Η Οικονομία της Αποστολής | Mariana Mazzucato | Εκδόσεις Επίκεντρο #2.26

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:30 του εκδοτικού οίκου επίκεντρο. Το βιβλίο που θα σας παρουσιάσω σήμερα φέρει τον τίτλο «Η οικονομία της αποστολής». Τίτλο που είναι εμπνευσμένος από την ομιλία του Τζον Κέννεδη τον Μάιο του 1961 στο Κογκρέσο. Τότε που ο Αμερικανός πρόεδρος, μετά το πρώτο σοκ από τις διαστημικές επιτυχίες της Σοβιετικής Ένωσης, έθεσε στους Αμερικανούς έναν αδιανόητο εθνικό στόχο.

01:01 Να είναι η ΕΠΑ το πρώτο έθνος που εντός μιας δεκαετίας θα κατάφερε να στείλει άνθρωπος στο φεγγάρι. Η συγγραφέας του βιβλίου, η διεθνούς φήμης οικονομολόγος Μαριάννα Μαζουκάτο, παίρνει αυτή την ιδέα και τη μεταφέρει στο σήμερα για να επισημάνει την ανάγκη να αναλάβουμε ξανά ως ανθρωπότητα μεγάλες αποστολές. Αποστολές που θα αντιμετωπίσουν τις σύγχρονες προκλήσεις από την κλιματική αλλαγή και την περιβαλλοντική κατάρρευση ως τις πανδημίες και τη διεύνηση των ανισοτήτων Μα λαλόγια, μας καλεί να δεσμευτούμε ξανά στο κυνήγι μεγάλων στόχων Στόχων που θα διατυπωθούν από τους υπεύθυνους χάραξες πολιτικής Στόχων που θα σχεδιαστούν από δημόσιους χωρίς όπως το πρόγραμμα Απόλλων από την Άσσα και αφού εμπνεύσουν τους πολίτες θα ελοποιηθούν με τη συνέργεια του κράτους, των ποιοτικών επιχειρήσεων και των επιστημονικών και ερευνητικών ιδρυμάτων.

02:04 Το βιβλίο της Μαζουκάτω αποτελεί το τελευταίο μέρος μιας τριλογίας, της οποίας τα δύο πρώτα μέρη ήταν το επιχειρηματικό κράτος που κυκλοφορεί από τις εκδόες κριτική και η αξία των πάντων που κυκλοφορεί από τον ευδοτικό μας οίκο. Στη σπουδαία αυτή τριλογία, η σκέψη της μαζουκάτω μετατοπίσεται διαδοχικά από το ερώτημα του πρώτου βιβλίου, το πώς δηλαδή παράγεται ο πλούτος, στο ερώτημα του δεύτερου, στο ποιος τον δημιουργεί, για να κλείσει με το παρόν βιβλίο, με το ερώτημα του πώς οφείλει να οργανώνει την οικονομία, προκειμένου να υπηρετεί συλλογικούς στόχους.

02:41 Το κεντρικό επιχείρημα το οποίο αναπτύσσει το πρώτο βιβλίο είναι ότι αποτελεί λάθος να αντιλαμβανόμαστε το κράτος απλώς ως τον διορθωτή των αστοχιών της αγοράς. Γιατί μαζουκάτω το κράτος αποτελεί κινητήριο μοχλώ της πινοτομίας και συνεπώς της δημιουργίας αγορών και πλούτου καθώς αναλαμβάνει διψιοκίνδυνες επενδύσεις σε τομείς στους οποίους ο ιδιωτικός τομέας διστάζει.

03:08 Και ως παραδείγματα φέρει το ίντερνετ, το GPS, τον αργόριθμο της Google, επιτεύγματα που πραγματοποιήθηκαν χάρη στη βασική έρευνα, την οποία χρηματοδότησαν κυρίως κρατικοί πόροι. Το κεντρικό επιχείρημα του δεύτερου βιβλίου της είναι ότι η σύγχρονη οικονομική θεωρία και πρακτική δεν είναι προσανατολισμένη στην παραγωγή αξίας, αλλά κυρίως στην εξόριξη αξίας που ήδη έχει παραχτεί.

