Διαφωνώ | Σταμάτης Αλαχιώτης | Εκδόσεις Επίκεντρο #2.31

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:30 του εκδοτικού οίκου επίκεντρο. Το μυθιστόρημα που παρουσιάζουμε σήμερα φέρει τον τίτλο διαφωνώ και αποτελεί το κεντρικό μέρος μιας φιλόδοξης τριλογίας. Σ' αυτήν ο συγγραφέας της, ο ομότιμος καθηγητής γενετικής Σταμάτης Αλαχιώτης, συνδυάζοντας τη ματιά του λογοτέχνη με τον φιλοσοφικό στοχασμό του επιστήμονα, συνέθεσε μια αξιοπρόσθετη τυχογραφία για την ανθρώπινη κατάσταση και τις μείζονες προκλήσεις των σύγχρονων κοινωνιών.

01:08 Στο πρώτο βιβλίο της τριλογίας που φέρει τον τίτλο «Και οι θεοί λαθεύουν» ο Αλαχιώτης εστιάζει στα ηθικά διλήμματα που ανακύπτουν από τη ραγδαία επιστημονική και βιοτεχνολογική πρόοδο αλλά και στα ποικίλα συστήματα εξουσιών που την αξιοποιούν αλαζονικά και προς ίδιον όφελος. Το τρίτο βιβλίο, Η Ανώνυμη Κόρη, περιστρέφεται γύρω από την αλόγηστη ανθρώπινη παρέμβαση των περιβάλλων.

01:36 Στο βιβλίο αυτό η ηρωίδα του Αλαχιώτη μετατρέπει τις αντιδράσεις της για την οικολογική απαξίωση του τόπου της σε μέσο για την πραξιακή ολοκληρωσή της. και κοινωνική τελείωση της ανώνυμης κόρης. Το Διαφωνώ είναι ένα βιβλίο που τα περιστατικά τα οποία αφηγείται αναφέρονται κυρίως στην περίοδο της Χούντας και των πρώτων χρόνων αποκατάστασης της δημοκρατίας.

02:33 Δεν θα το λέγαμε ωστόσο ένα βιβλίο που έχει τα χαρακτηριστικά των βιβλίων της κλασικής αντιδικτατορικής λογοτεχνίας. Δεν παρδοντολογεί και δεν αδεί το θέμα του από τη ζωφερή αυτή περίοδο απλώς και μόνο για να την καταγγείλει. Αξιοποιεί όμως το ασφυστικό πλαίσιο της για να επιχειρήσει μια ανατομία της ανθρώπινης συμπεριφοράς απέναντι στην αυθέρητη εξουσία και να μιλήσει διαχρονικά για τον φόβο, τον κομφορμισμό, την κοινικότητα, τη συμφιλίωση τελικά με ό,τι με κραίνει τον άνθρωπο όπως ο αλαχιώτης επισημαίνει.

03:14 Ο κεντρικός χαρακτήρας του βιβλίου, ο πρόδρομος Βλαχίδης, είναι ένας αλαφροίσκοντος για τους πολλούς. Ένας μοναχικός, ιδιόρυθμος, λιγόλογος άνθρωπος, ο οποίος αρνείται συστηματικά να υποταχθεί στα καλούπια της εποχής. Δεν είναι ο άνθρωπος που μετέχει σε μεγάλες αντιστασιάκες πράξεις. Ούτε εκείνος που επιδιώκει να αφήσει το ίχνος του στη μεγάλη ιστορία.

03:39 Δεν υπηρεστεί τα πολλά χρήματα, τις μεγάλες τιμές και τις διακρίσεις. Είναι όμως ανα πάσα στιγμή έτοιμος να προβάλλει στα ναρά την αντίθεσή του σε ό,τι αντιστρατεύεται την αισθητική του αυτονόητου, όπως αντιλαμβάνεται την προσβολή της αξιοπρέπειάς του από την αλαζονία της εξουσίας, την πλακία, τον παραλογισμό και τη βία.

