα Ράζα.

01:49 Στο προηγούμενο επεισόδιο μιλήσαμε για την αιμονή, δηλαδή για το τι κυνηγάει ο ήρωας με κάθε κόστος. Σήμερα περνάμε στην άλλη πλευρά του ίδιου νομίσματος. Μιλάμε για τη θυσία. Η θυσία δεν μας δείχνει τι θέλει ο ήρωας, αλλά μας αποκαλύπτει το ακριβές τίμημα που είναι διατεθειμένος να πληρώσει για να το αποκτήσει. Και αυτό είναι ένα από τα βαθύτερα, τα πιο καλά κρυμμένα μυστικά της συγγραφής.

02:15 Ο ήρωάς σου δεν ορίζεται ποτέ από τις επιθυμίες του. Ορίζεται αποκλειστικά από αυτό που είναι πρόθυμος να χάσει. Αν ο χαρακτήρας κερδίζει τις μάχες του δωρεάν, αν βρίσκει λύσεις χωρίς να ματώσει, τότε το κοινό δεν πρόκειται να συγκινηθεί ποτέ. Πάμε λοιπόν να δούμε πώς χτίζεται μαγικά η θυσία μέσα από έξι μεγάλους κανόνες και πολύ σπουδαία έργα.

02:39 Πρώτος κανόνας. Η θυσία δείχνει την πραγματική αξία του στόχου. Στην αφήγηση η αξία ενός στόχου δεν κρίνεται από το πόσο όμορφα τον περιγράφεις, αλλά από το μέγεθος της απώλειας που προκαλεί. Αν ο ήρωας κερδίζει το έπαθλό του χωρίς να στερηθεί τίποτα, τότε ο στόχος στα μάτια του κοινού μοιάζει φθηνός. Η θυσία είναι ο μόνος τρόπος να αποδείξεις στον αναγνώστη ότι αυτό που κυνηγάει ο χαρακτήρας αξίζει κάθε δάκρυ.

03:07 Δες το έργο η διάσωση του στρατιώτη Ράιαν, του Ρόμπερτ Ροντάντ, κατά τη διάρκεια του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου. Μετά την απόβαση στην Ορμανδία, μία ομάδα Αμερικανών στρατιωτών με επικεφαλή στο Λοχαγό Μίλερ παίρνει μία παράλογη διαταγή. Πρέπει να διεισδύσουν πίσω από τις γραμμές του εχθρού για να βρουν και να σώσουν έναν απλός στρατιώτη, τον Τζέιμς Ράιαν, του οποίου τα τρία αδέρφια έχουν ήδη σκοτωθεί στις μάχες.

03:34 Η αποστολή είναι ένας υφιάλτης. Στην πορεία οι στρατιώτες της ομάδας σκοτώνονται ένας ένας σε φρικτές συγκρούσεις, μέχρι που στο τέλος θυσιάζεται και ο ίδιος ο λογαγός, καταφέρνοντας όμως να κρατήσει τον Ράιαν ζωντανό. Γιατί αυτή η ταινία μας συγκλονίζει Επειδή θέτει ένα τεράστιο ηθικό βάρος Αξίζει η ζωή ενός και μόνο ανθρώπου τη θυσία οχτώ εκπαιδευμένων σπουδαίων στρατιωτών Καθώς βλέπουμε τους χαρακτήρες που αγαπήσαμε να πεθαίνουν Η επιβίωση του Ράιαν αποκτά μια σχεδόν ιερή μυθική αξία Η θυσία του λοχαγού Μίλερ, ο οποίος ξεψυχώντας ψιθυρίζει στο Ράιαν Ζήσε έτσι ώστε να το αξίζεις μετατρέπει μια πολεμική αποστολή σε ένα παγκόσμιο μνημείο για την αξία της ανθρώπινης ύπαρξης.

04:20 Μη φοβάσαι να ζητήσεις βαρύ τίμημα από τους δευτερεύοντες χαρακτήρες ή από τον ίδιο το χαρακτήρα. Όσο πιο ακριβά πληρώνεται μια νίκη, τόσο πιο πολύτιμη αποτυπώνεται στο μυαλό του θεατή. Δεύτερος κανόνας. Η αληθινή θυσία είναι πάντα εσωτερική. Οι πιο συγκλονιστικές θυσίες δεν είναι υλικές. Δεν είναι το να χάσει ο ήρωας τα λεφτά του, το σπίτι του ή τη θέση του.

