Μετέωρος | Ρίντβαλντ Δήμο | Εκδόσεις Επίκεντρο #2.35

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:30 του εκδοτικού οίκου Επίκεντρο. Στο σημερινό επεισόδιο θα παρουσιάσουμε το βιβλίο του Ρίτβαρν Δήμο «Μετεωρος. Η απρόσμενη διαδρομή ενός μετανάστη προς την εξουσία», το οποίο κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόεις Επίκεντρο. Ο «Μετεωρος» είναι ιστορία του Αντώνη Αργύρη, ενός ανθρώπου, ο οποίος γεννήθηκε σε μια οικογένεια μεταναστών και μεγάλωσε στην Ελλάδα, προσπαθώντας από νωρίς να καταλάβει πού ακριβώς ανήκει.

01:05 Η οικογένειά του έχει αφήσει πίσω της την Αλβανία και εγκαθίσανται στην Κατερίνη, όπου η καθημερινότητα είναι δύσκολη, αλλά ταυτόχρονα γεμάτη η οικογενειακή θαλπορή, η γειτονιά, φιλίες και τις μικροχαρές μιας ζωής που προσπαθεί να αποκτήσει τις δικές της ρίζες. Για τον μικρό όμως Αντώνη αυτή η υποσαρμογή δεν είναι καθόλου αυτονόητη.

01:31 Ακόμα και το όνομά του γίνεται μέρος αυτής της διαδικασίας. Το Αρτάν μετατρέπεται σε Αντώνης, όπως και τα ονόματα των υπολείπων μελών της οικογένειας αλλάζουν σε ονόματα που ακούγονται πιο οικία και πιο καθυσιαστικά στα αυτιά των τόπιων. Η εμπειρία αυτή θα αφήσει βαθύ αποτύπωμα στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται την ταυτότητα, την κοινωνική ένταξη και τις σχέσεις του ανθρώπου με τον τόπο στον οποίο ζει.

02:01 Η πρώτη γεύση αυτής διαδικασίας είναι πικρή. Η μητέρα που περιμένει από τα ξημερώματα στην περιφέρεια για την ανανέωση της άδειας διαμονής υπομένοντας σταδιστική ταλαιπωρία και τον εξεφτελισμό μιας υπαλλήλου απλώς και μόνον επειδή δεν μιλά καλά την ελληνική γλώσσα. Ωστόσο, δίπλα σε αυτό το σκληρό πρόσωπο της γραφειοκρατίας προβάλλει η ανθρώπινη πλευρά της χώρας υποδοχής Ο γείτονας Φαριακός στην Ελλάδα που προσφέρεται να τους μεταφέρει με το αυτοκίνητό του σπίτι τους και η κυρία Ντολόρεστον Πρίστολ η οποία φιλοξενεί στο σπίτι της τον Ολαδοπό νέο που συνάντησε τυχαία σε μια ουρά του σούπερ μάρκετ Καθώς μεγαλώνει ο Αντώνης αναζητεί τον δικό του δρόμο.

02:51 Οι σπουδές, μια υποτροφία και η αναζήτηση επαγγελματικών ευκαιριών τον οδηγούν στο εξωτερικό. Βρίσκεται στη Βρετανία και αργότερα στις Ηνωμένες Πολιτείες όπου αποκτά νέες εμπειρίες και γνωρίζει διαφορετικά κοινωνικά και πολιτικά περιβάλλοντα. Παράλληλα με την ακαδημαϊκή και επαγγελματική του πορεία έρχεται σε επαφή με τον κόσμο της εργασίας, τον κόσμο των συνδικάτων και της πολιτικής.

03:17 Οι εμπειρίες αυτές σταδιακά διαμορφώνουν τις απόψεις του και τον οδηγούν σε μια όλο και στενότερη σχέση με τη δημόσια ζωή. Η διαδρομή αυτή δεν είναι ευθύγραμμη ούτε απαλλαγμένη από αμφιβολίες. Ο Αντώνης καρύτερ επανειλημμένα να αποφασίσει ανάμεσα σε διαφορετικές δυνατότητες ζωής. την ακαδημαϊκή σταδιοδρομία, την επαγγελματική επιτυχία, την πολιτική δράση, αλλά και την ανάγκη για προσωπική ζωή και σταθερότητα.

