Η Κυρία της Καλλιδρομίου | Αρετή Κολλάτου | Εκδόσεις Επίκεντρο #2.39

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:30 του εκδοτικού οίκου επίκεντρο. Το σύνυφες είναι ο αναγνώστης να αναζητεί τα μυθιστορήματα στην πλοκή τους και στους διαλόγους των ηρώων τους εκείνο το κομμάτι του εαυτού του που το μυθιστόρημα εκφράζει. Πιο σπάνια όμως συναντούμε μυθιστορήματα στα οποία η διαδικασία εν μέρει αντιστρέφεται. Δεν είναι ο αναγνώστης που αναζητεί κάτι στο μυθιστόρημα αλλά το ίδιο το μυθιστόρημα που αναζητεί τον αναγνώστη του.

01:01 Εκείνον για τον οποίο να έχει γραφεί και στον οποίο να φιερώνεται. Ακόμα σπανιότερα συναντούμε μυθιστορήματα που κάνουν και τα δύο. Ο αναγνώστης είναι το υποκείμενο της γραφής, ταυτόχρονα όμως και το αντικείμενό της. Ένα τέτοιο λοιπόν μυθιστόρημα θα σας παρουσιάσω στο σημερινό ηχητικό επεισόδιο. Ο τίτλος του είναι «Η κυρία της καλλιδρομείου» και η συγγραφέας του, η Αλετή Κολάτου, μας έχει δώσει με αυτό κάτι που θυμίζει τις παραδοσιακές δροσικές κούκλες.

01:33 Ένα βιβλίο που κρύβει στο εσωτερικό του ένα άλλο. Το βιβλίο της Κολάτου είναι ένα μυθιστόρημα στο οποίο ο παρουσιαστής δυσκολεύεται να σας πει ποιο τελικός είναι το θέμα το οποίο πραγματεύεται. Είναι ένα βιβλίο για την επιμονή της μνήμης αλλά και για την ανάγκη της απότησής της Είναι όμως και ένα βιβλίο που μιλάει για την ανθρώπινη ανθεκτικότητα για τη δύναμη της αγάπης τη λύτρωση από το ατομικό και το συλλογικό τραύμα τη μεγάλη ιστορία που αλέθει στα γρανάζια της τις μικρές ανθρώπινες ιστορίες τη βία κατά των γυναικών Καθώς όμως η συγγραφέας είναι πρώην εκπαιδευτικός είναι και ένα βιβλίο «Ήμνο στην παιδεία».

02:17 Η Βέρα, το πρόσωπο γύρω από το οποίο περιστρέφεται ο κόσμος του μυθιθορήματος, λέει σε κάποιο σημείο του βιβλίου «Αρχίζω τώρα να μιλώ, γιατί τώρα έμαθα να γράφω». «Στους μαθητές μου», γράφει η κολλά του, στην πρώτη σειρίδα του βιβλίου της, συνοδεύοντας την αφιερωσή της με τους ακόρθους στίχους του Μπόρχες. «Δεν μπορώ να σου δώσω λύσεις.

02:39 Δεν μπορώ να αποτρέψω τις οδύνες που σου σκίζουν την καρδιά Δεν μπορώ να σου πω ποιος πρέπει να γίνεις Όμως μπορώ να σε αγαπώ όπως είσαι Και η στίχη αυτή δεν είναι διακοσμητική Είναι η στάση ζωής της Βέρας, της γυναίκας που γράφει το ημερολόγιο που κλείπεται μέσα στο βιβλίο Και η στάση ζωής της Αλκιόνης, της γυναίκας που το διαβάζει Ας ξεκινήσουμε λοιπόν με την Αλκιόνη Μιας ενταξιούχο φιλόλογο που ζει μόνη της σε ένα χωριό της Βοιωτίας μετά το θάνατο του Αλέξανδρου, του αγαπημένου του συντρόφου.

03:16 Τα πρωινά της είναι αφιερωμένα σε μεγάλους περιπάτους στους οποίους το παρελθόν βγαίνει, όπως η ίδια λέει, μέσα από συρτάρια επτά σφράγιστα. Φέρει από παιδί ένα ερώτημα. Η Άννα και ο Αντώνης ήταν οι θετοί γονείς της που τη μεγάλωσαν. Της έδωσαν αγάπη και στοργή και δεν της έκρυψαν ποτέ ότι ήταν υιοθετημένη. Όμως το ερώτημα που την απασχολούσε της έμειναν απάντητο.