04:47 Η αληθινή, η βαθιά θυσία συμβαίνει στο εσωτερικό του ψυχισμού του. Είναι η στιγμή που ο χαρακτήρας αναγκάζεται να κομματιάσει τον εγωισμό του, τις σταθερές του ή την εικόνα που έχει χτίσει για τον εαυτό του, προκειμένου να κάνει το σωστό. Στο έργο «Όσα παίρνει ο άνεμος» της Margaret Mitchell, Η Σκάρλετ Οχάρα, μια καλομαθημένη πλούσια κοπέλα του Αμερικάνικου Νότου, βλέπει τον κόσμο της να ισοπεδώνεται εξαιτίας του εμφυλίου πολέμου.

05:15 Το πατρικό της κτήμα, η Τάρα, καταστρέφεται και η οικογένειά της βυθίζεται στην απόλυτη φτώχεια και την πείνα. Για να επιβιώσει και να προστατεύσει τη γη της, η Σκάρλετ παίρνει μία απόφαση. Σφίγγει τις γροχές της και ορκίζεται ότι δεν θα πεινάσει ποτέ ξανά. Η μεγάλη θυσία της Σκάρλετ δεν είναι τα πλούτη που έχασε. Είναι η ίδια της η αθωότητα, η ηθική της, η γυναικεία της φύση.

05:40 Για να γίνει μια σκληρή επιζήσασα θυσιάζει κάθε είδος ευαισθησίας. Μαθαίνει να λέει ψέματα, να εκμεταλλεύεται, να χειραγωγεί τους άντρες και πατάει επιπτωμάτων. Όταν στο τέλος καταφέρνει να σώσει το κτήμα της και να γίνει πανίσχυρη, συνειδητοποιεί ότι η εσωτερική θυσία ήταν ολοκληρωτική. έχασε την ικανότητά της να αγαπάει και να νιώθει.

06:02 Κέρδισε μεν τον κόσμο, αλλά έχασε την ψυχή της. Ρώτα λοιπόν τον ήρωά σου, ποια βαθιά του πεποίθηση, ποιο κομμάτι του εαυτού του πρέπει να σκοτώσει για να πάει παρακάτω. Εκεί ακριβώς κρύβεται το αληθινό δράμα. Τρίτος κανόνας. Η θυσία πρέπει να πονάει. Αν η θυσία δεν κοστίζει τίποτα στον ήρωα, Αν γίνεται εύκολα χωρίς εσωτερική πάλη, τότε δεν πρόκειται να πονέσει ούτε το κοινό.

06:32 Η τραγωδία και η συγγραφική δύναμη γεννιούνται όταν το τίμημα είναι πεντακάθαρο, σκληρό, αδιαπραγμάτευτο από την αρχή, κι όμως ο χαρακτήρας επιλέγει συνειδητά να προχωρήσει προς το μαρτύριο. Στο θεατρικό, οι μάγισσες του Σάλεμ, The Crucible, του Άρθουρ Μίλλερ, βρισκόμαστε στο Σάλεμ του 1692. Εκεί μια ομάδα φανατικών οδηγεί αθώους ανθρώπους στην Αγχώνη με την κατηγορία της μαγείας.

06:59 Ο κεντρικός ήρωας, ο Τζον Πρόκτορ, ένας απλός περήφανος αγρότης, παγιδεύεται σε αυτό το δικαστήριο της Παράνιας. Για να σώσει τη ζωή του από την Κρεμάλα, οι δικαστές του ζητούν μόνο ένα πράγμα. Να υπογράψει μια ψεύτικη ομολογία ότι συνεργάστηκε με τον διάβολο και να προδώσει τους φίλους του. Αν υπογράψει, ζει και επιστρέφει στα παιδιά του. Αν αρνηθεί, πεθαίνει. Ο Μίλερ εδώ χτίζει μια θυσία που κόβει την ανάσα, γιατί το τίμημα πονάει σπαρακτικά. Ο πρόκτορα έχει το στυλό στο χέρι, θέλει να ζήσει, αγαπάει τη γυναίκα του, λαχταράει να μεγαλώσει τα παιδιά του.