03:35 και ως αποδείξεις φέρει τη χρηματιστικοποίηση της οικονομίας τη ραγδαία επέκταση του χρηματοπιστωτικού τομέα, ο οποίος με τα περίπλοκα προϊόντα του, τα δοημένα ομόλογα, τους τίτλους και τα παράγωγα, αντί να ενισχύει την πραγματική οικονομία, απομιζά πόρους από τους παραγωγικούς τομείς της. Έτσι φτάνουμε στο βιβλίο που παρουσιάζουμε σήμερα.

04:02 Σε αυτό η συγγραφέας προχωρά στο επέμονο βήμα από την περιγραφή και την ανάλυση του καπιταλισμού που έκανε στα δύο άλλα. Διατυπώνει προτάσεις για την αλλαγή του καπιταλισμού με την επαναφορά του δημόσιου συμφέροντος στη σφαίρα της πολιτικής έτσι ώστε η οικονομία, που δεν είναι φυσικό φαινόμενο αλλά πολιτικά και θεσμικά οργανωμένη διαδικασία, να αναπροσανατολιστεί.

04:26 Να ξεφύγει δηλαδή από τη μέλημνα για την επίτευξη των κερδών των μετόχων και να ειστιάσει στην παραγωγή απτών ωφελιών για τον πολίτη. Και οι προτάσεις της δεν είναι οι ασκήσεις επί χάρτου μιας διανοουμένης που είναι αποκομμένη από το πολιτικό και κοινωνικό γείγναστε. Οι ιδέες της Μαζουκάτο έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στο σχεδιασμό της Πράσινης Συμφωνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενός γιγαντιέου προγράμματος με προϋπολογισμό άνω του 1.3 ευρώ.

04:57 Παράλληλα, η Μαζουκάτο περιλαμβάνεται μεταξύ των αρχιτεκτών του φιλόδοξου χρηματοδοτικού προγράμματος Horizon Europe, ο βασικός στόχος του οποίου είναι η ενίσχυση της επιστημονικής αριστείας στην Ευρώπη και επίσης η στήριξη της τεχνολογικής και βιομηχανικής ανταγωνιστικότητάς της και η προαγωγή λύσεων για την κλιματική αλλαγή, την ψηφιακή μετάβαση, τις υγειονομικές κρίσεις.

05:23 Το βιβλίο αρθρώνεται σε τέσσερα κεφάλαια. Στο πρώτο κεφάλαιο που επιγράφεται μια αποστολή καθυλωμένη στο έδαφος, η συγγραφέρας επικεντρώνεται στον πυρήνα του διαστημικού προγράμματος Απόλλων και εξηγεί ότι το πρόγραμμα αυτό δεν ήταν μεγαλειώδες μόνο από την άποψη ότι οδήγησε σαν ένα ασύλληπτο για την τεχνολογία και τις γνώσεις της εποχής επίτευγμα, αλλά και διότι τόνισε την αξία της συλλογικής προσπάθειας χάρη στην οποία μπορούν να ξεπεραστούν όρια που θεωρούνταν ανυπέρβητα.

05:55 Και επίσης διότι απέδειξε ότι το κράτος μπορεί να κινητοποιεί την οικονομία προς κατευθύνσεις τις οποίες η αγορά λόγω κόστους και αβέβαιων κερδών θα απέρριπτε. Όμως ο τίτλος του κεφαλαίου συνοδεύεται από τον υπότιτλο «Τι στέκεται εμπόδιο στην επόμενη εκτόξευση». Υπότιτλο με την οποία η Μαζουκάτου επιδιώκει να επισημάνει τους μύθους που εμποδίζουν την επόμενη εκτόξευση ή με άλλα λόγια την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη.

06:26 Μεταξύ αυτών των μύθων, περιλαμβάνει την αντίληψη ότι το κράτος είναι ένας εξορισμού δυσκίνητος γραφειοκρατικός θεσμός που είναι ανίκανος να παράγει αξία. Ένας θεσμός που πρέπει να λειτουργεί ως ιδιωτική επιχείρηση, η οποία εκχωρεί δραστηριότητες και καταφεύγει σε εξωτερικές αναθέσεις για να εξοικονομήσει πόρους. Και τέλος την αντίληψη ότι ο ρόλος του κράτους δεν είναι να επιλέγει τις κατευθύνσεις προς τις οποίες θα κινηθεί η οικονομία, αλλά να αφήνει τα πάντα στην αγορά, φροντίζοντας απλώς για τους ίσους όρους του ανταγωνισμού της.