03:40 Ποια ήταν η γυναίκα που τη γέννησε. Ένα απόγευμα οι παλιοί της μαθητές την καλούσαν σε μια συνάντηση. Ανάμεσά τους η Μάρο, συγγραφέας πια που διδάσκει τη δημιουργική γραφή στις γυναικείες φυλακές του Ελαιώνα. Λίγες μέρες αργότερα η Μάρο της στέλνει με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ένα κείμενο που βρέθηκε στην βιβλιοθήκη της φυλακής.

04:03 Είναι το ημερολόγιο μιας παλιάς κρατουμένης ονοματιβέρα. Η Αρτιόνη ανοίγει το συνημένο και αφού το διαβάσει λέει «Λοιπόν βουτάμε στα βαθιά και μαζί της βουτάμε και εμείς. Για όσα ακολουθούν δεν θα σας αποκαλύψω παρά μόνο τα ελάχιστα, εκείνα που δεν θα σας θερήσουν την απόλαυση μιας λεπτής αρχιτεκτονικής από ψιθύρους και αδειόρατα σχεμάδια που η συγγραφέας έστησε αριστοτεχνικά ώσπου το βιβλίο να δώσει την απάντηση στο βασανιστικό ερώτημα της Αρκιόνης.

04:46 Το ημερολόγιο ξεκινά την 26η Μαρτίου του 1953. Η Βέρα το γράφει στο αναμορφωτήριο θηλαίων στους Αμπελόκηπους, εκεί δηλαδή όπου δύο χρόνια νωρίτερα είχε φέρει στον κόσμο ένα παιδί που όταν το γέννησε το έσπρωξε μακριά της. Η Βέρα έχει χάσει τη μητέρα της στα 7 της στα χρόνια της κατοχής. Όταν έγινε 15 χρονών πέφτει θύμα κακοποίησης από τον ίδιο τον πατέρα της και μια νύχτα τον σκοτώνει.

05:15 Οδηγείται στο αναμορφωτήριο και σε αυτό μαθαίνει γράμματα και πετυχαίνει τις εξετάσεις για το μαράζλιο Θα γίνει δασκάλα, θα ερωτευτεί τον Ιάσονα και θα ζήσει μαζί του τα ταραγμένα χρόνια της δεκαετίας του 60 Καθώς το αμυτιστόριμα εξελίσσεται, οι φωνές των δύο ηρωίδων εναλλάσσονται και μολονότι ακούγονται σε διαφορετικό χρόνο κατά κάποιο τρόπο συνηχούν Η φωνή της Βέρας, άλλοτε σε πρώτο πρόσωπο και άλλοτε σαν να παστασιοποιείται από τον εαυτό της σε τρίτο πρόσωπο, μιλάει για όσα έζησε.

05:50 Για τη βία, για την τροπή του κακοποιημένου κοριτσιού, για τη ζωή στρανομορφωτήριου, για τις φίλες της που της συμπαραστάθηκαν, για τα γράμματα του Ιάσονα που δεν τορμούσε να ανοίξει. Μιλά όμως και για την πετρωμένη μνήμη της, ότι προσπάθησε να λεσμονήσει, το μίσος που την κατέτρωγε και μια απάρνηση για την οποία ποτέ δεν συγχώρησε τον εαυτό της.

06:13 Καθώς μαθαίνει γράμματα η φωνή της αλλάζει και γίνεται τόσο πιο σαχαστική και γαλήνια όσο περισσότερο ημερεύει και η τρικυμισμένη καρδιά της. Η φωνή της Αλκιόνης μιλάει για όσα έσβησε από τη μνήμη της. Μετά από κάθε νότα του ημερολογίου, η Αλκιόνη αφήνει την οθένη του υπολογιστή, βγαίνει στο κήπο και στέκεται μπροστά στον καθρέφτη που της ανοίγει το ημερολόγιο της Βέρας.

06:44 Τιμάται καθαρά τα παιδικά της χρόνια, τους οτυσγονείς της, τον Αλέξανδρο. Κι όμως μέσα σε αυτή τη μνήμη που κατά σχεδόν τα πάντα κάτι λείπει Μια μορφή που δεν μπορεί να ανασύρει Ένα παιδικό παιχνίδι που σταμάτησε λίγο πριν ολοκληρωθεί Μια ημέρα που δεν θυμάται τι της συνέβη Κι όπως η Βέρα ακούει και εκείνη τον άλλον της εαυτό να της μιλά Μόνο που αυτός δεν της κάνει απλώς ερωτήσεις Τη ζητεί εξηγήσεις για αυτά που ξέχασε Στις στιγμές αυτές το στήριγμά της είναι ένας όρκος που είχε δώσει με τον Αλέξανδρο, να μην αφαιθούν ποτέ στη μιζέρια.