07:34 Όμως καταλαβαίνει ότι αν υπογράψει αυτό το ψέμα θα θυσιάσει το μοναδικό πράγμα που του απέμεινε, την αξιοπρέπεια του και το καθαρό του όνομα. Σκίζει την ομολογία και επιλέγει την αγχώνη. Αυτή η άρνηση να συμβιβαστεί, αυτός ο απόλυτος πόνος της επιλογής, τον εξυψώνει σε έναν αιώνιο παγκόσμιο ήρωα. Σταμάτα να προστατεύεις το χαρακτήρα σου.

07:58 Μην του δίνεις εύκολες εξόδους κινδύνου. Βάλ τον μπροστά στο δίλημα και άφησέ τον να νιώσει όλο το βάρος και τον πόνο της απώλειας. Τέταρτος κανόνας. Μερικές θυσίες είναι λάθος. Δεν είναι κάθε θυσία ηρωική, ευγενής ή σωστή. Υπάρχουν στιγμές στην αφήγηση όπου ο ήρωας κάνει μια θυσία τυφλωμένος από το πάθος, το μίσος ή την ανάγκη του για εκδίκηση.

08:26 Αυτές οι θυσίες είναι οι πιο σκοτεινές, οι πιο τρομακτικές γιατί όταν το αίμα στεγνώσει ο χαρακτήρας συνειδητοποιεί ότι κατέστρεψε ό,τι πιο ιερό είχε χωρίς επιστροφή Δες για παράδειγμα το θεατρικό Μύδια του Ευρυπίδη Ο Ιάσονας εγκαταλείπει τη σύζυγό του, τη Μύδια, τη γυναίκα που θυσίασε την πατρίδα και την οικογένειά της για χάρη του προκειμένου να παντρευτεί τη νεαρή κόρη του βασιλιά της Κορίνθου.

08:52 Πληγωμένη, εξεφτελισμένη και κυριευμένη από μια απόκοσμη μανία εκδίκησης η Μίδια αποφασίσει να πληρώσει τον Ιάσονα με το πιο φρικτό νόμισμα. Για να τον καταστρέψει ολοκληρωτικά και να μην αφήσει τίποτα όρθιο στη ζωή του παίρνει την απόφαση να σφάξει τα ίδια του στα παιδιά. Εδώ έχουμε την απόλυτη, τη λάθος, την αποτρόπεη θυσία.

09:14 Η Μίδια δεν είναι ένα απλωτέρας, είναι μια μάνα που σπαράζει. Ξέρει καλά ότι σφάζοντας τα παιδιά της, ξεριζώνει τα ίδια της τα σπλάχνα, θυσιάζει την ίδια της την ευτυχία και καταδικάζει τον εαυτό της σε μια αιώνια κόλαση τύψεων. Κι όμως το πάθος της για εκρίτηση είναι τόσο ισοπεδωτικό που την αναγκάζει να κάνει αυτή τη φρικτή θυσία.

09:37 Η ιστορία μας αφήνει παγωμένους θέτοντας το ερώτημα μέχρι πού μπορεί να φτάσει η ανθρώπινη φύση όταν νιώσει προδομένη. Δώσε και εσύ λοιπόν στον ήρωά σου το δικαίωμα να κάνει μια καταστροφική θυσία. Οι θυσίες που γίνονται από λάθος κίνητρα, από τυφλό εγωισμό ή οργή δημιουργούν τις πιο σκοτεινές και καθυλωτικές ανατροπές στην πλοκή.

10:02 Πέμπτος κανόνας. Η μεγαλύτερη θυσία είναι να αφήσεις κάποιον άλλον να φύγει. Οι πιο σπαρακτικές, οι πιο γενναίες θυσίες στην παγκόσμια αφήγηση δεν είναι αυτές που κάνουμε πεθαίνοντας για κάποιον. Είναι οι θυσίες που κάνουμε μένοντας ζωντανοί, επιλέγοντας τη δική μας μοναξιά και το δικό μας πόνο προκειμένου να αφήσουμε τον άνθρωπο που αγαπάμε να ζήσει ελεύθερος και ασφαλής μακριά μας.

