Ανάβασις | Θανάσης Παππάς | Εκδόσεις Επίκεντρο #2.37

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

01:00 την ιστορία ενός πατέρα και ενός γιου. Ο γιος, ο ίδιος ο Αθανάσης Παπάς, ακολούθησε τα χνάρια του πατέρα του Κωνσταντίνου, για να επιστρέψει τελικά και να αναλογιστεί την αφετηρία από την οποία ξεκίνησε. Και η αφετηρία αυτή είναι τα ανεκπλήρωτα ιδεώδη που μοιραζόταν με τον πατέρα του, είναι όμως και η πατρογονική γη της Αγίας Εφημείας, ενός χωριού της Φωκίδας, από το οποίο ξετυλίγεται το κουβάρι της αφήγησης.

01:30 Το βιβλίο, στα επτά κεφάλαια στα οποία αρθρώνεται, αφηγείται την προσωπική αλλά και την πολιτική ιστορία των δύο ηρώων του, ακολουθώντας τη χρονική διαδοχή των μεγαλύτερων και των μικρότερων γεγονότων που την καθόρισαν. Στο πρώτο κεφάλαιο μεταφέρει τον αναγνώστη στην Αγία Εφημεία. Στην τραχιά, αφιλόξενη, της παρμένη με κάθε λογής πέτρες γη της, όπως λέει ο συγγραφέας, γεννήθηκε το 1919 ο Κωνσταντίνος Παπάς.

02:00 Μετά την εισβολή των Αζή και αφού η ορεινή φωκίδα έχει περάσει στη διοίκηση του ΕΑΜ, ο 22χρονος Κωνσταντίνος ενηλικιώνεται απότομα. Πριν ακόμα διαμορφώσει πολιτική συνείδηση, στρατολογείται στον Ελλάς. Παρνει μέρος σε διάφορες αποστολές υπό τον Νικηφόρο, γνωρίζει τον Άρη Βελουλχιώτη και τον Καπετάν Γιώτη και γίνεται πολιτικός επίτροπος του Ελλάς και πολιτοφύλακας της Όπλα.

02:24 Μετά τη Συμφωνία της Βάρκυζας απέχει από το Β' Αντάρτικο και τον Δημοκρατικό Στρατό που συγκροτήθηκε Ωστόσο με τη λήξη του εμφυλίου βρέθηκε αντιμέτωπος με τις διώξεις, τις συλλήψεις και τις εξορίες του μετεμφυλιακού κράτους Στο δεύτερο κεφάλαιο ο συγγραφέας εξιστορεί την προσπάθεια του πατέρα του να ξαναστήσει τη ζωή του σε μια Ελλάδα που ανικοδομείται πάνω στα ερήπια που είχε αφήσει πίσω του εμφύλιος πόλεμος και μέσα στις δυσκολίες μιας κοινωνίας που είναι διαιρεμένη σε νικητές και ηττημένους.

03:00 Παντρεύεται τη μητέρα του Θανάση, εγκαθίσταται στο χωριό του και καταφέρνει να φτιάξει από το τίποτε και με σκληρή δουλειά ένα καφενείο. Και τότε στην ιστορία μπαίνει και ο ίδιος ο Θανάσης. Αντικρίζει το πρώτο φως της ζωής του στο νοσοκομείο της Άμφυσας, στο οποίο μεταφέρθηκε η μητέρα του όταν την έβιασαν οι πόνοι στο χωράφι.

03:21 Καθώς μεγαλώνει, συνειδητοποιεί όλο και περισσότερο ότι το πολιτικό παρελθόν του πατέρα του επηρεάζει τη θέση οικογένειάς του και τον τρόπο με τον οποίο την αντιμετώπισαν οι αρχές. Έτσι αρχίζει να διαμορφώνει το υπόβαθρο της μελλοντικής διαδρομής του, ένα υπόβαθρο που καθορίστηκε από την αίσθηση της αδικίας αλλά και από την αγκαρτέρηση, την υπομονή και την υπερηφάνεια ενός πατέρα ο οποίος αγωνίζεται να προκόψει και να ζήσει αξιοπρεπώς την οικογένειά του.

03:50 Στο τρίτο και στο τέταρτο κεφάλαιο του βιβλίου, η αφήγηση εστιάζει στα παιδικά και εφηβικά χρόνια του συγγραφέα. Και οι αναμνήσεις που καταγράφει δεν αποτελούν μόνο το υλικό μιας αυτοβιογραφίας. Οι περιγραφές των καθημερινών ασχολείων των κατοίκων, των αντικειμένων που χρησιμοποιούν και των συνήθειών τους αποτελούν μια πλούσια εθνογραφική και λαογραφική καταγραφή που ανασυνθέτει με ρεαλισμό και χωρίς ωρεοποίηση και νοσταλγία μια μικρογραφία της Ελλάδας του 50 και του 60 που δεν υπάρχει πια.