07:21 Όσο προχωράει η ανάγλωση αλλάζει και η δική της φωνή, αλλά προς την αντίθετη κατεύθυνση από τη φωνή της Βέρας. Από ανέμελη γίνεται όλο και πιο αυστηρή, σχεδόν σκληρή με τον εαυτό της. Το ημερολόγιο της Βέρας αποτελείται από 10 ενότητες. Κάθε μία ανοίγει με ένα μότο, από Τσανάγνουστάκη, Γκάτσο, Τζον Γουίλιαμς, ένα μότο που λειτουργεί σαν μουσικό θέμα που προοικονομεί το κλίμα της ενότητας η οποία ακολουθεί.

07:57 Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει ένα εκτενές επίμετρο, με το οποίο η συγγραφέας παρέχει πληροφορίες για τόπους, γεγονότα και ιστορικά πρόσωπα. Με τις πληροφορίες αυτές κατατοπίζει τον νεότερο ειδικά αναγνώστη για το κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο που καθόριζε τη ζωή των δύο γυναικών στη μεταβαλώμενη πραγματικότητα της μεταπολεμικής Ελλάδας.

08:20 Η γλώσσα της σκολάτου είναι λυρική, πλούσια σε μεταφορές και εικόνες από τη φύση, με μακρές περιόδους, τις οποίες όμως ο αναγνώστης παρακολουθεί με ενδιαφέρον, καθώς κυλούν με τη ροή ενός εσωτερικού μονολόγου. Πίσω της ακούγεται η φωνή μιας φιλολόγου. Οι αναφορές στην αρχαία γραμματεία, οι στίχοι των μεγάλων ποιητών και επιμέλεια στη μουσικότητα του λόγου αποτελούν δομικά στοιχεία του βιβλίου και απηχούν την ίδια την αντίληψη συγγραφέως για τη λογοτεχνία ως τρόπο να προσλαμβάνει κανείς τον κόσμο και να τον εκφράζει.

09:05 Θα επιθυμούσα πριν κλείσω την παρουσίαση του βιβλίου της αρετής σχολάτου να σταθώ σε δύο σημεία. Πρώτον, ότι οι εξομολογήσεις, πραγματικές ή μυθιστορυματικές, δεν είναι ποτέ εύκολες. Άλλοτε η κούραση, άλλοτε η αμηχανία, άλλοτε ο φόβος της συναισθηματικής επιβάρυνσης ή ακόμα και η διαφορία μας φέρνουν στη δύσκολη θέση να μην μπορούμε να ανταποκριθούμε στην εμπιστοσύνη που μας έδειξε αυτός που εξομολογείται.

09:34 Το βιβλίο της σχολάτου όμως, μια διπλή εξομολόγηση των ερωίδων του, μας πιάνει από το μανίκι, κυριολεκτικά από την πρώτη σελίδα και δεν μας αφήνει στιγμή να γυρίσουμε το βλέμμα μας αλλού. Δεύτερον, ότι η ζωή της Βέρας, εν μέλη πραγματική, εν μέλη προϊόν μυθοπλασίας όπως μας λέει η ίδια η συγγραφέας, ήταν εφιαλτική. Κι όμως, ακόμα και στις πιο ζωφερές σελίδες του βιβλίου, η χαρά της ζωής επιστρέφει πάντα.

10:06 Η αλκιόνια αγαπά τους ήχους, τις μυλωδιές, τα χρώματα της φύσης και τα φαίνει να μπαίνουν από κάθε πόρο του σώματός της. Και η Βέρα μέσα στα βάσανά της λυγίζει, βυθίζεται, αλλά κάθε φορά ξανασηκώνεται. Γιατί το βιβλίο δεν πιστεύει ότι μπορεί ενός ανθρώπου την προδιαγράφουν όσα οι πέστη, οι ατυχίες του, οι αποφάσεις που πήρε στις σκοτεινές στιγμές της ζωής του.

10:32 Η ζωή δεν είναι πρόβα ώστε κάθε στιγμή της να ξαναπαιχτεί βελτιωμένη. Ο άνθρωπος όμως μπορεί να ξαναβρίσκει το δρόμο του, να δημιουργεί, να προσφέρει και να αγαπά ακόμα και όταν ο χρόνος μοιάζει να έχει εξαντληθεί. Ακούσατε τον Θάνο Καψάλη σε ένα αιχητικό επεισόδιο για το βιβλίο και τον αναγνώστη του εκδοτικού οίκου Επίκεντρο.

11:04 Επίκεντρο. Ανανεώνουμε το ραντεβού μας για την επόμενη εβδομάδα. Μέχρι τότε, ρίξτε μια ματιά στην ιστοσελίδα μας www.epikentro.gr και ανακαλύψτε τον κόσμο των βιβλίων μας. Σας ευχαριστούμε που ήσασταν μαζί μας.