Από αύριο, δεν θα μας θέλη κανείς | Ιάσωνας Ζαρίκος | Εκδόσεις Επίκεντρο #2.38

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:30 του εκδοτικού οίκου επίκεντρο. Την 15 Σεπτεμβρίου του 1974 επανεκδίδεται η εφημερίδα Καθημερινή μετά την επτάχρονη, εκούσια αναστολή της κυκλοφορίας της. Η εκδότης της, η Ελένη Βλάχου, έχει αποφασίσει να στρέψει την εφημερίδα προς το κοινό της φωτισμένης δεξιάς και της λογικής αριστεράς. Αναλογίζεται όμως τις συνέπειες της αποφασής της και το πρώτο άρθρο της στη νέα εποχή της καθημερινής κλείνει με μια δυσίωνη πρόβλεψη Από αύριο δεν θα μας θέλει κανείς Αυτή λοιπόν η πρόβλεψη που δεν επαληθεύτηκε πλήρως αποτελεί τον καθόλου τυχαίο τίτλο του βιβλίου που παρουσιάζουμε σήμερα Ο συγγραφέας του ο Ιωάς Ναζαρίκος συνοψίζει με αυτόν τη μελέτη την οποία επιχείρησε σε μια άλλη στροφή κατά τη διάρκεια της μεταπολίτευσης.

01:29 Είναι η σύγκληση της μεταπολιτευτικής δεξιάς και αριστεράς στο κοινό έδαφος της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, του ευρωπαϊσμού και της οικονομίας της αγοράς, σύγκληση την οποία ο συγγραφέας ανέδειξε χρησιμοποιώντας ως αρχιακό υλικό τα άρθρα και τις στήλες της ιστορικής εφημερίδας. Ο Ζαρίκος, από την εισαγωγή του βιβλίου του, που αποτελεί μια αναθεωρημένη και συντετμημένη εκδοχή της διδακτορικής διατριβής του στο Πάντιο Πανεπιστήμιο θέτει στον αναγνώστη το ακόλουθο ερώτημα.

02:06 Η μεταπολίτευση ξεκίνησε με την κατάρρευση της Κούντας. Πότε όμως τελείωσε? Και η απάντηση που δίνει είναι ότι την τεντώνουμε κατά το Δοκούν προκειμένου να τακτοποιούνται επικερικές αποτιμήσεις και να συντάσσονται ισολογισμοί προόδων και κατηστερήσεων. Κατά την άποψή του, αυτή η εριοθέτηση, στην οποία κρατούμε κλειστό το διάστημα της μεταπολίτευσης στο ένα του άκρο και ανοιχτό επαόριστον το άλλο, υπονομεύει τη δυνατότητά μας να την κατανοήσουμε ως μια αυτοτελή ιστορική ενότητα με καθορισμένο πολιτικό και ιδεολογικό περιεχόμενο.

02:41 Ζαρίκος τέλος που σηματοδοτήθηκε με την κατάρρευση του πρακτού σοσιαλισμού και ένα χρόνο αργότερα με τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης. Όμως βρίσκει ότι προτιμότερο θα ήταν το τέλος να μετατεθεί τρία χρόνια αργότερα, όταν δηλαδή ματαιώθηκε το ριζοσπαστικό σχεδίασμα του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη που αποτελεί και τον τελευταίο ιδεολογικό πειραματισμό που γέννησε η αποκατάσταση της Δημοκρατίας το 1974.

03:41 Στο σημείο αυτό είναι σκόπιμο να επισημάνουμε ότι το βιβλίο δεν αποτελεί μια ιστορία της μεταπολίτευσης ούτε όμως και μια ιστορία της καθημερινής. Είναι μια μελέτη που παρακολουθεί τη συνεξέλιξη της εφημερίδας και των ιδεολογικών μεταβολών της μεταπολίτευσης και ιδιαίτερως της κεντροδεξιάς όπως τεκμηριώνονται στη βάση ενός υλικού το οποίο έχει αντιληθεί από τρεις κυρίως πηγές.