10:27 Στο έργο Καζαμπλάνκα, τον Τζούλιους και Φίλιπ Επστάιν και του Χάουαρτ Κοκ, βρισκόμαστε στην κατεχόμενη από τους ναζί Καζαμπλάνκα. Ο Ρικ, ένας κοινικός ιδιοκτήτης νυκτερινού κέντρου, ξανασυναντά το μεγάλο και μοναδικό έρωτα της ζωής του τη Λίζα. Εκείνη είναι τώρα παντρεμένη με τον Βίκτορα Λάσλο, ένα σπουδαίο ηγέτη της αντίστασης.

10:47 Η Λίζα αγαπάει ακόμα το Ρίκ και είναι έτοιμη να μείνει μαζί του. Ο Ρίκ έχει στα χέρια του δύο πολύτιμες άδειες εξόδου για το τελευταίο αεροπλάνο προς την ελευθερία. Μπορεί να κρατήσει τη Λίζα μαζί του και να πετάξουν μακριά αφήνοντας το Λάσλο πίσω. Στο θρηλυκό φινάλε στο αεροδρόμιο, ο Ρικ κάνει την απόλυτη θυσία. Αντιλαμβάνεται ότι ο Λάζλο χρειάζεται τη Λίζα για να συνεχίσει τον αγώνα του ενάντια στον φασισμό και ότι η Λίζα θα είναι ασφαλής μόνο δίπλα στον σύζυγό της.

11:17 Έτσι ο Ρικ την αναγκάζει να επιβιβαστεί στο αεροπλάνο με τον άντρα της. Θυσιάζει την προσωπική του ευτυχία, το όνειρό του και επιλέγει συνειδητά να μείνει πίσω μέσα στον κίνδυνο και την απόλυτη μοναξιά βλέποντας το αεροπλάνο να χάνεται στον ορίζοντα. Αυτό τον μετατρέπει από έναν κοινικό μπάρμαν σε έναν αθάνατο τραγικό αιραστή.

11:37 Αν θέλεις να τσακίσεις τις καρδιές των αναγνωστών σου βάλε τον ήρωα να επιλέξει την ευτυχία του αγαπημένου του προσώπου ακόμα κι αν αυτό σημαίνει ότι ο ίδιος θα μείνει πίσω με άδεια χέρια. Έκτος κανόνας. Κάθε ιστορία είναι μία ανταλλαγή Σε ένα πολύ βαθύτερο φιλοσοφικό επίπεδο Πρέπει να καταλαβαίνεις ότι κάθε ιστορία που γράφεις Είναι μία οικονομική συναλλαγή Ο ήρωας δεν παίρνει ποτέ τίποτα δωρεάν από τη μοίρα ή από την πλοκή Θέλεις την αγάπη?

12:11 Θα τη φτάσεις με αντάλλαγμα την ασφάλειά σου Θέλεις την ελευθερία σου? Θα την πληρώσεις με την απόλυτη μοναξιά Θέλεις την αλήθεια? Ξέχνα τότε για πάντα τη γαλήνη σου Θέλεις μήπως να οριμάσεις, πρέπει να προσφέρεις ως θυσία την αθωότητά σου. Το πραγματικό ερώτημα που πρέπει να πλανάτε πάνω από το γραφείο σου όταν γράφεις δεν είναι το τι θα κερδίσει ο ήρωάς μου.

12:34 Το αληθινό, το μεγάλο ερώτημα είναι τι είναι διατεθειμένος να πληρώσει γι' αυτό. Και τώρα φαντάσου ένα ερωτευμένο ζευγάρι, ας πούμε τον Μάνο και την Ελένη. Ζουν σε μια χώρα που καταραίει Κατ' όπου ένα σκληρό αυταρχικό καθεστώς Ο Μάνος είναι κυνηγημένος Η ζωή του κρέμεται από μια κλωστή Μετά από μήνες προσπαθειών Καταφέρνουν να βρουν μια και μόνο θέση Σε ένα πλοίο που φεύγει κρυφά για το εξωτερικό Μια θέση Δεν υπάρχει χώρος και για τους δύο Αν φύγει ο Μάνος σώζεται Αλλά η Ελένη μένει πίσω να αντιμετωπίσει την ανάκριση και την εκδίκηση του καθεστώτος Αν φύγει η Ελένη, ο Μάνος συλλαμβάνεται την επόμενη μέρα Εκείνη τη νύχτα, κλεισμένη σε ένα υπόγειο, λίγες ώρες πριν το πλοίο σαλπάρει Θα πρέπει να αποφασίσουν ποιος θα επιβιβαστεί Και η απόφαση που παίρνουν είναι σπαρακτική Θέλω να γράψεις αυτή τη σκηνή χωρισμένη σε πέντε στάδια Πρώτο, θέλω να δείξεις τη στιγμή που συνειδητοποιούν ότι η θέση είναι μόνο μία Πώς προσπαθούν μέσα στην απελπισία τους να βρουν μια λογική λύση που όμως δεν υπάρχει.