07:32 τους στόχους και οργάνωσε μια γιγαντιέα σύμπραξη μεταξύ του δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα στην οποία όλοι εργάζονταν για την επίτευξη του κοινού σκοπού. Έτσι περνάμε στο τρίτο μέρος όπου τίθεται το εύλογο ερώτημα. Αφού μπορέσαμε να πάμε στο φεγγάρι, τι μας εμποδίζει άραγε να λύσουμε τα προβλήματα στη γη? Η Μαζουκάτου αναγνωρίζει ότι οι γήινες αποστολές όπως η φτώχεια, η κλιματική κρίση, είναι πολύ πιο περίπλοκες.

08:04 Δεν απαιτούν μόνο τεχνολογία, αλλά βαθιές κοινωνικές, πολιτικές και συμπεριφορικές αλλαγές. Γι' αυτό προτείνεται η μετατροπή των 17 στόχων βιώσιμης ανάπτυξης που έθεσε ο ΙΕ σε ένα πρόγραμμα απτών πολιτικών αποστολών. Για παράδειγμα, η μεγάλη πρόκληση της κλιματικής αλλαγής θα μπορούσε να εξειδικευτεί σε συγκεκριμένες αποστολές.

08:28 π.χ. απαθρακοποιημένες πόλεις, που θα διακυπεραιώνονται από ένα ευλύει δίκτυο καινοτόμων έργων, όπως ηλεκτροκίνηση, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και άλλα. Και φτάνουμε στο τέταρτο και τελευταίο μέρος του βιβλίου, στο οποίο η Μαζουκάτος συνοψίζει το οραμά της για μια νέα πολιτική οικονομία. Το μήνυμα που εκπέμπει είναι απλό.

08:52 Πρέπει να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε. Να δούμε την οικονομική αξία ως μια συλλογική δημιουργία και το κράτος από έναν απλό θεατή των εξελίξεων σε ένα διορατικό οδοδείκτη των αγορών. Πράγμα που σημαίνει συμπράξεις με τον ιδιωτικό τομέα που θα έχουν αυστηρές κοινωνικές πρόνοιες, προϋπολογισμούς που θα οντιγούνται από το αποτέλεσμα και κυρίως δίκαιο διαμοιρασμό του ρίσκου και των κερδών μέσω από ανοιχτές δημοκρατικές διαδικασίες.

09:25 Από την άποψη αυτή, το βιβλίο της Μαζουκάτο αποτελεί μια απόλυτα πρακτική απάντηση στην οικονομική μυρωλατρία των καιρών μας. Η προδευτική πρόταση δεν μπορεί να είναι η διαφύλαξη των γεκτημένων της μεταπολεμικής περιόδου. Ο καπιταλισμός ως κοινωνική κατασκευή μπορεί να γίνει καλύτερος. Αν επαναπροσδιορίσουμε τον ρόλο του κράτους, αν στραφούμε προς τους μεγάλους μακροπρόθους μου στόχους, αν ενώσουμε τις δημόσιες και ιδιωτικές δυνάμεις μας προς όφελος του κοινού καλού, τότε μπορούμε να οικοδομήσουμε μια οικονομία βιώσιμη, καινοτόμα και συμπεριληπτική, που δεν θα απειλεί το εύθραυστο κοινό μας σπίτι.

10:14 Ακούσατε τον Θάνο Καψάλη σε ένα αρχητικό επεισόδιο για το βιβλίο και τον αναγνώστη του εκδοτικού οίκου Επίκεντρο. Ανανεώνουμε το ραντεβού μας για την επόμενη εβδομάδα. Μέχρι τότε, ρίξτε μια ματιά στην ιστοσελίδα μας www.epikentro.gr και ανακαλύψτε τον κόσμο των βιβλίων μας. Σας ευχαριστούμε που ήσασταν μαζί μας.