04:00 Έτσι, ο ήρωας που φιλοτεχνεί ο Αλαχιώτης δεν είναι μια εξανικευμένη και αυτάρεσκη φιγούρα που δεν κάνει λάθη, δεν έχει δισταγμούς ή δεν βασανίζεται από τις αναμνήσεις του Κι αν υπερτερεί από όσον τα λεπορούν, είναι κυρίως διότι αντιπαραθέτει στην πνευματική υποταγή και οκνηρία τους την κριτική σκέψη και την εγρήγορση της αφιβολίας του Το βιβλίο οργανώνεται σε 40 αφωτελή κεφάλαια σε καθένα από τα οποία ο τίτλος λειτουργεί ως μια παροιμιακή προμετωπίδα η οποία συμπυκνώνει μεστά και προειδεάζει τον αναγνώστη για το περιεχόμενό του.

04:46 Η αφήγηση του μυθιστορήματος δεν αναπτύσσεται γραμμικά, καθώς ο Αλαχιώτης επέλεξε να πει την ιστορία του Βλαχίδη με τον τρόπο που την αντιλαμβάνεται ο ίδιος ο ήρωάς του. Ως δηλαδή μια διαρκή συνομιλία ανάμεσα στο παρόν και στο παρελθόν. Μια συνομιλία που δεν αποσκοπεί να αναπαραστήσει απλώς τα γεγονότα, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο το ανθρώπινο μυαλό αρνείται να δαστηριμώξει σε χρηστικά και τακτοποιημένα συρτάρια.

05:16 Σε ένα από τα πιο δυνατά στιγμιότυπα του βιβλίου, ο Βλαχίδης, ως καθηγητής μέσης εκπαίδευσης, συγκρούεται με έναν αναζώονα αστυνομικό που τον απειλεί για την τιμωρία την οποία επέβαλε στον γιο του. Και η απειλή αυτή γίνεται καταλήτης της μνήμης ώστε ο Βλαχίδης να επιστρέψει στο παρελθόν για να θυμηθεί τα καψόνια, τον ψυχολογικό εκφοβισμό και τις τιμωρίες για απίθεια που υπέστησε η στρατιωτική του θητεία κατά τη διάρκεια της διδατορίας.

05:47 Αξίζει να σημειωθεί ότι το συγκεκριμένο αφηγηματικό σχήμα εξηγείται και από μια λεπτομέρεια την οποία ο Αλαχιώτης παραθέτει με έναν εντελώς διακριτικό και παρεμπίπτοντα τρόπο στο τέλος του βιβλίου του. Αφηγητής λοιπόν της ιστορίας του Βλαχίδη είναι ο ίδιος που την αφηγείται σε ένα μυθιστορηματικό φίλο του δάσκαλος του επάγγελμα ο οποίος όταν την άκουσε σκέφτηκε να την κάνει βιβλίο Με αυτό λοιπόν το αφηγηματικό τέχνασμα ο Αλαχιώτης δικαιολογεί την προφορικότητα που διαπνέει το μυθιστορημά του Προφορικότητα όμως ως ενσυνείδητη και επιμελημένη τεχνική με την οποία ο Αλαχιώτης μετέφερε στο γραπτό κείμενό του όλα τα χαρακτηριστικά που κάνουν ενδιαφέροντα και συναρπαστικό τον προφορικό λόγο.

06:39 Τον αθορμητισμό, την αμεσότητα και τη συνειδημικότητα, τη χρήση σύντομων και άνεσων προτάσεων, το ιδιωματικό λεξιλόγιο, τους νεολογισμούς, ακόμα και τις επί τούτων συντακτικές παρατυπίες. Βεβαίως ο Αλαχιώτης δεν είναι ούτε ο πρώτος ούτε θα είναι ο τελευταίος από τους συγγραφείς που θα αξιοποιήσουν την προφορικότητα ως τρόπο για να προσδώσουν ενέργεια, ρυθμό και χρώμα στο κείμενό του.