13:49 Δεύτερον, θέλω να μου δείξεις τον τρόπο με τον οποίο ο καθένας προσπαθεί να θυσιάσει τον εαυτό του για να σώσει τον άλλον. Ποια επιχειρήματα χρησιμοποιούν. Πώς η αγάπη μετατρέπεται σε μια μάχη για το ποιος θα μείνει πίσω. Τρίτον, θέλω να δω τη στιγμή που το ρολόι δείχνει ότι ο χρόνος τελείωσε. Ποιος υποχωρεί τελικά και γιατί.

14:10 Ποιο είναι το ακριβές βλέμμα, η τελευταία κουβέντα ή η χειρονομία που σφραγίζει τη θυσία Τέταρτον, θέλω να περιγράψεις τη στιγμή της επιβίβασης, τον αποχωρισμό Όχι το θάνατο, αλλά τον πόνο αυτού που μένει στην αποβάθρα και αυτού που κοιτάζει από το κατάστρωμα Ξερώντας ότι δεν θα ξανασυναντηθούν ποτέ Και πέμπτο, θέλω να δω το τίμημα της επόμενης μέρας, ας πούμε μετά από πέντε χρόνια Δείξε μας τον έναν από τους δύο, διάλεξε εσύ ποιον Πώς είναι η ζωή του, κέρδισε αυτό που ήθελε Άξιζε τελικά η ζωή που αγοράστηκε με τη θυσία του άλλου Δεν θέλω να γράψεις για το πλοίο ή για το καθεστώς Γράψε για τα χέρια τους που ξεκολλάνε σιγά σιγά Δείξε μας ότι η πιο σκληρή θυσία δεν είναι να πεθάνεις Αλλά το να πρέπει να ζήσεις με την απουσία του ανθρώπου που σου χάρισε την ανάσα του Οι ήρωες φίλοι μου δεν μένουν στην ιστορία επειδή νικούν Μένουν επειδή είχαν το θάρρος να σταθούν μπροστά σε μια κλειστή πόρτα Και να καταλάβουν ότι δεν μπορούν να πάρουν τα πάντα μαζί τους

15:14 Κάτι έπρεπε να μείνει πίσω, στο σκοτάδι Και εκεί ακριβώς, πάνω σε αυτό το χαμένο κομμάτι Γεννιέται η αληθινή αφήγηση Στη σχολή Τάμπουλα Ράζα, μέσα από τα σεμινάρια της δημιουργικής γραφής σεναριογραφίας, θεατρικής γραφής, υποκριτικής και σκηνοθεσίας σε μαθαίνουμε να μην προστατεύεις τους χαρακτήρες σου. Σε μαθαίνουμε να τους βάζεις στα πιο δύσκολα σταυροδρόμια της ανθρώπινης ύπαρξης και να μετράς μαζί τους το τίμημα της κάθε λέξης.

15:43 Μπες τώρα στο www.tabula.gr και ανακάλυψε το σεμινάριο που θα σε βοηθήσει να γράψεις ιστορίες που δεν είναι απλώς ευχάριστες, αλλά βαθιές, έντιμες και σπαρακτικά αληθινές. Είμαι ο Παναγιώτης Καποδίστριας και αυτό ήταν ένα ακόμα επεισόδιο από τα μυστικά της αφήγησης. Μέχρι την επόμενη Πέμπτη, όταν γράφεις για τις επιθυμίες των ηρώων σου, μην ξεχνάς να κοιτάζεις τη τσέπη τους.

16:10 Δες τι κρατάνε μέσα και ανάγκασέ τους να το δώσουν. Γιατί μόνο οι ιστορίες που κοστίζουν καταφέρνουν να μείνουν για πάντα στις καρδιές μας. Τα λέμε σύντομα. Γεια σου!