04:25 Οι γραμμές τις οποίες ο συγγραφέας αφιέρωσε στα μαθητικά του χρόνια θα κάνουν τον αναγνώστη να σκεφτεί πόσο πολύ το σχολείο αντικατρεφτίζει τις αξίες, τις δομές αλλά και το πνεύμα της κοινωνίας στην οποία ανήκει. Όταν πια, εν μέσω δικτατορίας, ο στελιόφιτος του Γυμνασίου Άμφησας έχει καταλάβει ότι τα κοινωνικά φρονήματα είναι το εμπόδιο που θα συναντήσει για νωρίς το μέλλον του κάνει το μεγάλο βήμα Δεν παραλαμβάνει το δερτίο συμμετοχής για τις εξετάσεις και αποφασίζει να σπουδάσει στην Ιταλία Έτσι φτάνουμε στο πέμπτο κεφάλαιο, στο οποίο ο Θανάσης Παπάς εξιστορεί την απόβασή του πως τη χαρακτηρίζει στην Ιταλία το 1952 Στην απόφαση του βλήκε αρρωγό τον πατέρα του, ο οποίος όμως έθεσε με σαφήνεια τις προϋποθέσεις του εχειρήματος που δεν θα άλλαζε μόνο τη ζωή του γιού του αλλά και ολόκληρης της οικογένειας που θα έπρεπε να προσταρμοστεί σε ένα προϋπολογισμό μειωμένο από τη χρηματοδότηση των σπουδών του.

05:23 Του είπε λοιπόν «Όχι αυτοκίνητα, μακριά από κόμματα και προσοχή στις γυναίκες». Κι αν η πρώτη και η τίτη προϋπόθεση απηχούσε την ανησυχία ενός γονέα για ότι μπορούσε να αποσπάσει την προσοχή του γιού του από τις σπουδές, η δεύτερη ενήχε ένα είδος πολιτικής περίσκεψης. Αν τον συμβούλευε να κρατηθεί μακριά από το κόμμα στο οποίο και ο ίδιος είχε ενταχθεί, δεν ήταν μόνο για να τον προστατεύσει από τις περιπέτειες μιας πολιτικής εμπλοκής, αλλά και από το αίσθημα της ματέωσης των προσδοκιών του.

05:57 Ο Γιώσος τόσο αψηφά τις πατρικές συμβουλές. Συμμετέχει στον αγώνα κατά της δικτατορίας. Εντάστη στην ΚΝΕ. Αναλαμβάνει καθοδηγητικά καθήκοντα και αποστέλλεται σε οικοματική σχολή στη Σόφια. Αφηγούμενος στη φοιτητική του ζωή ο Θανάης Παπάς φιλοτεχνή με τρυφερότητα αλλά και με χιούμορ μια εικόνα σπάνια για τη λογοτεχνία μας Αυτή της ελληνικής φοιτητικής διασποράς στην Ιταλία τον καιρό της δικτατορίας των συνταγματαρχών Όταν το 1978 εγκαταλείπει την Ιταλία στις αποσκευές του δεν υπάρχει μόνο το πτυχίο της αρχιτεκτονικής Υπάρχει και η επίγνωση ότι οι κομματικοί μηχανισμοί λειτουργούν ουσιαρατεία που φροντίζουν για την ιδεολογική υπερηχαράκωσή τους.

06:41 Υπάρχει και η γνώση που αποκόμπησε από την πολιτική και πολιτισμική παράδοση της Ιταλίας στη διοίκηση των πόλεων, στον πολεοδομικό σχεδιασμό και στην αρχιτεκτονική. Και οι δύο αυτές αποσκευές προοικονομούν σε μεγάλο βαθμό την μετέπειτα πολιτική και επαγγελματική τους σταδιοδρομία. Στο έκτο κεφάλαιο συναντούμε τον συγγραφέα στην Ελλάδα του 1979 να υπηρετεί τη στρατιωτική του θητεία.

07:10 Το κατεστώς των φακέλων και τα κατάλληπα της Χούντα στο στράτευμα είναι ακόμα παρόντα. Έτσι τοποθετείται σε τάγμαν επιθυμίτων στο χωριό τοξώτες του νομού Ξάνθης. Γνωρίζει την ταλαιπωρία του χαρακτηρισμένου με τα καψόνια και την αυθαιρεσία της θεωρητικής ζωής. Γνωρίζει όμως και την αηλεγγύη της μικρής ομάδας των αριστερών φαντάρων που αελοστηρίζονται για να διαφυλάξουν την αξιοπρέπειά τους.