07:12 Δεν είναι όμως πολλοί οι συγγραφείς που επιχείρησαν και κατόρθωσαν να συγκεράσουν στο ίδιο κείμενο τόσο αρμονικά τη χειμώδη προφορική αφήγηση με τον φιλοσοφικό και επιστημονικό στοχασμό. Και είναι γεγονός που μπορεί να διαπιστώσει ο αναγνώστης ότι καθώς θα διαβάζει τις σελίδες του βιβλίου θα του δημιουργηθεί ευχάριστη εντύπωση ότι διασχίζει χωρίς καν να το καταλάβει δυστεόρυτα σύνορα ανάμεσα σε τομείς όπως η λογοτεχνία, η φιλοσοφία και η επιστήμη που η γραφίδα του συγγραφέα κατόρθωσε να καταστήσει αδιόρατα.

07:48 Καθώς όμως ο συγγραφέας είναι διακεκριμένος γενετιστής δεν απανιέται στιγμή τη ματιά του βιολόγου και τη συστηματική πρόθεση του επιστήμονα να κατανοήσει, να εντάξει και να ταξινομήσει Με διάφορες αφρομές και σε διάφορες σελίδες του βιβλίου επιστρατεύει τον Ναρβίνο αλλά με έναν ιδιαίτερο σε φάνταστο τρόπο Τον καθιστά εσωτερικό συνομιλητή και κατά κάποιο τρόπο συνείδηση του Βλαχίδη.

08:21 Και η παρουσία αυτή του Δαρβίνου δεν εξαντλείται σε μια απλή αναφορά. Διατρέχει το βιβλίο ως μια σταθερή, σχεδόν οικία φωνή με την οποία ο Βλαχίδης βρίσκεται σε διαρκή διάλογο μαζί της προκειμένου να κρίνει ανυπηκείλες εκδηλώσεις ανθρώπινης συμπεριφοράς από την επιθετικότητα ως τη συνεργασία και τον αλτροισμό δεν αποτελούν παρά ένα από τους όρους της επιβίωσης.

08:46 Είναι ένα έβριμα που ελέγχει με χιούμορ, αμεσότητα αλλά και σεβασμό στη διάκριση ανάμεσα στη φύση και στην ανθρώπινη κοινωνία, τους όρους και τα όρια, κατά από τα οποία η εξελιχτική βιολογία αναδεικνύεται σε ένα χρήσιμο εργαλείο για την κατανόηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Και εδώ ίσως βρίσκεται ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία του βιβλίου.

09:18 Αν η εξελιχτική βιολογία έχει λόγο για την ανθρώπινη συμπεριφορά, τότε έχει λόγο και για τα κίνητρα αυτού που την παρατηρεί και εκφέρει τις κρίσεις του ή τη διαφωνία του προς αυτήν. Έτσι η εξελιχτική βιολογία από ένας μεγεθυντικός φακός τον οποίον ο ήρωας συστηματικά αξιοποίησε για να κατανοήσει τη συμπεριφορά των άλλων μετατρέπεται σε ένα καθρέφτη στραμμένο προς τον ίδιο τον εαυτό Σε αυτόν λοιπόν τον καθρέφτη ο Βλαχίδης υποβάλλει το αμήλικτο ερώτημα Είναι η τάση μου για μοναχικότητα και διαφωνία ένα αποτέλεσμα της ευθυκρισίας μου ή αποτελεί έναν απόδραστο προϊόν της ψυχολογίας μου και της πολιτισμικής μου διαδρομής.

10:03 Και με την αντιδιαστολή αυτήν, ανάμεσα στην Παρισία, με την οποία ο Βλαχίδης ύψωσε το ανάστημά του στον παραλογισμό των εξουσιών που τον ταλαιπώρησαν και στη διαρκή αφιβολία του, ο Αλαχιώτης αποτυπώνει νομίζω την ουσιαστική πρόθεσή του. Να μην λειτουργεί στο μυθιστό ρημά του ως μανιφέστο ενός μόνιμου αντιληπτικού λόγου, αλλά ως υπενθύμηση μιας από τις πιο ανθρώπινες ιδιότητές μας.

10:32 Να σκεφτόμαστε, να κρίνουμε και προπαντός να διατηρούμε την εγρήγορση και την πνευματική εντυμότητα να αναθεωρούμε.