03:48 Οι επιλογές του δεν παρουσιάζονται ως προδιαγεγραμμένες και το βιβλίο ειστιάζει σε εκείνες ακριβώς στιγμές, τα σταυροδρόμια δηλαδή, στα οποία μια τυχαία συνάντηση, μια συγκυρία ή μια απόφαση ανοίγει έναν δρόμο και κλείνει κάποιον άλλον. Έτσι, ο άνθρωπος που ξεκίνησε τη ζωή του ως παιδί μιας οικογένειας Αλβανών μεταναστών στην Κατερίνη εισέρχεται σταδιακά στον πολιτικό στίβο και μέσα από μια απρόσμενη διατρομή φτάνει μέχρι την κορυφή της πολιτικής εξουσίας.

04:22 Γίνεται πρωθυπουργός της Ελλάδας. Και είναι η στιγμή που οι εμπειρίες της προηγούμενης ζωής του, η μετανάστευση, η κοινωνική ένταξη, η λειτουργία του κράτους, η οικονομία, οι θεσμοί και οι σχέσεις της Ελλάδας με την Ευρώπη και τα Βαλκάνια γίνονται ζητήματα τα οποία καλείται πλέον αυτός να αντιμετωπίσει από τη θέση του ανθρώπου που έχει την ευθύνη της διακυβέρνησης.

04:45 Ο τίτλος του βιβλίου «Μετέωρος» δεν είναι τυχαίος. Συμπυκνώνει την κατάσταση του κεντρικού ήρωα του βιβλίου ως ένας παραδείγματος ανθρώπου ο οποίος εωρείται ανάμεσα σε διαφορετικούς κόσμους, διαφορετικές γλώσσες, πατρίδες και κοινωνικονομικές υποστάσεις. Γι' αυτό και η αφήγηση που γίνεται σε πρώτο πρόσωπο είναι εξομολογητική και έχει συχνές παρεκβάσεις και αναδρομές.

05:14 Ο χρόνος της δεν είναι γραμμικός και καθώς μετατοπίζεται από το παρόν στο παρελθόν και ξανά πίσω παρακολουθεί τον ήρωα να αναρωτιέται ακόμα και όταν φαίνεται ότι έχει βρει τον δρόμο του για τις επιλογές που τον οδήγησαν σε αυτόν. Η επιλογή αυτού του τρόπου αφήγησης επιτρέπει στον αναγνώστη να γνωρίσει τον ήρωά του όχι μόνο μέσα από όσα έχει κάνει, αλλά και μέσα από τον τρόπο με τον οποίο ο ίδιος θυμάται και ερμηνεύει όσα έζησε.

05:46 Η μνήμη επομένως δεν λειτουργεί απλώς ως ένα εργαλείο για να συμπληρωθούν τα κενά της βιογραφίας. Γίνεται ένας τρόπος αυτοεξέτασης. Ο ήρωας επιστρέφει σε τόπους, ανθρώπους και αποφάσεις επανεξετάζοντας εκ των υστέρων τη σημασία που είχαν για τη ζωή του. Είναι λοιπόν επόμενο το ύφος της αφήγησης να είναι άμεσο, κάποτε συναισθηματικά φορτισμένο, ακόμα και λυρικό.

06:14 Γίνεται όμως και αυτοσαρκαστικό και αποτυπώνει μια οξύα πολιτική ματιά που δεν αμβλύνεται ποτέ. «Θήγη με ευθύτητα τις θεσμικές διακρίσεις, την καχυποψία των αρχών, τον φόβο της απέλασης, την ουρά για την αδιαδιαμονή, την οικονομική εκμετάλλευση που υφίσταται ο ευάλωτος μετανάστης στη χώρα υποδοχής». Η τελευταία όμως παρατήρηση δεν σημαίνει ότι έχουμε να κάνουμε με ένα μονοδιάστατο βιβλίο καταγγελίας.

06:40 Η πολιτική και η ιδεολογική διάσταση είναι σαφή στο βιβλίο, αλλά το βιβλίο δεν είναι σε καμιά περίπτωση ένα πολιτικό μανιφέστο. Και αυτό διότι το βιβλίο, αν και πραγματεύεται επί της ουσίας πολιτικά θέματα, αρθρώνεται από την πρώτη ως την τελευταία κυριολογητικά σελίδα του πάνω σε ένα ποιητικό μοτίβο. Είναι το καβαφικό μοτίβο της Ιθάκης.

07:08 Μιας Ιθάκης όμως που δεν αποτελεί απλώς έναν γεωγραφικό προσδιορισμό, όπως για παράδειγμα το χωριό της καταγωγής του ήρωα, το Λονδίνο, η Καλιφόρνια ή το νησί στο οποίο γέροντας πια εγκαταστάθηκε. Δεν είναι όμως ούτε και το success story της επαγγελματικής και ακαδημαϊκής ταδιοδρομίας του ή το υψηλό κυβερνητικό αξίωμα το οποίο ο ήρωας κατέκτησε.