07:35 Με το απολυτήριο στο χέρι το 1981 ξεκινά τη ζωή του ως πολίτης σε μια Ελλάδα που ζει τον παρζουλισμό της αλλαγής. Παντρεύεται, εγκαθίσταται στην ανωπόλη της Θεσσαλονίκης και αποφασίζουν μαζί με τη σύζυγό του να στα διαδρομήσουν ως ελεύθεροι επαγγελματίες. Τα πράγματα όμως παίρνουν μιαν άλλη τροπή. Στις δημοτικές εκλογές του 1982 οι συνδυασμοί του ΚΚΕ κερδίζουν τους περισσότερους δήμους της Δυτικής Θεσσαλονίκης.

08:10 Το κόμμα καλεί τους επιστήμονές του να συμμετάσχουν στην ανάπτυξη των δυτικών συνοικιών. Και ο παπάς, ανταποκρινόμενος στο κάλεσμα, ανοίγει μια νέα σελίδα στην επαγγελματική ζωή του. Στη σελίδα αυτή, ο παπά στακληθεί να θέσει σε εφαρμογή τις εμπειρίες και τις ιδέες που απεκόμισε από τις σπουδές του. Αρχικά ως εθελοντής και στη συνέχεια ως συμβασιούχος τεχνικός υπάλληλος εργάζεται στον Δήμο Μενεμένης.

08:35 Εκεί βοηθά να στηθεί από το μηδέν μια τεχνική υπηρεσία η οποία σχεδιάζει υποδομές προκειμένου να μετατραπεί ο παραμελημένος Δήμος σε μια βιώσιμη πόλη. Αναζητώντας τον δικό του ρόλο σε μια κοινωνία που δονείται από το αίτημα της αλλαγής παρακολουθεί τις μεταβολές στον χώρο της αριστεράς και στέκεται κριτικά απέναντι στη δυσκολία της να ανανεώσει μεθόδους και να ξεφύγει από τις ιδεολογικές αγκυλώσεις ώστε να ανταποκριθεί στις μεταβαλώμενες ανάγκες της κοινωνίας Με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης τα ερωτήματά του για τη δυνατότητα να εκπληρωθούν οι ενανικές προσδοκίες του από τις υπάρχουσες πολιτικές δομές, οξύνονται.

09:13 Και οι απαντήσεις που παίρνει του αφήνουν την πικρή επίγευση, ο ιδοκόμμας το οποίο εντάχθηκε αποτελεί μια μυστικιστική και αυτοαναφορική οντότητα που να ανήκαν να αντιπαραθέσει μια εναλλακτική πρόταση στον επελάβνοντα μετακαπιταλισμό. Στο τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου επικεντρώνεται στη Θεσσαλονίκη και στην άμεση θεσμική εμπλοκή του συγγραφέα του στα δημοτικά πράγματα Το 2011 ο παπάς εκλέγεται δημοτικός σύμβουλος με το συνδυασμό της πρωτοβουλίας για τη Θεσσαλονίκη του Γιάννη Μπουτάρη και από τη θέση αυτή συμμετέχει σε ένα εγχείρημα που άφησε ισχυρό αποτύπωμα στη ζωή της πόλης Η Θεσσαλονίκη, υπό τον Μπουτάρη, έναν αντισυμβατικό και απροκατάληπτο δήμαρχο που μπορούσε να εμπνέει και να συγκεντρώνει ανθρώπους από διαφορετικές πολιτικές αφετηρίες, αποκτά νέο πρόσωπο.

10:11 Αναδεικνύει την πολυπολιτισμική και συχνά λησμονημένη ιστορία της. Δίνει έμφαση στο δημόσιο χώρο, βελτιώνει την ποιότητα ζωής των κατοίκων της, αποκτά πολιτισμική ζωντάνια, τακτοποιεί τα οικονομικά της και γίνεται διεθνής τουριστικός προορισμός. Σε αυτή λοιπόν τη σπουδαία παρακαταθήκη εξχρονισμού, εξωστρέφειας και εξορθολογισμού της λειτουργίας του Δήμου, η συμβολή του Παπά ως αντιδημάρχου καθαριότητας και αργότερα τεχνικών έργων ήταν καθοριστική.

10:41 Κλείνοντας την παρουσίαση του βιβλίου του Θανάση Παπά χρήσιμο είναι να επισημάνω ότι διαβάζεται ως προσωπική μαρτυρία, ως χρονικό ιστορικών εξελίξεων αλλά και ως προσωπικός πολιτικός απολογισμός. Ο αναγνώστης θα βρεθεί ενώπιον μιας ευθείας αφηγηματικής γραμμής που προσδίδει στο βιβλίο αμεσότητα και τον βοηθά να συνδέσει τις προσωπικές εμπειρίες και επιλογές του συγγραφέα με τις ιστορικές και πολιτικές συνθήκες στις οποίες διαμορφώθηκαν.

11:40 Ευχαριστούμε που ήσασταν μαζί μας.