04:11 Το κύριο άρθρο της Καθημερινής, τη στήλη της Ελένης Βλάχου και τα άρθρα τόσο των βασικών συνεργατών της όσο και των σημαντικών πολιτικών και διανοητών που κατά καιρούς έχει φιλοξενήσει. Επιχειρώντας την ερμηνευτική ανασύνθεση της μεταπολίτευσης, ο Ζαρίκος εστιάζει στη μεταπολιτευτική δεξιά, η οποία, ενώ όπως γράφει ήταν πολιτικό σημαντική, στη βιβλιογραφία υπεκροσωπείται.

04:41 Και πράγματι, αντιθέτως με την πλούσια βιβλιογραφία για τη μεταπολεμική δεξιά, η βιβλιογραφία για τη μεταπολιτευτική δεξιά περιορίζεται στη μελέτη της διάδρομης δύο μόνο ηγετών της, το Κωνσταντίνου Καραμαλή και το Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, καθώς και τις επιλογές της, όπως η ευρωπαϊκή προπτική της χώρας, ο φιλελεύθερος αντιμετρικανισμός της και εξωτερική πολιτική της.

05:03 Σύμφωνα με το συγγραφέα, αυτή η ανεπαρκής γνώση είναι που βρίσκεται πίσω από την διαδομένη ετιμηγορία περί ιδεολογικής κακεξίας της δεξιάς, αδυναμίας ή και αδιαφορίας να προβάλλει διακριτές ιδεολογικές στίγμα και έλλειψης οργανικών διανοουμένων να το διατυπώσουν. Και παράλληλα με την ετοιμιγωρία αυτή συντρέχει και μία άλλη, η αδυναμία του φιλελευθερισμού να εμπεδώσει τις ιδέες του σε μια κοινωνία που δεν ήταν ακόμα έτοιμη να δυσδεχτεί.

05:33 Ζαρίκος των ιδεών που δέσποσαν κατά την περίοδο της μεταπολίτευσης. Το βιβλίο αρθρώνεται σε τρία μέρη, τρία δηλαδή χρονικά διαστήματα της εκδοτικής ιστορίας καθημερινής που αντιστοιχούν στην ιονή περιοδολόγηση της μεταπολίτευσης την οποία ο συγγραφέας έχει υιοθετήσει. Το πρώτο μέρος που φέρει τον τίτλο «Μεγάλες προσδοκίες 1974-1981»

06:32 παρακολουθεί την αισιοδοξία που γεννήθηκε μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας. Η Ιλένη Βλάχου μετά την επανέκδοση της Καθημερινής αναζητεί και επιδιώκει μια νέα φυσιογνωμία για την ίδια την Εφημερίδα αλλά και για την ελληνική δεξιά. Και η φυσιογνωμία αυτή που περιλαμβάνει την απαξίωση της εθνικοφροσύνης την υιοθέτηση του κρατικού παρεμπατισμού και την ανάγκη συνεργασίας με την κεντροαριστερά ως παράγοντα σταθερότητας και εγκυητή της δημοκρατίας, είναι ένα ρηξικέ λευθοβήμα που εξηγεί τη μελαγχολική κατάληξη του πρώτου σχολείου της Βλάχου.

07:10 Είναι όμως και ο λόγος για τον οποίο ο Ζαρίκος έθεσε ως κεντρικό ερώτημα του πρώτου μέλους του βιβλίου το πώς υποδέχτηκε ο παλαιός αναγνώριστης καθημερινής το νέο πρόσωπο της εφημερίδας και συνεπώς της παράταξης στο ευρύτερο πλαίσιο της οποίας το έντυπο τοποθετείται. Το δεύτερο μέρος του βιβλίου που επιγράφεται ως τα χρόνια της πόλωσης 1981-1985 αναφέρεται στην πρώτη τετραετία της διακυβέρνησης της χώρας από το Πασόκ.

07:42 Η πολιτική μεταβολή υποχρεώνει την εφημερίδα να επανεξετάσει τις προσδοκίες της. Αναθεωρεί την αρχικά ψύχρυμη στάση που είχε έναν δίδου Πασόκ Πασόκ ως τεμπαθμιαία η ανάγνωσή της να φλερτάρει με την κυρίαρχη παραταξιακή σύμφωνα με την οποία το Πασόκ αποτελεί απειλή για το πολίτευμα και την ευρωπαϊκή προπτική της χώρας. Μια ενδιαφέρουσα επισήμανση που κάνει ο συγγραφέας είναι ότι η βιβλιογραφία έχει αγνοήσει την αμφιθυμία της κεντροδεξιάς για το φαινόμενο του Πασόκ παρά το ότι ήταν σημαίνουσα.