07:32 Η ηθάκη του ήρωά του είναι η ίδια η διαδρομή της εσωτερικής μεταμόρφωσής του, της αποσυναρμολόγησης και της επανασυναρμολόγησης της ταυτότητάς του. Είναι όμως και ο στοχασμός για το τίμημα μιας ενσωμάτωσης για την οποία ο ήρωας διαρκώς αναρωτιέται. Μήπως τελικώς έδωσα λίγα εκεί που θα άξιζαν περισσότερα και πολλά εκεί που άξιζαν λιγότερα.

08:00 Μια πρόσθετη πληροφορία που αξίζει να τευθεί υπόψη του αναγνώστη είναι ο ιδιόρυθμος τρόπος με τον οποίο ο συγγραφέας έγραψε το βιβλίο του, όπως εξομολογήθηκε σε μια συνέντευξη που μας έδωσε στα podcast του επίκεντρου πίσω από τους παραγράφους. Τον είχαμε λοιπόν ρωτήσει γιατί επέλεξε να γράψει το βιβλίο του στα ελληνικά και όχι στη μητρική του γλώσσα τα αλβανικά ή εν πάση περιπτώσει στα αγγλικά, τον οποίο είναι καλός γνώστης.

08:28 Και μας είχε απαντήσει ότι το βιβλίο του αποτελεί μια μυθοπλασία που ενσωματώνει ωστόσο δικά του βιώματα αλλά και βιώματα άλλων ανθρώπων που έζησαν τη μεταναστευτική εμπειρία. Τα τμήματα λοιπόν του βιβλίου που αφορούσαν στον ψυχισμό του ήρωα, ο συγγραφέας τα έγραψε αρχικά στα αλβανικά ώστε να αποδώσει με μεγαλύτερη εκφραστικότητα τα βαθύτερα συναισθήματά του.

08:54 Αντιθέτως, τα τμήματα που αφορούσαν στα διαδρομία του ήρωά του συγγράφηκαν στα αγγλικά, στη γλώσσα δηλαδή με την οποία ο ίδιος ο συγγραφέας που ζει και εργάζεται στο Λονδίνο προσλαμβάνει τον ακαδημαϊκό και επιχειρηματικό περίγυρο στον οποίο κινείται. Η τελική μετάφραση και σύνθεση στα ελληνικά δημιούργησαν ένα κείμενο στο οποίο τα διαφορετικά γλωσσικά περιβάλλοντα που αξιοποίησε ο συγγραφέας συγκέρασαν τη συναισθηματική πυκνότητα των βιωματικών μερών του βιβλίου με τη μεγάλη αναλυτική δυσδυτικότητα των πολιτικών και επαγγελματικών.

09:33 Έτσι, καθώς το βιβλίο περνά από τα βάστανα του μετανάστη στον ξένο τόπο στην ακαδημαϊκή, επαγγελματική και αργότερα πολιτική καταξίωση του ηρωάτου αποτυπώνει αυθεντικά τα κίνητρα, τις σκέψεις του και τα συναισθήματά του. Κλείνοντας, στην τελευταία σελίδα του βιβλίου ο αναγνώστης θα έχει αποκομίσει την εντύπωση ότι διάβασε ένα βιβλίο με πολλές όψεις.

10:03 Ταυτόχρονα πολιτικό μυτιστόρημα αλλά και ιστορία ενηλικίωσης, μεταναστευτική μαρτυρία και πολιτικός αναστοχασμός. Ένα βιβλίο που τον έκανε να θυμώσει, να συγκινηθεί, ακόμα και να γελάσει, κυρίως όμως να σκεφτεί. Για τη μνήμη, την ταυτότητα, την ανάγκη του ανθρώπου να νίκει κάπου, αλλά επίσκει για την εξουσία. Μπορεί να ασκείται και να παραμένει ταυτόχρονα ανθρώπινη.

10:40 Ακούσατε τον Θάνο Καψάλι σε ένα αρχητικό επεισόδιο για το βιβλίο και τον αναγνώστη του εκδοτικού οίκου Επίκεντρο. Ανανεώνουμε το ραντεβού μας για την επόμενη εβδομάδα. Μέχρι τότε, ρίξτε μια ματιά στην ιστοσελίδα μας www.epikentro.gr και ανακαλύψτε τον κόσμο των βιβλίων μας. Σας ευχαριστούμε που ήσασταν μαζί μας.