08:16 Η σκληρή εκδοχή της ερμηνείας του αποτέλεσε έκφραση του ελληνικού ψυχρού πολέμου και η περισσότερο ψύχρεμη που τελικώς την αντικατέστησε σηματοδότησε τη λήξη του. Το τρίτο μέρος του βιβλίου που έχει τίτλο «Η Μεναχωλική Δημοκρατία» καταγράφει τη διαδρομή της Καθημερινής από το 1985 ως το 1993, μια περίοδο κατά την οποία η υποχώρηση των μεγάλων ιδεολογικών σχεδίων συνοδεύεται από την εντυνόμενη απευθυνόδοξία για την πορεία της χώρας.

08:54 Η αθέτηση της σοσιαλιστικής υπόσχεσης του Πασόκ, η σταθεροποίηση του δημοκρατικού και ευρωπαϊκού προσανατολισμού της χώρας και η άμβληση των ιδεολογικών διαφορών θα έπρεπε να καθυσυχάζουν την Ελένη Βλάχου και την εφημερίδα της. Ωστόσο, σε άρθρο της, τον Οκτώβριο του 1985, διατυπώνει μια απεσιόδοξη πρόβλεψη. Έχουμε ξεπέσει και είναι φανερό πως θα ξεπέσουμε κι άλλο.

09:19 Ταυτόχρονα ενώ θα ήταν αναμενόμενο η διαψεύση και τα φαινόμενα της διαφθοράς της διακυβέρνησης του Παζόκ να απομακρύνουν τις πολίτες από αυτό, οι πολίτες το τιμούν με την ψήφο τους. Το φαινόμενο αυτό που δεν εξηγείται υπό το πρίσμα της ιδεολογίας, η κεντροτεξιά και όχι μόνο το ερμήνευσε στη βάση μιας κακοδαιμονίας που έχει τις ρίζες της στην πολιτισμική ιδιοσυστασία της ελληνικής κοινωνίας.

09:47 Από την άποψη αυτή παρατηρείται το φαινομενικά παράδοξο το Πασόκ να ιτάται στο πεδίο της ιδεολογίας αλλά να αναδεικνύεται κυρίαρχο στο πεδίο της διαχείρισης των νοοτροπιών. Η καθημερινή γίνεται φορέας αφής της ερμηνείας, στυλιτεύει τον διωγκούμενο κρατισμό, την αναξιοκρατία, τη διαφθορά και τον καταναλωτισμό και παρακολουθεί κατά πόδας τις εξελίξεις που εν μέσω οικονομικών προβλημάτων, πολιτικής αστάθειας και εξάρσεων του εθνικισμού για το μακεδονικό, εδραίωσαν την αποκαλούμενη μελαγχολική δημοκρατία.

10:22 Ολοκληρώνοντας λοιπόν την ανάγνωση του βιβλίου, ο αναγνώστης θα αποκομίσει την εικόνα μιας εμπειριστατωμένης μελέτης για τις ιδεολογικές μεταβολές της μεταπολίτευσης. Ο Ιώαστονας Ζαρίκος τις ανασυνθέτει παρακολουθώντας τη συνομιλία μιας έγκυλης εφημερίδας με την κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα της εποχής. Μέσα από την προσέγγιση αυτή, ο Ζαρίκος φωτίζει πλευρές της μεταπολίτευσης που δεν έχουν μελετηθεί στην έκταση που τους αναλογεί, όπως για παράδειγμα το ιδεολογικό περιεχόμενο της μεταπολιτευτικής δεξιάς, το ρόλο του τύπου της, το πνεύμα της δυρμίας της θενικής ανθρωπιτικής που διαδέχθηκε την περίοδο της πόλωσης.

11:07 Με τα χαρακτηριστικά αυτά το βιβλίο παρέχει γόνιμες ερμηνείες για την κατανόηση της μεταπολίτευσης ως μιας διακριτής ιστορικής ενότητας που διαμόρφωσε το θεσμικό, πολιτικό, ιδεολογικό και πολιτισμικό πρόσωπο της σύγχρονης Ελλάδας. Ευχαριστούμε που ήσασταν μαζί μας.